sī mǎ xiàng rú zì zhǎng qīng shǔ jùn chéng dū rén yě
司马相如字长卿，蜀郡成都人也。
shǎo shí hào dú shū xué jī jiàn míng quǎn zǐ
少时好读书，学击剑，名犬子。
xiàng rú jì xué mù lìn xiàng rú zhī wéi rén yě gēng míng xiàng rú
相如既学，慕蔺相如之为人也，更名相如。
yǐ zǐ wèi láng shì xiào jǐng dì wèi wǔ qí cháng shì fēi qí hǎo yě
以訾为郎，事孝景帝，为武骑常侍，非其好也。
huì jǐng dì bù hǎo cí fù shì shí liáng xiào wáng lái cháo cóng yóu shuō zhī shì qí rén zōu yáng huái yīn méi chéng wú yán jì fū zǐ zhī tú xiàng rú jiàn ér shuō zhī yīn bìng miǎn kè yóu liáng de yǔ zhū hóu yóu shì jū shù suì nǎi zhe zǐ xū zhī fù
会景帝不好辞赋，是时梁孝王来朝，从游说之士齐人邹阳、淮阴枚乘、吴严忌夫子之徒，相如见而说之，因病免，客游梁，得与诸侯游士居，数岁，乃著《子虚之赋》。
huì liáng xiào wáng hōng xiàng rú guī ér jiā pín wú yǐ zì yè
会梁孝王薨，相如归，而家贫无以自业。
suǒ yǔ lín qióng lìng wáng jí xiāng shàn jí yuē zhǎng qīng jiǔ huàn yóu bù suí ér kùn lái guò wǒ
索与临邛令王吉相善，吉曰：“长卿久宦游，不遂而困，来过我。
yú shì xiàng rú wǎng shě dū tíng lín qióng lìng miào wèi gōng jìng rì wǎng cháo xiàng rú
”于是相如往舍都亭，临邛令缪为恭敬，日往朝相如。
xiàng rú chū shàng jiàn zhī hòu chēng bìng shǐ cóng zhě xiè jí jí yù yì jǐn sù
相如初尚见之，后称病，使从者谢吉，吉愈益谨肃。
lín qióng duō fù rén zhuō wáng sūn tóng kè bā bǎi rén chéng zhèng yì shù bǎi rén nǎi xiāng wèi yuē lìng yǒu guì kè wèi jù zhào zhī
临邛多富人，卓王孙僮客八百人，程郑亦数百人，乃相谓曰：“令有贵客，为具召之。
bìng zhào lìng
并召令。
lìng jì zhì zhuō shì kè yǐ bǎi shù zhì rì zhōng qǐng sī mǎ zhǎng qīng zhǎng qīng xiè bìng bù néng lín
”令既至，卓氏客以百数，至日中请司马长卿，长卿谢病不能临。
lín qióng lìng bù gǎn cháng shí shēn zì yíng xiàng rú xiàng rú wèi bù dé yǐ ér qiáng wǎng yī zuò jìn qīng
临邛令不敢尝食，身自迎相如，相如为不得已而强往，一坐尽倾。
jiǔ hān lín qióng lìng qián zòu qín yuē qiè wén zhǎng qīng hǎo zhī yuàn yǐ zì yú
酒酣，临邛令前奏琴曰：“窃闻长卿好之，愿以自娱。
xiàng rú cí xiè wèi gǔ yī zài xíng
司马相如推辞一番，然后弹奏了一两曲。
shì shí zhuō wáng sūn yǒu nǚ wén jūn xīn guǎ hào yīn gù xiàng rú miào yǔ lìng xiāng zhòng ér yǐ qín xīn tiāo zhī
是时，卓王孙有女文君新寡，好音，故相如缪与令相重而以琴心挑之。
xiàng rú shí cóng chē qí yōng róng xián yǎ shèn dōu
相如时从车骑，雍容闲雅，甚都。
jí yǐn zhuō shì nòng qín wén jūn qiè cóng hù kuī xīn shuō ér hǎo zhī kǒng bù dé dāng yě
及饮卓氏弄琴，文君窃从户窥，心说而好之，恐不得当也。
jì ba xiàng rú nǎi lìng shì rén zhòng cì wén jūn shì zhě tōng yīn qín
既罢，相如乃令侍人重赐文君侍者通殷勤。
wén jūn yè wáng bēn xiàng rú xiàng rú yǔ chí guī chéng dōu
文君夜亡奔相如，相如与驰归成都。
jiā tú sì bì lì
家徒四壁立。
zhuō wáng sūn dà nù yuē nǚ bù cái wǒ bù rěn shā yī qián bù fēn yě
卓王孙大怒曰：“女不材，我不忍杀，一钱不分也！
rén huò wèi wáng sūn wáng sūn zhōng bù tīng
有人劝卓王孙，他始终不听。
wén jūn jiǔ zhī bù lè wèi zhǎng qīng yuē dì jù rú lín qióng bǐ kūn dì jiǎ tè yóu zú yǐ wéi shēng hé zhì zì kǔ rú cǐ
文君久之不乐，谓长卿曰：“弟俱如临邛，比昆弟假貣，犹足以为生，何至自苦如此！
xiàng rú yǔ jù zhī lín qióng jǐn mài chē qí mǎi jiǔ shè nǎi lìng wén jūn dāng lú
”相如与俱之临邛，尽卖车骑，买酒舍，乃令文君当卢。
xiàng rú shēn zì zhe dú bí kūn yǔ yōng bǎo zá zuò dí qì yú shì zhōng
相如身自著犊鼻裈，与庸保杂作，涤器于市中。
zhuō wáng sūn chǐ zhī wèi dù mén bù chū
卓王孙耻之，为杜门不出。
kūn dì zhū gōng gèng wèi wáng sūn yuē yǒu yī nán liǎng nǚ suǒ bù zú zhě fēi cái yě
兄弟和长辈们又劝卓王孙说：“你有一个儿子两个女儿，所缺的并不是钱财。
jīn wén jūn jì shī shēn yú sī mǎ zhǎng qīng zhǎng qīng gù juàn yóu suī pín qí rén cái zú yī yě
今文君既失身于司马长卿，长卿故倦游，虽贫，其人材足依也。
qiě yòu lìng kè nài hé xiāng rǔ rú cǐ
且又令客，奈何相辱如此！
zhuō wáng sūn bù dé yǐ fēn yǔ wén jūn tóng bǎi rén qián bǎi wàn jí qí jià shí yī bèi cái wù
”卓王孙不得已，分与文君僮百人，钱百万，及其嫁时衣被财物。
wén jūn nǎi yǔ xiàng rú guī chéng dōu mǎi tián zhái wèi fù rén
文君就和相如回到成都，购买田地房产，成了富人。
jū jiǔ zhī shǔ rén yáng dé yì wèi gǒu jiān shì shàng
过了很久，蜀郡人杨得意担任狗监，侍奉皇上。
shàng dú zǐ xū fù ér shàn zhī yuē zhèn dú bù dé yǔ cǐ rén tóng shí zāi
上读《子虚赋》而善之，曰：“朕独不得与此人同时哉！
dé yì yuē chén yì rén sī mǎ xiàng rú zì yán wèi cǐ fù
杨得意说：“我的同乡司马相如自称写了这篇赋。”
shàng jīng nǎi zhào wèn xiàng rú
皇上很惊讶，于是召见相如询问。
xiàng rú yuē yǒu shì
相如说：“是有这回事。
rán cǐ nǎi zhū hóu zhī shì wèi zú guān qǐng wèi tiān zǐ yóu liè zhī fù
然此乃诸侯之事，未足观，请为天子游猎之赋。
shàng lìng shàng shū gěi bǐ zhá xiàng rú yǐ zǐ xū xū yán yě wèi chu chēng
”上令尚书给笔札，相如以“子虚”，虚言也，为楚称；
wū yǒu xiān shēng zhě wū yǒu cǐ shì yě wèi qí nán
“乌有先生”意思是哪有这事，来诘难齐国；
wáng shì gōng zhě wáng shì rén yě yù míng tiān zi zhī yì
“亡是公”者，亡是人也，欲明天子之义。
gù xū jiè cǐ sān rén wéi cí yǐ tuī tiān zǐ zhū hóu zhī yuàn yòu
故虚借此三人为辞，以推天子诸侯之苑囿。
qí zú zhāng guī zhī yú jié jiǎn yīn yǐ fēng jiàn
其卒章归之于节俭，因以风谏。
zòu zhī tiān zǐ tiān zǐ dà yuè
献给天子后，天子非常高兴。
qí cí yuē
原文写道：
chu shǐ zǐ xū shǐ yú qí qí wáng xī fā chē qí yǔ shǐ zhě chū tián
楚使子虚使于齐，齐王悉发车骑与使者出田。
tián ba zǐ xū guò chà wū yǒu xiān shēng wáng shì gōng cún yān
田罢，子虚过姹乌有先生，亡是公存焉。
zuò dìng wū yǒu xiān shēng wèn yuē jīn rì tián lè hu
大家坐定后，乌有先生问道：“今天打猎愉快吗？
zǐ xū yuē lè
”子虚说：“愉快。
huò duō hu
”“收获多吗？
yuē shǎo
”子虚说：“不多。
rán zé hé lè
”“那为什么还觉得愉快呢？
duì yuē pū lè wáng zhī yù kuā pū yǐ chē qí zhī zhòng ér pū duì yǐ yún mèng zhī shì yě
”对曰：“仆乐王之欲夸仆以车骑之众，而仆对以云梦之事也。
yuē kě de wén hu
”乌有先生说：“能说来听听吗？
zǐ xū yuē kě
子虚说：“可以。
wáng jià chē qiān shèng xuǎn tú wàn qí tián yú hǎi bīn liè zú mǎn zé fú wǎng mí shān
王驾车千乘，选徒万骑，田于海滨，列卒满泽，罘罔弥山。
yǎn tù lín lù shè mí gé lín wù yú yán pǔ gē xiān rǎn lún
掩菟辚鹿，射麋格麟，鹜于盐浦，割鲜染轮。
shè zhòng huò duō qín ér zì gōng gù wèi pū yuē chu yì yǒu píng yuán guǎng zé yóu liè zhī de ráo lè ruò cǐ zhě hu
射中获多，矜而自功，顾谓仆曰：‘楚亦有平原广泽游猎之地饶乐若此者乎？
chǔ wáng zhī liè shú yǔ guǎ rén
楚王之猎孰与寡人？
pū xià chē duì yuē chén chǔ guó zhī bǐ rén yě xìng de sù wèi shí yǒu yú nián shí cóng chū yóu yóu yú hòu yuán lǎn yú yǒu wú rán yóu wèi néng biàn dǔ yě
’仆下车对曰：‘臣，楚国之鄙人也，幸得宿卫十有余年，时从出游，游于后园，览于有无，然犹未能遍睹也。
yòu wū zú yǐ yán qí wài zé hu
又乌足以言其外泽乎？
qí wáng yuē suī rán lüè yǐ zi zhī suǒ wén jiàn yán zhī
’齐王曰：‘虽然，略以子之所闻见言之。
pū duì yuē wěi wěi
“我回答说：‘是是。
chén wén chu yǒu qī zé cháng jiàn qí yī wèi dǔ qí yú yě
臣闻楚有七泽，尝见其一，未睹其余也。
chén zhī suǒ jiàn gài tè qí xiǎo xiǎo zhě ěr míng yuē yún mèng
我所见到的，大概只是其中最小的一个，名叫云梦。
yún mèng zhě fāng jiǔ bǎi lǐ qí zhōng yǒu shān yān
云梦泽方圆九百里，中间有山。
qí shān zé pán yū fú yù lóng chóng lǜ zú
其山则盘纡岪郁，隆崇律崒；
cén yín cēn cī rì yuè bì kuī
岑崟参差，日月蔽亏；
jiāo cuò jiū fēn shàng gàn qīng yún
交错纠缠，向上直冲云霄；
bà chí pō tuó xià shǔ jiāng hé
罢池陂陁，下属江河。
qí tǔ zé dān qīng zhě è cí huáng bái fù xī bì jīn yín zhòng sè xuàn yào zhào làn lóng lín
其土则丹青赭垩，雌黄白坿，锡碧金银，众色炫耀，照烂龙鳞。
qí shí zé chì yù méi guī lín mín kūn wú jiān lè xuán lì ruǎn shí wǔ fū
其石则赤玉玫瑰，琳珉昆吾，瑊玏玄厉，礝石武夫。
qí dōng zé yǒu huì pǔ héng lán zhǐ ruò qióng qióng chāng pú jiāng lí méi wú zhū zhè bā qiě
其东则有蕙圃，衡兰芷若，穹穷昌蒲，江离蘪芜，诸柘巴且。
qí nán zé yǒu píng yuán guǎng zé dēng jiàng yǐ mí àn yǎn tán màn yuán yǐ dà jiāng xiàn yǐ wū shān
其南则有平原广泽，登降阤靡，案衍坛曼，缘以大江，限以巫山。
qí gāo zào zé shēng cǎo xián xī bāo lì bì suō qīng fán
其高燥则生{艹咸}析苞荔，薜莎青薠。
qí pí shī zé shēng cáng láng jiān jiā dōng qiáng diāo hú lián jiè gū lú yǎn lǘ xuān yú
其埤湿则生藏莨蒹葭，东蘠雕胡，莲藉觚卢，奄闾轩于。
zhòng wù jū zhī bù kě shèng tú
众物居之，不可胜图。
qí xi zé yǒu yǒng quán qīng chí jī shuǐ tuī yí wài fā fū róng cǎo líng huá nèi yǐn jù shí bái shā
其西则有涌泉清池，激水推移，外发夫容{艹陵}华，内隐巨石白沙。
qí zhōng zé yǒu shén guī jiāo tuó dú mào biē yuán
其中则有神龟蛟鼍，毒冒鳖鼋。
qí běi zé yǒu yīn lín jù shù pián nán yù zhāng guì jiāo mù lán bò lí zhū yáng zhā lí yǐng lì jú yòu fēn fāng
其北则有阴林巨树，楩楠豫章，桂椒木兰，檗离朱杨，樝梨梬栗，橘柚芬芳。
qí shàng zé yǒu wǎn chú kǒng luán téng yuǎn yè gān
其上则有宛雏孔鸾，腾远射干。
qí xià zé yǒu bái hǔ xuán bào wàn yán chū àn
其下则有白虎玄豹，蟃蜒䝙豻。
yú shì hū nǎi shǐ tuán zhū zhī lún shǒu gé cǐ shòu
于是乎乃使剸诸之伦，手格此兽。
chǔ wáng nǎi jià xún bó zhī sì chéng diāo yù zhī yú mǐ yú xū zhī ráo zhān yè míng yuè zhī zhū qí jiàn gàn jiàng zhī xióng jǐ zuǒ niǎo hào zhī diāo gōng yòu xià fú zhī jìn jiàn
楚王乃驾驯驳之驷，乘雕玉之舆，靡鱼须之桡旃，曳明月之珠旗，建干将之雄戟，左鸟号之雕弓，右夏服之劲箭；
yáng zǐ cān chéng qiān ā wèi yù
阳子骖乘，孅阿为御；
àn jié wèi shū jí líng jiǎo shòu cù qióng qióng lín jù xū yì yě mǎ chē huì táo tú
案节未舒，即陵狡兽，蹴蛩蛩，辚距虚，轶野马，<车惠>𫘦𬳿；
chéng yí fēng shè yóu qí shū shēn qiàn liàn léi dòng yàn zhì xīng liú diàn jī gōng bù xū fā zhōng bì jué zì dòng xiōng dá yè jué hu xīn xì huò ruò yǔ shòu yǎn cǎo bì de
乘遗风，射游骐，倏胂倩浰，雷动焱至，星流电击，弓不虚发，中必决眦，洞胸达掖，绝乎心系，获若雨兽，揜草蔽地。
yú shì chǔ wáng nǎi mǐ jié pái huái áo xiáng róng yǔ lǎn hu yīn lín guān zhuàng shì zhī bào nù yǔ měng shòu zhī kǒng jù jiào xiū shòu qū dān dǔ zhòng wù zhī biàn tài
于是楚王乃弭节徘徊，翱翔容与览乎阴林，观壮士之暴怒，与猛兽之恐惧，徼烋受诎，殚睹众物之变态。
yú shì zhèng nǚ màn jī bèi ā xī yú zhù gǎo zá xiān luó chuí wù hú bì jī qiān zhòu yù ráo xī gǔ
于是郑女曼姬，被阿锡，揄纻缟，杂纤罗，垂雾縠，襞积褰绉，郁桡溪谷；
fēn fēi yáng yí xū xuē fēi xiān chuí shāo
衯々裶々，扬衪戌削，蜚襳垂髾；
fú yú yǐ mí xī xiā cuì cài xià mó lán huì shàng fú yǔ gài
扶舆猗靡，翕呷萃蔡下摩兰蕙，上拂羽盖；
cuò fěi cuì zhī wēi ruí miù rào yù suí
错翡翠之葳蕤，缪绕玉绥；
miǎo miǎo hū hū ruò shén zhī fǎng fú
眇眇忽忽，若神之仿佛。
yú shì nǎi qún xiāng yǔ liáo yú huì pǔ pán shān bó sū shàng jīn dī yǎn fěi cuì shè jùn yí wēi zēng chū xiān jiǎo shī yì bái hú lián jià é shuāng cāng niǎo xià yáng jīng yì zhāng cuì wéi jiàn yǔ gài
于是乃群相与獠于蕙圃，媻姗勃窣，上金堤，揜翡翠，射鵕鸃，微矰出，孅缴施，弋白鹄，连驾鹅，双<仓鸟>下，扬旌枻，张翠帷，建羽盖。
wǎng dú mào diào zǐ bèi chuāng jīn gǔ chuī míng lài bǎng rén gē shēng liú hē shuǐ chóng hài bō hóng fèi yǒng quán qǐ bēn yáng huì léi shí xiāng jī láng láng kē ruò léi tíng zhī shēng wén hu shù bǎi lǐ wài
罔毒冒，钓紫贝，𪭢金鼓，吹鸣籁，榜人歌，声流喝，水虫骇，波鸿沸，涌泉起，奔扬会，礧石相击，琅琅礚々，若雷霆之声，闻乎数百里外。
jiāng xī liáo zhě jī líng gǔ qǐ fēng suì chē àn xíng qí jiù duì xǐ hu yín yín bān hu yì yì
“‘将息獠者，击灵鼓，起烽燧，车案行，骑就队，𫄥乎淫淫，般乎裔裔。
yú shì chǔ wáng nǎi dēng yáng yún zhī tái pō hu wú wéi dàn hu zì chí sháo yào zhī hé jù ér hòu yù zhī
于是楚王乃登阳云之台，泊乎无为，淡乎自持，勺药之和具而后御之。
bù ruò dài wáng zhōng rì chí chěng céng bù xià yú liè gē lún cuì zì yǐ wéi yú
不若大王终日驰骋，曾不下舆，脟割轮焠，自以为娱。
chén qiè guān zhī qí dài bù rú
我私下观察，齐国恐怕不如楚国。
yú shì wáng wú yǐ yīng pū yě
’于是王无以应仆也。
wū yǒu xiān shēng yuē shì hé yán zhī guò yě
乌有先生说：“这话说得太过分了！
zú xià bù yuǎn qiān lǐ lái kuàng qí guó wáng xī jìng nèi zhī shì bèi chē qí zhī zhòng yǔ shǐ zhě chū tián nǎi yù lù lì zhì huò yǐ yú zuǒ yòu yě hé míng wéi kuā zāi
足下不远千里，来况齐国，王悉境内之士，备车骑之众，与使者出田，乃欲戮力致获，以娱左右也，何名为夸哉！
wèn chu de zhī yǒu wú zhě yuàn wén dà guó zhī fēng liè xiān shēng zhī yú lùn yě
问楚地之有无者，愿闻大国之风烈，先生之余论也。
jīn zú xià bù chēng chǔ wáng zhī dé hòu ér shèng tuī yún mèng yǐ wéi jiāo shē yán yín lè ér xiǎn chǐ mí qiè wèi zú xià bù qǔ yě
今足下不称楚王之德厚，而盛推云梦以为骄，奢言淫乐而显侈靡，窃为足下不取也。
bì ruò suǒ yán gù fēi chǔ guó zhī měi yě
如果真像您说的那样，那本来就不是楚国的优点。
yǒu ér yán zhī shì zhāng jūn zhī è yě
有而言之，是章君之恶也；
wú ér yán zhī shì hài zú xià zhī xìn yě
无而言之，是害足下之信也。
zhāng jūn è shāng sī yì èr zhě wú yī kě ér xiān shēng xíng zhī bì qiě qīng yú qí ér lèi yú chu yǐ
章君恶，伤私义，二者无一可，而先生行之，必且轻于齐而累于楚矣。
qiě qí dōng zhǔ jù hǎi nán yǒu láng yá guān hu chéng shān shè hu zhī fú fú bó xiè yóu mèng zhū yá yǔ sù shèn wèi lín yòu yǐ tāng gǔ wèi jiè
且齐东陼巨海，南有琅邪，观乎成山，射乎之罘，浮勃澥，游孟诸，邪与肃慎为邻，右以汤谷为界。
qiū tián hu qīng qiū páng huáng hu hǎi wài tūn ruò yún mèng zhě bā jiǔ qí yú xiōng zhōng céng bù dì jiè
秋田乎青丘，仿偟乎海外，吞若云梦者八九，其于匈中曾不蒂芥。
ruò nǎi chù tǎng guī wěi yì fāng shū lèi zhēn guài niǎo shòu wàn duān lín zú chōng rèn qí zhōng zhě bù kě shèng jì yǔ bù néng míng xiè bù néng jì
若乃俶倘瑰玮，异方殊类，珍怪鸟兽，万端鳞崒，充仞其中者，不可胜记，禹不能名，卨不能计。
rán zài zhū hóu zhī wèi bù gǎn yán yóu xì zhī lè yuàn yòu zhī dà
然而身处诸侯之位，不敢谈论游玩的乐趣和苑囿的宏大；
xiān shēng yòu jiàn kè shì yǐ wáng cí bù fù hé wéi wú yǐ yīng zāi
先生又见客，是以王辞不复，何为无以应哉！
wáng shì gōng tīng rán ér xiào yuē chu zé shī yǐ ér qí yì wèi wèi de yě
亡是公听然而笑曰：“楚则失矣，而齐亦未为得也。
fu shǐ zhū hóu nà gòng zhě fēi wéi cái bì suǒ yǐ shù zhí yě
让诸侯进贡，不是为了财物，而是为了汇报职守；
fēng jiāng huà jiè zhě fēi wéi shǒu yù suǒ yǐ jìn yín yě
划分疆界设立界限，不是为了防御守卫，而是为了制止放纵越轨的行为。
jīn qí liè wèi dōng fán ér wài sī sù shèn juān guó shù xiàn yuè hǎi ér tián qí yú yì gù wèi kě yě
今齐列为东蕃，而外私肃慎，捐国隃限，越海而田，其于义固未可也。
qiě èr jūn zhī lùn bù wu míng jūn chén zhī yì zhèng zhū hóu zhī lǐ tú shì zhēng yú yóu xì zhī lè yuàn yòu zhī dà yù yǐ shē chǐ xiāng shèng huāng yín xiāng yuè cǐ bù kě yǐ yáng míng fā yù ér shì zú yǐ biǎn jūn zì sǔn yě
且二君之论，不务明君臣之义，正诸侯之礼，徒事争于游戏之乐，苑囿之大，欲以奢侈相胜，荒淫相越，此不可以扬名发誉，而适足以贬君自损也。
qiě fú qí chu zhī shì yòu wū zú dào hu
“且夫齐、楚之事又乌足道乎！
jūn wèi dǔ fu jù lì yě dú bù wén tiān zǐ zhī shàng lín hu
您还没见过真正宏伟壮丽的景象吧，难道没听说过天子的上林苑吗？
zuǒ cāng wú yòu xī jí dān shuǐ gèng qí nán zǐ yuān jìng qí běi
左苍梧，右西极，丹水更其南，紫渊径其北。
zhōng shǐ bà chǎn chū rù jīng wèi fēng gǎo lǎo jué yū yú wēi yí jīng yíng qí nèi
终始霸、产，出入泾、渭，酆、镐、潦、潏，纡余委蛇，经营其内。
dàng dàng hu bā chuān fēn liú
荡荡乎八川分流，
xiāng bèi yì tài
相背异态，
dōng xī nán běi
东西南北，
chí wù wǎng lái
驰骛往来，
chū hū jiāo qiū zhī quē
出乎椒丘之阙，
xíng hu zhōu yū zhī pǔ
行乎州淤之浦，
jìng hu guì lín zhī zhōng
径乎桂林之中，
guò hu yāng mǎng zhī yě
过乎泱莽之野，
gǔ hu hùn liú
汩乎混流，
shùn ā ér xià
顺阿而下，
fù ài xiá zhī kǒu
赴隘陿之口，
chù qióng shí
撞击着巨大的岩石，
jī duī qí
冲刷着曲折的河岸，
fèi hu bào nù
沸腾般暴怒起来，
xiōng yǒng péng pai
汹涌彭湃，
bì fú mì gǔ
滭弗宓汩，
bī cè mì zhì
逼侧泌瀄，
héng liú nì shé
横流倒转，
zhuǎn téng pì liè
旋转腾跃，水花飞溅，
pāng pì hàng gài
滂濞沆溉，
qióng lóng yún ráo
穹隆云桡，
wǎn shui dān jiāo lì
宛氵单胶盭，
yú bō qū yì
逾波趋乂，
lì lì xià lài
哗哗地流向下游的浅滩，
pī yán chōng yōng
批岩冲拥，
bēn yáng zhì pèi
奔扬滞沛，
lín chí zhù hè
流向低洼，注入深谷，
chán zhuó yǔn duì
瀺灂𫕥队，
chén shěn yǐn yǐn
沈沈隐隐，
pēng bàng hōng kē
砰磅訇礚，
jué jué gǔ
潏潏淈々，
shui tái jí dǐng fèi
氵抬潗鼎沸，
chí bō tiào mò
波浪奔腾，泡沫飞溅，
gǔ shui jí piào jí
汩氵急漂疾，
yōu yuǎn cháng huái
悠远长怀。
jì liáo wú shēng sì hu yǒng guī
寂漻无声，肆乎永归。
rán hòu hào yǎo huáng yàng ān xiáng xú huí hè hu hào hào dōng zhù dà hú yǎn yì bēi chí
然后灏溔潢漾，安翔徐佪，翯乎滈滈，东注大湖，衍溢陂池。
yú shì jiāo lóng chì chī yú héng yú méng jiàn lí yú yóng qián tuō yú yú qū tǎ jiàn qí diào wěi zhèn lín fèn yì qián chù hu shēn yán
于是蛟龙赤螭，<鱼恒><鱼瞢>渐离，鰅𫚦鰬魠禺禺魼鳎，健鳍掉尾，振鳞奋翼，潜处乎深岩。
yú biē huān shēng wàn wù zhòng huǒ
鱼鳖欢声，万物众伙。
míng yuè zhū zi de lì jiāng mí shǔ shí huáng ruǎn shuǐ yù lěi luǒ lín lín làn làn cǎi sè hào hàn cóng jī hu qí zhōng
明月珠子，的皪江靡，蜀石黄碝，水玉磊砢，磷磷烂烂，采色澔汗，丛积乎其中。
gōng niǎo sù gǔ bǎo rú é zhǔ yù jiāo jīng xuán mù fán wù yōng qú zhēn cī lú qún fú hu qí shàng
<工鸟>鹔鹄鸨，𫛪鹅属玉，交精旋目，烦鹜庸渠，箴疵卢，群浮乎其上。
fú yín fàn làn suí fēng dàn dàn yǔ bō yáo dàng yǎn báo shuǐ xin zhě shà zhá jīng zǎo jǔ jué biān ǒu
浮淫泛滥，随风澹淡，与波摇荡，奄薄水忄者，唼喋菁藻，咀嚼鞭藕。
yú shì hū chóng shān chù chù lóng zōng cuī wēi shēn lín jù mù zhǎn yán cēn cī
“于是乎崇山矗矗，巃嵸崔巍，深林巨木，崭岩参差。
jiǔ zōng shān pì nán shān é é yán zhì yǎn yǐ shān chuí jué qí zhèn xī tōng gǔ jiǎn chǎn gōu dú gǔ jīn yā huō xiǎ fù líng bié dǎo wǎi wěi shān wèi huì qiū líng jué lěi yǐn lín yù shān lěi dēng jiàng shī mí bēi chí bǐ zhì
九嵕■{山辟}，南山峨峨，岩阤甗锜，{山椎}崛崎，振溪通谷，蹇产沟渎，<谷今>呀豁閜，阜陵别隝，崴磈<山畏>廆，丘陵崛礨，隐辚郁<山垒>，登降施靡，陂池貏豸。
yǔn róng yín yù sàn huàn yí lù tíng gāo qiān lǐ mǐ bù bèi zhù
允溶淫鬻，散涣夷陆，亭皋千里，靡不被筑。
yǎn yǐ lǜ huì bèi yǐ jiāng lí róu yǐ mí wú zá yǐ liú yí
揜以绿蕙，被以江离，糅以蘼芜，杂以留夷。
bù jié lǚ
布结缕，
zǎn lì shā
攒戾莎，
jiē chē héng lán
揭车、衡兰，
gǎo běn yè gān
稿本射干，
zǐ jiāng ráng hé
紫姜、蘘荷，
cǎo xián chí ruò sūn
{艹咸}持若荪，
xiān zhī huáng lì
鲜支黄砾，
jiǎng zhù qīng fán
蒋芧、青薠，
bù hù hóng zé
草木繁茂遍布广阔沼泽，
yán màn tài yuán
蔓延扩展至辽阔原野，
lí mí guǎng yǎn
离靡广衍，
yīng fēng pī mǐ
随风倒伏，
tǔ fāng yáng liè
散发芬芳飘散浓烈香气，
yù yù fēi fēi
郁郁菲菲，
zhòng xiāng fā yuè
各种香气散发扩散，
xī xiǎng bù xiě
香气四溢遍布各处，
ǎn ài bì bó
晻𫉁咇茀。
yú shì hū zhōu lǎn fàn guān zhěn fēn zhá wù máng máng huǎng hū shì zhī wú duān chá zhī wú yá
“于是乎周览泛观，缜纷轧芴，芒芒恍忽，视之无端，察之无涯。
rì chū dōng zhǎo rù hu xi bēi
日出东沼，入乎西陂。
qí nán zé lóng dōng shēng zhǎng yǒng shuǐ yuè bō
其南则隆冬生长，涌水跃波；
qí shòu zé yōng máo mò máo shěn niú shè mí chì shǒu yuán tí qióng qí xiàng xī
其兽则庸旄貘牦，沈牛麝麋，赤首圜题，穷奇象犀。
qí běi zé shèng xià hán dòng liè dì shè bīng jiē hé
北方地区则在盛夏时节依然冰冻裂地，可以踏冰渡河；
qí shòu zé qí lín jiǎo duān táo tú tuó tuó qióng qióng tuó xí tuó tí lǘ luó
其兽则麒麟角端，𫘦𬳿橐驼，蛩蛩驒𫘬，驒𫘨驴骡。
yú shì hū lí gōng bié guǎn mí shān kuà gǔ gāo láng sì zhù zhòng zuò qǔ gé huá cuī bì kē niǎn dào lí shǔ bù yán zhōu liú cháng tú zhōng sù
“于是乎离宫别馆，弥山跨谷，高廊四注，重坐曲阁，华榱璧榼，辇道𫄥属，步櫩周流，长途中宿。
yí zōng zhù táng lèi tái zēng chéng yán tū dòng fáng
夷嵕筑堂，累台增成，岩突洞房。
fǔ yǎo miǎo ér wú jiàn yǎng pān lǎo ér mén tiān bēn xīng gèng yú guī tà wǎn hóng tuō yú shǔn xuān
俯杳眇而无见，仰攀橑而扪天，奔星更于闺闼，宛虹拖于楯轩。
qīng lóng yòu liào yú dōng xiāng xiàng yú wǎn dàn yú xī qīng líng yǔ yàn yú xián guǎn wò quán zhī lún bào yú nán róng lǐ quán yǒng yú qīng shì tōng chuān guò yú zhōng tíng
青龙蚴蟉于东箱，象舆婉𫢸于西清，灵圉燕于闲馆，偓佺之伦暴于南荣，醴泉涌于清室，通川过于中庭。
pán shí zhěn yá qīn yán yǐ qīng cuó é shān jí yè kè xuē zhēng róng méi guī bì lín shān hú cóng shēng mín yù páng táng bīn bīn wén lín chì xiá bó luò zá chā qí jiān cháo cǎi wǎn yǎn hé shì chū yān
磐石裖崖，嵚岩倚倾，嵯峨{山集}嶪，刻削峥嵘，玫瑰碧琳，珊瑚丛生，珉玉旁唐，玢豳文磷，赤瑕驳荦，杂臿其间，晁采琬琰，和氏出焉。
yú shì hū lú jú xià shú
“于是乎卢橘夏孰，
huáng gān chéng zòu
黄甘橙楱，
jiè pá rǎn shì
楷杷橪柿，
tíng nài hòu pò
亭柰厚朴，
yǐng zǎo yáng méi
梬枣杨梅，
yīng táo pú táo
樱桃蒲陶，
yǐn fū yù dì
隐夫薁棣，
dá tà lí zhī
答遝离支，
luō hu hòu gōng
罗乎后宫，
liè hu běi yuán
列乎北园，
bèi yě qiū líng
<贝也>丘陵，
xià píng yuán
下平原，
yáng cuì yè
扬翠叶，
wù zǐ jīng
扤紫茎，
fā hóng huá
发红华，
chuí zhū róng
垂朱荣，
huáng huáng hù hù
煌煌扈扈，
zhào yào jù yě
照曜巨野。
shā táng lì zhū
沙棠栎槠，
huá fēng píng lú
华枫枰栌，
liú luò xū xié
留落胥邪，
rén pín bìng lǘ
仁频树与棕榈树，
chán tán mù lán
檀香木与木兰树，
yù zhāng nǚ zhēn
豫章树与女贞树，
zhǎng qiān rèn
高达千仞，
dà lián bào
树干粗大需数人合抱，
kuā tiáo zhí chàng
夸条直畅，
shí yè jùn mào
果实与叶片繁茂，
zǎn lì cóng yǐ
或簇拥而立或相互依偎，
lián juàn lì guǐ
连卷𪲔佹，
cuī cuò bá wěi
崔错癹骫，
kēng xī kě luǒ
坑稀閜砢，
chuí tiáo fú shū
垂条扶疏，
luò yīng fān lí
落花缤纷飘洒，
fēn róng xiāo shēn
纷溶萷参，
yī nǐ cóng fēng
猗柅从风，
liú lì huì xī
藰莅卉歙，
gài xiàng jīn shí zhī shēng
仿佛金石敲击之声，
guǎn yuè zhī shēng yīn
管籥之声音。
chái chí zǐ sī xuán hái hu hòu gōng zá xí lèi ji bèi shān yuán gǔ xún bǎn xià xí shì zhī wú duān jiū zhī wáng qióng
柴池茈虒，旋还乎后宫，杂袭累辑，被山缘谷，循阪下隰，视之无端，究之亡穷。
yú shì hū xuán yuán sù cí wèi jué fēi lěi zhì tiáo jué róu chán hú bó guǐ qī xī hu qí jiān
“于是乎玄猨素雌，蜼玃飞蠝，蛭蜩玃蝚，獑胡豰蛫，栖息乎其间。
cháng xiào āi míng piān fān hù jīng yāo jiǎo zhī gé yǎn jiǎn miǎo diān yú jué liáng téng shū zhēn jié chuí tiáo diào xī jiān láo luò lù lí làn wēn yuǎn qiān
长啸哀鸣，翩幡互经，夭𫊸枝格，偃蹇杪颠，逾绝梁，腾殊榛，捷垂条，掉希间，牢落陆离，烂温远迁。
ruò cǐ zhě shù bǎi qiān chù yú yóu wǎng lái gōng sù guǎn shè pào chú bù xǐ hòu gōng bù yí bǎi guān bèi jù
“若此者数百千处，娱游往来，宫宿馆舍，疱厨不徙，后宫不移，百官备具。
yú shì hū bèi qiū shè dōng tiān zǐ xiào liè
“于是乎背秋涉冬，天子校猎。
chéng lòu xiàng liù yù qiú tuō ní jīng mǐ yún qí qián pí xuān hòu dào yóu
乘镂象，六玉虬，拖蜺旌，靡云旗，前皮轩，后道游；
sūn shū fèng pèi wèi gōng cān chéng hù cóng héng xíng chū hū sì xiào zhī zhōng
孙叔奉辔，卫公参乘，扈从横行，出乎四校之中。
gǔ yán bù zòng liè zhě jiāng hé wèi qū tài shān wèi lǔ chē qí léi qǐ yīn tiān dòng de xiān hòu lù lí lí sàn bié zhuī yín yín yì yì yuán líng liú zé yún bù yǔ shī
鼓严簿，纵猎者，江河为阹，泰山为橹，车骑雷起，殷天动地，先后陆离，离散别追，淫淫裔裔，缘陵流泽，云布雨施。
shēng pí bào bó chái láng shǒu xióng pí zú yě yáng
生貔豹，搏豺狼，手熊罴，足野羊。
méng hé sū kù bái hǔ bèi bān wén kuà yě mǎ líng sān zōng zhī wēi xià qì lì zhī chí jìng jùn fù xiǎn yuè hè lì shuǐ
蒙鹖苏，绔白虎，被斑文，跨野马，陵三嵕之危，下碛历之坻，径峻赴险，越壑厉水。
tuī fěi lián nòng jiě zhì gé xiā gé dìng měng shì juàn yào niǎo shè fēng shǐ
推蜚廉，弄解廌，格虾蛤，铤猛氏，羂要褭，射封豕。
jiàn bù gǒu hài jiě dòu xiàn nǎo
箭不虚发，必中脖颈穿透头颅；
gōng bù xū fā yīng shēng ér dào
弓不空拉，应声倒地。
yú shì shèng yú mǐ jié pái huái gāo xiáng wǎng lái nì bù qǔ zhī jìn tuì lǎn jiàng shuài zhī biàn tài
“于是乘舆弭节徘徊，皋翔往来，睨部曲之进退，览将帅之变态。
rán hòu qīn yín cù jié shū xiòng yuǎn qù liú lí qīng qín cù lǚ jiǎo shòu chē huì bái lù jié jiǎo tù
然后侵淫促节，倏敻远去，流离轻禽，蹴履狡兽，<车惠>白鹿，捷狡菟。
yì chì diàn yí guāng yào zhuī guài wù chū yǔ zhòu wān fán ruò mǎn bái yǔ shè yóu xiāo lì fēi jù
轶赤电，遗光耀，追怪物，出宇宙，弯蕃弱，满白羽，射游枭，栎蜚遽。
zé ròu ér hòu fā xiān zhōng ér mìng chù xián shǐ fēn yì yì pú
择肉而后发，先中而命处，弦矢分，蓺殪仆。
rán hòu yáng jié ér shàng fú líng jīng fēng lì hài yàn chéng xū wáng yǔ shén jù lìn xuán hè luàn kūn jī qiú kǒng luán cù jùn yí zhǐ yì niǎo shāo fèng huáng jié yuān chú yǎn jiāo míng
“然后扬节而上浮，陵惊风，历骇焱，乘虚亡，与神俱，蔺玄鹤，乱昆鸡，遒孔鸾，促鵕鸃，指翳鸟，捎凤凰，捷鹓雏，揜焦明。
dào jìn tú dān huí chē ér hái
“道路穷尽，便掉转车头返回。
xiāo hu xiāng yáng
消■乎襄羊，
jiàng jí hu běi hóng
降集乎北纮，
lǜ hu zhí zhǐ
率乎直指，
yǎn hu fǎn xiāng
揜乎反乡，
jué shí guān
蹶石关，
lì fēng luán
历封峦，
guò zhī zhuī que
过<支隹>鹊，
wàng lù hán
望露寒，
xià táng lí
下堂梨，
xi yí chūn
息宜春，
xi chí xuān qǔ
西驰宣曲，
zhuó yì niú shǒu
濯鹢牛首，
dēng lóng tái
登龙台，
yǎn xì liǔ
掩细柳，
guān shì dà fū zhī qín lüè
观士大夫之勤略，
jūn liè zhě zhī suǒ de huò
钧猎者之所得获。
tú chē zhī suǒ lì qí zhī suǒ róu ruò rén zhī suǒ dǎo jí yǔ qí qióng jí juàn xiū jìng mǎ dàn zhé fú bù bèi chuàng rèn ér sǐ zhě tā tā jí jí tián kēng mǎn gǔ yǎn píng mí zé
徒车之所■轹，骑之所蹂若，人之所蹈藉，与其穷极倦烋，{敬马}惮詟伏，不被创刃而死者，它它藉藉，填坑满谷，掩平弥泽。
yú shì hū yóu xì xiè dài
“于是乎游戏懈怠，
zhì jiǔ hu hào tiān zhī tái
置酒乎颢天之台，
zhāng lè hu jiāo gě zhī yǔ
张乐乎胶葛之宇，
zhuàng qiān dàn zhī zhōng
撞千石之钟，
lì wàn dàn zhī jù
立万石之虡，
jiàn cuì běi zhī qí
建翠北之旗，
shù líng tuó zhī gǔ
树灵鼍之鼓，
zòu táo táng shì zhī wǔ
奏陶唐氏之舞，
tīng gě tiān shì zhī gē
听葛天氏之歌，
qiān rén chàng
千人倡，
wàn rén hé
万人和，
shān líng wèi zhī zhèn dòng
山陵为之震动，
chuān gǔ wèi zhī dàng bō
川谷为之荡波。
ba shù sòng cài huái nán gàn zhē wén chéng diān gē zú jū dì zòu jīn gǔ dié qǐ kēng chēng tāng tà dòng xīn hài ěr
巴、俞、宋、蔡，淮南《干遮》，文成颠歌，族居递奏，金鼓迭起，铿鎗闛鞈，洞心骇耳。
jīng wú zhèng wèi zhī shēng sháo huò wǔ xiàng zhī lè
荆、吴、郑、卫之声《韶》、《濩》、《武》、《象》之乐，
yīn yín àn yǎn zhī yīn
阴淫案衍之音，
yān yǐng bīn fēn
鄢、郢缤纷，
jī chu jié fēng
《激楚》、《结风》，
pái yōu zhū rú
俳优侏儒，
dí dī zhī chàng
狄鞮之倡，
suǒ yǐ yú ěr mù lè xīn yì zhě
所以娱耳目乐心意者，
lì mí làn màn yú qián
丽靡烂漫于前，
mí màn měi sè yú hòu
靡曼美色于后。
ruò fú qīng qín fú fēi zhī tú
“若夫青琴、虙妃之徒，
jué shū lí sú
绝殊离俗，
yāo yě xián dōu
妖冶闲都，
jìng zhuāng kè shì
靓庄刻饰，
biàn xuān chuò yuē
便嬛繛约，
róu ráo
柔桡■■，
wǔ mèi xiān ruò
妩媚纤弱，
yè dú jiǎn zhī yú yì
曳独茧之褕袣，
miǎo yán yì yǐ xù xuē
眇阎易以恤削，
biàn shān piè xiè
便姗嫳屑，
yǔ shì shū fú
与世殊服，
fēn fāng ōu yù
芬芳沤郁，
kù liè shū yù
酷烈淑郁，
hào chǐ càn làn
皓齿粲烂，
yí xiào de lì
宜笑的皪，
cháng méi lián juān
长眉连娟，
wēi dì mián miǎo
微睇绵藐，
sè shòu hún yǔ
色授魂予，
xīn yú yú cè
心愉于侧。
yú shì jiǔ zhōng lè hān tiān zǐ máng rán ér sī sì ruò yǒu wáng yuē jiē hū cǐ dà shē chǐ
“于是酒中乐酣，天子芒然而思，似若有亡，曰：‘嗟乎，此大奢侈！
zhèn yǐ lǎn tīng yú xián wú shì qì rì shùn tiān dào yǐ shā fá shí xiū xi yú cǐ kǒng hòu shì mǐ lì suì wǎng ér bù fǎn fēi suǒ yǐ wéi jì sì chuàng yè chuí tǒng yě
朕以览听馀闲，无事弃日，顺天道以杀伐，时休息于此，恐后世靡丽，遂往而不返，非所以为继嗣创业垂统也。
yú shì hū nǎi jiě jiǔ ba liè ér mìng yǒu sī yuē de kě kěn pì xī wèi nóng jiāo yǐ shàn méng lì tuí qiáng tián qiàn shǐ shān zé zhī mín de zhì yān
’于是乎乃解酒罢猎，而命有司曰：‘地可垦辟，悉为农郊，以赡氓隶，𬯎墙填堑，使山泽之民得至焉。
shí bēi chí ér wù jìn xū guān guǎn ér wù rèn
实陂池而勿禁，虚官馆而勿仞。
fā cāng lǐn yǐ jiù pín qióng bǔ bù zú xù guān guǎ cún gū dú
发仓廪以救贫穷，补不足，恤鳏寡，存孤独。
chū dé hào shěng xíng fá gǎi zhì dù yì fú sè gé zhèng shuò yǔ tiān xià wèi shǐ
出德号，省刑罚，改制度，易服色，革正朔，与天下为始。
yú shì lì jí rì yǐ zhāi jiè
“于是历吉日以斋戒，
xí cháo fú
袭朝服，
chéng dāng jià
乘当驾，
jiàn huá qí
竖起华丽的旗帜，
míng yù luán
车铃叮当作响，
yóu yú liù yì zhī yòu
游于六艺之囿，
chí wù hu rén yì zhī tu
驰骛乎仁义之涂，
lǎn guān chūn qiū zhī lín
览观《春秋》之林，
shè lí shǒu
射《貍首》，
jiān zōu yú
兼《驺虞》，
yì xuán hè
射猎玄鹤，
wǔ gàn qi
舞干戚，
dài yún hǎn
戴云罕，
yǎn qún yā
网罗群雅，
bēi fá tán
悲《伐檀》，
lè lè xū
喜爱《乐胥》，
xiū róng hu lǐ yuán
修容乎《礼》园，
áo xiáng hu shū pǔ
翱翔乎《书》圃，
shù yì dào
述《易》道，
fàng guài shòu
放走珍禽异兽，
dēng míng táng
登上明堂，
zuò qīng miào
坐在清庙，
zì qún chén
放任群臣，
zòu dé shī
奏报得失，
sì hǎi zhī nèi
四海之内，
mǐ bù shòu huò
无不得到恩惠。
yú qī zhī shí tiān xià dà yuè xiàng fēng ér tīng suí liú ér huà huì rán xīng dào ér qiān yì xíng cuò ér bù yòng dé lóng yú sān huáng gōng xiàn yú wǔ dì
于欺之时，天下大说，乡风而听，随流而化，芔然兴道而迁义，刑错而不用，德隆于三皇，功羡于五帝。
ruò cǐ gù liè nǎi kě xǐ yě
像这样，所以狩猎才是可喜的。
ruò fú zhōng rì chí chěng láo shén kǔ xíng ba chē mǎ zhī yòng wán shì zú zhī jīng fèi fǔ kù zhī cái ér wú dé hòu zhī ēn wu zài dú lè bù gù zhòng shù wàng guó jiā zhī zhèng tān zhì tù zhī huò zé rén zhě bù yáo yě
“若夫终日驰骋，劳神苦形，罢车马之用，抏士卒之精，费府库之财，而无德厚之恩，务在独乐，不顾众庶，忘国家之政，贪雉菟之获，则仁者不繇也。
cóng cǐ guān zhī qí chu zhī shì qǐ bù āi zāi
从此观之，齐、楚之事，岂不哀哉！
dì fāng bù guò qiān lǐ ér yòu jū jiǔ bǎi shì cǎo mù bù dé kěn pì ér mín wú suǒ shí yě
国土方圆不过千里，而苑囿就占了九百里，这样草木无法开垦，百姓没有食物。
fu yǐ zhū hóu zhī xì ér lè wàn chéng zhī suǒ chǐ pū kǒng bǎi xìng bèi qí yóu yě
夫以诸侯之细，而乐万乘之所侈，仆恐百姓被其尤也。
yú shì èr zi qiǎo rán gǎi róng chāo ruò zì shī qūn xún bì xí yuē bǐ rén gù lòu bù zhī jì huì nǎi jīn rì jiàn jiào jǐn shòu mìng yǐ
于是二子愀然改容，超若自失，逡巡避席，曰：“鄙人固陋，不知忌讳，乃今日见教，谨受命矣。
fù zòu tiān zǐ yǐ wéi láng
赋文奏上，天子任命他为郎官。
wáng shì gōng yán shàng lín guǎng dà shān gǔ shuǐ quán wàn wù jí zǐ xū yán yún mèng suǒ yǒu shén zhòng chǐ mí duō guò qí shí qiě fēi yì lǐ suǒ zhǐ gù shān qǔ qí yào guī zhèng dào ér lùn zhī
亡是公言上林广大，山谷水泉万物，及子虚言云梦所有甚众，侈靡多过其实，且非义理所止，故删取其要，归正道而论之。