汉书 · 班固 · Chapter 54 of 120

传·郦陆朱刘叔孙传

PinyinModern Translation
Size

lì yì jī chén liú gāo yáng rén yě

郦食其,陈留高阳人也。

hào dú shū jiā pín luò pò wú yī shí yè

好读书,家贫落魄,无衣食业。

wèi lǐ jiān mén rán lì xiàn zhōng xián háo bù gǎn yì jiē wèi zhī kuáng shēng

为里监门,然吏县中贤豪不敢役,皆谓之狂生。

jí chén shèng xiàng liáng děng qǐ zhū jiāng xùn dì guò gāo yáng zhě shù shí rén shí qí wén qí jiāng jiē wò chuò hǎo hé lǐ zì yòng bù néng tīng dà dù zhī yán shí qí nǎi zì nì

及陈胜、项梁等起,诸将徇地过高阳者数十人,食其闻其将皆握龊好荷礼自用,不能听大度之言,食其乃自匿。

hòu wén pèi gōng lüè dì chén liú jiāo pèi gōng huī xià qí shì shì shí qí lǐ zhōng zi pèi gōng shí shí wèn yì zhōng xián háo

后闻沛公略地陈留郊,沛公麾下骑士适食其里中子,沛公时时问邑中贤豪。

qí shì guī shí qí jiàn wèi yuē wú wén pèi gōng màn yì rén yǒu dà lüè cǐ zhēn wú suǒ yuàn cóng yóu mò wèi wǒ xiān

骑士归,食其见,谓曰:“吾闻沛公嫚易人,有大略,此真吾所愿从游,莫为我先。

ruò jiàn pèi gōng wèi yuē chén lǐ zhōng yǒu lì shēng nián liù shí yú zhǎng bā chǐ rén jiē wèi zhī kuáng shēng zì wèi wǒ fēi kuáng

若见沛公,谓曰‘臣里中有郦生,年六十余,长八尺,人皆谓之狂生,自谓我非狂。

qí shì yuē pèi gōng bù xǐ rú zhū kè guān rú guān lái zhě pèi gōng zhé jiě qí guān ruò qí zhōng

’”骑士曰:“沛公不喜儒,诸客冠儒冠来者,沛公辄解其冠,溺其中。

yú rén yán cháng dà mà

和人说话时,也常常破口大骂。

wèi kě yǐ rú shēng shuō yě

恐怕不能用儒生的身份去游说他。”

shí qí yuē dì yán zhī

”食其曰:“第言之。

qí shì cóng róng yán shí qí suǒ jiè zhě

”骑士从容言食其所戒者。

pèi gōng zhì gāo yáng chuán shè shǐ rén zhào shí qí

沛公至高阳传舍,使人召食其。

shí qí zhì rù yè pèi gōng fāng jù chuáng lìng liǎng nǚ zǐ xǐ ér jiàn shí qí

食其至,入谒,沛公方踞床令两女子洗,而见食其。

shí qí rù jí cháng yī bù bài yuē zú xià yù zhù qín gōng zhū hóu hu

食其入,即长揖不拜,曰:“足下欲助秦攻诸侯乎?

yù lǜ zhū hóu pò qín hu

欲率诸侯破秦乎?

pèi gōng mà yuē shù rú

沛公骂道:“书呆子!

fu tiān xià tóng kǔ qín jiǔ yǐ gù zhū hóu xiāng shuài gōng qín hé wèi zhù qín

夫天下同苦秦久矣,故诸侯相率攻秦,何谓助秦?

shí qí yuē bì yù jù tú hé yì bīng zhū wú dào qín bù yí jù jiàn zhǎng zhě

”食其曰:“必欲聚徒合义兵诛无道秦,不宜踞见长者。

yú shì pèi gōng chuò xǐ qǐ yī yán shí qí shàng zuò xiè zhī

”于是沛公辍洗,起衣,延食其上坐,谢之。

shí qí yīn yán liù guó cóng héng shí pèi gōng xǐ cì shí qí shí wèn yuē jì ān chū

食其因言六国从衡时,沛公喜,赐食其食,问曰:“计安出?

shí qí yuē zú xià qǐ wǎ hé zhī zú shōu sǎn luàn zhī bīng bù mǎn wàn rén yù yǐ jìng rén qiáng qín cǐ suǒ wèi tàn hǔ kǒu zhě yě

”食其曰:“足下起瓦合之卒,收散乱之兵,不满万人,欲以径人强秦,此所谓探虎口者也。

fu chén liú tiān xià zhī chōng sì tōng wǔ dá zhī jiāo yě jīn qí chéng zhōng yòu duō jī sù chén zhī qí lìng jīn qǐng shǐ lìng xià zú xià

夫陈留,天下之冲,四通五达之郊也,今其城中又多积粟,臣知其令,今请使,令下足下。

jí bù tīng zú xià jǔ bīng gōng zhī chén wèi nèi yìng

如果他不听从,您就发兵攻打他,我作为内应。

yú shì qiǎn shí qí wǎng pèi gōng yǐn bīng suí zhī suì xià chén liú

”于是遣食其往,沛公引兵随之,遂下陈留。

hào shí qí wèi guǎng yě jūn

号食其为广野君。

shí qí yán dì shāng shǐ jiāng shù qiān rén cóng pèi gōng xī nán lüè dì

食其言弟商,使将数千人从沛公西南略地。

shí qí cháng wèi shuō kè chí shǐ zhū hóu

食其常为说客,驰使诸侯。

hàn sān nián qiū xiàng yǔ jī hàn bá xíng yáng hàn bīng dùn bǎo gǒng

汉三年秋,项羽击汉,拔荥阳,汉兵遁保巩。

chu rén wén hán xìn pò zhào péng yuè shù fǎn liáng de zé fēn bīng jiù zhī

楚人闻韩信破赵,彭越数反梁地,则分兵救之。

hán xìn fāng dōng jī qí hàn wáng shù kùn xíng yáng chéng gāo jì yù juān chéng gāo yǐ dōng zhūn gǒng luò yǐ jù chu

韩信方东击齐,汉王数困荥阳、成皋,计欲捐成皋以东,屯巩、雒以距楚。

shí qí yīn yuē chén wén zhī zhī tiān zhī tiān zhě wáng shì kě chéng

食其因曰:“臣闻之,知天之天者,王事可成;

bù zhī tiān zhī tiān zhě wáng shì bù kě chéng

不懂得天理的人,帝王的事业无法成功。

wáng zhě yǐ mín wèi tiān ér mín yǐ shí wéi tiān

王者以民为天,而民以食为天。

fu áo cāng tiān xià zhuǎn shū jiǔ yǐ chén wén qí xià nǎi yǒu zāng sù shén duō

夫敖仓,天下转输久矣,臣闻其下乃有臧粟甚多。

chu rén bá xíng yáng bù jiān shǒu áo cāng nǎi yǐn ér dōng lìng shì zú fēn shǒu chéng gāo cǐ nǎi tiān suǒ yǐ zī hàn

楚人拔荥阳,不坚守敖仓,乃引而东,令适卒分守成皋,此乃天所以资汉。

fāng jīn chu yì qǔ ér hàn hòu què zì duó biàn chén qiè yǐ wéi guò yǐ

方今楚易取而汉后却,自夺便,臣窃以为过矣。

qiě liǎng xióng bù jù lì chu hàn jiǔ xiāng chí bù jué bǎi xìng sāo dòng hǎi nèi yáo dàng nóng fū shì lěi gōng nǚ xià jī tiān xià zhī xīn wèi yǒu suǒ dìng yě

且两雄不俱立,楚、汉久相持不决,百姓骚动,海内摇荡,农夫释耒,红女下机,天下之心未有所定也。

yuàn zú xià jí fù jìn bīng shōu qǔ xíng yáng jù áo gēng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn dù tài xíng zhī dào jù fēi hú zhī kǒu shǒu bái mǎ zhī jīn yǐ shì zhū hóu xíng zhì zhī shì zé tiān xià zhī suǒ guī yǐ

希望汉王能够尽快再次进军,夺取荣阳,占据敖仓的粮食,堵住成皋之险,封锁太行之道,占据飞狐的险关,坚守白马的渡,向诸侯显示漠已控制了有利形势,天下的人就知道应归顺谁了。

fāng jīn yàn zhào yǐ dìng wéi qí wèi xià

如今燕、赵已经平定,只有齐国还没有攻下。

jīn tián guǎng jù qiān lǐ zhī qí tián jiān jiāng èr shí wàn zhī zhòng jūn yú lì chéng zhū tián zōng qiáng fù hǎi dài zǔ hé jì nán jìn chu qí rén duō biàn zhà zú xià suī qiǎn shù shí wàn shī wèi kě yǐ suì yuè pò yě

今田广据千里之齐,田间将二十万之众军于历城,诸田宗强,负海岱,阻河济,南近楚,齐人多变诈,足下虽遣数十万师,未可以岁月破也。

chén qǐng de fèng míng zhào shuō qí wáng shǐ wèi hàn ér chēng dōng fān

臣请得奉明诏说齐王使为汉而称东藩。

shàng yuē shàn

皇上说:“好。”

nǎi cóng qí huà fù shǒu áo cāng ér shǐ shí qí shuō qí wáng yuē wáng zhī tiān xià zhī suǒ guī hu

乃从其画,复守敖仓,而使食其说齐王,曰:“王知天下之所归乎?

yuē bù zhī yě

”孟子说:“不知道。

yuē zhī tiān xià zhī suǒ guī zé qí guó kě de ér yǒu yě

”曰:“知天下之所归,则齐国可得而有也;

ruò bù zhī tiān xià zhī suǒ guī jí qí guó wèi kě bǎo yě

若不知天下之所归,即齐国未可保也。

qí wáng yuē tiān xià hé guī

”齐王曰:“天下何归?

shí qí yuē tiān xià guī hàn

”食其曰:“天下归汉。

qí wáng yuē xiān shēng hé yǐ yán zhī

”齐王曰:“先生何以言之?

yuē hàn wáng yǔ xiàng wáng lù lì xī miàn jī qín yuē xiān rù xián yáng zhě wáng zhī xiàng wáng bèi yuē bù yǔ ér wáng zhī hàn zhōng

”曰:“汉王与项王戮力西面击秦,约先入咸阳者王之,项王背约不与,而王之汉中。

xiàng wáng qiān shā yì dì hàn wáng qǐ shǔ hàn zhī bīng jī sān qín chū guān ér zé yì dì zhī fù chǔ shōu tiān xià zhī bīng lì zhū hóu zhī hòu

项王迁杀义帝,汉王起蜀汉之兵击三秦,出关而责义帝之负处,收天下之兵,立诸侯之后。

jiàng chéng jí yǐ hóu qí jiāng de lù zé yǐ fēn qí shì yǔ tiān xià tóng qí lì háo yīng xián cái jiē lè wèi zhī yòng

降城即以侯其将,得赂则以分其士,与天下同其利,豪英贤材皆乐为之用。

zhū hóu zhī bīng sì miàn ér zhì shǔ hàn zhī sù fāng chuán ér xià

诸侯的军队从四面八方赶来,蜀汉的粮食用大船顺流而下。

xiàng wáng yǒu bèi yuē zhī míng shā yì dì zhī fù

项王有背约之名,杀义帝之负;

yú rén zhī gōng wú suǒ jì yú rén zhī zuì wú suǒ wàng

对别人的功劳从不记录,对别人的过错却牢记不忘;

zhàn shèng ér bù dé qí shǎng bá chéng ér bù dé qí fēng

打了胜仗得不到奖赏,攻下城池得不到封地;

fēi xiàng shì mò de yòng shì

不是项氏家族的人就不能掌权;

wéi rén kè yìn wán ér bù néng shòu

为人刻印,玩而不能授;

gōng chéng de lù jī cái ér bù néng shǎng

攻城得赂,积财而不能赏。

tiān xià pàn zhī xián cái yuàn zhī ér mò wèi zhī yòng

天下畔之,贤材怨之,而莫为之用。

gù tiān xià zhī shì guī yú hàn wáng kě zuò ér cè yě

故天下之士归于汉王,可坐而策也。

fu hàn wáng fā shǔ hàn dìng sān qín

汉王从蜀汉起兵,平定三秦;

shè xī hé zhī wài shòu shàng dǎng zhī bīng

涉西河之外,授上党之兵;

xià jǐng xíng zhū chéng ān jūn

攻下井陉,诛杀成安君;

pò běi wèi jǔ sān shí èr chéng cǐ huáng dì zhī bīng fēi rén zhī lì tiān zhī fú jīn

破北魏,举三十二城:此黄帝之兵,非人之力,天之福今。

jīn yǐ jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn shǒu bái mǎ zhī jīn dù tài xíng zhī ě jù fēi hú zhī kǒu tiān xià hòu fú zhě xiān wáng yǐ

今已据敖仓之粟,塞成皋之险,守白马之津,杜太行之厄,距飞狐之口,天下后服者先亡矣。

wáng jí xià hàn wáng qí guó shè jì kě de ér bǎo yě

王疾下汉王,齐国社稷可得而保也;

bù xià hàn wáng wēi wáng kě lì ér dài yě

不归顺汉王,危亡立刻就会到来。”

tián guǎng yǐ wéi rán nǎi tīng shí qí ba lì xià bīng shǒu zhàn bèi yǔ shí qí rì zòng jiǔ

”田广以为然,乃听食其,罢历下兵守战备,与食其日纵酒。

hán xìn wén shí qí féng shì xià qí qī shí yú chéng nǎi yè dù bīng píng yuán xí qí

韩信闻食其冯轼下齐七十余城,乃夜度兵平原袭齐。

qí wáng tián guǎng wén hàn bīng zhì yǐ wéi shí qí mài jǐ nǎi hēng shí qí yǐn bīng zǒu

齐王田广闻汉兵至,以为食其卖己,乃亨食其,引兵走。

hàn shí èr nián qǔ zhōu hóu lì shāng yǐ chéng xiàng jiàng bīng jī qíng bù yǒu gōng

汉十二年,曲周侯郦商以丞相将兵击黥布,有功。

gāo zǔ jǔ gōng chén sī shí qí

高祖举功臣,思食其。

shí qí zi jiè shù jiàng bīng shàng yǐ qí fù gù fēng jiè wèi gāo liáng hóu

食其子疥数将兵,上以其父故,封疥为高梁侯。

hòu gèng shí wǔ yáng zú zi suì sì

后更食武阳,卒,子遂嗣。

sān shì hóu píng yǒu zuì guó chú

三世,侯平有罪,国除。

lù gǔ chu rén yě

陆贾,楚人也。

yǐ kè cóng gāo zǔ dìng tiān xià míng yǒu kǒu biàn jū zuǒ yòu cháng shǐ zhū hóu

以客从高祖定天下,名有口辩,居左右,常使诸侯。

shí zhōng guó chū dìng wèi tuó píng nán yuè yīn wáng zhī

时中国初定,尉佗平南越,因王之。

gāo zǔ shǐ gǔ cì tuó yìn wèi nán yuè wáng

高祖使贾赐佗印为南越王。

gǔ zhì wèi tuó tuí jié jī jù jiàn gǔ

贾至,尉佗魋结箕踞见贾。

gǔ yīn shuō tuó yuē zú xià zhōng guó rén qīn qī kūn dì fén mù zài zhēn dìng

贾因说佗曰:“足下中国人,亲戚昆弟坟墓在真定。

jīn zú xià fǎn tiān xìng qì guàn dài yù yǐ qū qū zhī yuè yǔ tiān zi kàng héng wèi dí guó huò qiě jí shēn yǐ

现在您违背天性,抛弃中原的衣冠礼仪,想凭小小的南越与天子对抗为敌,灾祸就要降临到您身上了。

fu qín shī qí zhèng zhū hóu háo jié bìng qǐ wéi hàn wáng xiān rù guān jù xián yáng

夫秦失其正,诸侯豪桀并起,唯汉王先入关,据咸阳。

xiàng jí bèi yuē zì lì wèi xī chǔ bà wáng zhū hóu jiē shǔ kě wèi zhì qiáng yǐ

项籍背约,自立为西楚霸王,诸侯皆属,可谓至强矣。

rán hàn wáng qǐ ba shǔ biān chī tiān xià jié zhū hóu suì zhū xiàng yǔ

然汉王起巴、蜀,鞭笞天下,劫诸侯,遂诛项羽。

wǔ nián zhī jiān hǎi nèi píng dìng cǐ fēi rén lì tiān zhī suǒ jiàn yě

五年之间,天下平定,这不是人力所能为,是上天所建立的。

tiān yě wén jūn wáng wáng nán yuè ér bù zhù tiān xià zhū bào nì jiàng xiàng yù yí bīng ér zhū wáng tiān zǐ lián bǎi xìng xīn láo kǔ qiě xiū zhī qiǎn chén shòu jūn wáng yìn pōu fú tōng shǐ

天也闻君王王南越,而不助天下诛暴逆,将相欲移兵而诛王,天子怜百姓新劳苦,且休之,遣臣授君王印,剖符通使。

jūn wáng yi jiāo yíng běi miàn chēng chén nǎi yù yǐ xīn zào wèi jí zhī yuè qū qiáng yú cǐ

君王宜郊迎,北面称臣,乃欲以新造未集之越屈强于此。

hàn chéng wén zhī jué shāo jūn wáng xiān rén zhǒng mù yí zhǒng zōng zú shǐ yī piān qiāng qiāng shí wàn zhòng lín yuè jí yuè shā wáng jiàng hàn rú fǎn fù shǒu ěr

汉诚闻之,掘烧君王先人冢墓,夷种宗族,使一偏将将十万众临越,即越杀王降汉,如反复手耳。

yú shì tuó nǎi juě rán qǐ zuò xiè gǔ yuē jū mán yí zhōng jiǔ shū shī lǐ yì

于是佗乃蹶然起坐,谢贾曰:“居蛮夷中久,殊失礼义。

yīn wèn gǔ yuē wǒ shú yǔ xiāo hé cáo cān hán xìn xián

”因问贾曰:“我孰与萧何、曹参、韩信贤?

gǔ yuē wáng shì xián yě

”贾曰:“王似贤也。

fù wèn yuē wǒ shú yǔ huáng dì xián

”复问曰:“我孰与皇帝贤?

gǔ yuē huáng dì qǐ fēng pèi tǎo bào qín zhū qiáng chu wèi tiān xià xīng lì chú hài jì wǔ dì sān wáng zhī yè tǒng tiān xià lǐ zhōng guó

”贾曰“皇帝起丰沛,讨暴秦,诛强楚,为天下兴利除害,继五帝三王之业,统天下,理中国。

zhōng guó zhī rén yǐ yì jì dì fāng wàn lǐ jū tiān xià zhī gāo yú rén zhòng chē yú wàn wù yīn fù zhèng yóu yī jiā zì tiān dì pōu pàn wèi shǐ yǒu yě

中国之人以亿计,地方万里,居天下之膏腴,人众车舆,万物殷富,政由一家,自天地剖判未始有也。

jīn wáng zhòng bù guò shù wàn jiē mán yí qí qū shān hǎi jiān pì rú hàn yī jùn wáng hé nǎi bǐ yú hàn

今王众不过数万,皆蛮夷,崎岖山海间,譬如汉一郡,王何乃比于汉!

tuó dà xiào yuē wú bù qǐ zhōng guó gù wáng cǐ

”佗大笑曰:“吾不起中国,故王此。

shǐ wǒ jū zhōng guó hé jù bù ruò hàn

使我居中国,何遽不若汉?

nǎi dà yuè gǔ liú yǔ yǐn shù yuè

”乃大说贾,留与饮数月。

yuē yuè zhōng wú zú yǔ yǔ zhì shēng lái lìng wǒ rì wén suǒ bù wén

说:“南越没有值得交谈的人,直到先生到来,让我每天都能听到前所未闻的事。”

cì gǔ tuó zhōng zhuāng zhí qiān jīn tā sòng yì qiān jīn

”赐贾橐中装直千金,它送亦千金。

gǔ zú bài tuó wèi nán yuè wáng lìng chēng chén fèng hàn yuē

贾卒拜佗为南越王,令称臣奉汉约。

guī bào gāo dì dà yuè bài gǔ wèi tài zhōng dài fū

归报,高帝大说,拜贾为太中大夫。

gǔ shí shí qián shuō chēng shī shū

贾时时前说称《诗》、《书》。

gāo dì mà zhī yuē nǎi gōng jū mǎ shàng de zhī ān shì shī shū

高帝骂之曰:“乃公居马上得之,安事《诗》、《书》!

gǔ yuē mǎ shàng de zhī nìng kě yǐ mǎ shàng zhì hu

”贾曰:“马上得之,宁可以马上治乎?

qiě tāng wǔ nì qǔ ér yǐ shùn shǒu zhī wén dì bìng yòng cháng jiǔ zhī shù yě

且汤、武逆取而以顺守之,文帝并用,长久之术也。

xī zhě wú wáng fū chāi zhì bó jí wǔ ér wáng

从前吴王夫差、智伯穷兵黩武而灭亡;

qín rèn xíng fǎ bù biàn zú miè zhào shì

秦朝一味严刑峻法不知变通,最终导致覆灭。

xiāng shǐ qín yǐ bìng tiān xià xíng rén yì fǎ xiān shèng bì xià ān dé ér yǒu zhī

乡使秦以并天下,行仁义,法先圣,陛下安得而有之?

gāo dì bù yì yǒu cán sè wèi gǔ yuē shì wèi wǒ zhe qín suǒ yǐ shī tiān xià wú suǒ yǐ de zhī zhě jí gǔ chéng bài zhī guó

”高帝不怿,有惭色,谓贾曰:“试为我著秦所以失天下,吾所以得之者,及古成败之国。

gǔ fán zhe shí èr piān

”贾凡著十二篇。

měi zòu yī piān gāo dì wèi cháng bù chēng shàn zuǒ yòu hū wàn suì chēng qí shū yuē xīn yǔ

每奏一篇,高帝未尝不称善,左右呼万岁,称其书曰《新语》。

xiào huì shí lǚ tài hòu yòng shì yù wáng zhū lǚ wèi dà chén jí yǒu kǒu zhě

孝惠时,吕太后用事,欲王诸吕,畏大臣及有口者。

gǔ zì dù bù néng zhēng zhī nǎi bìng miǎn

贾自度不能争之,乃病免。

yǐ hǎo chóu tián dì shàn wǎng jiā yān

以好畴田地善,往家焉。

yǒu wǔ nán nǎi chū suǒ shǐ yuè tuó zhōng zhuāng mài qiān jīn fēn qí zi zi èr bǎi jīn lìng wéi shēng chǎn

有五男,乃出所使越橐中装,卖千金,分其子,子二百金,令为生产。

gǔ cháng chéng ān chē sì mǎ cóng gē gǔ sè shì zhě shí rén bǎo jiàn zhí bǎi jīn wèi qí zǐ yuē yǔ nǚ yuē guò nǚ nǚ gěi rén mǎ jiǔ shí jí yù shí rì ér gèng

贾常乘安车驷马,从歌鼓瑟侍者十人,宝剑直百金,谓其子曰:“与女约:过女,女给人马酒食极欲,十日而更。

suǒ sǐ jiā de bǎo jiàn chē qí shì cóng zhě

我死在谁家,谁就得到宝剑、车马和侍从。

yī suì zhōng yǐ wǎng lái guò tā kè lǜ bù guò zài guò shù jī xiān wú jiǔ hùn nǚ wèi yě

一岁中以往来过它客,率不过再过,数击鲜,毋久溷女为也。

lǚ tài hòu shí wáng zhū lǚ zhū lǚ shàn quán yù jié shǎo zhǔ wēi liú shì

吕太后执政时,封吕氏家族的人为王,吕氏专权,想挟持年幼的皇帝,危害刘氏天下。

yòu chéng xiàng chén píng huàn zhī lì bù néng zhēng kǒng huò jí jǐ

右丞相陈平患之,力不能争,恐祸及己。

píng cháng yàn jū shēn niàn

平常燕居深念。

gǔ wǎng bù qǐng zhí rù zuò chén píng fāng niàn bú jiàn gǔ

贾往,不请,直入坐,陈平方念,不见贾。

gǔ yuē hé niàn shēn yě

贾曰:“何念深也?

píng yuē shēng chuāi wǒ hé niàn

”平曰:“生揣我何念?

gǔ yuē zú xià wèi wéi shàng xiāng shí sān wàn hù hòu kě wèi jí fù guì wú yù yǐ

”贾曰:“足下位为上相,食三万户侯,可谓极富贵无欲矣。

rán yǒu yōu niàn bù guò huàn zhū lǚ shǎo zhǔ ěr

但仍有忧虑,不过是担心吕氏家族和年幼的皇帝罢了。

chén píng yuē rán

”陈平说:“是的。

wèi zhī nài hé

这该怎么办呢?

gǔ yuē tiān xià ān zhù yì xiāng

”贾曰:“天下安,注意相;

tiān xià wēi zhù yì jiāng

天下危难时,人们关注将军。

jiàng xiàng hé zé shì yù fù

将相和,则士豫附;

shì yù fù tiān xià suī yǒu biàn zé quán bù fēn

士豫附,天下虽有变,则权不分。

quán bù fēn wèi shè jì jì zài liǎng jūn zhǎng wò ěr

权不分,为社稷计,在两君掌握耳。

chén cháng yù wèi tài wèi jiàng hòu jiàng hòu yǔ wǒ xì yì wú yán

我曾想对太尉绛侯周勃说,但他和我开玩笑,不重视我的话。

jūn hé bù jiāo huān tài wèi shēn xiāng jié

您为什么不与太尉交好,深深结盟呢?

wèi chén píng huà lǚ shì shù shì

”于是为陈平谋划了几件对付吕氏的事。

píng yòng qí jì nǎi yǐ wǔ bǎi jīn wèi jiàng hòu shòu hòu xiàn lè yǐn tài wèi tài wèi yì bào rú zhī

平用其计,乃以五百金为绛侯寿,厚县乐饮太尉,太尉亦报如之。

liǎng rén shēn xiāng jié lǚ shì móu yì huài

两人深相结,吕氏谋益坏。

chén píng nǎi yǐ nú bì bǎi rén chē mǎ wǔ shí chéng qián wǔ bǎi wàn yí gǔ wèi shí yǐn fèi

陈平乃以奴婢百人,车马五十乘,钱五百万,遗贾为食饮费。

gǔ yǐ cǐ yóu hàn tíng gōng qīng jiān míng shēng jí shèn

贾以此游汉廷公卿间,名声籍甚。

jí zhū lǚ shì lì xiào wén gǔ pō yǒu lì

及诛吕氏,立孝文,贾颇有力。

xiào wén jí wèi yù shǐ rén zhī nán yuè chéng xiàng píng nǎi yán gǔ wèi tài zhōng dài fū wǎng shǐ wèi tuó qù huáng wū chēng zhì lìng bǐ zhū hóu jiē rú yì zhǐ

孝文即位,欲使人之南越,丞相平乃言贾为太中大夫,往使尉佗,去黄屋称制,令比诸侯,皆如意指。

yǔ zài nán yuè chuán

语在《南越传》。

lù shēng jìng yǐ shòu zhōng

陆贾最终得以安享天年,寿终正寝。

zhū jiàn chu rén yě

朱建,楚人也。

gù cháng wèi huái nán wáng qíng bù xiāng yǒu zuì qù hòu fù shì bù

故尝为淮南王黥布相,有罪去,后复事布。

bù yù fǎn shí wèn jiàn jiàn jiàn zhǐ zhī

布欲反时,问建,建谏止之。

bù bù tīng tīng liáng fù hóu suì fǎn

布不听,听梁父侯,遂反。

hàn jì zhū bù wén jiàn jiàn zhī gāo zǔ cì jiàn hào píng yuán jūn jiā xǐ cháng ān

汉既诛布,闻建谏之,高祖赐建号平原君,家徙长安。

wéi rén biàn yǒu kǒu kè lián gāng zhí xíng bù gǒu hé yì bù qǔ róng

为人辩有口,刻廉刚直,行不苟合,义不取容。

pì yáng hòu xíng bù zhèng de xìng lǚ tài hòu yù zhī jiàn jiàn bù kěn jiàn

辟阳侯行不正,得幸吕太后,欲知建,建不肯见。

jí jiàn mǔ sǐ pín wèi yǒu yǐ fā sāng fāng jiǎ tè fú jù

及建母死,贫未有以发丧,方假貣服具。

lù gǔ sù yǔ jiàn shàn nǎi jiàn pì yáng hòu hè yuē píng yuán jūn mǔ sǐ

陆贾素与建善,乃见辟阳侯,贺曰:“平原君母死。

pì yáng hòu yuē píng yuán jūn mǔ sǐ hé nǎi hè wǒ

”辟阳侯曰:“平原君母死,何乃贺我?

lù shēng yuē qián rì jūn hòu yù zhī píng yuán jūn píng yuán jūn yì bù zhī jūn yǐ qí mǔ gù

”陆生曰:“前日君侯欲知平原君,平原君义不知君,以其母故。

jīn qí mǔ sǐ jūn chéng hòu sòng sàng zé bǐ wèi jūn sǐ yǐ

如今他母亲去世,您如果隆重地赠送丧礼,那么他将来会为您效死力了。”

pì yáng hòu nǎi fèng bǎi jīn shuì liè hóu guì rén yǐ pì yáng hòu gù wǎng fù fán wǔ bǎi jīn

”辟阳侯乃奉百金税,列侯贵人以辟阳侯故,往赙凡五百金。

jiǔ zhī rén huò huǐ pì yáng hòu huì dì dà nù xià lì yù zhū zhī

久之,人或毁辟阳侯,惠帝大怒,下吏,欲诛之。

tài hòu cán bù kě yán

太后惭,不可言。

dà chén duō hài pì yáng hòu xíng yù suì zhū zhī

大臣们大多厌恶辟阳侯的品行,想趁机杀掉他。

pì yáng hòu kùn jí shǐ rén yù jiàn jiàn

辟阳侯困急,使人欲见建。

jiàn cí yuē yù jí bù gǎn jiàn jūn

建辞曰:“狱急,不敢见君。

jiàn nǎi qiú jiàn xiào huì xìng chén hóng jí rú shuō yuē jūn suǒ yǐ de xìng dì tiān xià mò bù wén

”建乃求见孝惠幸臣闳籍孺,说曰:“君所以得幸帝,天下莫不闻。

jīn pì yáng hòu xìng tài hòu ér xià lì dào lù jiē yán jūn chán yù shā zhī

如今辟阳侯受太后宠幸却被下狱,外面的人都说是您进了谗言,想害死他。

jīn rì pì yáng hòu zhū qiě rì tài hòu hán nù yì zhū jūn

今日辟阳侯诛,且日太后含怒,亦诛君。

jūn hé bù ròu tǎn wèi pì yáng hòu yán dì

君何不肉袒为辟阳侯言帝?

dì tīng jūn chū pì yáng hòu tài hòu dà huān

皇帝若听从您的话放出辟阳侯,太后会非常高兴。

liǎng zhǔ jù xìng jūn jūn fù guì yì bèi yǐ

两主俱幸君,君富贵益倍矣。

yú shì hóng jí rú dà kǒng cóng qí jì yán dì dì guǒ chū pì yáng hòu

”于是闳籍孺大恐,从其计,言帝,帝果出辟阳侯。

pì yáng hòu zhī qiú yù jiàn jiàn jiàn bú jiàn pì yáng hòu yǐ wéi bèi zhī dà nù

辟阳侯之囚,欲见建,建不见,辟阳侯以为背之,大怒。

nǎi qí chéng gōng chū zhī dà jīng

乃其成功出之,大惊。

lǚ tài hòu bēng dà chén zhū zhū lǚ pì yáng hòu yǔ zhū lǚ zhì shēn zú bù zhū

吕太后崩,大臣诛诸吕,辟阳侯与诸吕至深,卒不诛。

jì huà suǒ yǐ quán zhě jiē lù shēng píng yuán jūn zhī lì yě

保全他的谋划,都是陆生和平原君的功劳。

xiào wén shí huái nán lì wáng shā pì yáng hòu yǐ dǎng zhū lǚ gù

孝文时,淮南厉王杀辟阳侯,以党诸吕故。

xiào wén wén qí kè zhū jiàn wèi qí cè shǐ lì bǔ yù zhì

孝文闻其客朱建为其策,使吏捕欲治。

wén lì zhì mén jiàn yù zì shā

闻吏至门,建欲自杀。

zhū zǐ jí lì jiē yuē shì wèi kě zhī hé zì shā wèi

诸子及吏皆曰:“事未可知,何自杀为?

jiàn yuē wǒ sǐ huò jué bù jí nǎi shēn yǐ

”建曰:“我死祸绝,不及乃身矣。

suì zì jǐng

于是自刎而死。

wén dì wén ér xī zhī yuē wú wú shā jiàn yì yě

文帝闻而惜之,曰:“吾无杀建意也。

nǎi zhào qí zi bài wèi zhōng dài fū

于是召见他的儿子,任命为中大夫。

shǐ xiōng nú chán yú wú lǐ mà chán yú suì sǐ xiōng nú zhōng

使匈奴,单于无礼,骂单于,遂死匈奴中。

lóu jìng qí rén yě

娄敬,齐人也。

hàn wǔ nián shù lǒng xī guò luò yáng gāo dì zài yān

汉五年,戍陇西,过雒阳,高帝在焉。

jìng tuō wǎn lù jiàn qí rén yú jiāng jūn yuē chén yuàn jiàn shàng yán pián yí

敬脱挽辂,见齐人虞将军曰:“臣愿见上言便宜。

yú jiāng jūn yù yǔ xiān yī jìng yuē chén yī bó yī bó jiàn yì hè yì hè jiàn bù gǎn yì yī

”虞将军欲与鲜衣,敬曰:“臣衣帛,衣帛见,衣褐,衣褐见,不敢易衣。

yú jiāng jūn rù yán shàng shàng zhào jiàn cì shí

”虞将军入言上,上召见,赐食。

yǐ ér wèn jìng jìng shuō yuē bì xià dōu luò yáng qǐ yù yǔ zhōu shì bǐ lóng zāi

已而问敬,敬说曰:“陛下都雒阳,岂欲与周室比隆哉?

shàng yuē rán

皇上说:“是的。”

jìng yuē bì xià qǔ tiān xià yǔ zhōu yì

”敬曰:“陛下取天下与周异。

zhōu zhī xiān zì hòu jì yáo fēng zhī tái jī dé lěi shàn shí yú shì

周之先自后稷,尧封之邰,积德累善十余世。

gōng liú bì jié jū bīn

公刘为躲避夏桀迁居到豳地。

dài wáng yǐ dí fá gù qù bīn zhàng mǎ chuí qù jū qí guó rén zhēng guī zhī

大王以狄伐故,去豳,杖马箠去居岐,国人争归之。

jí wén wáng wèi xī bó duàn yú ruì sòng shǐ shòu mìng lǚ wàng bó yí zì hǎi bīn lái guī zhī

及文王为西伯,断虞、芮讼,始受命,吕望、伯夷自海滨来归之。

wǔ wáng fá zhòu bù qī ér huì mèng jīn shàng bā bǎi zhū hóu suì miè yīn

武王伐纣,不期而会孟津上八百诸侯,遂灭殷。

chéng wáng jí wèi zhōu gōng zhī shǔ fù xiāng yān nǎi yíng chéng zhōu dōu luò yǐ wéi cǐ tiān xià zhōng zhū hóu sì fāng nà gòng zhí dào lǐ jūn yǐ yǒu dé zé yì yǐ wáng wú dé zé yì yǐ wáng

成王即位,周公之属傅相焉,乃营成周都雒,以为此天下中,诸侯四方纳贡职,道里钧矣,有德则易以王,无德则易以亡。

fán jū cǐ zhě yù lìng wu yǐ dé zhì rén bù yù yīn xiǎn lìng hòu shì jiāo shē yǐ nüè mín yě

凡居此者,欲令务以德致人,不欲阴险,令后世骄奢以虐民也。

jí zhōu zhī shuāi fēn ér wèi èr tiān xià mò cháo zhōu zhōu bù néng zhì

及周之衰,分而为二,天下莫朝周,周不能制。

fēi dé báo xíng shì ruò yě

非德薄,形势弱也。

jīn bì xià qǐ fēng pèi

如今陛下从丰沛起兵,

shōu zú sān qiān rén

召集士兵三千人,

yǐ zhī jìng wǎng

以之径往,

juǎn shǔ hàn

卷蜀汉,

dìng sān qín

平定了三秦之地,

yǔ xiàng jí zhàn xíng yáng

与项籍战荥阳,

dà zhàn qī shí

大规模战斗七十次,

xiǎo zhàn sì shí

小规模战斗四十次,

shǐ tiān xià zhī mín gān nǎo tú dì

导致天下百姓肝脑涂地,

fù zǐ bào hái zhōng yě

父子暴骸中野,

bù kě shèng shǔ

多得数不清,

kū qì zhī shēng bù jué

哭泣之声不绝,

shāng yí zhě wèi qǐ

伤夷者未起,

ér yù bǐ lóng chéng kāng zhī shí

而欲比隆成、康之时,

chén qiè yǐ wéi bù móu yǐ

臣窃以为不侔矣。

qiě fú qín dì pī shān dài hé sì sài yǐ wéi gù cu ran yǒu jí bǎi wàn zhī zhòng kě jù

且夫秦地被山带河,四塞以为固,卒然有急,百万之众可具。

yīn qín zhī gù zī shén měi gāo yú zhī dì cǐ suǒ wèi tiān fǔ

因秦之故,资甚美膏腴之地,此所谓天府。

bì xià rù guān ér dōu zhī shān dōng suī luàn qín gù dì kě quán ér yǒu yě

陛下入关而都之,山东虽乱,秦故地可全而有也。

fu yú rén dòu bù è qí gāng fǔ qí bèi wèi néng quán shèng

夫与人斗,不搤其亢,拊其背,未能全胜。

jīn bì xià rù guān ér dōu àn qín zhī gù cǐ yì è tiān xià zhī gāng ér fǔ qí bèi yě

今陛下入关而都,按秦之故,此亦搤天下之亢而拊其背也。

gāo dì wèn qún chén qún chén jiē shān dōng rén zhēng yán zhōu wáng shù bǎi nián qín èr shì zé wáng bù rú dōu zhōu

”高帝问群臣,群臣皆山东人,争言周王数百年,秦二世则亡,不如都周。

shàng yí wèi néng jué

皇上犹豫不决。

jí liú hòu míng yán rù guān biàn jí rì jià xī dōu guān zhōng

及留侯明言入关便,即日驾西都关中。

yú shì shàng yuē běn yán dōu qín dì zhě lóu jìng lóu zhě liú yě

于是上曰:“本言都秦地者娄敬,娄者刘也。

cì xìng liú shì bài wèi láng zhōng hào yuē fèng chūn jūn

”赐姓刘氏,拜为郎中,号曰奉春君。

hàn qī nián hán wáng xìn fǎn gāo dì zì wǎng jī

汉七年,韩王信反,高帝自往击。

zhì jìn yáng wén xìn yǔ xiōng nú yù jī hàn shàng dà nù shǐ rén shǐ xiōng nú

至晋阳,闻信与匈奴欲击汉,上大怒,使人使匈奴。

xiōng nú nì qí zhuàng shì féi niú mǎ tú jiàn qí lǎo ruò jí léi chù

匈奴匿其壮士肥牛马,徒见其老弱及羸畜。

shǐ zhě shí fěi lái jiē yán xiōng nú yì jī

使者十蜚来,皆言匈奴易击。

shàng shǐ liú jìng fù wǎng shǐ xiōng nú hái bào yuē liǎng guó xiāng jī cǐ yi kuā jīn jiàn suǒ cháng

皇上派刘敬再次出使匈奴,他回来报告说:“两国交战,本该炫耀显示自己的优势。

jīn chén wǎng tú jiàn léi zì lǎo ruò cǐ bì yù jiàn duǎn fú qí bīng yǐ zhēng lì

今臣往,徒见羸胔老弱,此必欲见短,伏奇兵以争利。

yú yǐ wéi xiōng nú bù kě jī yě

我认为匈奴不能攻打。

shì shí hàn bīng yǐ yú gōu zhù sān shí yú wàn zhòng bīng yǐ yè xíng

”是时汉兵以逾句注,三十余万众,兵已业行。

shàng nù mà jìng yuē qí lǔ

上怒,骂敬曰:“齐虏!

yǐ shé de guān nǎi jīn wàng yán jū wú jūn

以舌得官,乃今妄言沮吾军!

xiè xì jìng guǎng wǔ

”用刑具把刘敬拘禁在广武。

suì wǎng zhì píng chéng xiōng nú guǒ chū qí bīng wéi gāo dì bái dēng qī rì rán hòu de jiě

遂往,至平城,匈奴果出奇兵围高帝白登,七日然后得解。

gāo dì zhì guǎng wǔ shè jìng yuē wú bù yòng gōng yán yǐ kùn píng chéng

高帝回到广武,赦免了刘敬,说:“我没听你的话,以致在平城受困。

wú yǐ zhǎn xiān shǐ shí bèi yán kě jī zhě yǐ

吾已斩先使十辈言可击者矣。

nǎi fēng jìng èr qiān hù wèi guān nèi hóu hào jiàn xìn hóu

”乃封敬二千户,为关内侯,号建信侯。

gāo dì ba píng chéng guī hán wáng xìn wáng rén hú

高帝罢平城归,韩王信亡人胡。

dàng shì shí mò dú chán yú bīng qiáng kòng xián sì shí wàn qí shù ruò běi biān

当是时,冒顿单于兵强,控弦四十万骑,数若北边。

shàng huàn zhī wèn jìng

上患之,问敬。

jìng yuē tiān xià chū dìng shì zú ba yú bīng gé wèi kě yǐ wǔ fú yě

敬曰:“天下初定,士卒罢于兵革,未可以武服也。

mò dú shā rén fù dài lì qī qún mǔ yǐ lì wèi wēi wèi kě yǐ rén yì shuō yě

冒顿杀人父代立,妻群母,以力为威,未可以仁义说也。

dú kě yǐ jì jiǔ yuǎn zǐ sūn wéi chén ěr rán bì xià kǒng bù néng wèi

独可以计久远子孙为臣耳,然陛下恐不能为。

shàng yuē chéng kě hé wéi bù néng

”皇上说:“如果确实可行,为什么做不到!

gù wèi nài hé

顾为奈何?

jìng yuē bì xià chéng néng yǐ shì cháng gōng zhǔ qī chán yú hòu fèng yí zhī bǐ zhī hàn nǚ sòng hòu mán yí bì mù yǐ wéi yān zhī shēng zǐ bì wèi tài zǐ dài chán yú

”敬曰:“陛下诚能以适长公主妻单于,厚奉遗之,彼知汉女送厚,蛮夷必慕,以为阏氏,生子必为太子,代单于。

hé zhě

为什么呢?

tān hàn zhòng bì

贪图汉朝丰厚的财物。

bì xià yǐ suì shí hàn suǒ yú bǐ suǒ xiān shù wèn yí shǐ biàn shì fēng yù yǐ lǐ jié

陛下以岁时汉所余彼所鲜数问遗,使辩士风喻以礼节。

mò dú zài gù wèi zǐ xù

冒顿活着的时候,他自然是你的女婿;

sǐ wài sūn wèi chán yú

死,外孙为单于。

qǐ céng wén sūn gǎn yǔ dà fù kàng lǐ zāi

岂曾闻孙敢与大父亢礼哉?

kě wú zhàn yǐ jiàn chén yě

可毋战以渐臣也。

ruò bì xià bù néng qiǎn cháng gōng zhǔ ér lìng zōng shì jí hòu gōng zhà chēng gōng zhǔ bǐ yì zhī bù kěn guì jìn wú yì yě

若陛下不能遣长公主,而令宗室及后宫诈称公主,彼亦知不肯贵近,无益也。

gāo dì yuē shàn

”汉高祖说:“好。

yù qiǎn cháng gōng zhǔ

”打算派长公主去。

lǚ hòu qì yuē qiè wéi yǐ yī tài zǐ yī nǚ nài hé qì zhī xiōng nú

吕后泣曰:“妾唯以一太子、一女,奈何弃之匈奴!

shàng jìng bù néng qiǎn cháng gōng zhǔ ér qǔ jiā rén zǐ wèi gōng zhǔ qī chán yú

”上竟不能遣长公主,而取家人子为公主,妻单于。

shǐ jìng wǎng jié hé qīn yuē

使敬往结和亲约。

jìng cóng xiōng nú lái yīn yán xiōng nú hé nán bái yáng lóu fán wáng qù cháng ān jìn zhě qī bǎi lǐ qīng jì yī rì yī xī kě yǐ zhì

敬从匈奴来,因言“匈奴河南白羊、楼烦王,去长安近者七百里,轻骑一日一夕可以至。

qín zhōng xīn pò shǎo mín de féi ráo kě yì shí

关中刚经过战乱,人口稀少,土地肥沃,可以充实人口。

fū zhū hóu chū qǐ shí fēi qí zhū tián chu zhāo qū jǐng mò yǔ

夫诸侯初起时,非齐诸田,楚昭、屈、景莫与。

jīn bì xià suī dōu guān zhōng shí shǎo rén

现在陛下虽然定都关中,但实际人口不多。

běi jìn hú guān dōng yǒu liù guó qiáng zú yī rì yǒu biàn bì xià yì wèi de ān zhěn ér wò yě

北近胡冠,东有六国强族,一日有变,陛下亦未得安枕而卧也。

chén yuàn bì xià xǐ qí zhū tián chu zhāo qū jǐng yàn zhào hán wèi hòu jí háo jié míng jiā qiě shí guān zhōng

臣愿陛下徙齐诸田,楚昭、屈、景、燕、赵、韩、魏后,及豪杰名家,且实关中。

wú shì kě yǐ bèi hú

国内平安无事,可以防备匈奴;

zhū hóu yǒu biàn yì zú lǜ yǐ dōng fá

如果诸侯有变乱,也足以率领他们东征。

cǐ qiáng běn ruò mò zhī shù yě

这是加强根本、削弱枝节的策略。”

shàng yuē shàn

皇上说:“好。”

nǎi shǐ liú jìng xǐ suǒ yán guān zhōng shí yú wàn kǒu

”乃使刘敬徙所言关中十余万口。

shū sūn tōng xuē rén yě

叔孙通,薛人也。

qín shí yǐ wén xué zhēng dài zhào bó shì

秦时以文学征,待诏博士。

shù suì chén shèng qǐ èr shì zhào bó shì zhū rú shēng wèn yuē chu shù zú gōng qí rù chén yú gōng hé rú

数岁,陈胜起,二世召博士诸儒生问曰:“楚戍卒攻蕲入陈,于公何如?

bó shì zhū shēng sān shí yú rén qián yuē rén chén wú jiāng jiāng zé fǎn zuì sǐ wú shè

”博士诸生三十余人前曰:“人臣无将,将则反,罪死无赦。

yuàn bì xià jí fā bīng jī zhī

愿陛下急发兵击之。

èr shì nù zuò sè

秦二世听了很生气,脸色都变了。

tōng qián yuē zhū shēng yán jiē fēi

通前曰:“诸生言皆非。

fu tiān xià wèi yī jiā huǐ jùn xiàn chéng shuò qí bīng shì tiān xià fú fù yòng

夫天下为一家,毁郡县城,铄其兵,视天下弗复用。

qiě míng zhǔ zài shàng fǎ lìng jù yú xià lì rén rén fèng zhí sì fāng fú còu ān yǒu fǎn zhě

且明主在上,法令具于下,吏人人奉职,四方辐辏,安有反者!

cǐ tè qún dào shǔ qiè gǒu dào hé zú zhì chǐ yá jiān zāi

此特群盗鼠窃狗盗,何足置齿牙间哉?

jùn shǒu wèi jīn bǔ zhū hé zú yōu

郡守尉今捕诛,何足忧?

èr shì xǐ jǐn wèn zhū shēng zhū shēng huò yán fǎn huò yán dào

”二世喜,尽问诸生,诸生或言反,或言盗。

yú shì èr shì lìng yù shǐ àn zhū shēng yán fǎn zhě xià lì fēi suǒ yi yán

于是二世令御史按诸生言反者下吏,非所宜言。

zhū shēng yán dào zhě jiē ba zhī

诸生言盗者皆罢之。

nǎi cì tōng bó èr shí pǐ yī yī xí bài wèi bó shì tōng yǐ chū fǎn shě zhū shēng yuē shēng hé yán zhī yú yě

乃赐通帛二十匹,衣一袭,拜为博士,通已出,反舍,诸生曰:“生何言之谀也?

tōng yuē gōng bù zhī wǒ jǐ bù miǎn hǔ kǒu

”通曰:“公不知,我几不免虎口!

nǎi wáng qù zhī xuē xuē yǐ xiáng chu yǐ

”乃亡去之薛,薛已降楚矣。

jí xiàng liáng zhī xuē tōng cóng zhī

及项梁之薛,通从之。

bài dìng táo cóng huái wáng

败定陶,从怀王。

huái wáng wèi yì dì xǐ cháng shā tōng liú shì xiàng wáng hàn èr nián hàn wáng cóng wǔ zhū hóu rù péng chéng tōng jiàng hàn wáng

怀王为义帝,徙长沙,通留事项王,汉二年,汉王从五诸侯入彭城,通降汉王。

tōng rú fú hàn wáng zēng zhī nǎi biàn qí fú fú duǎn yī chu zhì

通儒服,汉王憎之,乃变其服,服短衣,楚制。

hàn wáng xǐ

汉王喜。

tōng zhī jiàng hàn cóng dì zi bǎi yú rén rán wú suǒ jìn tuán yán zhū gù qún dào zhuàng shì jìn zhī

通之降汉,从弟子百余人,然无所进,剸言诸故群盗壮士进之。

dì zǐ jiē yuē shì xiān shēng shù nián xìng de cóng jiàng hàn jīn bù jìn chén děng tuán yán dà huá hé yě

弟子皆曰:“事先生数年,幸得从降汉,今不进臣等,剸言大猾,何也?

tōng nǎi wèi yuē hàn wáng fāng méng shǐ shí zhēng tiān xià zhū shēng níng néng dòu hu

”通乃谓曰:“汉王方蒙矢石争天下,诸生宁能斗乎?

gù xiān yán zhǎn jiàng qiān qí zhī shì

所以先奖赏那些冲锋陷阵的将士。

zhū shēng qiě dài wǒ wǒ bù wàng yǐ

你们暂且等等我,我不会忘记你们的。”

hàn wáng bài tōng wèi bó shì hào jì sì jūn

”汉王拜通为博士,号稷嗣君。

hàn wáng yǐ bìng tiān xià zhū hóu gòng zūn wèi huáng dì yú dìng táo tōng jiù qí yí hào

汉王已并天下,诸侯共尊为皇帝于定陶,通就其仪号。

gāo dì xī qù qín yí fǎ wèi jiǎn yì

高帝悉去秦仪法,为简易。

qún chén yǐn zhēng gōng zuì huò wàng hū bá jiàn jī zhù shàng huàn zhī

群臣饮争功,醉或妄呼,拔剑击柱,上患之。

tōng zhī shàng yì yàn zhī shuō shàng yuē fu rú zhě nán yǔ jìn qǔ kě yǔ shǒu chéng

通知上亦厌之,说上曰:“夫儒者难与进取,可与守成。

chén yuàn zhēng lǔ zhū shēng yǔ chén dì zǐ gòng qǐ cháo yí

我希望征召鲁地的儒生,和我的弟子一起制定朝廷礼仪。”

gāo dì yuē dé wú nán hu

高祖说:“会不会太难?”

tōng yuē wǔ dì yì lè sān wáng bù tóng lǐ

”通曰:“五帝异乐,三王不同礼。

lǐ zhě yīn shí shì rén qíng wèi zhī jié wén zhě yě

礼仪是根据时代和人情来制定的规范。

gù xià yīn zhōu lǐ suǒ yīn sǔn yì kě zhī zhě wèi bù xiāng fù yě

故夏、殷、周礼所因损益可知者,谓不相复也。

chén yuàn pō cǎi gǔ lǐ yǔ qín yí zá jiù zhī

臣愿颇采古礼与秦仪杂就之。

shàng yuē kě shì wèi zhī lìng yì zhī dù wú suǒ néng xíng wéi zhī

皇上说:“可以试着做,要简单易懂,考虑我能做到的程度来制定。”

yú shì tōng shǐ zhēng lǔ zhū shēng sān shí yú rén

于是通使征鲁诸生三十余人。

lǔ yǒu liǎng shēng bù kěn xíng yuē gōng suǒ shì zhě qiě shí zhǔ jiē miàn yú qīn guì

鲁有两生不肯行,曰:“公所事者且十主,皆面腴亲贵。

jīn tiān xià chū dìng sǐ zhě wèi zàng shāng zhě wèi qǐ yòu yù qǐ lǐ yuè

如今天下刚刚安定,死去的人还没安葬,受伤的人还没康复,您又想制定礼乐。

lǐ yuè suǒ yóu qǐ bǎi nián jī dé ér hòu kě xìng yě

礼乐所由起,百年积德而后可兴也。

wú bù rěn wèi gōng suǒ wèi

我们不忍心做您做的事。

gōng suǒ wèi bù hé gǔ wú bù xíng

您的做法不符合古制,我们不去。

gōng wǎng yǐ wú wū wǒ

公往矣,毋污我!

tōng xiào yuē ruò zhēn bǐ rú bù zhī shí biàn

”通笑曰:“若真鄙儒,不知时变。

suì yǔ suǒ zhēng sān shí rén xi jí shàng zuǒ yòu wéi xué zhě yǔ qí dì zǐ bǎi yú rén wéi mián zuì yě wài

”遂与所征三十人西,及上左右为学者与其弟子百余人为绵蕞野外。

xí zhī yuè yú tōng yuē shàng kě shì guān

习之月余,通曰:“上可试观。

shàng shǐ xíng lǐ yuē wú néng wéi cǐ

皇帝让他演示礼仪,说:“我能做到这些。”

nǎi lìng qún chén xí yì huì shí yuè

于是命令群臣练习,准备在十月举行朝会。

hàn qī nián cháng lè gōng chéng zhū hóu qún chén cháo shí yuè

汉七年,长乐宫成,诸侯群臣朝十月。

yí xiān píng míng yè zhě zhì lǐ yǐn yǐ cì rù diàn mén

仪:先平明,谒者治礼,引以次入殿门。

tíng zhōng chén chē qí shù zú wèi guān shè bīng zhāng qí zhì

廷中陈车骑戍卒卫官,设兵,张旗志。

chuán yuē qū

传曰“趋”。

diàn xià láng zhōng xiá bì bì shù bǎi rén

殿下的郎中们排列在台阶两旁,台阶上有数百人。

gōng chén liè hóu zhū jiāng jūn jūn lì yǐ cì chén xī fāng dōng xiāng

功臣、列侯、诸将军、军吏以次陈西方,东乡;

wén guān chéng xiàng yǐ xià chén dōng fāng xī xiāng

文官从丞相以下排列在东侧,面向西方。

dà xíng shè jiǔ bīn lú jù chuán

大行设九宾,胪句传。

yú shì huáng dì niǎn chū fáng bǎi guān zhí jǐ chuán jǐng yǐn zhū hóu wáng yǐ xià zhì lì liù bǎi shí yǐ cì fèng hè

于是皇帝辇出房,百官执戟传警,引诸侯王以下至吏六百石以次奉贺。

zì zhū hòu wáng yǐ xià mò bù zhèn kǒng sù jìng

自诸侯王以下莫不震恐肃敬。

zhì lǐ bì jǐn fú zhì fǎ jiǔ

至礼毕,尽伏,置法酒。

zhū shì zuò diàn xià jiē fú yì shǒu yǐ zūn bēi cì qǐ shàng shòu

诸侍坐殿下皆伏抑首,以尊卑次起上寿。

shāng jiǔ háng yè zhě yán ba jiǔ

敬酒九轮后,谒者宣布“停止饮酒”。

yù shǐ zhí fǎ jǔ bù rú yí zhě zhé yǐn qù

御史执行法令,将不符合礼仪的人立即带走。

jìng cháo zhì jiǔ wú gǎn huān huá shī lǐ zhě

整个朝会和宴席期间,没有人敢喧哗失礼。

yú shì gāo dì yuē wú nǎi jīn rì zhī wèi huáng dì zhī guì yě

于是高帝曰:“吾乃今日知为皇帝之贵也!

bài tōng wèi fèng cháng cì jīn wǔ bǎi jīn

”拜通为奉常,赐金五百斤。

tōng yīn jìn yuē zhū dì zi rú shēng suí chén jiǔ yǐ yǔ gòng wèi yí yuàn bì xià guān zhī

通因进曰:“诸弟子儒生随臣久矣,与共为仪,愿陛下官之。

gāo dì xī yǐ wéi láng

汉高祖全部任命他们为郎官。

tōng chū jiē yǐ wǔ bǎi jīn cì zhū shēng

通出,皆以五百金赐诸生。

zhū shēng nǎi xǐ yuē shū sūn shēng shèng rén zhī dāng shì wu

诸生乃喜曰:“叔孙生圣人,知当世务。

jiǔ nián gāo dì xǐ tōng wèi tài zǐ tài fù

九年,高帝徙通为太子太傅。

shí èr nián gāo dì yù yǐ zhào wáng rú yì yì tài zǐ tōng jiàn yuē xī zhě jìn xiàn gōng yǐ lí jī gù fèi tài zǐ lì xī qí jìn guó luàn zhě shù shí nián wèi tiān xià xiào

十二年,高帝欲以赵王如意易太子,通谏曰:“昔者晋献公以骊姬故,废太子,立奚齐,晋国乱者数十年,为天下笑。

qín yǐ bù zǎo dìng fú sū gù hài zhà lì zì shǐ miè sì cǐ bì xià suǒ qīn jiàn

秦以不早定扶苏,故亥诈立,自使灭祀,此陛下所亲见。

jīn tài zǐ rén xiào tiān xià jiē wén zhī

如今太子仁德孝顺,天下人都知道;

lǚ hòu yǔ bì xià gōng kǔ shí dàn qí kě bèi zāi

吕后与陛下一起经历艰难困苦,怎能背弃她呢!

bì xià bì yù fèi shì ér lì shǎo chén yuàn xiān fú zhū yǐ jǐng xuè wū de

陛下必欲废适而立少,臣愿先伏诛,以颈血污地。

gāo dì yuē gōng ba yǐ wú tè xì ěr

”高帝曰:“公罢矣,吾特戏耳。

tōng yuē tài zǐ tiān xià běn běn yī yáo tiān xià zhèn dòng nài hé yǐ tiān xià xì

”通曰:“太子天下本,本壹摇天下震动,奈何以天下戏!

gāo dì yuē wú tīng gōng

”高帝曰:“吾听公。

jí shàng zhì jiǔ jiàn liú hòu suǒ zhāo kè cóng tài zǐ rù jiàn shàng suì wú yì tài zǐ zhì yǐ

”及上置酒,见留侯所招客从太子入见,上遂无易太子志矣。

gāo dì bēng xiào huì jí wèi nǎi wèi tōng yuē xiān dì yuán líng qǐn miào qún chén mò xí

高帝崩,孝惠即位,乃谓通曰:“先帝园陵寝庙,群臣莫习。

xǐ tōng wèi fèng cháng dìng zōng miào yí fǎ

”徙通为奉常,定宗庙仪法。

nǎi shāo dìng hàn zhū yí fǎ jiē tōng suǒ lùn zhù yě

乃稍定汉诸仪法,皆通所论著也。

huì dì wèi dōng cháo cháng lè gōng jí jiān wǎng shù bì fán mín zuò fù dào fāng zhù wǔ kù nán tōng zòu shì yīn qǐng jiān yuē bì xià hé zì zhù fù dào gāo dì qǐn yì guān yuè chū yóu gāo miào

惠帝为东朝长乐宫,及间往,数跸烦民,作复道,方筑武库南,通奏事,因请间,曰:“陛下何自筑复道高帝寝,衣冠月出游高庙?

zǐ sūn nài hé chéng zōng miào dào shàng xíng zāi

子孙奈何乘宗庙道上行哉!

huì dì jù yuē jí huài zhī

”惠帝惧,曰:“急坏之。

tōng yuē rén zhǔ wú guò jǔ

”叔孙通说:“君主没有错误的举动。

jīn yǐ zuò bǎi xìng jiē zhī zhī yǐ

现在已经修建了,百姓也都知道了。

yuàn bì xià wèi yuán miào wèi běi yì guān yuè chū yóu zhī yì guǎng zōng miào dà xiào zhī běn

希望陛下在渭水北面再建一座原庙,每月出行祭祀衣冠,扩大宗庙的规模,这是大孝的根本。

shàng nǎi zhào yǒu sī lì yuán miào

”皇上于是下诏让主管官员建立原庙。

huì dì cháng chū yóu lí gōng tōng yuē gǔ zhě yǒu chūn cháng guǒ fāng jīn yīng táo shú kě xiàn yuàn bì xià chū yīn qǔ yīng táo xiàn zōng miào

惠帝常出游离宫,通曰:“古者有春尝果,方今樱桃熟,可献,愿陛下出,因取樱桃献宗庙。

shàng xǔ zhī

”皇帝批准了。

zhū guǒ xiàn yóu cǐ xìng

各种果品进献的礼仪从此兴起。

zàn yuē gāo zǔ yǐ zhēng fá dìng tiān xià ér jìn shēn zhī tú pìn qí zhī biàn bìng chéng dà yè

赞曰:高祖以征伐定天下,而缙绅之徒聘其知辩,并成大业。

yǔ yuē láng miào zhī zhī cái yī mù zhī cái dì wáng zhī gōng fēi yī shì zhī lüè xìn zāi

语曰:“廊庙之枝材一木之材,帝王之功非一士之略”,信哉!

liú jìng tuō wǎn lù ér jiàn jīn chéng zhī ān shū sūn tōng shě bāo gǔ ér lì yī wáng zhī yí yù qí shí yě

刘敬脱挽辂而建金城之安,叔孙通舍枹鼓而立一王之仪,遇其时也。

lì shēng zì nì jiān mén dài zhǔ rán hòu chū yóu bù miǎn dǐng huò

郦生自匿监门,待主然后出,犹不免鼎镬。

zhū jiàn shǐ míng lián zhí jì jù pì yáng bù zhōng qí jié yì yǐ sàng shēn

朱建始名廉直,既距辟阳,不终其节,亦以丧身。

lù gǔ wèi zhǐ dài fū zhì shì zhū lǚ bù shòu yōu zé cóng róng píng bó zhī jiān fù huì jiàng xiàng yǐ qiáng shè jì shēn míng jù róng qí zuì yōu hu

陆贾位止大夫,致仕诸吕,不受忧责,从容平、勃之间,附会将相以强社稷,身名俱荣,其最优乎!

✦ You read 传·郦陆朱刘叔孙传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.