gǔ shān yǐng chuān rén yě
贾山，颍川人也。
zǔ fù qū gù wèi wáng shí bó shì dì zǐ yě
祖父祛，故魏王时博士弟子也。
shān shòu xué qū suǒ yán shè liè shū jì bù néng wèi chún rú
山受学祛，所言涉猎书记，不能为醇儒。
cháng jǐ shì yǐng yīn hóu wèi qí
尝给事颍阴侯为骑。
xiào wén shí yán zhì luàn zhī dào jiè qín wèi yù míng yuē zhì yán
孝文时，言治乱之道，借秦为谕，名曰《至言》。
qí cí yuē
原文写道：
chén wén wéi rén chén zhě jìn zhōng jié yú yǐ zhí jiàn zhǔ bù bì sǐ wáng zhī zhū zhě chén shān shì yě
臣闻为人臣者，尽忠竭愚，以直谏主，不避死亡之诛者，臣山是也。
chén bù gǎn yǐ jiǔ yuǎn yù yuàn jiè qín yǐ wéi yù wéi bì xià shǎo jiā yì yān
臣不敢以久远谕，愿借秦以为谕，唯陛下少加意焉。
fū bù yī wéi dài zhī shì xiū shēn yú nèi chéng míng yú wài ér shǐ hòu shì bù jué xi
夫布衣韦带之士，修身于内，成名于外，而使后世不绝息。
zhì qín zé bù rán
至秦则不然。
guì wèi tiān zǐ fù yǒu tiān xià fù liǎn chóng shù bǎi xìng rèn bà zhě yī bàn dào qún dào mǎn shān shǐ tiān xià zhī rén dài mù ér shì qīng ěr ér tīng
贵为天子，富有天下，赋敛重数，百姓任罢，赭衣半道，群盗满山，使天下之人戴目而视，倾耳而听。
yī fū dà hū tiān xià xiǎng yìng zhě chén shèng shì yě
一夫大呼，天下响应者，陈胜是也。
qín fēi tú rú cǐ yě qǐ xián yáng ér xi zhì yōng lí gōng sān bǎi zhōng gǔ wéi zhàng bù yí ér jù
秦非徒如此也，起咸阳而西至雍，离宫三百，钟鼓帷帐，不移而具。
yòu wèi ē páng zhī diàn diàn gāo shù shí rèn dōng xī wǔ lǐ nán běi qiān bù cóng chē luó qí sì mǎ wù chí jīng qí bù ráo
又为阿房之殿，殿高数十仞，东西五里，南北千步，从车罗骑，四马鹜驰，旌旗不桡。
wèi gōng shì zhī lì zhì yú cǐ shǐ qí hòu shì céng bù dé jù lú ér tuō chǔ yān
为宫室之丽至于此，使其后世曾不得聚庐而托处焉。
wèi chí dào yú tiān xià dōng qióng yàn qí nán jí wú chu jiāng hú zhī shàng bīn hǎi zhī guān bì zhì
为驰道于天下，东穷燕、齐，南极吴、楚，江湖之上，濒海之观毕至。
dào guǎng wǔ shí bù sān zhàng ér shù hòu zhù qí wài yǐn yǐ jīn zhuī shù yǐ qīng sōng
道广五十步，三丈而树，厚筑其外，隐以金椎，树以青松。
wèi chí dào zhī lì zhì yú cǐ shǐ qí hòu shì céng bù dé xié jìng ér tuō zú yān
为驰道之丽至于此，使其后世曾不得邪径而托足焉。
sǐ zàng hu lí shān lì tú shù shí wàn rén kuàng rì shí nián
死葬乎骊山，吏徒数十万人，旷日十年。
xià chè sān quán hé cǎi jīn shí yě tóng gù qí nèi tu qí wài bèi yǐ zhū yù shì yǐ fěi cuì zhōng chéng guān yóu shàng chéng shān lín wèi zàng wō zhī chǐ zhì yú cǐ shǐ qí hòu shì céng bù dé péng kē bì zhǒng ér tuō zàng yān
下彻三泉合采金石，冶铜锢其内，■涂其外，被以珠玉，饰以翡翠，中成观游，上成山林，为葬薶之侈至于此，使其后世曾不得蓬颗蔽冢而托葬焉。
qín yǐ xióng pí zhī lì hǔ láng zhī xīn cán shí zhū hóu bìng tūn hǎi nèi ér bù dǔ lǐ yì gù tiān yāng yǐ jiā yǐ
秦以熊罴之力，虎狼之心，蚕食诸侯，并吞海内，而不笃礼义，故天殃已加矣。
chén mèi sǐ yǐ wén yuàn bì xià shǎo liú yì ér xiáng zé qí zhōng
臣昧死以闻，愿陛下少留意而详择其中。
chén wén zhōng chén zhī shì jūn yě yán qiē zhí zé bù yòng ér shēn wēi bù qiè zhí zé bù kě yǐ míng dào gù qiē zhí zhī yán míng zhǔ suǒ yù jí wén zhōng chén zhī suǒ yǐ méng sǐ ér jié zhī yě
臣闻忠臣之事君也，言切直则不用而身危，不切直则不可以明道，故切直之言，明主所欲急闻，忠臣之所以蒙死而竭知也。
de zhī qiāo zhě suī yǒu shàn zhǒng bù néng shēng yān
地之硗者，虽有善种，不能生焉；
jiāng gāo hé bīn suī yǒu è zhǒng wú bù wěi dà
江皋河濒，虽有恶种，无不猥大。
xī zhě xià shāng zhī jì shì suī guān lóng féng jī zǐ bǐ gàn zhī xián shēn sǐ wáng ér dào bù yòng
昔者夏、商之季世，虽关龙逢、箕子、比干之贤，身死亡而道不用。
wén wáng zhī shí háo jùn zhī shì jiē de jié qí zhì chú ráo cǎi xīn zhī rén jiē de jǐn qí lì cǐ zhōu zhī suǒ yǐ xìng yě
文王之时，豪俊之士皆得竭其智，刍荛采薪之人皆得尽其力，此周之所以兴也。
gù dì zhī měi zhě shàn yǎng hé jūn zhī rén zhě shàn yǎng shì
故地之美者善养禾，君之仁者善养士。
léi tíng zhī suǒ jī wú bù cuī shé zhě
雷霆之所击，无不摧折者；
wàn jūn zhī suǒ yā wú bù mí miè zhě
万钧重压之下，没有不粉碎灭亡的。
jīn rén zhǔ zhī wēi fēi tè léi tíng yě
如今君主的威严，不只是雷霆；
shì zhòng fēi tè wàn jūn yě
势重，非特万钧也。
kāi dào ér qiú jiàn hé yán sè ér shòu zhī yòng qí yán ér xiǎn qí shēn shì yóu kǒng jù ér bù gǎn zì jìn yòu nǎi kuàng yú zòng yù zì xíng bào nüè è wén qí guò hu
开道而求谏，和颜色而受之，用其言而显其身，士犹恐惧而不敢自尽，又乃况于纵欲恣行暴虐，恶闻其过乎！
zhèn zhī yǐ wēi yā zhī yǐ zhòng zé suī yǒu yáo shùn zhī zhì mèng bēn zhī yǒng qǐ yǒu bù cuī shé zhě zāi
震之以威，压之以重，则虽有尧、舜之智，孟贲之勇，岂有不摧折者哉？
rú cǐ zé rén zhǔ bù dé wén qí guò shī yǐ
如此，则人主不得闻其过失矣；
fú wén zé shè jì wēi yǐ
弗闻，则社稷危矣。
gǔ zhě shèng wáng zhī zhì shǐ zài qián shū guò shī gōng sòng zhēn jiàn gǔ sòng shī jiàn gōng qīng bǐ jiàn shì chuán yán jiàn shù rén bàng yú dào shāng lǚ yì yú shì rán hòu jūn de wén qí guò shī yě
古者圣王之制，史在前书过失，工诵箴谏，瞽诵诗谏，公卿比谏，士传言谏，庶人谤于道，商旅议于市，然后君得闻其过失也。
wén qí guò shī ér gǎi zhī jiàn yì ér cóng zhī suǒ yǐ yǒng yǒu tiān xià yě
闻其过失而改之，见义而从之，所以永有天下也。
tiān zǐ zhī zūn sì hǎi zhī nèi qí yì mò bù wéi chén
天子之尊，四海之内，其义莫不为臣。
rán ér yǎng sān lǎo yú dà xué qīn zhí jiàng ér kuì zhí jué ér yìn zhù yì zài qián zhù gěng zài hòu gōng qīng fèng zhàng dài fū jìn lǚ jǔ xián yǐ zì fǔ bì qiú xiū zhèng zhī shì shǐ zhí jiàn
然而养三老于大学，亲执酱而馈，执爵而酳，祝饐在前，祝鲠在后，公卿奉杖，大夫进履，举贤以自辅弼，求修正之士使直谏。
gù yǐ tiān zǐ zhī zūn zūn yǎng sān lǎo shì xiào yě
故以天子之尊，尊养三老，视孝也；
lì fǔ bì zhī chén zhě kǒng jiāo yě
立辅弼之臣者，恐骄也；
zhì zhí jiàn zhī shì zhě kǒng bù dé wén qí guò yě
置直谏之士者，恐不得闻其过也；
xué wèn zhì yú chú ráo zhě qiú shòu wú yàn yě
学问至于刍荛者，求兽无餍也；
shāng rén shù rén fěi bàng yǐ ér gǎi zhī cóng shàn wú bù tīng yě
商人庶人诽谤已而改之，从善无不听也。
xī zhě qín zhèng lì bìng wàn guó fù yǒu tiān xià pò liù guó yǐ wéi jùn xiàn zhù cháng chéng yǐ wéi guān sài
昔者，秦政力并万国，富有天下，破六国以为郡县，筑长城以为关塞。
qín dì zhī gù dà xiǎo zhī shì qīng zhòng zhī quán qí yǔ yī jiā zhī fù yī fū zhī qiáng hú kě shèng jì yě
秦地之固，大小之势，轻重之权，其与一家之富，一夫之强，胡可胜计也！
rán ér bīng pò yú chén shè de duó yú liú shì zhě hé yě
然而兵破于陈涉，地夺于刘氏者，何也？
qín wáng tān láng bào nüè cán zéi tiān xià qióng kùn wàn mín yǐ shì qí yù yě
秦王贪狼暴虐，残贼天下，穷困万民，以适其欲也。
xī zhě zhōu gài qiān bā bǎi guó yǐ jiǔ zhōu zhī mín yǎng qiān bā bǎi guó zhī jūn yòng mín zhī lì bù guò suì sān rì shí yī ér jí jūn yǒu yú cái mín yǒu yú lì ér sòng shēng zuò
昔者，周盖千八百国，以九州之民养千八百国之君，用民之力不过岁三日，什一而籍，君有余财，民有余力，而颂声作。
qín huáng dì yǐ qiān bā bǎi guó zhī mín zì yǎng lì ba bù néng shèng qí yì cái jǐn bù néng shèng qí qiú
秦始皇用一千八百国百姓的力量供养自己一人，民力疲敝不能承受劳役，财力耗尽不能满足需求。
yī jūn zhī shēn ěr suǒ yǐ zì yǎng zhě chí chěng yì liè zhī yú tiān xià fú néng gōng yě
一君之身耳，所以自养者驰骋弋猎之娱，天下弗能供也。
láo bà zhě bù dé xiū xī jī hán zhě bù dé yī shí wáng zuì ér sǐ xíng zhě wú suǒ gào sù rén yǔ zhī wèi yuàn jiā yǔ zhī wèi chóu gù tiān xià huài yě
劳罢者不得休息，饥寒者不得衣食，亡罪而死刑者无所告诉，人与之为怨，家与之为仇，故天下坏也。
qín huáng dì shēn zài zhī shí tiān xià yǐ huài yǐ ér fú zì zhī yě
秦皇帝身在之时，天下已坏矣，而弗自知也。
qín huáng dì dōng xún shòu zhì huì jī láng yá kè shí zhe qí gōng zì yǐ wéi guò yáo shùn tǒng
秦皇帝东巡狩，至会稽、琅邪，刻石著其功，自以为过尧、舜统；
xiàn shí zhù zhōng jù shāi tǔ zhù ē páng zhī gōng zì yǐ wéi wàn shì yǒu tiān xià yě
县石铸钟虡，筛土筑阿房之宫，自以为万世有天下也。
gǔ zhě shèng wáng zuò shì sān sì shí shì ěr suī yáo shùn yǔ tāng wén wǔ lěi shì guǎng dé yǐ wéi zǐ sūn jī yè wú guò èr sān shí shì zhě yě
古者圣王作谥，三四十世耳，虽尧、舜、禹、汤、文、武累世广德以为子孙基业，无过二三十世者也。
qín huáng dì yuē sǐ ér yǐ shì fǎ shì fù zǐ míng hào yǒu shí xiāng xí yě yǐ yī zhì wàn zé shì shì bù xiāng fù yě gù sǐ ér hào yuē shǐ huáng dì qí cì yuē èr shì huáng dì zhě yù yǐ yī zhì wàn yě
秦皇帝曰死而以谥法，是父子名号有时相袭也，以一至万，则世世不相复也，故死而号曰始皇帝，其次曰二世皇帝者，欲以一至万也。
qín huáng dì jì qí gōng dé dù qí hòu sì shì shì wú qióng rán shēn sǐ cái shù yuè ěr tiān xià sì miàn ér gōng zhī zōng miào miè jué yǐ
秦皇帝计其功德，度其后嗣，世世无穷，然身死才数月耳，天下四面而攻之，宗庙灭绝矣。
qín huáng dì jū miè jué zhī zhōng ér bù zì zhī zhě hé yě
秦皇帝居灭绝之中而不自知者何也？
tiān xià mò gǎn gào yě
因为天下没有人敢告诉他。
qí suǒ yǐ mò gǎn gào zhě hé yě
其所以莫敢告者何也？
wáng yǎng lǎo zhī yì wáng fǔ bì zhī chén wáng jìn jiàn zhī shì zòng zì xíng zhū tuì fěi bàng zhī rén shā zhí jiàn zhī shì shì yǐ dào yú tōu hé gǒu róng bǐ qí dé zé xián yú yáo shùn kè qí gōng zé xián yú tāng wǔ tiān xià yǐ kuì ér mò zhī gào yě
亡养老之义，亡辅弼之臣，亡进谏之士，纵恣行诛，退诽谤之人，杀直谏之士，是以道谀偷合苟容，比其德则贤于尧、舜，课其功则贤于汤、武，天下已溃而莫之告也。
shī yuē fěi yán bù néng hú cǐ wèi jì tīng yán zé duì zèn yán zé tuì
诗曰：“匪言不能，胡此畏忌，听言则对，谮言则退。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
yòu yuē jì jì duō shì wén wáng yǐ níng
又曰：“济济多士，文王以宁。
tiān xià wèi cháng wáng shì yě rán ér wén wáng dú yán yǐ níng zhě hé yě
”天下未尝亡士也，然而文王独言以宁者何也？
wén wáng hǎo rén zé rén xìng de shì ér jìng zhī zé shì yòng yòng zhī yǒu lǐ yì
文王好仁则仁兴，得士而敬之则士用，用之有礼义。
gù bù zhì qí ài jìng zé bù néng jǐn qí xīn
故不致其爱敬，则不能尽其心；
bù néng jǐn qí xīn zé bù néng jǐn qí lì
不能尽其心，则不能尽其力；
bù néng jǐn qí lì zé bù néng chéng qí gōng
不能尽其力，则不能成其功。
gù gǔ zhī xián jūn yú qí chén yě zūn qí jué lù ér qīn zhī
故古之贤君于其臣也，尊其爵禄而亲之；
jí zé lín shì zhī wáng shù sǐ zé wǎng diào kū zhī lín qí xiǎo liǎn dà liǎn yǐ guān tu ér hòu wèi zhī fú xī shuāi má dié ér sān lín qí sàng
疾则临视之亡数，死则往吊哭之，临其小敛大敛，已棺涂而后为之服锡衰麻绖，而三临其丧；
wèi liǎn bù yǐn jiǔ shí ròu wèi zàng bù jǔ lè dāng zōng miào zhī jì ér sǐ wèi zhī fèi lè
未敛不饮酒食肉，未葬不举乐，当宗庙之祭而死，为之废乐。
gù gǔ zhī jūn rén zhě yú qí chén yě kě wèi jìn lǐ yǐ
故古之君人者于其臣也，可谓尽礼矣；
fú fǎ fú duān róng mào zhèng yán sè
服法服，端容貌，正颜色。
rán hòu jiàn zhī
然后见之。
gù chén xià mò gǎn bù jié lì jìn sǐ yǐ bào qí shàng gōng dé lì yú hòu shì ér lìng wén bù wàng yě
故臣下莫敢不竭力尽死以报其上，功德立于后世，而令闻不忘也。
jīn bì xià niàn sī zǔ kǎo shù zhuī jué gōng tú suǒ yǐ zhāo guāng hóng yè xiū dé shǐ tiān xià jǔ xián liáng fāng zhèng zhī shì tiān xià jiē yān yuē jiāng xìng yáo shùn zhī dào sān wáng zhī gōng yǐ
今陛下念思祖考，术追厥功，图所以昭光洪业休德，使天下举贤良方正之士，天下皆焉，曰将兴尧、舜之道，三王之功矣。
tiān xià zhī shì mò bù jīng bái yǐ chéng xiū dé
天下之士莫不精白以承休德。
jīn fāng zhèng zhī shì jiē zài cháo tíng yǐ yòu xuǎn qí xián zhě shǐ wèi cháng shì zhū lì yǔ zhī chí qū shè liè yī rì zài sān chū
今方正之士皆在朝廷矣，又选其贤者使为常侍诸吏，与之驰驱射猎，一日再三出。
chén kǒng cháo tíng zhī jiě chí bǎi guān zhī duò yú shì yě zhū hóu wén zhī yòu bì dài yú zhèng yǐ
臣恐朝廷之解驰，百官之堕于事也，诸侯闻之，又必怠于政矣。
bì xià jí wèi qīn zì miǎn yǐ hòu tiān xià sǔn shí shàn bù tīng lè jiǎn wài yáo wèi zú zhǐ suì gòng
陛下即位，亲自勉以厚天下，损食膳，不听乐，减外徭卫卒，止岁贡；
shěng jiù mǎ yǐ fù xiàn chuán qù zhū yuàn yǐ fù nóng fū chū bó shí wàn yú pǐ yǐ zhèn pín mín
省厩马以赋县传，去诸苑以赋农夫，出帛十万余匹以振贫民；
lǐ gāo nián jiǔ shí zhě yī zi bù shì bā shí zhě èr suàn bù shì
礼高年，九十者一子不事，八十者二算不事；
cì tiān xià nán zǐ jué dà chén jiē zhì gōng qīng
赐天下男子爵，大臣皆至公卿；
fā yù fǔ jīn cì dà chén zōng zú wáng bù bèi zé zhě
发御府金赐大臣宗族，亡不被泽者；
shè zuì rén lián qí wáng fā cì zhī jīn lián qí yī zhě shū qí bèi fù zǐ xiōng dì xiāng jiàn yě ér cì zhī yī
赦罪人，怜其亡发，赐之巾，怜其衣赭书其背，父子兄弟相见也，而赐之衣。
píng yù huǎn xíng tiān xià mò bù shuō xǐ
平狱缓刑，天下莫不说喜。
shì yǐ yuán nián gāo yǔ jiàng wǔ gǔ dēng cǐ tiān zhī suǒ yǐ xiāng bì xià yě
是以元年膏雨降，五谷登，此天之所以相陛下也。
xíng qīng yú tā shí ér fàn fǎ zhě guǎ yī shí duō yú qián nián ér dào zéi shǎo cǐ tiān xià zhī suǒ yǐ shùn bì xià yě
刑轻于它时而犯法者寡，衣食多于前年而盗贼少，此天下之所以顺陛下也。
chén wén shān dōng lì bù zhào lìng mín suī lǎo yíng sào jí fú zhàng ér wǎng tīng zhī yuàn shǎo xū yú wú sǐ sī jiàn dé huà zhī chéng yě
臣闻山东吏布诏令，民虽老赢瘙疾，扶杖而往听之，愿少须臾毋死，思见德化之成也。
jīn gōng yè fāng jiù míng wén fāng zhāo sì fāng xiàng fēng jīn cóng háo jùn zhī chén fāng zhèng zhī shì zhí yǔ zhī rì rì liè shè jī tù fá hú yǐ shāng dà yè jué tiān xià zhī wàng chén qiè dào zhī
今功业方就，名闻方昭，四方乡风，今从豪俊之臣，方正之士，直与之日日猎射，击兔伐狐，以伤大业，绝天下之望，臣窃悼之。
shī yuē mǐ bù yǒu chū xiǎn kè yǒu zhōng
诗曰：“靡不有初，鲜克有终。
chén bù shèng dà yuàn yuàn shǎo shuāi shè liè yǐ xià suì èr yuè dìng míng táng zào tài xué xiū xiān wáng zhī dào
”臣不胜大愿，愿少衰射猎，以夏岁二月，定明堂，造太学，修先王之道。
fēng xíng sú chéng wàn shì zhī jī dìng rán hòu wéi bì xià suǒ xìng ěr
风行俗成，万世之基定，然后唯陛下所幸耳。
gǔ zhě dà chén bù xiè gù jūn zi bù cháng jiàn qí qí yán zhī sè sù jìng zhī róng
古者大臣不媟，故君子不常见其齐严之色、肃敬之容。
dà chén bù dé yǔ yàn yóu fāng zhèng xiū jié zhī shì bù dé cóng shè liè shǐ jiē wu qí fāng yǐ gāo qí jié zé qún chén mò gǎn bù zhèng shēn xiū xíng jìn xīn yǐ chēng dà lǐ
大臣不得与宴游，方正修洁之士不得从射猎，使皆务其方以高其节，则群臣莫敢不正身修行，尽心以称大礼。
rú cǐ zé bì xià zhī dào zūn jìng gōng yè shī yú sì hǎi chuí yú wàn shì zǐ sūn yǐ
如此，则陛下之道尊敬，功业施于四海，垂于万世子孙矣。
chéng bù rú cǐ zé xíng rì huài ér róng rì miè yǐ
诚不如此，则行日坏而荣日灭矣。
fu shì xiū zhī yú jiā ér huài zhī yú tiān zǐ zhī tíng chén qiè mǐn zhī
夫士修之于家，而坏之于天子之廷，臣窃愍之。
bì xià yǔ zhòng chén yàn yóu yǔ dà chén fāng zhèng cháo tíng lùn yì
陛下与众臣宴游，与大臣方正朝廷论议。
fu yóu bù shī lè cháo bù shī lǐ yì bù shī jì guǐ shì zhī dà zhě yě
夫游不失乐，朝不失礼，议不失计，轨事之大者也。
qí hòu wén dì chú zhù qián lìng shān fù shàng shū jiàn yǐ wéi biàn xiān dì fǎ fēi shì
后来文帝废除禁止私人铸钱的法令，买山义上书进谏，认为改变先帝的法令是不对的。
yòu sòng huái nán wáng wú dà zuì yi jí lìng fǎn guó
又讼淮南王无大罪，宜急令反国。
yòu yán chái táng zǐ wèi bù shàn zú yǐ jiè
又言柴唐子为不善，足以戒。
zhāng xià jié zé duì yǐ wéi qián zhě wáng yòng qì yě ér kě yǐ yì fù guì
章下诘责，对以为：“钱者，亡用器也，而可以易富贵。
fù guì zhě rén zhǔ zhī cāo bǐng yě lìng mín wèi zhī shì yú rén zhǔ gòng cāo bǐng bù kě zhǎng yě
富贵者，人主之操柄也，令民为之，是与人主共操柄，不可长也。
qí yán duō jī qiè shàn zhǐ shì yì rán zhōng bù jiā fá suǒ yǐ guǎng jiàn zhēng zhī lù yě
”其言多激切，善指事意，然终不加罚，所以广谏争之路也。
qí hòu fù jìn zhù qián yún
其后复禁铸钱云。
zōu yáng qí rén yě
邹阳，齐人也。
hàn xìng zhū hóu wáng jiē zì zhì mín pìn xián
汉兴，诸侯王皆自治民聘贤。
wú wáng pì zhāo zhì sì fāng yóu shì yáng yǔ wú yán jì méi chéng děng jù shì wú jiē yǐ wén biàn zhù míng
吴王濞招致四方游士，阳与吴严忌、枚乘等俱仕吴，皆以文辩著名。
jiǔ zhī wú wáng yǐ tài zi shì yuàn wàng chēng jí bù cháo yīn yǒu xié móu yáng zòu shū jiàn
久之，吴王以太子事怨望，称疾不朝，阴有邪谋，阳奏书谏。
wèi qí shì shàng yǐn è zhǐ chì yán gù xiān yǐn qín wèi yù yīn dào hú yuè qí zhào huái nán zhī nán rán hòu nǎi zhì qí yì
为其事尚隐，恶指斥言，故先引秦为谕，因道胡、越、齐、赵、淮南之难，然后乃致其意。
qí cí yuē
原文写道：
chén wén qín yǐ qǔ tái zhī guān xuán héng tiān xià huà dì ér bù fàn bīng jiā hú yuè
臣闻秦倚曲台之官，悬衡天下，画地而不犯，兵加胡、越；
zhì qí wǎn jié mò lù zhāng ěr chén shèng lián cóng bīng zhī jù yǐ kòu hán gǔ xián yáng suì wēi
至其晚节末路，张耳、陈胜连从兵之据，以叩函谷，咸阳遂危。
hé zé
为什么呢？
liè jùn bù xiāng qīn wàn shì bù xiāng jiù yě
列郡不相亲，万室不相救也。
jīn hú shù shè běi hé zhī wài shàng fù fēi niǎo xià bú jiàn fú tú dòu chéng bù xiū jiù bīng bù zhǐ sǐ zhě xiāng suí niǎn chē xiāng zhǔ zhuǎn sù liú shū qiān lǐ bù jué
今胡数涉北河之外，上覆飞鸟，下不见伏菟，斗城不休，救兵不止，死者相随，辇车相属，转粟流输，千里不绝。
hé zé
为什么呢？
qiáng zhào zé yú hé jiān liù jì wàng yú huì hòu chéng yáng gù yú lú bó sān huái nán zhī xīn sī fén mù
强赵责于河间，六齐望于惠后，城阳顾于卢博，三淮南之心思坟墓。
dài wáng bù yōu chén kǒng jiù bīng zhī bù zhuān hú mǎ suì jìn kuī yú hán dān yuè shuǐ cháng shā hái zhōu qīng yáng
大王不忧，臣恐救兵之不专，胡马遂进窥于邯郸，越水长沙，还舟青阳。
suī shǐ liáng bìng huái yáng zhī bīng xià huái dōng yuè guǎng líng yǐ è yuè rén zhī liáng hàn yì zhé xī hé ér xià běi shǒu zhāng shuǐ yǐ fǔ dà guó hú yì yì jìn yuè yì yì shēn
虽使梁并淮阳之兵，下淮东，越广陵，以遏越人之粮，汉亦折西河而下，北守漳水，以辅大国，胡亦益进，越亦益深。
cǐ chén zhī suǒ yǐ dài wáng huàn yě
此臣之所以大王患也。
chén wén jiāo lóng xiāng shǒu fèn yì zé fú yún chū liú wù yǔ xián jí
臣闻交龙襄首奋翼，则浮云出流，雾雨咸集。
shèng wáng dǐ jié xiū dé zé yóu tán zhī shì guī yì sī míng
圣王底节修德，则游谈之士归义思名。
jīn chén jǐn zhì bì yì yì jīng jí lǜ zé wú guó bù kě jiān
今臣尽智毕议，易精极虑，则无国不可奸；
shì gù lòu zhī xīn zé hé wáng zhī mén bù kě yè cháng jū hu
饰固陋之心，则何王之门不可曳长裾乎？
rán chén suǒ yǐ lì shǔ wáng zhī cháo bèi huái qiān lǐ ér zì zhì zhě fēi è chén guó ér lè wú mín yě qiè gāo xià fēng zhī xíng yóu shuō dài wáng zhī yì
然臣所以历数王之朝，背淮千里而自致者，非恶臣国而乐吴民也，窃高下风之行，尤说大王之义。
gù yuàn dài wáng zhī wú hū chá tīng qí zhì
故愿大王之无忽，察听其志。
chén wén zhì niǎo lèi bǎi bù rú yī è
臣闻鸷鸟累百，不如一鹗。
fu quán zhào zhī shí wǔ lì dǐng shì yī xuán fú cóng tái zhī xià zhě yī dàn chéng shì ér bù néng zhǐ yōu wáng zhī chén huàn
夫全赵之时，武力鼎士衤玄服丛台之下者一旦成市，而不能止幽王之湛患。
huái nán lián shān dōng zhī xiá sǐ shì yíng cháo bù néng hái lì wáng zhī xi yě
淮南连山东之侠，死士盈朝，不能还厉王之西也。
rán ér jì yì bù dé suī zhū bēn bù néng ān qí wèi yì míng yǐ
然而计议不得，虽诸、贲不能安其位，亦明矣。
gù yuàn dài wáng shěn huà ér yǐ
故愿大王审画而已。
shǐ xiào wén huáng dì jù guān rù lì hán xīn xiāo zhì bù míng qiú yī
始孝文皇帝据关入立，寒心销志，不明求衣。
zì lì tiān zǐ zhī hòu shǐ dōng móu zhū xū dōng bāo yì fù zhī hòu shēn gē yīng ér wáng zhī
自立天子之后，使东牟朱虚东褒义父之后，深割婴儿王之。
rǎng zǐ wáng liáng dài yì yǐ huái yáng
壤子王梁、代，益以淮阳。
zú pū jì běi qiú dì yú yōng zhě qǐ fēi xiàng xīn yuán píng děng zāi
卒仆济北，囚弟于雍者，岂非象新垣平等哉！
jīn tiān zi xīn jù xiān dì zhī yí yè zuǒ guī shān dōng yòu zhì guān zhōng biàn quán yì shì dà chén nán zhī
今天子新据先帝之遗业，左规山东，右制关中，变权易势，大臣难知。
dài wáng fú chá chén kǒng zhōu dǐng fù qǐ yú hàn xīn yuán guò jì yú cháo zé wǒ wú yí sì bù kě qī yú shì yǐ
大王弗察，臣恐周鼎复起于汉，新垣过计于朝，则我吴遗嗣，不可期于世矣。
gāo huáng dì shāo zhàn dào shuǐ zhāng hán bīng bù liú xíng shōu bì mín zhī juàn dōng chí hán gǔ xī chǔ dà pò
高皇帝烧栈道，水章邯，兵不留行，收弊民之倦，东驰函谷，西楚大破。
shuǐ gōng zé zhāng hán yǐ wáng qí chéng lù jī zé jīng wáng yǐ shī qí de cǐ jiē guó jiā zhī bù jǐ zhě yě
水攻则章邯以亡其城，陆击则荆王以失其地，此皆国家之不几者也。
yuàn dài wáng shú chá zhī
愿大王孰察之。
wú wáng bù nèi qí yán
吴王不内其言。
shì shí jǐng dì shǎo dì liáng xiào wáng guì shèng yì dài shì
是时，景帝少弟梁孝王贵盛，亦待士。
yú shì zōu yáng méi chéng yán jì zhī wú bù kě shuō jiē qù zhī liáng cóng xiào wáng yóu
于是邹阳、枚乘、严忌知吴不可说，皆去之梁，从孝王游。
yáng wéi rén yǒu zhì lüè kāng kǎi bù gǒu hé jiè yú yáng shèng gōng sūn guǐ zhī jiān
阳为人有智略，忼慨不苟合，介于羊胜、公孙诡之间。
shèng děng jí yáng è zhī xiào wáng
胜等疾阳，恶之孝王。
xiào wáng nù xià yáng lì jiāng shā zhī
孝王怒，下阳吏，将杀之。
yáng kè yóu yǐ chán jiàn qín kǒng sǐ ér fù lèi nǎi cóng yù zhōng shàng shū yuē
阳客游以谗见禽，恐死而负累，乃从狱中上书曰：
chén wén zhōng wú bù bào xìn bú jiàn yí chén cháng yǐ wéi rán tú xū yǔ ěr
臣闻忠无不报，信不见疑，臣常以为然，徒虚语耳。
xī jīng kē mù yàn dān zhī yì bái hóng guàn rì tài zǐ wèi zhī
昔荆轲慕燕丹之义，白虹贯日，太子畏之；
wèi xiān shēng wèi qín huà cháng píng zhī shì tài bái shí áng zhāo wáng yí zhī
卫先生为秦画长平之事，太白食昂，昭王疑之。
fu jīng biàn tiān de ér xìn bù yù liǎng zhǔ qǐ bù āi zāi
夫精变天地而信不谕两主，岂不哀哉！
jīn chén jìn zhōng jié chéng bì yì yuàn zhī zuǒ yòu bù míng zú cóng lì xùn wèi shì suǒ yí
今臣尽忠竭诚，毕议愿知，左右不明，卒从吏讯，为世所疑。
shì shǐ jīng kē wèi xiān shēng fù qǐ ér yàn qín bù wù yě
是使荆轲、卫先生复起，而燕、秦不寤也。
yuàn dài wáng shú chá zhī
愿大王孰察之。
xī yù rén xiàn bǎo chǔ wáng zhū zhī
昔玉人献宝，楚王诛之；
lǐ sī jié zhōng hú hài jí xíng
李斯竭尽忠诚，胡亥却对他处以极刑。
shì yǐ jī zǐ yáng kuáng jiē yú bì shì kǒng zāo cǐ huàn yě
是以箕子阳狂，接舆避世，恐遭此患也。
yuàn dài wáng chá yù rén lǐ sī zhī yì ér hòu chǔ wáng hú hài zhī tīng wú shǐ chén wèi jī zǐ jiē yú suǒ xiào
愿大王察玉人、李斯之意，而后楚王、胡亥之听，毋使臣为箕子、接舆所笑。
chén wén bǐ gàn pōu xīn zǐ xū chī yí chén shǐ bù xìn nǎi jīn zhī zhī
我听说比干被挖心，伍子胥被装进皮袋投江，起初我不信，现在才明白。
yuàn dài wáng shú chá shǎo jiā lián yān
愿大王孰察，少加怜焉！
yǔ yuē yǒu bái tóu rú xīn qīng gài rú gù
语曰：“有白头如新，倾盖如故。
hé zé
为什么呢？
zhī yǔ bù zhī yě
在于相知与不相知。
gù fán wū qī táo qín zhī yàn jiè jīng kē shǒu yǐ fèng dān shì
故樊於期逃秦之燕，借荆轲首以奉丹事；
wáng shē qù qí zhī wèi lín chéng zì jǐng yǐ què qí ér cún wèi
王奢去齐之魏，临城自刭以却齐而存魏。
fu wáng shē fán wū qī fēi xīn yú qí qín ér gù yú yàn wèi yě suǒ yǐ qù èr guó sǐ liǎng jūn zhě xíng hé yú zhì mù yì wú qióng yě
夫王奢、樊於期非新于齐、秦而故于燕、魏也，所以去二国死两君者，行合于志，慕义无穷也。
shì yǐ sū qín bù xìn yú tiān xià wèi yàn wěi shēng
是以苏秦不信于天下，为燕尾生；
zì guī zhàn wáng liù chéng wèi wèi qǔ zhōng shān
自圭战亡六城，为魏取中山。
hé zé
为什么呢？
chéng yǒu yǐ xiāng zhī yě
这确实是因为有相互了解的缘故。
sū qín xiāng yàn rén è zhī yàn wáng yàn wáng àn jiàn ér nù shí yǐ jué tí
苏秦相燕，人恶之燕王，燕王按剑而怒，食以𫘝𫘨；
bái guī xiǎn yú zhōng shān rén è zhī yú wèi wén hóu wén hóu cì yǐ ye guang zi bi
白圭显于中山，人恶之于魏文侯，文侯赐以夜光之璧。
hé zé
为什么呢？
liǎng zhǔ èr chén pōu xīn xī gān xiāng xìn qǐ yí yú fú cí zāi
两主二臣，剖心析肝相信，岂移于浮辞哉！
gù nǚ wú měi è rù guān jiàn dù
故女无美恶，入官见妒；
shì wú xián bù xiào rù cháo jiàn jí
士人无论贤能与否，进了朝廷就会遭嫉恨。”
xī sī mǎ xǐ bìn jiǎo yú sòng zú xiāng zhòng shān
昔司马喜膑脚于宋，卒相中山；
fàn huī lā xié shé chǐ yú wèi zú wèi yīng hóu
范睢拉胁折齿于魏，卒为应侯。
cǐ èr rén zhě jiē xìn bì rán zhī huà juān péng dǎng zhī sī xié gū dú zhī jiāo gù bù néng zì miǎn yú jí dù zhī rén yě
此二人者，皆信必然之画，捐朋党之私，挟孤独之交，故不能自免于嫉妒之人也。
shì yǐ shēn tú dí dǎo yōng zhī hé xú yǎn fù shí rù hǎi
是以申徒狄蹈雍之河，徐衍负石入海。
bù róng yú shì yì bù gǒu qǔ bǐ zhōu yú cháo yǐ yí zhǔ shàng zhī xīn
不容于世，义不苟取比周于朝以移主上之心。
gù bǎi lǐ xī qǐ shí yú dào lù mù gōng wěi zhī yǐ zhèng
故百里奚乞食于道路，缪公委之以政；
nìng qi fàn niú chē xià huán gōng rèn zhī yǐ guó
宁戚饭牛车下，桓公任之以国。
cǐ èr rén zhě qǐ sù huàn yú cháo jiè yù yú zuǒ yòu rán hòu èr zhǔ yòng zhī zāi
此二人者，岂素宦于朝，借誉于左右，然后二主用之哉？
gǎn yú xīn hé yú xíng jiān rú jiāo kūn dì bù néng lí qǐ huò yú zhòng kǒu zāi
感于心，合于行，坚如胶■，昆弟不能离，岂惑于众口哉？
gù piān tīng shēng jiān dú rèn chéng luàn
所以偏听偏信会产生奸邪，独断专行会酿成祸乱。
xī lǔ tīng jì sūn zhī shuō zhú kǒng zǐ sòng rèn zǐ rǎn zhī jì qiú mò dí
昔鲁听季孙之说逐孔子，宋任子冉之计囚墨翟。
fu yǐ kǒng mò zhī biàn bù néng zì miǎn yú chán yú ér èr guó yǐ wēi
夫以孔、墨之辩，不能自免于谗谀，而二国以危。
hé zé
为什么呢？
zhòng kǒu shuò jīn jī huǐ xiāo gǔ yě
众口一词能熔化金属，诽谤积累能销蚀骨头。
qín yòng róng rén yóu yú ér bó zhōng guó qí yòng yuè rén zi zāng ér qiáng wēi xuān
秦用戎人由余而伯中国，齐用越人子臧而强威、宣。
cǐ èr guó qǐ xì yú sú qiān yú shì xì qí piān zhī fú cí zāi
此二国岂系于俗，牵于世，系奇偏之浮辞哉？
gōng tīng bìng guān chuí míng dāng shì
公听并观，垂明当世。
gù yì hé zé hú yuè wèi xiōng dì yóu yú zi zāng shì yǐ
故意合则胡、越为兄弟，由余、子臧是矣；
bù hé zé gǔ ròu wèi chóu dí zhū xiàng guǎn cài shì yǐ
不合则骨肉为仇敌，朱、象、管、蔡是矣。
jīn rén zhǔ chéng néng yòng qí qín zhī míng hòu sòng lǔ zhī tīng zé wǔ bó bù zú móu ér sān wáng yì wèi yě
今人主诚能用齐、秦之明，后宋、鲁之听，则五伯不足侔，而三王易为也。
shì yǐ shèng wáng jué wù juān zi zhī zhī xīn ér bù shuō tián cháng zhī xián fēng bǐ gàn zhī hòu xiū yùn fù zhī mù gù gōng yè fù yú tiān xià
是以圣王觉寤，捐子之之心，而不说田常之贤，封比干之后，修孕妇之墓，故功业覆于天下。
hé zé
为什么呢？
yù shàn wáng yàn yě
欲善亡厌也。
fu jìn wén qīn qí chóu qiáng bó zhū hóu
夫晋文亲其仇，强伯诸侯；
qí huán yòng qí chóu ér yī kuāng tiān xià
齐桓用其仇，而一匡天下。
hé zé
为什么呢？
cí rén yīn qín chéng jiā yú xīn bù kě yǐ xū cí jiè yě
慈仁殷勤，诚加于心，不可以虚辞借也。
zhì fu qín yòng shāng yāng zhī fǎ dōng ruò hán wèi lì qiáng tiān xià zú chē liè zhī
至夫秦用商鞅之法，东弱韩、魏，立强天下，卒车裂之。
yuè yòng dài fū zhǒng zhī móu qín jìn wú ér bó zhōng guó nì zhū qí shēn
越用大夫种之谋，禽劲吴而伯中国，逆诛其身。
shì yǐ sūn shū áo sān qù xiāng ér bù huǐ wū líng zi zhòng cí sān gōng wéi rén guàn yuán
因此孙叔敖三次辞去相位而不后悔，於陵子仲辞去三公之位去为人浇灌菜园。
jīn rén zhǔ chéng néng qù jiāo ào zhī xīn huái kě bào zhī yì pī xīn fù jiàn qíng sù duò gān dǎn shī dé hòu zhōng yǔ zhī qióng dá wú ài yú shì zé jié zhī quǎn kě shǐ fèi yáo zhí zhī kè kě shǐ cì yóu hé kuàng yīn wàn shèng zhī quán jiǎ shèng wáng zhī zī hu
今人主诚能去骄傲之心，怀可报之意，披心腹，见情素，堕肝胆，施德厚，终与之穷达，无爱于士，则桀之犬可使吠尧，跖之客可使刺由，何况因万乘之权，假圣王之资乎！
rán zé jīng kē chén qī zú yào lí fán qī zǐ qǐ zú wèi dài wáng dào zāi
然则荆轲湛七族，要离燔妻子，岂足为大王道哉！
chén wén míng yuè zhī zhū ye guang zi bi yǐ àn tóu rén yú dào zhòng mò bù àn jiàn xiāng miǎn zhě
臣闻明月之珠，夜光之璧，以暗投人于道，众莫不按剑相眄者。
hé zé
为什么呢？
wú yīn ér zhì qián yě
因为没有缘故而突然来到面前。
pán mù gēn dǐ lún qūn lí qí ér wèi wàn shèng qì zhě yǐ zuǒ yòu xiān wèi zhī róng yě
蟠木根柢，轮囷离奇，而为万乘器者，以左右先为之容也。
gù wú yīn ér zhì qián suī chū suí zhū hé bì zhī yuàn jié ér bú jiàn dé
故无因而至前，虽出随珠和璧，祗怨结而不见德；
yǒu rén xiān yóu zé kū mù xiǔ zhū shù gōng ér bù wàng
有人先游，则枯木朽株，树功而不忘。
jīn fú tiān xià bù yī qióng jū zhī shì shēn zài pín léi suī méng yáo shùn zhī shù xié yī guǎn zhī biàn huái lóng féng bǐ gàn zhī yì ér sù wú gēn dǐ zhī róng suī jié jīng shén yù kāi zhōng yú dāng shì zhī jūn zé rén zhǔ bì gōng àn jiàn xiāng miǎn zhī jī yǐ
今夫天下布衣穷居之士，身在贫羸，虽蒙尧、舜之术、挟伊、管之辩，怀龙逢、比干之意，而素无根柢之容，虽竭精神，欲开忠于当世之君，则人主必龚按剑相眄之迹矣。
shì shǐ bù yī zhī shì bù dé wèi kū mù xiǔ zhū zhī zī yě
是使布衣之士不得为枯木朽株之资也。
shì yǐ shèng wáng zhì shì yù sú dú huà yú táo jūn zhī shàng ér bù qiān hu bēi cí zhī yǔ bù duó hu cóng duō zhī kǒu
是以圣王制世御俗，独化于陶钧之上，而不牵乎卑辞之语，不夺乎从多之口。
gù qín huáng dì rèn zhōng shù zǐ méng jiā zhī yán yǐ xìn jīng kē ér bǐ shǒu qiè fā
故秦皇帝任中庶子蒙嘉之言，以信荆轲，而匕首窃发；
zhōu wén wáng liè jīng wèi zài lǚ shàng guī yǐ wàng tiān xià
周文王猎泾渭，载吕尚归，以王天下。
qín xìn zuǒ yòu ér wáng zhōu yòng wū jí ér wáng
秦信左右而亡，周用乌集而王。
hé zé
为什么呢？
yǐ qí néng yuè luán jū zhī yǔ chí yù wài zhī yì dú guān hu zhāo kuàng zhī dào yě
以其能越挛拘之语，驰域外之议，独观乎昭旷之道也。
jīn rén zhǔ chén zhōu yú zhī cí qiān wéi qiáng zhī zhì shǐ bù jī zhī shì yǔ niú jì tóng zào cǐ bào jiāo suǒ yǐ fèn yú shì yě
今人主沉诌谀之辞，牵帷𪪞之制，使不羁之士与牛骥同皂，此鲍焦所以愤于世也。
chén wén shèng shì rù cháo zhě bù yǐ sī wū yì dǐ lì míng hào zhě bù yǐ lì shāng xíng
臣闻盛饰入朝者不以私污义，底厉名号者不以利伤行。
gù lǐ míng shèng mǔ zēng zǐ bù rù
故里名胜母，曾子不入；
yì hào zhāo gē mò zǐ huí chē
邑号朝歌，墨子回车。
jīn yù shǐ tiān xià liáo kuò zhī shì lóng yú wēi zhòng zhī quán xié yú wèi shì zhī guì huí miàn wū xíng yǐ shì chǎn yú zhī rén ér qiú qīn jìn yú zuǒ yòu zé shì yǒu fú sǐ kū xué yán sǒu zhī zhōng ěr ān yǒu jìn zhōng xìn ér qū quē xià zhě zāi
今欲使天下寥廓之士笼于威重之权，胁于位势之贵，回面污行，以事谄谀之人，而求亲近于左右，则士有伏死堀穴岩薮之中耳，安有尽忠信而趋阙下者哉！
shū zòu xiào wáng xiào wáng lì chū zhī zú wéi shàng kè
书奏孝王，孝王立出之，卒为上客。
chū shèng guǐ yù shǐ wáng qiú wèi hàn sì wáng yòu cháng shàng shū yuàn cì róng chē zhī de jìng zhì cháng lè gōng zì shǐ liáng guó shì zhòng zhù zuò yǒng dào cháo tài hòu
初，胜、诡欲使王求为汉嗣，王又尝上书，愿赐容车之地径至长乐宫，自使梁国士众筑作甬道朝太后。
yuán àng děng jiē jiàn yǐ wéi bù kě
爰盎等皆建以为不可。
tiān zǐ bù xǔ
天子不许。
liáng wáng nù lìng rén cì shā àng
梁王怒，令人刺杀盎。
shàng yí liáng shā zhī shǐ zhě guān gài xiāng wàng zé liáng wáng
上疑梁杀之，使者冠盖相望责梁王。
liáng wáng shǐ yǔ shèng guǐ yǒu móu yáng zhēng yǐ wéi bù kě gù jiàn chán
梁王始与胜、诡有谋，阳争以为不可，故见谗。
méi xiān shēng yán fū zǐ jiē bù gǎn jiàn
枚先生、严夫子皆不敢谏。
jí liáng shì bài shèng guǐ sǐ xiào wáng kǒng zhū nǎi sī yáng yán shēn cí xiè zhī jī yǐ qiān jīn lìng qiú fāng lüè jiě zuì yú shàng zhě yáng sù zhī qí rén wáng xiān shēng nián bā shí yú duō qí jì jí wǎng jiàn yǔ yǐ qí shì
及梁事败，胜、诡死，孝王恐诛，乃思阳言，深辞谢之，赍以千金，令求方略解罪于上者，阳素知齐人王先生，年八十余，多奇计，即往见，语以其事。
wáng xiān shēng yuē nán zāi
王先生曰：“难哉！
rén zhǔ yǒu sī yuàn shēn yuàn yù shī bì xíng zhī zhū chéng nán jiě yě
人主有私怨深怨，欲施必行之诛，诚难解也。
yǐ tài hòu zhī zūn gǔ ròu zhī qīn yóu bù néng zhǐ kuàng chén xià hu
以太后之尊，骨肉之亲，犹不能止，况臣下乎？
xī qín shǐ huáng yǒu fú nù yú tài hòu qún chén jiàn ér sǐ zhě yǐ shí shù
昔秦始皇有伏怒于太后，群臣谏而死者以十数。
de máo jiāo wèi kuò dà yì shǐ huáng fēi néng shuō qí yán yě nǎi zì qiáng cóng zhī ěr
得茅焦为廓大义，始皇非能说其言也，乃自强从之耳。
máo jiāo yì jǐn tuō sǐ rú máo máo ěr gù shì suǒ yǐ nán zhě yě
茅焦亦廑脱死如毛牦耳，故事所以难者也。
jīn zi yù ān zhī hu
今子欲安之乎？
yáng yuē zōu lǔ shǒu jīng xué qí chu duō biàn zhī hán wèi shí yǒu jī jié wú jiāng lì wèn zhī
”阳曰：“邹、鲁守经学，齐、楚多辩知，韩、魏时有奇节，吾将历问之。
wáng xiān shēng yuē zi xíng yǐ
”王先生曰：“子行矣。
hái guò wǒ ér xi
还，过我而西。
zōu yáng xíng yuè yú mò néng wéi móu hái guò wáng xiān shēng yuē chén jiāng xi yǐ wèi rú hé
邹阳行月余，莫能为谋，还，过王先生，曰：“臣将西矣，为如何？
wáng xiān shēng yuē wú xiān rì yù xiàn yú jì yǐ wéi zhòng bù kě gài qiè zì báo lòu bù gǎn dào yě
”王先生曰：“吾先日欲献愚计，以为众不可盖，窃自薄陋不敢道也。
ruò zi xíng bì wǎng jiàn wáng zhǎng jūn shì wú guò cǐ zhě yǐ
若子行，必往见王长君，士无过此者矣。
zōu yáng fā wù yú xīn yuē jìng nuò
”邹阳发寤于心，曰：“敬诺。
cí qù bù guò liáng jìng zhì cháng ān yīn kè jiàn wáng zhǎng jūn
”辞去，不过梁，径至长安，因客见王长君。
zhǎng jūn zhě wáng měi rén xiōng yě hòu fēng wèi gài hóu
长君者，王美人兄也，后封为盖侯。
zōu yáng liú shù rì chéng jiàn ér qǐng yuē chén fēi wéi zhǎng jūn wú shǐ lìng yú qián gù lái shì yě
邹阳留数日，乘间而请曰：“臣非为长君无使令于前，故来侍也；
yú zhuàng qiè bù zì liào yuàn yǒu yè yě
愚戆窃不自料，愿有谒也。
zhǎng jūn guì yuē xìng shèn
”长君跪曰：“幸甚。
yáng yuē qiè wén zhǎng jūn dì de xìng hòu gōng tiān xià wú yǒu ér zhǎng jūn xíng jì duō bù xún dào lǐ zhě
”阳曰：“窃闻长君弟得幸后宫，天下无有，而长君行迹多不循道理者。
jīn yuán àng shì jí qióng jìng liáng wáng kǒng zhū
今爰盎事即穷竟，梁王恐诛。
rú cǐ zé tài hòu fú yù qì xuè wú suǒ fā nù qiè chǐ cè mù yú guì chén yǐ
如此，则太后怫郁泣血，无所发怒，切齿侧目于贵臣矣。
chén kǒng zhǎng jūn wēi yú lěi luǎn qiè wèi zú xià yōu zhī
臣恐长君危于累卵，窃为足下忧之。
zhǎng jūn jù rán yuē jiāng wèi zhī nài hé
”长君惧然曰：“将为之奈何？
yáng yuē zhǎng jūn chéng néng jīng wéi shàng yán zhī de wú jìng liáng shì zhǎng jūn bì gù zì jié yú tài hòu
”阳曰：“长君诚能精为上言之，得毋竟梁事，长君必固自结于太后。
tài hòu hòu dé zhǎng jūn rù yú gǔ suǐ ér zhǎng jūn zhī dì xìng yú liǎng gōng jīn chéng zhī gù yě
太后厚德长君，入于骨髓，而长君之弟幸于两宫，金城之固也。
yòu yǒu cún wáng jì jué zhī gōng dé bù tiān xià míng shī wú qióng yuàn zhǎng jūn shēn zì jì zhī
又有存亡继绝之功，德布天下，名施无穷，愿长君深自计之。
xī zhě shùn zhī dì xiàng rì yǐ shā shùn wéi shì jí shùn lì wèi tiān zǐ fēng zhī yú yǒu bēi
昔者，舜之弟象日以杀舜为事，及舜立为天子，封之于有卑。
fu rén rén zhī yú xiōng dì wú zāng nù wú sù yuàn hòu qīn ài ér yǐ shì yǐ hòu shì chēng zhī
夫仁人之于兄弟，无臧怒，无宿怨，厚亲爱而已，是以后世称之。
lǔ gōng zǐ qìng fǔ shǐ pú rén shā zi bān yù yǒu suǒ guī jì you bù tàn qí qíng ér zhū yān
鲁公子庆父使仆人杀子般，狱有所归，季友不探其情而诛焉；
qìng fǔ qīn shā mǐn gōng jì zǐ huǎn zhuī miǎn zéi chūn qiū yǐ wéi qīn qīn zhī dào yě
庆父亲杀闵公，季子缓追免贼，《春秋》以为亲亲之道也。
lǔ āi jiāng hōng yú yí kǒng zǐ yuē qí huán gōng fǎ ér bù jué yǐ wéi guò yě
鲁哀姜薨于夷，孔子曰‘齐桓公法而不谲’，以为过也。
yǐ shì shuō tiān zi jiǎo xìng liáng shì bù zòu
以是说天子，侥幸梁事不奏。
zhǎng jūn yuē nuò
长君说：“好的。”
chéng jiàn rù ér yán zhī
”乘间入而言之。
jí hán ān guó yì jiàn zhǎng gōng zhǔ shì guǒ de bù zhì
及韩安国亦见长公主，事果得不治。
chū wú wáng pì yǔ qī guó móu fǎn jí fā qí jì běi liǎng guó chéng shǒu bù xíng
初，吴王濞与七国谋反，及发，齐、济北两国城守不行。
hàn jì pò wú qí wáng zì shā bù dé lì sì
汉既破吴，齐王自杀，不得立嗣。
jì běi wáng yì yù zì shā xìng quán qí qī zǐ
济北王也想自杀，希望能保全妻子儿女。
qí rén gōng sūn jué wèi jì běi wáng yuē chén qǐng shì wèi dài wáng míng shuō liáng wáng tōng yì tiān zǐ shuō ér bù yòng
齐人公孙玃谓济北王曰：“臣请试为大王明说梁王，通意天子，说而不用。
sǐ wèi wǎn yě
死未晚也。
gōng sūn jué suì jiàn liáng wáng yuē fu jì běi zhī de dōng jiē qiáng qí nán qiān wú yuè běi xié yàn zhào cǐ sì fēn wǔ liè zhī guó quán bù zú yǐ zì shǒu jìn bù zú yǐ hàn kòu yòu fēi yǒu jī guài yún yǐ dài nán yě suī zhuì yán yú wú fēi qí zhèng jì yě
”公孙玃遂见梁王，曰：“夫济北之地，东接强齐，南牵吴、越，北胁燕、赵，此四分五裂之国，权不足以自守，劲不足以扞寇，又非有奇怪云以待难也，虽坠言于吴，非其正计也。
xī zhě zhèng jì zhòng xǔ sòng rén lì gōng zǐ tū yǐ huó qí jūn fēi yì yě chūn qiū jì zhī wèi qí yǐ shēng yì sǐ yǐ cún yì wáng yě
昔者郑祭仲许宋人立公子突以活其君，非义也，《春秋》记之，为其以生易死，以存易亡也。
xiāng shǐ jì běi jiàn qíng shí shì bù cóng zhī duān zé wú bì xiān lì qí bì jì běi zhāo yàn zhào ér zǒng zhī
乡使济北见情实，示不从之端，则吴必先历齐毕济北，招燕、赵而总之。
rú cǐ zé shān dōng zhī cóng jié ér wú xì yǐ
如此，则山东之从结而无隙矣。
jīn wú chu zhī wáng liàn zhū hóu zhī bīng qū bái tú zhī zhòng xi yǔ tiān zi zhēng héng jì běi dú dǐ jié jiān shǒu bù xià
今吴、楚之王练诸侯之兵，驱白徒之众，西与天子争衡，济北独底节坚守不下。
shǐ wú shī yǔ ér wú zhù kuǐ bù dú jìn wǎ jiě tǔ bēng pò bài ér bù jiù zhě wèi bì fēi jì běi zhī lì yě
使得吴王失去同盟而无援助，独自迈步前进，最终土崩瓦解，溃败而无人救援，未必不是济北王的功劳。
fu yǐ qū qū zhī jì běi ér yǔ zhū hóu zhēng qiáng shì yǐ gāo dú zhī ruò ér hàn hǔ láng zhī dí yě
以小小的济北国而与诸侯争强，这就像用羊羔牛犊的弱小去抵抗虎狼般的敌人。
shǒu zhí bù ráo kě wèi chéng yī yǐ
坚守职责而不屈服，可以说是忠诚专一了。
gōng yì rú cǐ shàng jiàn yí yú shàng xié jiān dī shǒu lěi zú fǔ jīn shǐ yǒu zì huǐ bù qián zhī xīn fēi shè jì zhī lì yě
功劳和道义如此，还被皇上怀疑，缩肩低头，双脚并拢手抚衣襟，让他有后悔不前的念头，这对国家不利。
chén kǒng fān chén shǒu zhí zhě yí zhī
臣恐藩臣守职者疑之。
chén qiè liào zhī néng lì xī shān jìng cháng lè dǐ wèi yāng rǎng mèi ér zhèng yì zhě dú dà wáng ěr
我私下估计，能够越过西山，经过长乐宫，抵达未央宫，挽起袖子直言进谏的，只有大王您了。
shàng yǒu quán wáng zhī gōng xià yǒu ān bǎi xìng zhī míng dé lún yú gǔ suǐ ēn jiā yú wú qióng yuàn dài wáng liú yì xiáng wéi zhī
对上能保全灭亡国家的功劳，对下能获得安抚百姓的名声，恩德深入骨髓，恩惠流传无穷，希望大王仔细考虑。
xiào wáng dà yuè shǐ rén chí yǐ wén
”孝王大说，使人驰以闻。
jì běi wáng dé bù zuò xǐ fēng yú zī chuān
济北王得不坐，徙封于淄川。
méi chéng zì shū huái yáng rén yě wèi wú wáng pì láng zhōng
枚乘字叔，淮阳人也，为吴王濞郎中。
wú wáng zhī chū yuàn wàng móu wèi nì yě chéng zòu shū jiàn yuē
吴王之初怨望谋为逆也，乘奏书谏曰：
chén wén de quán zhě quán chāng shī quán zhě quán wáng
臣闻得全者全昌，失全者全亡。
shùn wú lì zhuī zhī dì yǐ yǒu tiān xià
舜无立锥之地，以有天下；
yǔ wú shí hù zhī jù yǐ wáng zhū hóu
禹无十户之聚，以王诸侯。
tāng wǔ zhī shì bù guò bǎi lǐ shàng bù jué sān guāng zhī míng xià bù shāng bǎi xìng zhī xīn zhě yǒu wáng shù yě
汤、武之士不过百里，上不绝三光之明，下不伤百姓之心者，有王术也。
gù fù zǐ zhī dào tiān xìng yě
故父子之道，天性也；
zhōng chén bù bì zhòng zhū yǐ zhí jiàn zé shì wú yí cè gōng liú wàn shì
忠臣不避重诛以直谏，则事无遗策，功流万世。
chén chéng yuàn pī xīn fù ér xiào yú zhōng wéi dài wáng shǎo jiā yì niàn cè dá zhī xīn yú chén chéng yán
臣乘愿披心腹而效愚忠，唯大王少加意念恻怛之心于臣乘言。
fu yǐ yī lǚ zhī rèn xì qiān jūn zhī zhòng shàng xiàn wú jí zhī gāo xià chuí bù cè zhī yuān suī shén yú zhī rén yóu zhī āi qí jiāng jué yě
夫以一缕之任系千钧之重，上县无极之高，下垂不测之渊，虽甚愚之人犹知哀其将绝也。
mǎ fāng hài gǔ ér jīng zhī xì fāng jué yòu zhòng zhèn zhī
马方骇鼓而惊之，系方绝又重镇之；
xì jué yú tiān xià bù kě fù jié duì rù shēn yuān nán yǐ fù chū
系绝于天下不可复结，队入深渊难以复出。
qí chū bù chū jiān bù róng fà
其出不出，间不容发。
néng tīng zhōng chén zhī yán bǎi jǔ bì tuō
能听忠臣之言，百举必脱。
bì ruò suǒ yù wèi wēi yú lěi luǎn nán yú shàng tiān
必若所欲为，危于累卵，难于上天；
biàn suǒ yù wèi yì yú fǎn zhǎng ān yú tài shān
变所欲为，易于反掌，安于泰山。
jīn yù jí tiān mìng zhī shòu bì wú qióng zhī lè jiū wàn shèng zhī shì bù chū fǎn zhǎng zhī yì yǐ jū tài shān zhī ān ér yù chéng lěi luǎn zhī wēi zǒu shàng tiān zhī nán cǐ yú chén zhī suǒ dà huò yě
今欲极天命之寿，敝无穷之乐，究万乘之势，不出反掌之易，以居泰山之安，而欲乘累卵之危，走上天之难，此愚臣之所大惑也。
rén xìng yǒu wèi qí jǐng ér è qí jī zhě què bèi ér zǒu jī yù duō jǐng yù jí bù zhī jiù yīn ér zhǐ jǐng miè jì jué
人性有畏其景而恶其迹者，却背而走，迹愈多，景愈疾，不知就阴而止，景灭迹绝。
yù rén wù wén mò ruò wù yán
欲人勿闻，莫若勿言；
yù rén wù zhī mò ruò wù wéi
欲人勿知，莫若勿为。
yù tāng zhī cāng yī rén chuī zhī bǎi rén yáng zhī wú yì yě bù rú jué xīn zhǐ huǒ ér yǐ
欲汤之凔，一人炊之，百人扬之，无益也，不如绝薪止火而已。
bù jué zhī yú bǐ ér jiù zhī yú cǐ pì yóu bào xīn ér jiù huǒ yě
不绝之于彼，而救之于此，譬犹抱薪而救火也。
yǎng yóu jī chu zhī shàn shè zhě yě qù yáng yè bǎi bù bǎi fā bǎi zhòng
养由基，楚之善射者也，去杨叶百步，百发百中。
yáng yè zhī dà jiā bǎi zhòng yān kě wèi shàn shè yǐ
杨叶之大，加百中焉，可谓善射矣。
rán qí suǒ zhǐ nǎi bǎi bù zhī nèi ěr bǐ yú chén chéng wèi zhī cāo gōng chí shǐ yě
然其所止，乃百步之内耳，比于臣乘，未知操弓持矢也。
fú shēng yǒu jī huò shēng yǒu tāi
福生有基，祸生有胎；
nà qí jī jué qí tāi huò hé zì lái
纳其基，绝其胎，祸何自来？
tài shān zhī liù chuān shí dān jí zhī sī gāng duàn gàn
泰山之霤穿石，单极之纟亢断干。
shuǐ fēi shí zhī zuān suǒ fēi mù zhī jù jiān mí shǐ zhī rán yě
水非石之钻，索非木之锯，渐靡使之然也。
fu zhū zhū ér chēng zhī zhì shí bì chà
夫铢铢而称之，至石必差；
cùn cùn ér dù zhī zhì zhàng bì guò
寸寸而度之，至丈必过。
shí chēng zhàng liáng jìng ér guǎ shī
石称丈量，径而寡失。
fu shí wéi zhī mù shǐ shēng rú niè zú kě sāo ér jué shǒu kě zhuó ér bá jù qí wèi shēng xiān qí wèi xíng yě
夫十围之木，始生如蘖，足可搔而绝，手可擢而拔，据其未生，先其未形也。
mó lóng dǐ lì bú jiàn qí sǔn yǒu shí ér jǐn
磨砻底厉，不见其损，有时而尽；
zhòng shù xù yǎng bú jiàn qí yì yǒu shí ér dà
种树畜养，不见其益，有时而大；
jī dé lèi xíng bù zhī qí shàn yǒu shí ér yòng
积德累行，不知其善，有时而用；
qì yì bèi lǐ bù zhī qí è yǒu shí ér wáng
弃义背理，不知其恶，有时而亡。
chén yuàn dài wáng shú jì ér shēn xíng zhī cǐ bǎi shì bù yì zhī dào yě
臣愿大王孰计而身行之，此百世不易之道也。
wú wáng bù nà
吴王不纳。
chéng děng qù ér zhī liáng cóng xiào wáng yóu
乘等去而之梁，从孝王游。
jǐng dì jí wèi yù shǐ dài fū huang cuò wèi hàn dìng zhì dù sǔn xuē zhū hóu wú wáng suì yǔ liù guó móu fǎn jǔ bīng xī xiāng yǐ zhū cuò wèi míng
景帝即位，御史大夫晃错为汉定制度，损削诸侯，吴王遂与六国谋反，举兵西乡，以诛错为名。
hàn wén zhī zhǎn cuò yǐ xiè zhū hóu
汉闻之，斩错以谢诸侯。
méi chéng fù shuō wú wáng yuē
枚乘复说吴王曰：
xī zhě qín xi jǔ hú róng zhī nán běi bèi yú zhōng zhī guān nán jù qiāng zuó zhī sāi dōng dāng liù guó zhī cóng
昔者，秦西举胡戎之难，北备榆中之关，南距羌筰之塞，东当六国之从。
liù guó chéng xìn líng zhī jí míng sū qín zhī yuē lì jīng kē zhī wēi bìng lì yī xīn yǐ bèi qín
六国乘信陵之籍，明苏秦之约，厉荆轲之威，并力一心以备秦。
rán qín zú qín liù guó miè qí shè jì ér bìng tiān xià shì hé yě
然秦卒禽六国，灭其社稷，而并天下，是何也？
zé dì lì bù tóng ér mín qīng zhòng bù děng yě
则地利不同，而民轻重不等也。
jīn hàn jù quán qín zhī de jiān liù guó zhī zhòng xiū róng dí zhī yì ér nán cháo qiāng zuó cǐ qí yǔ qín de xiāng shén ér mín xiāng bǎi dài wáng zhī suǒ míng zhī yě
今汉据全秦之地，兼六国之众，修戎狄之义，而南朝羌筰，此其与秦，地相什而民相百，大王之所明知也。
jīn fú chán yú zhī chén wèi dài wáng jì zhě bù lùn gǔ ròu zhī yì mín zhī qīng zhòng guó zhī dà xiǎo yǐ wéi wú huò cǐ chén suǒ yǐ wèi dài wáng huàn yě
今夫谗谀之臣为大王计者，不论骨肉之义，民之轻重，国之大小，以为吴祸，此臣所以为大王患也。
fu jǔ wú bīng yǐ zǐ yú hàn bì yóu yíng ruì zhī fù qún niú fǔ ròu zhī chǐ lì jiàn fēng jiē bì wú shì yǐ
夫举吴兵以訾于汉，璧犹蝇蚋之附群牛，腐肉之齿利剑，锋接必无事矣。
tiān zǐ wén wú lǜ shī zhí zhū hóu yuàn zé xiān dì zhī yí yuē jīn hàn qīn zhū qí sān gōng yǐ xiè qián guò shì dài wáng zhī wēi jiā yú tiān xià ér gōng yuè yú tāng wǔ yě
天子闻吴率失职诸侯，愿责先帝之遗约，今汉亲诛其三公，以谢前过，是大王之威加于天下，而功越于汤、武也。
fu wú yǒu zhū hóu zhī wèi ér shí fù yú tiān zǐ
夫吴有诸侯之位，而实富于天子；
yǒu yǐn nì zhī míng ér jū guò yú zhōng guó
有隐匿之名，而居过于中国。
fu hàn bìng èr shí sì jùn shí qī zhū hóu fāng shū cuò chū yùn xíng shù qiān lǐ bù jué yú dào qí zhēn guài bù rú dōng shān zhī fǔ
夫汉并二十四郡，十七诸侯，方输错出，运行数千里不绝于道，其珍怪不如东山之府。
zhuǎn sù xī xiāng lù xíng bù jué shuǐ xíng mǎn hé bù rú hǎi líng zhī cāng
转粟西乡，陆行不绝，水行满河，不如海陵之仓。
xiū zhì shàng lín zá yǐ lí gōng jī jù wán hǎo quān shǒu qín shòu bù rú cháng zhōu zhī yuàn
修治上林，杂以离宫，积聚玩好，圈守禽兽，不如长洲之苑。
yóu qǔ tái lín shàng lù bù rú zhāo xī zhī chí
游曲台，临上路，不如朝夕之池。
shēn bì gāo lěi fù yǐ guān chéng bù rú jiāng huái zhī xiǎn
深壁高垒，副以关城，不如江淮之险。
cǐ chén zhī suǒ wéi dài wáng lè yě
此臣之所为大王乐也。
jīn dài wáng hái bīng jí guī shàng de shí bàn
今大王还兵疾归，尚得十半。
bù rán hàn zhī wú zhī yǒu tūn tiān xià zhī xīn yě hè rán jiā nù qiǎn yǔ lín huáng tóu xún jiāng ér xià gōng dài wáng zhī dōu
不然，汉知吴之有吞天下之心也，赫然加怒，遣羽林黄头循江而下，龚大王之都；
lǔ dōng hǎi jué wú zhī xiǎng dào
鲁东海绝吴之饷道；
liáng wáng chì chē qí xí zhàn shè jī sù gù shǒu yǐ bèi xíng yáng dài wú zhī jī
梁王饬车骑，习战射，积粟固守，以备荥阳，待吴之饥。
dài wáng suī yù fǎn dōu yì bù dé yǐ
大王虽欲反都，亦不得已。
fu sān huái nán zhī jì bù fù qí yuē qí wáng shā shēn yǐ miè qí jī sì guó bù dé chū bīng qí jùn zhào qiú hán dān cǐ bù kě yǎn yì yǐ míng yǐ
夫三淮南之计不负其约，齐王杀身以灭其迹，四国不得出兵其郡，赵囚邯郸，此不可掩，亦已明矣。
dài wáng yǐ qù qiān lǐ zhī guó ér zhì yú shí lǐ zhī nèi yǐ
大王已去千里之国，而制于十里之内矣。
zhāng hán jiāng cǐ dì gōng gāo sù zuǒ yòu bīng bù dé xià bì jūn bù dé tài xī chén qiè āi zhī
张、韩将此地，弓高宿左右，兵不得下壁，军不得太息，臣窃哀之。
yuàn dài wáng shú chá yān
愿大王孰察焉。
wú wáng bù yòng chéng cè zú jiàn qín miè
吴王不用乘策，卒见禽灭。
hàn jì píng qī guó chéng yóu shì zhī míng
汉既平七国，乘由是知名。
jǐng dì zhào bài chéng wèi hóng nóng dū wèi
景帝召拜乘为弘农都尉。
chéng jiǔ wèi dà guó shàng bīn yǔ yīng jùn bìng yóu de qí suǒ hǎo bù lè jùn lì yǐ bìng qù guān
乘久为大国上宾，与英俊并游，得其所好，不乐郡吏，以病去官。
fù yóu liáng liáng kè jiē shàn shǔ cí fù chéng yóu gāo
复游梁，梁客皆善属辞赋，乘尤高。
xiào wáng hōng chéng guī huái yīn
孝王薨，乘归淮阴。
wǔ dì zì wèi tài zǐ wén chéng míng jí jí wèi chéng nián lǎo nǎi yǐ ān chē pú lún zhēng chéng dào sǐ
武帝自为太子闻乘名，及即位，乘年老，乃以安车蒲轮征乘，道死。
zhào wèn chéng zi wú néng wéi wén zhě hòu nǎi de qí xuē zi gāo
诏问乘子，无能为文者，后乃得其薛子皋。
gāo zì shǎo rú chéng zài liáng shí qǔ gāo mǔ wèi xiǎo qī
皋字少孺，乘在梁时，取皋母为小妻。
chéng zhī dōng guī yě gāo mǔ bù kěn suí chéng chéng nù fēn gāo shù qiān qián liú yǔ mǔ jū
乘之东归也，皋母不肯随乘，乘怒，分皋数千钱，留与母居。
nián shí qī shàng shū liáng gòng wáng de zhào wèi láng
年十七，上书梁共王，得召为郎。
sān nián wèi wáng shǐ yǔ rǒng cóng zhēng jiàn chán è yù zuì jiā shì mò rù
三年，为王使，与冗从争，见谗恶遇罪，家室没入。
gāo wáng zhì cháng ān
皋亡至长安。
huì shè shàng shū běi què zì chén méi chéng zhī zǐ
会赦，上书北阙，自陈枚乘之子。
shàng de dà xǐ zhào rù jiàn dài zhào gāo yīn fù diàn zhōng
上得大喜，召入见待诏，皋因赋殿中。
zhào shǐ fù píng lè guǎn shàn zhī
诏使赋平乐馆，善之。
bài wèi láng shǐ xiōng nú
拜为郎，使匈奴。
gāo bù tōng jīng shù huī xiào lèi pái chàng wèi fù sòng hǎo màn xì yǐ gù de xiè mò guì xìng bǐ dōng fāng shuò guō shè rén děng ér bù dé bǐ yán zhù děng de zūn guān
皋不通经术，诙笑类俳倡，为赋颂好嫚戏，以故得媟默贵幸，比东方朔、郭舍人等，而不得比严助等得尊官。
wǔ dì chūn qiū èr shí jiǔ nǎi de huáng zǐ qún chén xǐ gù gāo yǔ dōng fāng shuò zuò huáng tài zǐ shēng fù jí lì huáng zǐ méi zhù shòu zhào suǒ wéi jiē bù cóng gù shì zhòng huáng zǐ yě
武帝春秋二十九乃得皇子，群臣喜，故皋与东方朔作《皇太子生赋》及《立皇子禖祝》，受诏所为，皆不从故事，重皇子也。
chū wèi huáng hòu lì gāo zòu fù yǐ jiè zhōng
初，卫皇后立，皋奏赋以戒终。
gāo wèi fù shàn yú shuò yě
皋为赋善于朔也。
cóng xíng zhì gān quán yōng hé dōng dōng xún shòu fēng tài shān sāi jué hé xuān fáng yóu guān sān fǔ lí gōng guǎn lín shān zé yì liè shè yù gǒu mǎ cù jū kè lòu shàng yǒu suǒ gǎn zhé shǐ fù zhī
从行至甘泉、雍、河东，东巡狩，封泰山，塞决河宣房，游观三辅离宫馆，临山泽，弋猎射驭狗马蹴鞠刻镂，上有所感，辄使赋之。
wéi wén jí shòu zhào zhé chéng gù suǒ fù zhě duō
为文疾，受诏辄成，故所赋者多。
sī mǎ xiàng rú shàn wéi wén ér chí gù suǒ zuò shǎo ér shàn yú gāo
司马相如善为文而迟，故所作少而善于皋。
gāo fù cí zhōng zì yán wèi fù bù rú xiàng rú yòu yán wèi fù nǎi pái jiàn shì rú chàng zì huǐ lèi chàng yě
皋赋辞中自言为赋不如相如，又言为赋乃俳，见视如倡，自悔类倡也。
gù qí fù yǒu dǐ qī dōng fāng shuò yòu zì dǐ qī
故其赋有诋娸东方朔，又自诋娸。
qí wén wěi bèi qū suí qí shì jiē de qí yì pō huī xiào bù shèn xián mí
其文骫骳，曲随其事，皆得其意，颇诙笑，不甚闲靡。
fán kě dú zhě bǎi èr shí piān qí yóu nǚ màn xì bù kě dú zhě shàng shù shí piān
凡可读者百二十篇，其尤女曼戏不可读者尚数十篇。
lù wēn shū zì zhǎng jūn jù lù dōng lǐ rén yě
路温舒字长君，巨鹿东里人也。
fù wèi lǐ jiān mén
父为里监门。
shǐ wēn shū mù yáng wēn shū qǔ zé zhōng pú jié yǐ wéi dié biān yòng xiě shū
使温舒牧羊，温舒取泽中蒲，截以为牒，编用写书。
shāo xí shàn qiú wèi yù xiǎo lì yīn xué lǜ lìng zhuǎn wéi yù shǐ xiàn zhōng yí shì jiē wèn yān
稍习善，求为狱小吏，因学律令，转为狱史，县中疑事皆问焉。
tài shǒu xíng xiàn jiàn ér yì zhī shǔ jué cáo shǐ
太守行县，见而异之，署决曹史。
yòu shòu chūn qiū tōng dà yì
又受《春秋》，通大义。
jǔ xiào lián wéi shān yì chéng zuò fǎ miǎn fù wèi jùn lì
举孝廉，为山邑丞，坐法免，复为郡吏。
yuán fèng zhōng tíng wèi guāng yǐ zhì zhào yù qǐng wēn shū shǔ zòu cáo yuàn shǒu tíng wèi shǐ
元凤中，廷尉光以治诏狱，请温舒署奏曹掾，守廷尉史。
huì zhāo dì bēng chāng yì wáng hè fèi xuān dì chū jí wèi wēn shū shàng shū yán yi shàng dé huǎn xíng
会昭帝崩，昌邑王贺废，宣帝初即位，温舒上书，言宜尚德缓刑。
qí cí yuē
原文写道：
chén wén qí yǒu wú zhī zhī huò ér huán gōng yǐ xìng
臣闻齐有无知之祸，而桓公以兴；
jìn yǒu lí jī zhī nán ér wén gōng yòng bó
晋有骊姬之难，而文公用伯。
jìn shì zhào wáng bù zhōng zhū lǚ zuò luàn ér xiào wén wèi tài zōng
近世赵王不终，诸吕作乱，而孝文为太宗。
yáo shì guān zhī huò luàn zhī zuò jiāng yǐ kāi shèng rén yě
繇是观之，祸乱之作，将以开圣人也。
gù huán wén fú wēi xīng huài zūn wén wǔ zhī yè zé jiā bǎi xìng gōng rùn zhū hóu suī bù jí sān wáng tiān xià guī rén yān
故桓、文扶微兴坏，尊文武之业，泽加百姓，功润诸侯，虽不及三王，天下归仁焉。
wén dì yǒng sī zhì dé yǐ chéng tiān xīn chóng rén yì shěng xíng fá tōng guān liáng yī yuǎn jìn jìng xián rú dà bīn ài mín rú chì zǐ nèi shù qíng zhī suǒ ān ér shī zhī yú hǎi nèi shì yǐ líng yǔ kōng xū tiān xià tài píng
文帝永思至德，以承天心，崇仁义，省刑罚，通关梁，一远近，敬贤如大宾，爱民如赤子，内恕情之所安，而施之于海内，是以囹圄空虚，天下太平。
fu jì biàn huà zhī hòu bì yǒu yì jiù zhī ēn cǐ xián shèng suǒ yǐ zhāo tiān mìng yě
夫继变化之后，必有异旧之恩，此贤圣所以昭天命也。
wǎng zhě zhāo dì jí shì ér wú sì dà chén yōu qī jiāo xīn hé móu jiē yǐ chāng yì zūn qīn yuán ér lì zhī
往者，昭帝即世而无嗣，大臣忧戚，焦心合谋，皆以昌邑尊亲，援而立之。
rán tiān bù shòu mìng yín luàn qí xīn suì yǐ zì wáng
然天不授命，淫乱其心，遂以自亡。
shēn chá huò biàn zhī gù nǎi huáng tiān zhī suǒ yǐ kāi zhì shèng yě
深察祸变之故，乃皇天之所以开至圣也。
gù dà jiàng jūn shòu mìng wǔ dì gǔ gōng hàn guó pī gān dǎn jué dà jì chù wáng yì lì yǒu dé fǔ tiān ér xíng rán hòu zōng miào yǐ ān tiān xià xián níng
故大将军受命武帝，股肱汉国，披肝胆，决大计，黜亡义，立有德，辅天而行，然后宗庙以安，天下咸宁。
jù wén chūn qiū zhèng jí wèi dà yī tǒng ér shèn shǐ yě
巨闻《春秋》正即位，大一统而慎始也。
bì xià chū dēng zhì zūn yǔ tiān hé fú yi gǎi qián shì zhī shī zhèng shǐ shòu zhī tǒng dí fán wén chú mín jí cún wáng jì jué yǐ yìng tiān yì
陛下初登至尊，与天合符，宜改前世之失，正始受之统，涤烦文，除民疾，存亡继绝，以应天意。
chén wén qín yǒu shí shī qí yī shàng cún zhì yù zhī lì shì yě
臣闻秦有十失，其一尚存，治狱之吏是也。
qín zhī shí xiū wén xué hǎo wǔ yǒng jiàn rén yì zhī shì guì zhì yù zhī lì
秦之时，羞文学，好武勇，贱仁义之士，贵治狱之吏；
zhèng yán zhě wèi zhī fěi bàng è guò zhě wèi zhī yāo yán
正言者谓之诽谤，遏过者谓之妖言。
gù shèng fú xiān shēng bù yòng yú shì zhōng liáng qiē yán jiē yù yú xiōng yù yú zhī shēng rì mǎn yú ěr
故盛服先生不用于世，忠良切言皆郁于胸，誉谀之声日满于耳；
xū měi xūn xīn shí huò bì sāi
虚美熏心，实祸蔽塞。
cǐ nǎi qín zhī suǒ yǐ wáng tiān xià yě
此乃秦之所以亡天下也。
fāng jīn tiān xià lài bì xià ēn hòu wáng jīn gé zhī wēi jī hán zhī huàn fù zǐ fū qī lù lì ān jiā rán tài píng wèi qià zhě yù luàn zhī yě
方今天下赖陛下恩厚，亡金革之危，饥寒之患，父子夫妻戮力安家，然太平未洽者，狱乱之也。
fu yù zhě tiān xià zhī dà mìng yě sǐ zhě bù kě fù shēng jué zhě bù kě fù shǔ
夫狱者，天下之大命也，死者不可复生，绝者不可复属。
shū yuē yǔ qí shā bù gū níng shī bù jīng
《书》曰：“与其杀不辜，宁失不经。
jīn zhì yù lì zé bù rán shàng xià xiāng qū yǐ kè wèi míng
”今治狱吏则不然，上下相驱，以刻为明；
shēn zhě huò gōng míng píng zhě duō hòu huàn
深者获公名，平者多后患。
gù zhì yù zhī lì jiē yù rén sǐ fēi zēng rén yě zì ān zhī dào zài rén zhī sǐ
故治狱之吏皆欲人死，非憎人也，自安之道在人之死。
shì yǐ sǐ rén zhī xuè liú lí yú shì bèi xíng zhī tú bǐ jiān ér lì dà bì zhī jì suì yǐ wàn shù cǐ rén shèng zhī suǒ yǐ shāng yě
是以死人之血流离于市，被刑之徒比肩而立，大辟之计岁以万数，此仁圣之所以伤也。
tài píng zhī wèi qià fán yǐ cǐ yě
太平之未洽，凡以此也。
fū rén qíng ān zé lè shēng tòng zé sī sǐ
夫人情安则乐生，痛则思死。
chuí chǔ zhī xià hé qiú ér bù dé
棰楚之下，何求而不得？
gù qiú rén bù shèng tòng zé shì cí yǐ shì zhī
故囚人不胜痛，则饰辞以视之；
lì zhì zhě lì qí rán zé zhǐ dào yǐ míng zhī
吏治者利其然，则指道以明之；
shàng zòu wèi què zé duàn liàn ér zhōu nà zhī
上奏畏却，则锻练而周内之。
gài zòu dāng zhī chéng suī jiù yáo tīng zhī yóu yǐ wéi sǐ yǒu yú gū
盖奏当之成，虽咎繇听之，犹以为死有余辜。
hé zé
为什么呢？
chéng liàn zhě zhòng wén zhì zhī zuì míng yě
成练者众，文致之罪明也。
shì yǐ yù lì zhuān wèi shēn kè cán zéi ér wáng jí tōu wèi yī qiè bù gù guó huàn cǐ shì zhī dà zéi yě
是以狱吏专为深刻，残贼而亡极，偷为一切，不顾国患，此世之大贼也。
gù sú yǔ yuē huà dì wéi yù yì bù rù
故俗语曰：“画地为狱，议不入；
kè mù wéi lì qī bú duì
刻木为吏，期不对。
cǐ jiē jí lì zhī fēng bēi tòng zhī cí yě
”此皆疾吏之风，悲痛之辞也。
gù tiān xià zhī huàn mò shēn yú yù
故天下之患，莫深于狱；
bài fǎ luàn zhèng lí qīn sè dào mò shén hu zhì yù zhī lì
败法乱正，离亲塞道，莫甚乎治狱之吏。
cǐ suǒ wèi yī shàng cún zhě yě
此所谓一尚存者也。
chén wén wū yuān zhī luǎn bù huǐ ér hòu fèng huáng jí
臣闻乌鸢之卵不毁，而后凤凰集；
fěi bàng zhī zuì bù zhū ér hòu liáng yán jìn
诽谤之罪不诛，而后良言进。
gù gǔ rén yǒu yán shān sǒu cáng jí chuān zé nà wū jǐn yú nì è guó jūn hán gòu
故古人有言：“山薮藏疾，川泽纳污，瑾瑜匿恶，国君含诟。
wéi bì xià chú fěi bàng yǐ zhāo qiē yán kāi tiān xià zhī kǒu guǎng zhēn jiàn zhī lù sǎo wáng qín zhī shī zūn wén wǔ zhī dé shěng fǎ zhì kuān xíng fá yǐ fèi zhì yù zé tài píng zhī fēng kě xìng yú shì yǒng lǚ hé lè yǔ tiān wáng jí tiān xià xìng shèn
”唯陛下除诽谤以招切言，开天下之口，广箴谏之路，扫亡秦之失，尊文、武之德，省法制，宽刑罚，以废治狱，则太平之风可兴于世，永履和乐，与天亡极，天下幸甚。
shàng shàn qí yán qiān guǎng yáng sī fǔ zhǎng
上善其言，迁广阳私府长。
nèi shǐ jǔ wēn shū wén xué gāo dì qiān yòu fú fēng chéng
内史举温舒文学高第，迁右扶风丞。
shí zhào shū lìng gōng qīng xuǎn kě shǐ xiōng nú zhě
时，诏书令公卿选可使匈奴者。
wēn shū shàng shū yuàn gěi sī yǎng pù gǔ fāng duì yǐ jǐn chén jié
温舒上书，愿给厮养，暴骨方对，以尽臣节。
shì xià dù liáo jiāng jūn fàn míng you tài pú dù yán nián wèn zhuàng bà guī gù guān
事下度辽将军范明友、太仆杜延年问状，罢归故官。
jiǔ zhī qiān lín huái tài shǒu zhì yǒu yì jì zú yú guān
久之，迁临淮太守，治有异迹，卒于官。
wēn shū cóng zǔ fù shòu lì shǔ tiān wén yǐ wéi hàn ě sān qī zhī jiān shàng fēng shì yǐ yù jiè
温舒从祖父受历数天文，以为汉厄三七之间，上封事以豫戒。
chéng dì shí gǔ yǒng yì yán rú cǐ
成帝时，谷永亦言如此。
jí wáng mǎng cuàn wèi yù zhāng dài hàn zhī fú zhe qí yǔ yān
及王莽篡位，欲章代汉之符，著其语焉。
wēn shū zi jí sūn jiē zhì mù shǒu dà guān
温舒子及孙皆至牧守大官。
zàn yuē chūn qiū lǔ zāng sūn dá yǐ lǐ jiàn jūn jūn zǐ yǐ wéi yǒu hòu
赞曰：春秋鲁臧孙达以礼谏君，君子以为有后。
gǔ shān zì xià mó shàng zōu yáng méi chéng yóu yú wēi guó rán zú miǎn xíng lù zhě yǐ qí yán zhèng yě
贾山自下劘上，邹阳、枚乘游于危国，然卒免刑戮者，以其言正也。
lù wēn shū cí shùn ér yì dǔ suì wèi shì jiā yi zāi
路温舒辞顺而意笃，遂为世家，宜哉！