汉书 · 班固 · Chapter 63 of 120

传·窦田灌韩传

PinyinModern Translation
Size

dòu yīng zì wáng sūn xiào wén huáng hòu cóng xiōng zi yě

窦婴字王孙,孝文皇后从兄子也。

fù shì guān jīn rén yě

父世观津人也。

xǐ bīn kè

窦婴喜欢结交宾客。

xiào wén shí wéi wú xiāng bìng miǎn

孝文时为吴相,病免。

xiào jǐng jí wèi wèi zhān shì

孝景即位,为詹事。

dì dì liáng xiào wáng mǔ dòu tài hòu ài zhī

帝弟梁孝王,母窦太后爱之。

xiào wáng cháo yīn yàn kūn dì yǐn

孝王朝,因燕昆弟饮。

shì shí shàng wèi lì tài zǐ jiǔ hān shàng cóng róng yuē qiān qiū wàn suì hòu chuán wáng

是时,上未立太子,酒酣,上从容曰:“千秋万岁后传王。

tài hòu huan

”太后欢。

yīng yǐn zhī jiǔ jìn shàng yuē tiān xià zhě gāo zǔ tiān xià fù zǐ xiāng chuán hàn zhī yuē yě shàng hé yǐ de chuán liáng wáng

婴引卮酒进上曰:“天下者,高祖天下,父子相传,汉之约也,上何以得传梁王!

tài hòu yóu cǐ zēng yīng

窦太后因此憎恨窦婴。

yīng yì báo qí guān yīn bìng miǎn

婴亦薄其官,因病免。

tài hòu chú yīng mén jí bù dé cháo qǐng

窦太后注销了窦婴出入宫门的名籍,不准他进宫朝见。

xiào jǐng sān nián wú chu fǎn shàng chá zōng shì zhū dòu wú rú yīng xián zhào rù jiàn gù ràng xiè chēng bìng bù zú rèn

孝景三年,吴、楚反、上察宗室诸窦无如婴贤,召入见,固让谢,称病不足任。

tài hòu yì cán

窦太后也感到惭愧。

yú shì shàng yuē tiān xià fāng yǒu jí wáng sūn nìng kě yǐ ràng yá

于是上曰:“天下方有急,王孙宁可以让邪?

nǎi bài yīng wèi dà jiàng jūn cì jīn qiān jīn

于是任命窦婴为大将军,赏赐黄金千斤。

yīng yán yuán àng luán bù zhū míng jiàng xián shì zài jiā zhě jìn zhī

婴言爰盎、栾布诸名将贤士在家者进之。

suǒ cì jīn chén láng wǔ xià jūn lì guò zhé lìng cái qǔ wèi yòng jīn wú rù jiā zhě

宝婴把皇帝赐给他的金子都摆在廊下穿堂中,每当属下的军吏来谒见,他就叫他们酌量开销把金子取去用,自己从没有把皇帝所赐的金子拿到私宅裹去。

yīng shǒu xíng yáng jiān qí zhào bīng

婴守荥阳,监齐、赵兵。

qī guó pò fēng wèi wèi qí hóu

七国破,封为魏其侯。

yóu shì bīn kè zhēng guī zhī

游士宾客争归之。

měi cháo yì dà shì tiáo hòu wèi qí liè hóu mò gǎn yǔ kàng lǐ

每朝议大事,条侯、魏其,列侯莫敢与亢礼。

sì nián lì lì tài zǐ yǐ yīng wèi fu

四年,立栗太子,以婴为傅。

qī nián lì tài zǐ fèi yīng zhēng fú néng de xiè bìng bǐng jū lán tián nán shān xià shù yuè zhū dòu bīn kè biàn shì shuō mò néng lái

七年,栗太子废,婴争弗能得,谢病,屏居蓝田南山下数月,诸窦宾客辩士说,莫能来。

liáng rén gāo suì nǎi shuō yīng yuē néng fù guì jiāng jūn zhě shàng yě

梁人高遂乃说婴曰:“能富贵将军者,上也;

néng qīn jiāng jūn zhě tài hòu yě

能亲近将军的人,是太后。

jīn jiāng jūn fu tài zǐ tài zǐ fèi zhēng bù néng bá yòu bù néng sǐ zì yǐn xiè bìng yōng zhào nǚ píng xián chǔ ér bù cháo zhǐ jiā duì zì míng yáng zhǔ zhī guò

今将军傅太子,太子废,争不能拔,又不能死,自引谢病,拥赵女屏闲处而不朝,只加怼自明,扬主之过。

yǒu rú liǎng gōng shì jiāng jūn zé qī zǐ wú lèi yǐ

有如两宫奭将军,则妻子无类矣。

yīng rán zhī nǎi qǐ cháo qǐng rú gù

”婴然之,乃起,朝请如故。

táo hóu miǎn xiāng dòu tài hòu shù yán wèi qí

桃侯免相,窦太后数言魏其。

jǐng dì yuē tài hòu qǐ yǐ chén yǒu ài xiāng wèi qí zhě

景帝曰:“太后岂以臣有爱相魏其者?

wèi qí zhān zhān zì xǐ ěr duō yì nán yǐ wèi xiāng chí zhòng

魏其沾沾自喜耳,多易,难以为相持重。

suì bù yòng yòng jiàn líng hòu wèi wǎn wèi chéng xiàng

”于是没有任用他,而是任命建陵侯卫绾为丞相。

tián fén xiào jǐng wáng huáng hòu tóng mǔ dì yě shēng zhǎng líng

田蚡,孝景王皇后同母弟也,生长陵。

dòu yīng yǐ wèi dà jiàng jūn fāng shèng fén wèi zhū cáo láng wèi guì wǎng lái shì jiǔ yīng suǒ guì qǐ rú zǐ xìng

窦婴已为大将军,方盛,蚡为诸曹郎,未贵,往来侍酒婴所,跪起如子姓。

jí xiào jǐng wǎn jié fén yì guì xìng wèi zhōng dài fū

及孝景晚节,蚡益贵幸,为中大夫。

biàn yǒu kǒu xué pán yú zhū shū wáng huáng hòu xián zhī

辩有口,学《盘盂》诸书,王皇后贤之。

xiào jǐng bēng wǔ dì chū jí wèi fén yǐ jiù fēng wèi wǔ ān hóu dì shèng wèi zhōu yáng hóu

孝景崩,武帝初即位,蚡以舅封为武安侯,弟胜为周阳侯。

fén xīn yòng shì bēi xià bīn kè jìn míng shì jiā jū zhě guì zhī yù yǐ qīng zhū jiàng xiàng

蚡新用事,卑下宾客,进名士家居者贵之,欲以倾诸将相。

shàng suǒ tián fǔ duō fén bīn kè jì cè

上所填抚,多蚡宾客计策。

huì chéng xiàng wǎn bìng miǎn shàng yì zhì chéng xiàng tài wèi

会丞相绾病免,上议置丞相、太尉。

jiè fú shuō fén yuē wèi qí hóu guì jiǔ yǐ sù tiān xià shì guī zhī

藉福说蚡曰:“魏其侯贵久矣,素天下士归之。

jīn jiāng jūn chū xìng wèi rú jí shàng yǐ jiāng jūn wèi xiāng bì ràng wèi qí

今将军初兴,未如,即上以将军为相,必让魏其。

wèi qí wèi xiāng jiāng jūn bì wèi tài wèi

魏其侯当了丞相,将军一定做太尉。

tài wèi xiāng zūn děng ěr yǒu ràng xián míng

太尉、相尊等耳,有让贤名。

fén nǎi wēi yán tài hòu fēng shàng yú shì nǎi yǐ yīng wèi chéng xiàng fén wèi tài wèi

”蚡乃微言太后风上,于是乃以婴为丞相,蚡为太尉。

jiè fú hè yīng yīn diào yuē jūn hòu zī xìng xǐ shàn jí wù fāng jīn shàn rén yù jūn hòu gù zhì chéng xiàng

藉福贺婴,因吊曰:“君侯资性喜善疾恶,方今善人誉君侯,故至丞相;

rán è rén zhòng yì qiě huǐ jūn hòu

然恶人众,亦且毁君侯。

jūn hòu néng jiān róng zé xìng jiǔ

如果您能兼容并包,或许能长久在位;

bù néng jīn yǐ huǐ qù yǐ

如果不能,恐怕很快会因为毁谤而失势。

yīng bù tīng

”婴不听。

yīng fén jù hǎo rú shù tuī gǔ zhào wǎn wèi yù shǐ dài fū wáng zāng wèi láng zhōng lìng

婴、蚡俱好儒术,推毂赵绾为御史大夫,王臧为郎中令。

yíng lǔ shēn gōng yù shè míng táng lìng liè hóu jiù guó chú guān yǐ lǐ wèi fú zhì yǐ xìng tài píng

把鲁国的申公请来,打算设立明堂,命令列侯回到自己的封地去,废除关禁,按照礼制规定服饰制度,以此来实现太平盛世。

jǔ zhé zhū dòu zōng shì wú xíng zhě chú qí shǔ jí

举谪诸窦宗室无行者,除其属籍。

zhū wài jiā wèi liè hóu liè hóu duō shàng gōng zhǔ jiē bù yù jiù guó yǐ gù huǐ rì zhì dòu tài hòu

诸外家为列侯,列侯多尚公主,皆不欲就国,以故毁日至窦太后。

tài hòu hǎo huáng lǎo yán ér yīng fén zhào wǎn děng wù lóng tuī rú shù biǎn dào jiā yán shì yǐ dòu tài hòu zī bù shuō

太后好黄、老言,而婴、蚡、赵绾等务隆推儒术,贬道家言,是以窦太后滋不说。

èr nián yù shǐ dài fū zhào wǎn qǐng wú zòu shì dōng gōng

二年,御史大夫赵绾请毋奏事东宫。

dòu tài hòu dà nù yuē cǐ yù fù wèi xīn yuán píng yá

窦太后大怒,曰:“此欲复为新垣平邪!

nǎi bà zhú zhào wǎn wáng zāng ér miǎn chéng xiàng yīng tài wèi fén yǐ bǎi zhì hóu xǔ chāng wèi chéng xiàng wǔ qiáng hóu zhuāng qīng dí wèi yù shǐ dài fū

”乃罢逐赵绾、王臧,而免丞相婴、太尉蚡,以柏至侯许昌为丞相,武强侯庄青翟为御史大夫。

yīng fén yǐ hòu jiā jū

婴、蚡以侯家居。

fén suī bù rèn zhí yǐ wáng tài hòu gù qīn xìng shù yán shì duō xiào shì lì qū shì lì zhě jiē qù yīng ér guī fén

蚡虽不任职,以王太后故亲幸,数言事,多效,士吏趋势利者皆去婴而归蚡。

fén rì yì héng

蚡日益横。

liù nián dòu tài hòu bēng chéng xiàng chāng yù shǐ dài fū qīng dí zuò sāng shì bù bàn miǎn

六年,窦太后崩,丞相昌、御史大夫青翟坐丧事不办,免。

shàng yǐ fén wèi chéng xiàng dà sī nóng hán ān guó wèi yù shǐ dài fū

上以蚡为丞相,大司农韩安国为御史大夫。

tiān xià shì jùn zhū hóu yù yì fù fén

天下士郡诸侯愈益附蚡。

fén wéi rén mào qīn shēng guì shén

蚡为人貌侵,生贵甚。

yòu yǐ wéi zhū hóu wáng duō zhǎng shàng chū jí wèi fù yú chūn qiū fén yǐ fèi fù wèi xiāng fēi tòng zhé jié yǐ lǐ qū zhī tiān xià bù sù

又以为诸侯王多长,上初即位,富于春秋,蚡以肺附为相,非痛折节以礼屈之,天下不肃。

dàng shì shí chéng xiàng rù zòu shì yǔ yí rì suǒ yán jiē tīng

当是时,丞相入奏事,语移日,所言皆听。

jiàn rén huò qǐ jiā zhì èr qiān dàn quán yí zhǔ shàng

他推荐的人,有的从平民一下子提拔到二千石的高官,权力几乎凌驾于皇上之上。

shàng nǎi yuē jūn chú lì jǐn wèi

上乃曰:“君除吏尽未?

wú yì yù chú lì

我也想任命几个官员。”

cháng qǐng kǎo gōng dì yì zhái shàng nù yuē suì qǔ wǔ kù

”尝请考工地益宅,上怒曰:“遂取武库!

shì hòu nǎi tuì

”是后乃退。

zhào kè yǐn zuò qí xiōng gài hóu běi xiāng zì zuò dōng xiāng yǐ wéi hàn xiāng zūn bù kě yǐ xiōng gù sī ráo

召客饮,坐其兄盖侯北乡,自坐东乡,以为汉相尊,不可以兄故私桡。

yóu cǐ zī jiāo zhì zhái jiǎ zhū dì tián yuán jí gāo yú shì mǎi jùn xiàn qì wù xiāng zhǔ yú dào

由此滋骄,治宅甲诸第,田园极膏腴,市买郡县器物相属于道。

qián táng luō zhōng gǔ lì qǔ zhān

前堂罗钟鼓,立曲旃;

hòu fáng fù nǚ yǐ bǎi shù

后房妇女以百数。

zhū zòu zhēn wù gǒu mǎ wán hǎo bù kě shèng shǔ

诸奏珍物狗马玩好,不可胜数。

ér yīng shī dòu tài hòu yì shū bù yòng wú shì zhū gōng shāo zì yǐn ér dài ào wéi guàn fu dú fǒu

而婴失窦太后,益疏不用,无势,诸公稍自引而怠骜,唯灌夫独否。

gù yīng mò mò bù dé yì ér hòu yù fu yě

故婴墨墨不得意,而厚遇夫也。

guàn fu zì zhòng rú yǐng yīn rén yě

灌夫字仲孺,颍阴人也。

fù zhāng mèng cháng wèi yǐng yīn hóu guàn yīng shè rén de xìng yīn jìn zhī zhì èr qiān dàn gù méng guàn shì xìng wèi guàn mèng

父张孟,尝为颍阴侯灌婴舍人,得幸,因进之,至二千石,故蒙灌氏姓为灌孟。

wú chu fǎn shí yǐng yīn hóu guàn yīng wèi jiāng jūn shǔ tài wèi qǐng mèng wèi xiào wèi

吴、楚反时,颍阴侯灌婴为将军,属太尉,请孟为校尉。

fu yǐ qiān rén yǔ fù jù

灌夫带着一千人与父亲一同从军。

mèng nián lǎo yǐng yīn hóu qiáng qǐng zhī yù yù bù dé yì gù zhàn cháng xiàn jiān suì sǐ wú jūn zhōng

孟年老,颍阴侯强请之,郁郁不得意,故战常陷坚,遂死吴军中。

hàn fǎ fù zǐ jù yǒu sǐ shì de yǔ sàng guī fū bù kěn suí sàng guī

汉法,父子俱,有死事,得与丧归,夫不肯随丧归。

fèn yuē yuàn qǔ wú wáng ruò jiāng jūn tóu yǐ bào fù chóu

奋曰:“愿取吴王若将军头以报父仇!

yú shì fu bèi jiǎ chí jǐ mù jūn zhōng zhuàng shì suǒ shàn yuàn cóng shù shí rén

”于是夫被甲持戟,募军中壮士所善愿从数十人。

jí chū bì mén mò gǎn qián

等到冲出营门,没有人敢再前进。

dú liǎng rén jí cóng nú shí yú qí chí rù wú jūn zhì xì xià suǒ shā shāng shù shí rén

独两人及从奴十余骑驰入吴军,至戏下,所杀伤数十人。

bù dé qián fù huán zǒu hàn bì wáng qí nú dú yǔ yī qí guī

不得前,复还走汉壁,亡其奴,独与一骑归。

fu shēn zhōng dà chuàng shí yú shì yǒu wàn jīn liáng yào gù dé wú sǐ

夫身中大创十余,适有万金良药,故得无死。

chuàng shǎo chōu yòu fù qǐng jiāng jūn yuē wú yì zhī wú bì qū zhé qǐng fù wǎng

创少瘳,又复请将军曰:“吾益知吴壁曲折,请复往。

jiāng jūn zhuàng ér yì zhī kǒng wáng fu nǎi yán tài wèi tài wèi zhào gù zhǐ zhī

”将军壮而义之,恐亡夫,乃言太尉,太尉召固止之。

wú jūn pò fu yǐ cǐ míng wén tiān xià

吴军破,夫以此名闻天下。

yǐng yīn hóu yán fu fu wèi láng zhōng jiāng

颍阴侯言夫,夫为郎中将。

shù suì zuò fǎ qù jiā jū cháng ān zhōng zhū gōng mò bù chēng yóu shì fù wèi dài xiāng

数岁,坐法去,家居长安中,诸公莫不称,由是复为代相。

wǔ dì jí wèi yǐ wéi huái yáng tiān xià jiāo jìn bīng chù gù xǐ fu wèi huái yáng tài shǒu

武帝即位,以为淮阳天下郊,劲兵处,故徙夫为淮阳太守。

rén wéi tài pú

人为太仆。

èr nián fu yǔ cháng lè wèi wèi dòu fu yǐn qīng zhòng bù dé fu zuì bó fu

建元二年,灌夫与长乐宫卫尉窦甫一起喝酒,因礼节轻重不当发生争执,灌夫喝醉了,殴打了窦甫。

fu dòu tài hòu kūn dì

甫,窦太后昆弟。

shàng kǒng tài hòu zhū fu xǐ fu wèi yàn xiāng

上恐太后诛夫,徙夫为燕相。

shù suì zuò fǎ miǎn jiā jū cháng ān

数岁,坐法免,家居长安。

fu wéi rén gāng zhí shǐ jiǔ bù hǎo miàn yú

夫为人刚直,使酒,不好面谀。

guì qī zhū shì zài jǐ zhī yòu yù bì líng zhī

贵戚诸势在己之右,欲必陵之;

shì zài jǐ zuǒ yù pín jiàn yóu yì lǐ jìng yǔ jūn

士在己左,愈贫贱,尤益礼敬,与钧。

chóu rén guǎng zhòng jiàn chǒng xià bèi

在人多广众的场合,推荐奖掖后辈。

shì yì yǐ cǐ duō zhī

士人们也因此大多推崇他。

fū bù hǎo wén xué xǐ rèn xiá yǐ rán nuò

夫不好文学,喜任侠,已然诺。

zhū suǒ yǔ jiāo tōng wú fēi háo jié dà huá

他所交往的人,无不是豪杰或大奸猾之徒。

jiā lěi shù qiān wàn shí kè rì shù shí bǎi rén

家中积累的财产有数千万,每天的食客常有几十上百人。

bō chí tián yuán zōng zú bīn kè wèi quán lì héng yǐng chuān

波池田园,宗族宾客为权利,横颍川。

yǐng chuān ér gē zhī yuē yǐng shuǐ qīng guàn shì níng

颍川儿歌之曰:“颍水清,灌氏宁;

yǐng shuǐ zhuó guàn shì zú

颍水浊,灌家灭族。”

fū jiā jū qīng xiàng shì zhōng bīn kè yì shuāi

夫家居,卿相侍中宾客益衰。

jí dòu yīng shī shì yì yù yǐ fu yǐn shéng pái gēn shēng píng mù zhī hòu qì zhě

及窦婴失势,亦欲倚夫引绳排根生平慕之后弃者。

fu yì de yīng tōng liè hóu zōng shì wèi míng gāo

夫亦得婴通列侯宗室为名高。

liǎng rén xiāng wèi yǐn zhòng qí yóu rú fù zǐ rán xiāng de huan shén wú yàn hèn xiāng zhī zhī wǎn

两人相为引重,其游如父子然,相得欢甚,无厌,恨相知之晚。

fu cháng yǒu fú guò chéng xiàng fén

夫尝有服,过丞相蚡。

fén cóng róng yuē wú yù yǔ zhòng rú guò wèi qí hóu huì zhòng rú yǒu fú

蚡从容曰:“吾欲与仲孺过魏其侯,会仲孺有服。

fu yuē jiāng jūn nǎi kěn xìng lín kuàng wèi qí hóu fu ān gǎn yǐ fú wèi jiě

”夫曰:“将军乃肯幸临况魏其侯,夫安敢以服为解!

qǐng yǔ wèi qí jù jiāng jūn dàn rì zǎo lín

请语魏其具,将军旦日蚤临。

fén xǔ nuò

”蚡许诺。

fu yǐ yǔ yīng

夫以语婴。

yīng yǔ fū rén yì shì niú jiǔ yè sǎ sǎo zhāng jù zhì dàn

婴与夫人益市牛酒,夜洒扫张具至旦。

píng míng lìng mén xià hóu sī

平明,令门下侯司。

zhì rì zhōng fén bù lái

至日中,蚡不来。

yīng wèi fu yuē chéng xiàng qǐ wàng zhī zāi

婴谓夫曰:“丞相岂忘之哉?

fū bù yì yuē fu yǐ fú qǐng bù yí

”夫不怿,曰:“夫以服请,不宜。

nǎi jià zì wǎng yíng fén

”乃驾,自往迎蚡。

fén tè qián xì xǔ fu shū wú yì wǎng

蚡特前戏许夫,殊无意往。

fu zhì mén fén shàng wò yě

夫至门,蚡尚卧也。

yú shì fu jiàn yuē jiāng jūn zuó rì xìng xǔ guò wèi qí wèi qí fū qī zhì xiàn zhì jīn wèi gǎn cháng shí

于是夫见,曰:“将军昨日幸许过魏其,魏其夫妻治县,至今未敢尝食。

fén wù xiè yuē wú zuì wàng yǔ zhòng rú yán

”蚡悟,谢曰:“吾醉,忘与仲孺言。

nǎi jià wǎng

”乃驾往。

wǎng yòu xú xíng fu yù yì nù

往又徐行,夫愈益怒。

jí yǐn jiǔ hān fu qǐ wǔ shǔ fén fén bù qǐ

及饮酒酣,夫起舞属蚡,蚡不起。

fu xǐ zuò yǔ qīn zhī

夫徙坐,语侵之。

yīng nǎi fú fu qù xiè fén

婴乃扶夫去,谢蚡。

fén zú yǐn zhì yè jí huān ér qù

蚡卒饮至夜,极欢而去。

hòu fén shǐ jiè fú qǐng yīng chéng nán tián yīng dà wàng yuē lǎo pú suī qì jiāng jūn suī guì nìng kě yǐ shì xiāng duó hu

后蚡使藉福请婴城南田,婴大望曰:“老仆虽弃,将军虽贵,宁可以势相夺乎!

bù xǔ

”没有答应。

fu wén nù mà fú

夫闻,怒骂福。

fú è liǎng rén yǒu xì nǎi màn hǎo xiè fén yuē wèi qí lǎo qiě sǐ yì rěn qiě dài zhī

福恶两人有隙,乃谩好谢蚡曰:“魏其老且死,易忍,且待之。

yǐ ér fén wén yīng fu shí nù bù yú yì nù yuē wèi qí zi cháng shā rén fén huó zhī

”已而蚡闻婴、夫实怒不予,亦怒曰:“魏其子尝杀人,蚡活之。

fén shì wèi qí wú suǒ bù kě ài shù qǐng tián

蚡事魏其无所不可,爱数顷田?

qiě guàn fu hé yǔ yě

况且灌夫又掺和什么?

wú bù gǎn fù qiú tián

吾不敢复求田!

yóu cǐ dà nù

”由此大怒。

yuán guāng sì nián chūn fén yán guàn fū jiā zài yǐng chuān héng shén mín kǔ zhī

元光四年春,蚡言灌夫家在颍川,横甚,民苦之。

qǐng àn zhī

请案之。

shàng yuē cǐ chéng xiàng shì hé qǐng

上曰:“此丞相事,何请?

fu yì chí fén yīn shì wèi jiān lì shòu huái nán wáng jīn yǔ yǔ yán

”夫亦持蚡阴事,为奸利,受淮南王金与语言。

bīn kè jū jiān suì yǐ jù jiě

宾客居间,遂已,俱解。

xià fén qǔ yàn wáng nǚ wèi fū rén tài hòu zhào zhào liè hóu zōng shì jiē wǎng hè

夏,蚡取燕王女为夫人,太后诏召列侯宗室皆往贺。

yīng guò fu yù yǔ jù

窦婴就去拜访灌夫,想邀他一道去。

fu xiè yuē fu shù yǐ jiǔ shī guò chéng xiàng chéng xiàng jīn zhě yòu yǔ fu yǒu xì

夫谢曰:“夫数以酒失过丞相,丞相今者又与夫有隙。

yīng yuē shì yǐ jiě

”婴曰:“事已解。

qiáng yǔ jù

”强与俱。

jiǔ hān fén qǐ wéi shòu zuò jiē bì xí fú

酒酣,蚡起为寿,坐皆避席伏。

yǐ yīng wéi shòu dú gù rén bì xí yú bàn xī xí

已婴为寿,独故人避席,余半膝席。

fu xíng jiǔ zhì fén fén xī xí yuē bù néng mǎn shāng

夫行酒,至蚡,蚡膝席曰:“不能满觞。

fu nù yīn xī xiào yuē jiāng jūn guì rén yě bì zhī

”夫怒,因嘻笑曰:“将军贵人也,毕之!

shí fén bù kěn

”时蚡不肯。

xíng jiǔ cì zhì lín rǔ hóu guàn xián xián fāng yǔ chéng bù shí ěr yǔ yòu bù bì xí

行酒次至临汝侯灌贤,贤方与程不识耳语,又不避席。

fu wú suǒ fā nù nǎi mà xián yuē píng shēng huǐ chéng bù shí bù zhí yī qián jīn rì zhǎng zhě wéi shòu nǎi xiào nǚ cáo ér chè niè ěr yǔ

夫无所发怒,乃骂贤曰:“平生毁程不识不直一钱,今日长者为寿,乃效女曹儿呫嗫耳语!

fén wèi fu yuē chéng li jù dōng xī gōng wèi wèi jīn zhòng rǔ chéng jiāng jūn zhòng rú dú bù wéi li jiāng jūn de hu

”蚡谓夫曰:“程、李俱东西宫卫尉,今众辱程将军,仲孺独不为李将军地乎?

fu yuē jīn yuē zhǎn tóu xué xiōng hé zhī chéng li

”夫曰:“今曰斩头穴匈,何知程、李!

zuò nǎi qǐ gēng yī shāo shāo qù

”在座的人纷纷起身离席,陆续离开。

yīng qù xì fu

婴去,戏夫。

fu chū fén suì nù yuē cǐ wú jiāo guàn fu zuì yě

夫出,蚡遂怒曰:“此吾骄灌夫罪也。

nǎi lìng qí liú fu fū bù dé chū

”乃令骑留夫,夫不得出。

jiè fú qǐ wèi xiè àn fu xiàng lìng xiè

藉福起为谢,案夫项令谢。

fu yù nù bù kěn shùn

夫愈怒,不肯顺。

fén nǎi xì qí fù fu zhì chuán shě zhào zhǎng shǐ yuē jīn rì zhào zōng shì yǒu zhào

蚡乃戏骑缚夫置传舍,召长史曰:“今日召宗室,有诏。

hé guàn fū mà zuò bù jìng xì jū shì

”弹劾灌夫在宴席上骂人犯了大不敬之罪,把他关押在居室署。

suì qí qián shì qiǎn lì fēn cáo zhú bǔ zhū guàn shì zhī shǔ jiē de qì shì zuì

遂其前事,遣吏分曹逐捕诸灌氏支属,皆得弃市罪。

yīng kuì wèi zī shǐ bīn kè qǐng mò néng jiě

婴愧,为资使宾客请,莫能解。

fén lì jiē wèi ěr mù zhū guàn shì jiē rén nì fu xì suì bù dé gào yán fén yīn shì

蚡吏皆为耳目,诸灌氏皆仁匿,夫系,遂不得告言蚡阴事。

yīng ruì wèi jiù fu yīng fū rén jiàn yuē guàn jiāng jūn dé zuì chéng xiàng yǔ tài hòu jiā wǔ nìng kě jiù yá

婴锐为救夫,婴夫人谏曰:“灌将军得罪丞相,与太后家迕,宁可救邪?

yīng yuē hóu zì wǒ de zhī zì wǒ juān zhī wú suǒ hèn

”婴曰:“侯自我得之,自我捐之,无所恨。

qiě zhōng bù lìng guàn zhòng rú dú sǐ yīng dú shēng

况且我绝不会让灌仲孺一个人去死,而我独自活着。

nǎi nì qí jiā qiè chū shàng shū

”于是瞒着家人,偷偷出去上书。

lì zhào rén jù gào yán guàn fu zuì bǎo shì bù zú zhū

立召人,具告言灌夫醉饱事,不足诛。

shàng rán zhī cì yīng shí yuē dōng cháo tíng biàn zhī

上然之,赐婴食,曰:“东朝廷辩之。

yīng dōng cháo shèng tuī fu shàn yán qí zuì bǎo dé guò nǎi chéng xiàng yǐ tā shì wū zuì zhī

婴东朝,盛推夫善,言其醉饱得过,乃丞相以它事诬罪之。

fén shèng huǐ fu suǒ wéi hèng zì zuì nì bù dào

蚡盛毁夫所为横恣,罪逆不道。

yīng dù wú kě nài hé yīn yán fén duǎn

婴度无可奈何,因言蚡短。

fén yuē tiān xià xìng ér ān lè wú shì

蚡曰:“天下幸而安乐无事,

fén de wèi fèi fù

蚡得为肺附,

suǒ hào yīn lè gǒu mǎ tián zhái

所好音乐、狗马、田宅,

suǒ ài chàng yōu qiǎo jiàng zhī shǔ

所爱倡优、巧匠之属,

bù rú wèi qí guàn fu rì yè zhāo jù tiān xià háo jié zhuàng shì yǔ lùn yì

不如魏其、灌夫日夜招聚天下豪杰壮士与论议,

fù fěi ér xīn bàng

腹诽而心谤,

yǎng shì tiān

卬视天,

fǔ huà dì

俯画地,

pì nì liǎng guān jiān

辟睨两官间,

xìng tiān xià yǒu biàn

幸天下有变,

ér yù yǒu dà gōng

而欲有大功。

chén nǎi bù rú wèi qí děng suǒ wéi

臣乃不如魏其等所为。

shàng wèn cháo chén liǎng rén shú shì

”上问朝臣:“两人孰是?

yù shǐ dài fū hán ān guó yuē wèi qí yán guàn fu fù sǐ shì shēn hé jǐ chí bù cè zhī wú jūn shēn bèi shù shí chuàng míng guān sān jūn cǐ tiān xià zhuàng shì fēi yǒu dà è zhēng bēi jiǔ bù zú yǐn tā guò yǐ zhū yě

”御史大夫韩安国曰:“魏其言灌夫父死事,身荷戟驰不测之吴军,身被数十创,名冠三军,此天下壮士,非有大恶,争杯酒,不足引它过以诛也。

wèi qí yán shì

魏其言是。

chéng xiàng yì yán guàn fu tōng jiān huá qīn xì mín jiā lěi jù wàn hèng zì yǐng chuān líng lì zōng shì qīn fàn gǔ ròu cǐ suǒ wèi zhī dà yú gàn jìng dà yú gǔ bù zhé bì pī

丞相亦言灌夫通奸猾,侵细民,家累巨万,横恣颍川,輘轹宗室,侵犯骨肉,此所谓‘支大于干,胫大于股,不折必披’。

chéng xiàng xìn yì shì

丞相信亦是。

wéi míng zhǔ cái zhī

只有请英明的皇上裁决。”

zhǔ jué dū wèi jí àn shì wèi qí

主爵都尉汲黯支持魏其侯。

nèi shǐ zhèng dāng shí shì wèi qí hòu bù jiān

内史郑当时是魏其,后不坚。

yú jiē mò gǎn duì

余皆莫敢对。

shàng nù nèi shǐ yuē gōng píng shēng shù yán wèi qí wǔ ān cháng duǎn jīn rì tíng lùn jú qù xiào yuán xià jū wú bìng zhǎn ruò shǔ yǐ

上怒内史曰:“公平生数言魏其、武安长短,今日廷论,局趣效辕下驹,吾并斩若属矣!

jí ba qǐ rù shàng shí tài hòu

随即罢朝起身入内,侍奉太后用膳。

tài hòu yì yǐ shǐ rén hòu sī jù yǐ yǔ tài hòu

太后亦已使人候司,具以语太后。

tài hòu nù bù shí yuē wǒ zài yě ér rén jiē jiè wú dì lìng wǒ bǎi suì hòu jiē yú ròu zhī hu

太后怒,不食,曰:“我在也,而人皆藉吾弟,令我百岁后,皆鱼肉之乎!

qiě dì níng néng wéi shí rén yá

况且皇帝难道能当个石头人吗!

cǐ tè dì zài jí lù lù shè bǎi suì hòu shì shǔ níng yǒu kě xìn zhě hu

此特帝在,即录录,设百岁后,是属宁有可信者乎?

shàng xiè yuē jù wài jiā gù tíng biàn zhī

”上谢曰:“俱外家,故廷辨之。

bù rán cǐ yī yù lì suǒ jué ěr

不然,这只是一个狱吏就能判决的事。”

shì shí láng zhōng lìng shí jiàn wéi shàng fēn bié yán liǎng rén

”是时,郎中令石建为上分别言两人。

fén yǐ bà cháo chū zhǐ chē mén zhào yù shǐ dài fū ān guó zài nù yuē yǔ zhǎng rú gòng yī tū wēng hé wéi shǒu shǔ liǎng duān

蚡已罢朝,出止车门,召御史大夫安国载,怒曰:“与长孺共一秃翁,何为首鼠两端?

ān guó liáng jiǔ wèi fén yuē jūn hé bù zì xǐ

”安国良久谓蚡曰:“君何不自喜!

fu wèi qí huǐ jūn jūn dāng miǎn guān jiě yìn shòu guī yuē chén yǐ fèi fù xìng de dài zuì gù fēi qí rèn wèi qí yán jiē shì

夫魏其毁君,君当免冠解印绶归,曰‘臣以肺附幸得待罪,固非其任,魏其言皆是。

rú cǐ shàng bì duō jūn yǒu ràng bù fèi jūn

’如此,上必多君有让,不废君。

wèi qí bì kuì dù mén chǐ zé shé zì shā

魏其必愧,杜门齿𫜬舌自杀。

jīn rén huǐ jūn jūn yì huǐ zhī pì rú yào shù nǚ zǐ zhēng yán hé qí wú dà tǐ yě

今人毁君,君亦毁之,譬如要竖女子争言,何其无大体也!

fén xiè yuē zhēng shí zhēng bù zhī chū cǐ

”蚡谢曰:“争时争,不知出此。

yú shì shàng shǐ yù shǐ bù zé yīng suǒ yán guàn fu pō bù chóu hé xì dū sī kōng

于是上使御史簿责婴所言灌夫颇不雠,劾系都司空。

xiào jǐng shí yīng cháng shòu yí zhào yuē shì yǒu bù biàn yǐ biàn yi lùn shàng

孝景时,婴尝受遗诏,曰“事有不便,以便宜论上”。

jí xì guàn fu zuì zhì zú shì rì jí zhū gōng mò gǎn fù míng yán yú shàng

及系,灌夫罪至族,事日急,诸公莫敢复明言于上。

yīng nǎi shǐ kūn dì zi shàng shū yán zhī xìng de zhào jiàn

婴乃使昆弟子上书言之,幸得召见。

shū zòu àn shàng shū dà xíng wú yí zhào

书奏,案尚书,大行无遗诏。

zhào shū dú zāng yīng jiā yīng jiā chéng fēng

诏书独臧婴家,婴家丞封。

nǎi hé yīng jiáo xiān dì zhào hài zuì dāng qì shì

乃劾婴矫先帝诏害,罪当弃市。

wǔ nián shí yuè xī lùn guàn fu zhī shǔ

五年十月,悉论灌夫支属。

yīng liáng jiǔ nǎi wén yǒu hé jí yáng bìng féi bù shí yù sǐ

婴良久乃闻有劾,即阳病痱,不食欲死。

huò wén shàng wú yì shā yīng fù shí zhì bìng yì dìng bù sǐ yǐ

或闻上无意杀婴,复食,治病,议定不死矣。

nǎi yǒu fēi yǔ wèi è yán wén shàng gù yǐ shí èr yuè huì lùn qì shì wèi chéng

乃有飞语为恶言闻上,故以十二月晦论弃市渭城。

chūn fén jí yī shēn jǐn tòng ruò yǒu jī zhě hū fú xiè zuì

春,蚡疾,一身尽痛,若有击者,呼服谢罪。

shàng shǐ shì guǐ zhě zhān zhī yuē wèi qí hóu yǔ guàn fu gòng shǒu chī yù shā zhī

上使视鬼者瞻之,曰:“魏其侯与灌夫共守,笞欲杀之。

jìng sǐ

”竟死。

zi tián sì yuán shuò zhōng yǒu zuì miǎn

子恬嗣,元朔中有罪免。

hòu huái nán wáng ān móu fǎn jué

后淮南王安谋反,觉。

shǐ ān rù cháo shí fén wèi tài wèi yíng ān bà shàng wèi ān yuē shàng wèi yǒu tài zǐ dài wáng zuì xián gāo zǔ sūn jí gōng chē yàn jià fēi dài wáng lì shàng shuí lì zāi

始安入朝时,蚡为太尉,迎安霸上,谓安曰:“上未有太子,大王最贤,高祖孙,即宫车晏驾,非大王立,尚谁立哉?

huái nán wáng dà xǐ hòu wèi jīn qián cái wù

”淮南王大喜,厚遗金钱财物。

shàng zì yīng fu shì shí bù zhí fén tè wèi tài hòu gù

上自婴、夫事时不直蚡,特为太后故。

jí wén huái nán shì shàng yuē shǐ wǔ ān hóu zài zhě zú yǐ

及闻淮南事,上曰:“使武安侯在者,族矣。

hán ān guó zì zhǎng rú liáng chéng ān rén yě hòu tú suī yáng

韩安国字长孺,梁成安人也,后徒睢阳。

cháng shòu hán zǐ zá shuō zōu tián shēng suǒ

尝受《韩子》、杂说邹田生所。

shì liáng xiào wáng wèi zhōng dài fū

事梁孝王,为中大夫。

wú chu fǎn shí xiào wáng shǐ ān guó jí zhāng yǔ wèi jiāng hàn wú bīng yú dōng jiè

吴、楚反时,孝王使安国及张羽为将,扞吴兵于东界。

zhāng yǔ lì zhàn ān guó chí zhòng yǐ gù wú bù néng guò liáng

张羽勇猛作战,韩安国行事稳重,因此吴军没能突破梁国的防线。

wú chu pò ān guó zhāng yǔ míng yóu cǐ xiǎn liáng

吴、楚破、安国、张羽名由此显梁。

liáng wáng yǐ zhì qīn gù de zì zhì xiāng èr qiān dàn chū rù yóu xì tiě yú tiān zǐ

梁王以至亲故,得自置相、二千石,出入游戏,僣于天子。

tiān zǐ wén zhī xīn bù shàn

天子闻之,心不善。

tài hòu zhī dì fú shàn nǎi nù liáng shǐ zhě fú jiàn àn zé wáng suǒ wèi

太后知帝弗善,乃怒梁使者,弗见,案责王所为。

ān guó wèi liáng shǐ jiàn dà zhǎng gōng zhǔ ér qì yuē hé liáng wáng wéi rén zi zhī xiào wéi rén chén zhī zhōng ér tài hòu céng bù xǐng yě

安国为梁使,见大长公主而泣曰:“何梁王为人子之孝,为人臣之忠,而太后曾不省也?

fu qián rì wú chu qí zhào qī guó fǎn zì guān yǐ dōng jiē hé zòng ér xī xiàng wéi liáng zuì qīn wéi xiàn nán

夫前日吴、楚、齐、赵七国反,自关以东皆合从而西向,唯梁最亲,为限难。

liáng wáng niàn tài hòu dì zài zhōng ér zhū hóu rǎo luàn yī yán qì shù xíng ér xià guì sòng chén děng liù rén jiàng bīng jī què wú chu wú chu yǐ gù bīng bù gǎn xi ér zú pò wáng liáng zhī lì yě

梁王念太后、帝在中,而诸侯扰乱,壹言泣数行而下,跪送臣等六人将兵击却吴、楚、吴、楚以故兵不敢西,而卒破亡,梁之力也。

jīn tài hòu yǐ xiǎo kē lǐ zé wàng liáng wáng

今太后以小苛礼责望梁王。

liáng wáng fù xiōng jiē dì wáng ér suǒ jiàn zhě dà gù chū chēng bì rù yán jǐng chē qí jiē dì suǒ cì jí yǐ hù bǐ xiǎo xiàn qū chí guó zhōng yù kuā zhū hóu lìng tiān xià zhī tài hòu dì ài zhī yě

梁王父兄皆帝王,而所见者大,故出称跸,入言警,车旗皆帝所赐,即以嫮鄙小县,驱驰国中,欲夸诸侯,令天下知太后、帝爱之也。

jīn liáng shǐ lái zhé àn zé zhī liáng wáng kǒng rì yè zī qì sī mù bù zhī suǒ wéi

今梁使来,辄案责之,梁王恐,日夜滋泣思慕,不知所为。

hé liáng wáng zhī zhōng xiào ér tài hòu bù xù yě

何梁王之忠孝而太后不恤也?

cháng gōng zhǔ jù yǐ gào tài hòu tài hòu xǐ yuē wèi dì yán zhī

”长公主具以告太后,太后喜曰:“为帝言之。

yán zhī dì xīn nǎi jiě ér miǎn guān xiè tài hòu yuē xiōng dì bù néng xiāng jiào nǎi wèi tài hòu yí yōu

告诉皇帝后,皇帝的心结才解开,并脱下帽子向太后谢罪说:“我没能教导好兄弟,反而让太后担忧了。”

xī jiàn liáng shǐ hòu cì zhī

于是接见了所有梁国使者,并重重赏赐了他们。

qí hòu liáng wáng yì qīn huan

其后,梁王益亲欢。

tài hòu cháng gōng zhǔ gèng cì ān guó zhí qiān yú jīn

太后、长公主更赐安国直千余金。

yóu cǐ xiǎn jié yú hàn

由此显,结于汉。

qí hòu ān guó zuò fǎ dǐ zuì méng yù lì tián shēn rǔ ān guó

其后,安国坐法抵罪,蒙狱吏田申辱安国。

ān guó yuē sǐ huī dú bù fù rán hu

安国说:“死灰难道不会再燃烧起来吗?”

jiǎ yuē rán jí ruò zhī

”甲曰:“然即溺之。

jū wú jǐ liáng nèi shǐ quē hàn shǐ shǐ zhě bài ān guó wèi liáng nèi shǐ qǐ tú zhōng wèi èr qiān dàn

”居无几,梁内史缺,汉使使者拜安国为梁内史,起徒中为二千石。

tián jiǎ wáng

田甲亡。

ān guó yuē jiǎ bù jiù guān wǒ miè ér zōng

安国说:“田甲如果不回来就任官职,我就灭掉你的家族。”

jiǎ ròu tǎn xiè ān guó xiào yuē gōng děng zú yǔ zhì hu

”甲肉袒谢,安国笑曰:“公等足与治乎?

zú shàn yù zhī

最终安国还是好好对待了他。

nèi shǐ zhī quē yě wáng xīn de qí rén gōng sūn guǐ shuō zhī yù qǐng wèi nèi shǐ

内史之缺也,王新得齐人公孙诡,说之,欲请为内史。

dòu tài hòu wén nǎi zhào wáng yǐ ān guó wèi nèi shǐ

窦太后听说后,就下诏命令梁王任命安国为内史。

gōng sūn guǐ yáng shèng shuō wáng qiú wèi dì tài zǐ jí yì dì shì kǒng hàn dà chén bù tīng nǎi yīn shǐ rén cì hàn yòng shì móu chén

公孙诡、羊胜说王求为帝太子及益地事,恐汉大臣不听,乃阴使人刺汉用事谋臣。

jí shā gù wú xiāng yuán àng jǐng dì suì wén guǐ shèng děng jì huà nǎi qiǎn shǐ bǔ guǐ shèng bì děi

及杀故吴相爰盎,景帝遂闻诡、胜等计划,乃遣使捕诡、胜,必得。

hàn shǐ shí bèi zhì liáng xiāng yǐ xià jǔ guó dà suǒ yuè yú fú de

汉使十辈至梁,相以下举国大索,月余弗得。

ān guó wén guǐ shèng nì wáng suǒ nǎi rù jiàn wáng ér qì yuē zhǔ rǔ zhě chén sǐ

韩安国听说公孙诡、羊胜藏在梁王那里,就进宫见梁王,哭着说:“君主受辱,臣子就该死。

dài wáng wú liáng chén gù fēn fēn zhì cǐ

大王身边没有好臣子,所以事情才闹到这个地步。

jīn shèng guǐ bù dé qǐng cí cì sǐ

今胜、诡不得,请辞赐死。

wáng yuē hé zhì cǐ

梁王说:“何至于到这个地步?”

ān guó qì shù háng xià yuē dài wáng zì dù yú huáng dì shú yǔ tài shàng huáng zhī yǔ gāo dì jí huáng dì yǔ lín jiāng wáng qīn

”安国泣数行下,曰:“大王自度于皇帝,孰与太上皇之与高帝及皇帝与临江王亲?

wáng yuē fú rú yě

”梁王说:“我不如他。

ān guó yuē fu tài shàng huáng lín jiāng qīn fù zǐ jiān rán gāo dì yuē tí sān chǐ qǔ tiān xià zhě zhèn yě gù tài shàng zhōng bù dé zhì shì jū yú yuè yáng

”安国曰:“夫太上皇、临江亲父子间,然高帝曰‘提三尺取天下者朕也’,故太上终不得制事,居于栎阳。

lín jiāng shì zhǎng tài zǐ yǐ yī yán guò fèi wáng lín jiāng

临江,适长太子,以一言过,废王临江;

yòng gōng yuán shì zú zì shā zhōng wèi fǔ

又因为侵占宫墙的事,最终在中尉府自杀。

hé zhě

为什么呢?

zhì tiān xià zhōng bù yòng sī luàn gōng

治理天下终究不能因私情而扰乱公法。

yǔ yuē suī yǒu qīn fù ān zhī bù wéi hǔ

语曰:‘虽有亲父,安知不为虎?

suī yǒu qīn xiōng ān zhī bù wéi láng

虽有亲兄,安知不为狼?

jīn dài wáng liè zài zhū hóu xù xié chén fú shuō fàn shàng jìn ráo míng fǎ

’今大王列在诸侯,訹邪臣浮说,犯上禁,桡明法。

tiān zǐ yǐ tài hòu gù bù rěn zhì fǎ yú dài wáng

天子以太后故,不忍致法于大王。

tài hòu rì yè tì qì xìng dài wáng zì gǎi dài wáng zhōng bù jué wù

太后日夜哭泣,盼望大王自己能改正,大王却始终不觉悟。

yǒu rú tài hòu gōng chē jí yàn jià dài wáng shàng shuí pān hu

假如太后一旦去世,大王还能依靠谁呢?

yǔ wèi zú wáng qì shù xíng ér xià xiè ān guó yuē wú jīn chū zhī

”语未卒,王泣数行而下,谢安国曰:“吾今出之。

jí rì guǐ shèng zì shā

”即日诡、胜自杀。

hàn shǐ hái bào liáng shì jiē de shì ān guó lì yě

汉使还报,梁事皆得释,安国力也。

jǐng dì tài hòu yì zhòng ān guó

景帝、太后益重安国。

xiào wáng hōng gòng wáng jí wèi ān guó zuò fǎ shī guān jiā jū

孝王薨,共王即位,安国坐法失官,家居。

wǔ dì jí wèi wǔ ān hóu tián fén wèi tài wèi qīn guì yòng shì

武帝即位,武安侯田蚡为太尉,亲贵用事。

ān guó yǐ wǔ bǎi jīn yí fén fén yán ān guó tài hòu shàng sù wén ān guó xián jí zhào yǐ wéi běi dì dū wèi qiān wèi dà sī nóng

安国以五百金遗蚡,蚡言安国太后,上素闻安国贤,即召以为北地都尉,迁为大司农。

mǐn dōng yuè xiāng gōng qiǎn ān guó dà xíng wáng huī jiàng bīng

闽、东越相攻,遣安国、大行王恢将兵。

wèi zhì yuè yuè shā qí wáng jiàng hàn bīng yì ba

还没到达越地,越人杀了他们的国王投降,汉军也就撤回了。

qí nián tián fén wèi chéng xiàng ān guó wèi yù shǐ dài fū

其年,田蚡为丞相,安国为御史大夫。

xiōng nú lái qǐng hé qīn shàng xià qí yì

匈奴来请和亲,上下其议。

dà xíng wáng huī yàn rén shù wèi biān lì xí gù shì yì yuē hàn yǔ xiōng nú hé qīn lǜ bù guò shù suì jí bèi yuē

大行王恢,燕人,数为边吏,习故事,议曰:“汉与匈奴和亲,率不过数岁即背约。

bù rú wù xǔ jǔ bīng jī zhī

不如勿许,举兵击之。

ān guó yuē qiān lǐ ér zhàn jí bīng bù huò lì

”安国曰:“千里而战,即兵不获利。

jīn xiōng nú fù róng mǎ zú huái niǎo shòu xīn qiān xǐ niǎo jí nán de ér zhì

今匈奴负戎马足,怀鸟兽心,迁徙鸟集,难得而制。

de qí de bù zú wèi guǎng yǒu qí zhòng bù zú wèi qiáng zì shàng gǔ fú shǔ

得其地不足为广,有其众不足为强,自上古弗属。

hàn shù qiān lǐ zhēng lì zé rén mǎ ba lǔ yǐ quán zhì qí bì shì bì wēi dài

汉数千里争利,则人马罢,虏以全制其敝,势必危殆。

chén gù yǐ wéi bù rú hé qīn

臣故以为不如和亲。

qún chén yì duō fù ān guó yú shì shàng xǔ hé qīn

”群臣议多附安国,于是上许和亲。

míng nián yàn mén mǎ yì háo niè yī yīn dà xíng wáng huī yán xiōng nú chū hé qīn qīn xìn biān kě yòu yǐ lì zhì zhī fú bīng xí jī bì pò zhī dào yě

明年,雁门马邑豪聂壹因大行王恢言:“匈奴初和亲,亲信边,可诱以利致之,伏兵袭击,必破之道也。

shàng nǎi zhào wèn gōng qīng yuē zhèn shì zǐ nǚ yǐ pèi chán yú bì bó wén jǐn lù zhī shén hòu

”上乃召问公卿曰:“朕饰子女以配单于,币帛文锦,赂之甚厚。

chán yú dài mìng jiā màn qīn dào wú yǐ biān jìng shù jīng zhèn shén mǐn zhī

单于待命加嫚,侵盗无已,边竟数惊,朕甚闵之。

jīn yù jǔ bīng gōng zhī hé rú

今欲举兵攻之,何如?

dà xíng huī duì yuē bì xià suī wèi yán chén gù yuàn xiào zhī

大行恢对曰:“陛下虽未言,臣固愿效之。

chén wén quán dài zhī shí běi yǒu qiáng hú zhī dí nèi lián zhòng guó zhī bīng rán shàng de yǎng lǎo zhǎng yòu zhòng shù yǐ shí cāng lǐn cháng shí xiōng nú bù qīng qīn yě

臣闻全代之时,北有强胡之敌,内连中国之兵,然尚得养老长幼,种树以时,仓廪常实,匈奴不轻侵也。

jīn yǐ bì xià zhī wēi hǎi nèi wèi yī tiān xià tóng rèn yòu qiǎn zǐ dì chéng biān shǒu sāi zhuǎn sù wǎn shū yǐ wéi zhī bèi rán xiōng nú qīn dào bù yǐ zhě wú tā yǐ bù kǒng zhī gù ěr

今以陛下之威,海内为一,天下同任,又遣子弟乘边守塞,转粟挽输,以为之备,然匈奴侵盗不已者,无它,以不恐之故耳。

chén qiè yǐ wéi jī zhī biàn

我个人认为应该出兵攻打他们。

yù shǐ dài fū ān guó yuē bù rán

御史大夫安国曰:“不然。

chén wén gāo huáng dì cháng wéi yú píng chéng xiōng nú zhì zhě tóu ān gāo rú chéng zhě shù suǒ

臣闻高皇帝尝围于平城,匈奴至者投鞍高如城者数所。

píng chéng zhī jī qī rì bù shí tiān xià gē zhī jí jiě wéi fǎn wèi ér wú fèn nù zhī xīn

平城之饥,七日不食,天下歌之,及解围反位,而无忿怒之心。

fu shèng rén yǐ tiān xià wèi dù zhě yě bù yǐ jǐ sī nù shāng tiān xià zhī gōng gù nǎi qiǎn liú jìng fèng jīn qiān jīn yǐ jié hé qīn zhì jīn wèi wǔ shì lì

夫圣人以天下为度者也,不以己私怒伤天下之功,故乃遣刘敬奉金千斤,以结和亲,至今为五世利。

xiào wén huáng dì yòu cháng yī yōng tiān xià zhī jīng bīng jù zhī guǎng wǔ cháng xī rán zhōng wú chǐ cù zhī gōng ér tiān xià qián shǒu wú bù yōu zhě

孝文皇帝又尝壹拥天下之精兵聚之广武常溪,然终无尺寸之功,而天下黔首无不忧者。

xiào wén wù yú bīng zhī bù kě sù gù fù hé hé qīn zhī yuē

孝文寤于兵之不可宿,故复合和亲之约。

cǐ èr shèng zhī jī zú yǐ wèi xiào yǐ

此二圣之迹,足以为效矣。

chén qiè yǐ wéi wù jī biàn

我个人认为不宜出兵攻打。

huī yuē bù rán

恢曰:“不然。

chén wén wǔ dì bù xiāng xí lǐ sān wáng bù xiāng fù lè fēi gù xiāng fǎn yě gè yīn shì yi yě

臣闻五帝不相袭礼,三王不相复乐,非故相反也,各因世宜也。

qiě gāo dì shēn bèi jiān zhí ruì méng wù lù mù shuāng xuě háng jǐ shí nián suǒ yǐ bù bào píng chéng zhī yuàn zhě fēi lì bù néng suǒ yǐ xiū tiān xià zhī xīn yě

且高帝身被坚执锐,蒙雾露,沐霜雪,行几十年,所以不报平城之怨者,非力不能,所以休天下之心也。

jīn biān jìng shù jīng shì zú shāng sǐ zhōng guó huì chē xiāng wàng cǐ rén rén zhī suǒ yǐn yě

今边竟数惊,士卒伤死,中国槥车相望,此仁人之所隐也。

chén gù yuē jī zhī biàn

臣故曰‘击之便’。

ān guó yuē bù rán

安国曰:“不然。

chén wén lì bù shí zhě bù yì yè gōng bù bǎi zhě bù biàn cháng shì yǐ gǔ zhī rén jūn móu shì bì jiù zǔ fā zhèng zhàn gǔ yǔ zhòng zuò shì yě

臣闻利不十者不易业,功不百者不变常,是以古之人君谋事必就祖,发政占古语,重作事也。

qiě zì sān dài zhī shèng yí dí bù yǔ zhēng shuò fú sè fēi wēi bù néng zhì qiáng fú néng fú yě yǐ wéi yuǎn fāng jué dì bù mù zhī mín bù zú fán zhōng guó yě

且自三代之盛,夷狄不与正朔服色,非威不能制,强弗能服也,以为远方绝地不牧之民,不足烦中国也。

qiě xiōng nú qīng jí hàn jí zhī bīng yě zhì rú biāo fēng qù rú shōu diàn xù mù wèi yè hú gōng shè liè zhú shòu suí cǎo jū chǔ wú cháng nán de ér zhì

且匈奴,轻疾悍亟之兵也,至如猋风,去如收电,畜牧为业,弧弓射猎,逐兽随草,居处无常,难得而制。

jīn shǐ biān jùn jiǔ fèi gēng zhī yǐ zhī hú zhī cháng shì qí shì bù xiāng quán yě

今使边郡久废耕织,以支胡之常事,其势不相权也。

chén gù yuē wù jī biàn

臣故曰‘勿击便’。

huī yuē bù rán

恢曰:“不然。

chén wén fèng niǎo chéng yú fēng shèng rén yīn yú shí

臣闻凤鸟乘于风,圣人因于时。

xī qín mù gōng dōu yōng dì fāng sān bǎi lǐ zhī shí yí zhī biàn gōng qǔ xī róng pì dì qiān lǐ bìng guó shí sì lǒng xī běi dì shì yě

昔秦缪公都雍,地方三百里,知时宜之变,攻取西戎,辟地千里,并国十四,陇西、北地是也。

jí hòu méng tián wèi qín qīn hú pì shù qiān lǐ yǐ hé wèi jìng lèi shí wèi chéng shù yú wèi sāi xiōng nú bù gǎn yìn mǎ yú hé zhì fēng suì rán hòu gǎn mù mǎ

及后蒙恬为秦侵胡,辟数千里,以河为竟,累石为城,树榆为塞,匈奴不敢饮马于河,置烽燧然后敢牧马。

fu xiōng nú dú kě yǐ wēi fú bù kě yǐ rén chù yě

夫匈奴独可以威服,不可以仁畜也。

jīn yǐ zhōng guó zhī shèng wàn bèi zhī zī qiǎn bǎi fēn zhī yī yǐ gōng xiōng nú pì yóu yǐ qiáng nǔ shè qiě kuì zhī yōng yě bì bù liú xíng yǐ

今以中国之盛,万倍之资,遣百分之一以攻匈奴,譬犹以强弩射且溃之痈也,必不留行矣。

ruò shì zé běi fā ròu zhī kě de ér chén yě

若是,则北发月氏可得而臣也。

chén gù yuē jī zhī biàn

臣故曰‘击之便’。

ān guó yuē bù rán

安国曰:“不然。

chén wén yòng bīng zhě yǐ bǎo dài jī zhèng zhì yǐ dài qí luàn dìng shè yǐ dài qí láo

臣闻用兵者以饱待饥,正治以待其乱,定舍以待其劳。

gù jiē bīng fù zhòng fá guó duò chéng cháng zuò ér yì dí guó cǐ shèng rén zhī bīng yě

所以交战能歼灭敌军,攻国能摧毁城池,常常能坐等而制服敌国,这才是圣人的用兵之法。

qiě chén wén zhī chōng fēng zhī shuāi bù néng qǐ máo yǔ

且臣闻之,冲风之衰,不能起毛羽;

qiáng nǔ zhī mò lì bù néng rù lǔ gǎo

强弩之末,力不能入鲁缟。

fu shèng zhī yǒu shuāi yóu cháo zhī bì mò yě

夫盛之有衰,犹朝之必莫也。

jīn jiāng juǎn jiǎ qīng jǔ shēn rù cháng qū nán yǐ wèi gōng

如今若轻装疾进,长途深入,难以成功;

cóng xíng zé pò xié héng xíng zé zhōng jué jí zé liáng fá xú zé hòu lì bù zhì qiān lǐ rén mǎ fá shí

纵队行进易受夹击,横队行进易被切断,行动太快则粮草不济,行动太慢则错失良机,不到千里,人马就会缺粮。

bīng fǎ yuē yí rén huò yě

兵法曰:‘遗人获也。

yì zhě yǒu tā miù qiǎo kě yǐ qín zhī zé chén bù zhī yě

’意者有它缪巧可以禽之,则臣不知也;

bù rán zé wèi jiàn shēn rù zhī lì yě

不然,则未见深入之利也。

chén gù yuē wù jī biàn

臣故曰‘勿击便’。

huī yuē bù rán

恢曰:“不然。

fu cǎo mù zāo shuāng zhě bù kě yǐ fēng guò

夫草木遭霜者,不可以风过;

qīng shuǐ míng jìng bù kě yǐ xíng táo

清水明镜,不可以形逃;

tōng fāng zhī shì bù kě yǐ wén luàn

通方之士,不可以文乱。

jīn chén yán jī zhī zhě gù fēi fā ér shēn rù yě jiāng shùn yīn chán yú zhī yù yòu ér zhì zhī biān wú xuǎn xiāo qí zhuàng shì yīn fú ér chǔ yǐ wèi zhī bèi shěn zhē xiǎn zǔ yǐ wéi qí jiè

今臣言击之者,固非发而深入也,将顺因单于之欲,诱而致之边,吾选枭骑壮士阴伏而处以为之备,审遮险阻以为其戒。

wú shì yǐ dìng huò yíng qí zuǒ huò yíng qí yòu huò dāng qí qián huò jué qí hòu chán yú kě qín bǎi quán bì qǔ

我方形势已定,或攻其左翼,或袭其右翼,或正面迎击,或断其退路,单于便可擒获,万无一失。

shàng yuē shàn

皇上说:“好。

nǎi cóng huī yì yīn shǐ niè yī wéi jiān wáng rù xiōng nú wèi chán yú yuē wú néng zhǎn mǎ yì lìng chéng yǐ chéng jiàng cái wù kě jǐn de

”乃从恢议,阴使聂壹为间,亡入匈奴,谓单于曰:“吾能斩马邑令丞,以城降,财物可尽得。

chán yú ài xìn yǐ wéi rán ér xǔ zhī

单于喜欢并相信他,觉得可行就答应了。

niè yī nǎi zhà zhǎn sǐ zuì qiú xiàn qí tóu mǎ yì chéng xià shì chán yú shǐ zhě wèi xìn yuē mǎ yì cháng lì yǐ sǐ kě jí lái

聂壹乃诈斩死罪囚,县其头马邑城下,视单于使者为信,曰:“马邑长吏已死,可急来。

yú shì chán yú chuān sāi jiāng shí wàn qí rù wǔ zhōu sāi

于是单于穿过边塞,率领十万骑兵进入武州塞。

dàng shì shí hàn fú bīng chē qí cái guān sān shí yú wàn nì mǎ yì páng gǔ zhōng

当是时,汉伏兵车骑材官三十余万,匿马邑旁谷中。

wèi wèi lǐ guǎng wèi xiāo qí jiāng jūn tài pú gōng sūn hè wèi qīng chē jiāng jūn dà xíng wáng huī wèi jiāng zhūn jiāng jūn tài zhōng dài fū li xi wèi cái guān jiāng jūn

卫尉李广任骁骑将军,太仆公孙贺任轻车将军,大行令王恢任将屯将军,太中大夫李息任材官将军。

yù shǐ dài fū ān guó wèi hù jūn jiāng jūn zhū jiāng jiē shǔ

御史大夫安国为护军将军,诸将皆属。

yuē chán yú rù mǎ yì zòng bīng

约定等单于进入马邑后便发动攻击。

wáng huī li xi bié cóng dài zhǔ jī zī zhòng

王恢、李息别从代主击辎重。

yú shì chán yú rù sāi wèi zhì mǎ yì bǎi yú lǐ jué zhī hái qù

于是单于入塞,未至马邑百余里,觉之,还去。

yǔ zài xiōng nú chuán

语在《匈奴传》。

sāi xià chuán yán chán yú yǐ qù hàn bīng zhuī zhì sāi dù fú jí wáng huī děng jiē bà bīng

塞下传言单于已去,汉兵追至塞,度弗及,王恢等皆罢兵。

shàng nù huī bù chū jī chán yú zī zhòng yě huī yuē shǐ yuē wèi rù mǎ yì chéng bīng yǔ chán yú jiē ér chén jī qí zī zhòng kě de lì

上怒恢不出击单于辎重也,恢曰:“始约为入马邑城,兵与单于接,而臣击其辎重,可得利。

jīn chán yú bù zhì ér hái chén yǐ sān wàn rén zhòng bù dí zhī qǔ rǔ

今单于不至而还,臣以三万人众不敌,祗取辱。

gù zhī hái ér zhǎn rán wán bì xià shì sān wàn rén

我明知撤回会被处死,但保全了陛下三万士兵。”

yú shì xià huī tíng wèi tíng wèi dāng huī dòu ráo dāng zhǎn

”于是下恢廷尉,廷尉当恢逗桡,当斩。

huī xíng qiān jīn chéng xiàng fén fén bù gǎn yán shàng ér yán yú tài hòu yuē wáng huī shǒu wèi mǎ yì shì jīn bù chéng ér zhū huī shì wèi xiōng nú bào chóu yě

恢行千金丞相蚡,蚡不敢言上,而言于太后曰:“王恢首为马邑事,今不成而朱恢,是为匈奴报仇也。

shàng cháo tài hòu tài hòu yǐ fén yán gào shàng

”上朝太后,太后以蚡言告上。

shàng yuē shǒu wèi mǎ yì shì zhě huī gù fā tiān xià bīng shù shí wàn cóng qí yán wèi cǐ

上曰:“首为马邑事者恢,故发天下兵数十万,从其言,为此。

qiě zòng chán yú bù kě de huī suǒ bù jī yóu pō kě de yǐ wèi shì dà fū xīn

且纵单于不可得,恢所部击,犹颇可得,以尉士大夫心。

jīn bù zhū huī wú yǐ xiè tiān xià

现在不杀王恢,无法向天下人交代。

yú shì huī wén nǎi zì shā

王恢听说后,就自杀了。

ān guó wéi rén duō dà lüè zhī zú yǐ dāng shì qǔ shě ér chū yú zhōng hòu

安国为人多大略,知足以当世取舍,而出于忠厚。

tān qí cái lì rán suǒ tuī jǔ jiē lián shì xián yú jǐ zhě

贪耆财利,然所推举皆廉士贤于己者。

yú liáng jǔ hú suì zāng gù zhì tā jiē tiān xià míng shì shì yì yǐ cǐ chēng mù zhī wéi tiān zǐ yǐ wéi guó qì

于梁举壶遂、臧固,至它,皆天下名士,士亦以此称慕之,唯天子以为国器。

ān guó wèi yù shǐ dài fū wǔ nián chéng xiàng fén hōng

安国为御史大夫五年,丞相蚡薨。

ān guó xíng chéng xiàng shì yǐn duò chē jiǎn

安国行丞相事,引堕车,蹇。

shàng yù yòng ān guó wèi chéng xiàng shǐ shǐ shì jiǎn shén nǎi gèng yǐ píng jí hóu xuē zé wèi chéng xiàng

上欲用安国为丞相,使使视,蹇甚,乃更以平棘侯薛泽为丞相。

ān guó bìng miǎn shù yuè yù fù wèi zhōng wèi

安国病免,数月,愈,复为中尉。

suì yú tú wèi wèi wèi

岁余,徒为卫尉。

ér jiāng jūn wèi qīng děng jī xiōng nú pò lóng chéng

而将军卫青等击匈奴,破龙城。

míng nián xiōng nú dà rù biān

明年,匈奴大入边。

yǔ zài qīng chuán

语在《青传》。

ān guó wèi cái guān jiāng jūn zhūn yú yáng bǔ shēng kǒu lǔ yán xiōng nú yuǎn qù

安国为材官将军,屯渔阳,捕生口虏,言匈奴远去。

jí shàng yán fāng tián zuò shí qǐng qiě ba zhūn

即上言方佃作时,请且罢屯。

ba zhūn yuè yú xiōng nú dà rù shàng gǔ yú yáng

罢屯月余,匈奴大入上谷、渔阳。

ān guó bì nǎi yǒu qī bǎi yú rén chū yǔ zhàn ān guó shāng rù bì

安国壁乃有七百余人,出与战,安国伤,入壁。

xiōng nú lǔ lüè qiān yú rén jí xù chǎn qù

匈奴虏略千余人及畜产去。

shàng nù shǐ shǐ zé ràng ān guó

上怒,使使责让安国。

xǐ yì dōng zhūn yòu běi píng

徙益东,屯右北平。

shì shí lǔ yán dāng rù dōng fāng

是时,虏言当入东方。

ān guó shǐ wèi yù shǐ dài fū jí hù jūn hòu shāo xià qiān

安国始为御史大夫及护军,后稍下迁。

xīn zhuàng jiāng jūn wèi qīng děng yǒu gōng yì guì

新壮将军卫青等有功,益贵。

ān guó jì chì shū jiāng zhūn yòu shī wáng duō shén zì kuì xìng de bà guī nǎi yì dōng xǐ yì hū hū bù lè shù yuè bìng ǒu xuè sǐ

安国既斥疏,将屯又失亡多,甚自愧,幸得罢归,乃益东徙,意忽忽不乐,数月,病呕血死。

hú suì yǔ tài shǐ qiān děng dìng hàn lǜ lì guān zhì zhān shì qí rén shēn zhōng dǔ xíng jūn zǐ

壶遂与太史迁等定汉律历,官至詹事,其人深中笃行君子。

shàng fāng yǐ yù yǐ wèi xiāng huì qí bìng zú

上方倚欲以为相,会其病卒。

zàn yuē dòu yīng tián fén jiē yǐ wài qi zhòng guàn fu yòng yī shí jué cè ér gè míng xiǎn bìng wèi qīng xiàng dà yè dìng yǐ

赞曰:“窦婴、田蚡皆以外戚重,灌夫用一时决策,而各名显,并位卿相,大业定矣。

rán yīng bù zhī shí biàn fu wáng shù ér bù xùn fén fù guì ér jiāo yì

然婴不知时变,夫亡术而不逊,蚡负贵而骄溢。

xiōng dé cān huì dài shí ér fā jiè fú qū qū qí jiān è néng jiù sī bài zāi

凶德参会,待时而发,藉福区区其间,恶能救斯败哉!

yǐ hán ān guó zhī jiàn qì lín qí zhì ér diān zhuì líng yí yǐ yōu sǐ yù hé yǒu mìng bēi fū

以韩安国之见器,临其挚而颠坠,陵夷以忧死,遇合有命,悲夫!

ruò wáng huī wèi bīng shǒu ér shòu qí jiù qǐ mìng yě hu

若王恢为兵首而受其咎,岂命也乎?

✦ You read 传·窦田灌韩传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.