汉书 · 班固 · Chapter 76 of 120

传·严朱吾丘主父徐严终王贾传上

PinyinModern Translation
Size

yán zhù kuài jī wú rén yán fū zǐ zi yě huò yán zú jiā zǐ yě

严助,会稽吴人,严夫子子也,或言族家子也。

jùn jǔ xián liáng duì cè bǎi yú rén wǔ dì shàn zhù duì yóu shì dú zhuó zhù wèi zhōng dài fū

郡举贤良,对策百余人,武帝善助对,由是独擢助为中大夫。

hòu de zhū mǎi chén wú qiū shòu wáng sī mǎ xiàng rú zhǔ fù yǎn xú lè yán ān dōng fāng shuò méi gāo jiāo cāng zhōng jūn yán cōng qí děng bìng zài zuǒ yòu

后得朱买臣、吾丘寿王、司马相如、主父偃、徐乐严安、东方朔、枚皋、胶仓、终军、严葱奇等,并在左右。

shì shí zhēng fá sì yí kāi zhì biān jùn jūn lǚ shù fā nèi gǎi zhì dù cháo tíng duō shì lóu jǔ xián liáng wén xué zhī shì

是时,征伐四夷,开置边郡,军旅数发,内改制度,朝廷多事,娄举贤良文学之士。

gōng sūn hóng qǐ tú bù shù nián zhì chéng xiàng kāi dōng gé yán xián rén yǔ móu yì cháo jìn zòu shì yīn yán guó jiā pián yí

公孙弘起徒步,数年至丞相,开东阁,延贤人与谋议,朝觐奏事,因言国家便宜。

shàng lìng zhù děng yǔ dà chén biàn lùn zhōng wài xiāng yìng yǐ yì lǐ zhī wén dà chén shù qū

上令助等与大臣辩论,中外相应以义理之文,大臣数诎。

qí yóu qīn xìng zhě dōng fāng shuò méi gāo yán zhù wú qiū shòu wáng sī mǎ xiàng rú

其尤亲幸者,东方朔、枚皋、严助、吾丘寿王、司马相如。

xiàng rú cháng chēng jí bì shì

相如常称疾避事。

shuò gāo bù gēn chí lùn shàng pō pái yōu chù zhī

朔、皋不根持论,上颇俳优畜之。

wéi zhù yǔ shòu wáng jiàn rèn yòng ér zhù zuì xiān jìn

唯助与寿王见任用,而助最先进。

jiàn yuán sān nián mǐn yuè jǔ bīng wéi dōng ōu dōng ōu gào jí yú hàn

建元三年,闽越举兵围东瓯,东瓯告急于汉。

shí wǔ dì nián wèi èr shí yǐ wèn tài wèi tián fén

时,武帝年未二十,以问太尉田蚡。

fén yǐ wéi yuè rén xiāng gōng jī qí cháng shì yòu shù fǎn fù bù zú fán zhōng guó wǎng jiù yě zì qín shí qì bù shǔ

蚡以为越人相攻击,其常事,又数反复,不足烦中国往救也,自秦时弃不属。

yú shì zhù jí fén yuē tè huàn lì bù néng jiù dé bù néng fù chéng néng hé gù qì zhī

于是助诘蚡曰:“特患力不能救,德不能覆,诚能,何故弃之?

qiě qín jǔ xián yáng ér qì zhī hé dàn yuè yě

况且秦朝连都城咸阳都放弃了,何况是越地呢!

jīn xiǎo guó yǐ qióng kùn lái gào jí tiān zǐ bù zhèn shàng ān suǒ su yòu hé yǐ zi wàn guó hu

今小国以穷困来告急,天子不振,尚安所诉,又何以子万国乎?

shàng yuē tài wèi bù zú yǔ jì

皇上说:“太尉不值得一起商议这事。

wú xīn jí wèi bù yù chū hǔ fú fā bīng jùn guó

我刚刚即位,不想动用虎符调动郡国的军队。”

nǎi qiǎn zhù yǐ jié fā bīng kuài jī

于是派遣庄助持节去会稽调兵。

kuài jī shǒu yù jù fǎ bù wéi fā

会稽守欲距法,不为发。

zhù nǎi zhǎn yī sī mǎ yù yì zhǐ suì fā bīng fú hǎi jiù dōng ōu

助乃斩一司马,谕意指,遂发兵浮海救东瓯。

wèi zhì mǐn yuè yǐn bīng ba

还没到达,闽越就撤兵了。

hòu sān suì mǐn yuè fù xīng bīng jī nán yuè

后三岁,闽越复兴兵击南越。

nán yuè shǒu tiān zi yuē bù gǎn shàn fā bīng ér shàng shū yǐ wén

南越守天子约,不敢擅发兵,而上书以闻。

shàng duō qí yì dà wéi fā xīng qiǎn liǎng jiāng jūn jiàng bīng zhū mǐn yuè

上多其义,大为发兴,遣两将军将兵诛闽越。

huái nán wáng ān shàng shū jiàn yuē

淮南王安上书谏曰:

bì xià lín tiān xià bù dé shī huì huǎn xíng fá báo fù liǎn āi guān guǎ xù gū dú yǎng qí lǎo zhèn kuì fá shèng dé shàng lóng hé zé xià qià jìn zhě qīn fù yuǎn zhě huái dé tiān xià shè rán rén ān qí shēng zì yǐ méi shēn bú jiàn bīng gé

陛下临天下,布德施惠,缓刑罚,薄赋敛,哀鳏寡,恤孤独,养耆老,振匮乏,盛德上隆,和泽下洽,近者亲附,远者怀德,天下摄然,人安其生,自以没身不见兵革。

jīn wén yǒu sī jǔ bīng jiāng yǐ zhū yuè chén ān qiè wèi bì xià zhòng zhī

如今听说官员们发兵将要讨伐越地,臣刘安私下为陛下感到担忧。

yuè fāng wài zhī de zuān fā wén shēn zhī mín yě

越,方外之地,劗发文身之民也。

bù kě yǐ guàn dài zhī guó fǎ dù lǐ yě

不可以冠带之国法度理也。

zì sān dài zhī shèng hú yuè bù yǔ shòu zhēng shuò fēi qiáng fú néng fú wēi fú néng zhì yě yǐ wéi bù jū zhī de bù mù zhī mín bù zú yǐ fán zhōng guó yě

自三代之盛,胡越不与受正朔,非强弗能服,威弗能制也,以为不居之地,不牧之民,不足以烦中国也。

gù gǔ zhě fēng nèi diàn fú fēng wài hóu fú hòu wèi bīn fú mán yí yào fú róng dí huāng fú yuǎn jìn shì yì yě

故古者封内甸服,封外侯服,侯卫宾服,蛮夷要服,戎狄荒服,远近势异也。

zì hàn chū dìng yǐ lái qī shí èr nián wú yuè rén xiāng gōng jī zhě bù kě shèng shǔ rán tiān zǐ wèi cháng jǔ bīng ér rù qí de yě

自汉初定已来七十二年,吴越人相攻击者不可胜数,然天子未尝举兵而入其地也。

chén wén yuè fēi yǒu chéng guō yì lǐ yě chù xī gǔ zhī jiān huáng zhú zhī zhōng xí yú shuǐ dòu biàn yú yòng zhōu de shēn mèi ér duō shuǐ xiǎn zhōng guó zhī rén bù zhī qí shì zǔ ér rù qí de suī bǎi bù dàng qí yī

臣闻越非有城郭邑里也,处溪谷之间,篁竹之中,习于水斗,便于用舟,地深昧而多水险,中国之人不知其势阻而入其地,虽百不当其一。

de qí de bù kě jùn xiàn yě

得到他们的土地,也无法设立郡县;

gōng zhī bù kě bào qǔ yě

攻打他们,也不能迅速取胜。

yǐ dì tú chá qí shān chuān yào sài xiāng qù bù guò cùn shù ér jiān dú shù bǎi qiān lǐ zǔ xiǎn lín cóng fú néng jǐn zhe

以地图察其山川要塞,相去不过寸数,而间独数百千里,阻险林丛弗能尽著。

shì zhī ruò yì xíng zhī shén nán

看起来容易,走起来却非常困难。

tiān xià lài zōng miào zhī líng fāng nèi dà níng dài bái zhī lǎo bú jiàn bīng gé mín de fū fù xiāng shǒu fù zǐ xiāng bǎo bì xià zhī dé yě

天下依赖祖宗神灵的保佑,境内太平,白发老人不见战争,百姓得以夫妻相守,父子保全,这是陛下的恩德。”

yuè rén míng wéi fān chén gòng zhòu zhī fèng bù shū dà nèi yī zú zhī yòng bù gěi shàng shì

越人名为藩臣,贡酎之奉,不输大内,一卒之用不给上事。

zì xiāng gōng jī ér bì xià fā bīng jiù zhī shì fǎn yǐ zhōng guó ér láo mán yí yě

自相攻击而陛下发兵救之,是反以中国而劳蛮夷也。

qiě yuè rén yú zhuàng qīng bó fù yuē fǎn fù qí bù yòng tiān zǐ zhī fǎ dù fēi yī rì zhī jī yě

且越人愚戆轻薄,负约反复,其不用天子之法度,非一日之积也。

yī bù fèng zhào jǔ bīng zhū zhī chén kǒng hòu bīng gé wú shí de xi yě

一不奉诏,举兵诛之,臣恐后兵革无时得息也。

jiān zhě shù nián suì bǐ bù dēng mín dài mài jué zhuì zǐ yǐ jiē yī shí lài bì xià dé zé zhèn jiù zhī de wú zhuǎn sǐ gōu hè

间者,数年岁比不登,民待卖爵赘子以接衣食,赖陛下德泽振救之,得毋转死沟壑。

sì nián bù dēng wǔ nián fù huáng mín shēng wèi fù

四年歉收,第五年又闹蝗灾,百姓的生活还没恢复。

jīn fā bīng xíng shù qiān lǐ

今发兵行数千里,

zī yī liáng

资衣粮,

rù yuè de

入越地,

yú jiào ér yú lǐng

舆轿而逾领,

tuō zhōu ér rù shuǐ

拖舟而入水,

xíng shù bǎi qiān lǐ

行数百千里,

jiā yǐ shēn lín cóng zhú

夹以深林丛竹,

shuǐ dào shàng xià jī shí

水道上下击石,

lín zhōng duō fù shé měng shòu

林中多蝮蛇猛兽,

xià yuè shǔ shí

夏月暑时,

ǒu xiè huò luàn zhī bìng xiāng suí shǔ yě

呕泄霍乱之病相随属也,

céng wèi shī bīng jiē rèn

曾未施兵接刃,

sǐ shāng zhě bì zhòng yǐ

死伤者必众矣。

qián shí nán hǎi wáng fǎn bì xià xiān chén shǐ jiāng jūn jiān jì jiàng bīng jī zhī yǐ qí jūn jiàng chù zhī shàng gàn

以前南海王造反,陛下的先臣派将军间忌领兵攻打,他的军队投降后,被安置在上淦。

hòu fù fǎn huì tiān shǔ duō yǔ lóu chuán zú shuǐ jū jī zhào wèi zhàn ér jí sǐ zhě guò bàn

后复反,会天暑多雨,楼船卒水居击棹,未战而疾死者过半。

qīn lǎo tì qì gū zǐ tí háo pò jiā sàn yè yíng shī qiān lǐ zhī wài guǒ hái gǔ ér guī

父母流泪哭泣,孤儿哀嚎,家庭破碎,产业散尽,到千里之外去接回尸体,包裹骸骨带回家乡。

bēi āi zhī qì shù nián bù xī zhǎng lǎo zhì jīn yǐ wéi jì

悲哀之气数年不息,长老至今以为记。

céng wèi rù qí de ér huò yǐ zhì cǐ yǐ

曾未入其地而祸已至此矣。

chén wén jūn lǚ zhī hòu bì yǒu xiōng nián yán mín zhī gè yǐ qí chóu kǔ zhī qì báo yīn yáng zhī hé gǎn tiān dì zhī jīng ér zāi qì wèi zhī shēng yě

臣闻军旅之后必有凶年,言民之各以其愁苦之气薄阴阳之和,感天地之精,而灾气为之生也。

bì xià dé pèi tiān dì míng xiàng rì yuè ēn zhì qín shòu zé jí cǎo mù yī rén yǒu jī hán bù zhōng qí tiān nián ér sǐ zhě wèi zhī qī chuàng yú xīn

陛下德配天地,明象日月,恩至禽兽,泽及草木,一人有饥寒不终其天年而死者,为之凄怆于心。

jīn fāng nèi wú gǒu fèi zhī jǐng ér shǐ bì xià jiǎ zú sǐ wáng bào lù zhōng yuán zhān zì shān gǔ biān jìng zhī mín wèi zhī zǎo bì yàn kāi zhāo bù jiǔ xī chén ān qiè wèi bì xià zhòng zhī

今方内无狗吠之警,而使陛下甲卒死亡,暴露中原,沾渍山谷,边境之民为之早闭晏开,晁不久夕,臣安窃为陛下重之。

bù xí nán fāng dì xíng zhě duō yǐ yuè wéi rén zhòng bīng qiáng néng nán biān chéng

不熟悉南方地形的人,大多以为越地人多兵强,能威胁边境城池。

huái nán quán guó zhī shí duō wèi biān lì chén qiè wén zhī yǔ zhōng guó yì

淮南国完整的时候,很多人担任边境官吏,臣私下听说,那里和中原不一样。

xiàn yǐ gāo shān rén jì suǒ jué chē dào bù tōng tiān dì suǒ yǐ gé wài nèi yě

限以高山,人迹所绝,车道不通,天地所以隔外内也。

qí rù zhōng guó bì xià lǐng shuǐ lǐng shuǐ zhī shān qiào jùn piào shí pò zhōu bù kě yǐ dà chuán zài shí liáng xià yě

其入中国必下领水,领水之山峭峻,漂石破舟,不可以大船载食粮下也。

yuè rén yù wèi biàn bì xiān tián yú gàn jiè zhōng jī shí liáng nǎi rù fá cái zhì chuán

越人欲为变,必先田馀干界中,积食粮,乃入伐材治船。

biān chéng shǒu hòu chéng jǐn yuè rén yǒu rù fá cái zhě zhé shōu bǔ fén qí jī jù suī bǎi yuè nài biān chéng hé

边境城池的守军如果确实谨慎,越人有进来砍伐木材的,就立即逮捕,烧掉他们积聚的物资,即使有上百个越族部落,又能把边境城池怎么样呢!

qiě yuè rén mián lì bó cái bù néng lù zhàn yòu wú chē qí gōng nǔ zhī yòng rán ér bù kě rù zhě yǐ bǎo dì xiǎn ér zhōng guó zhī rén bù néng qí shuǐ tǔ yě

且越人绵力薄材,不能陆战,又无车骑弓弩之用,然而不可入者,以保地险,而中国之人不能其水土也。

chén wén yuè jiǎ zú bù xià shù shí wàn suǒ yǐ rù zhī wǔ bèi nǎi zú wǎn chē fèng xiǎng zhě bù zài qí zhōng

臣闻越甲卒不下数十万,所以入之,五倍乃足,挽车奉饷者,不在其中。

nán fāng shǔ shī suǒ xià dàn rè bào lù shuǐ jū fù shé hē shēng jí lì duō zuò bīng wèi xuě rèn ér bìng sǐ zhě shén èr sān suī jǔ yuè guó ér lǔ zhī bù zú yǐ cháng suǒ wáng

南方暑湿,所夏瘅热,暴露水居,蝮蛇蠚生,疾疠多作,兵未血刃而病死者什二三,虽举越国而虏之,不足以偿所亡。

chén wén dào lù yán mǐn yuè wáng dì jiǎ shì ér shā zhī jiǎ yǐ zhū sǐ qí mín wèi yǒu suǒ shǔ

臣闻道路言,闽越王弟甲弑而杀之,甲以诛死,其民未有所属。

bì xià ruò yù lái nèi chù zhī zhōng guó shǐ zhòng chén lín cún shī dé chuí shǎng yǐ zhāo zhì zhī cǐ bì xié yòu fú lǎo yǐ guī shèng dé

陛下若欲来内,处之中国,使重臣临存,施德垂赏以招致之,此必携幼扶老以归圣德。

ruò bì xià wú suǒ yòng zhī zé jì qí jué shì cún qí wáng guó jiàn qí wáng hóu yǐ wéi chù yuè cǐ bì wěi zhì wèi fān chén shì gòng gòng zhí

若陛下无所用之,则继其绝世,存其亡国,建其王侯,以为畜越,此必委质为藩臣,世共贡职。

bì xià yǐ fāng cùn zhī yìn zhàng èr zhī zǔ tián fǔ fāng wài bù láo yī zú bù dùn yī jǐ ér wēi dé bìng xíng

陛下只需用方寸大小的印玺,一丈二尺长的绶带,就能镇抚边远地区,不用一个士兵,不费一件兵器,就能同时彰显威严与仁德。

jīn yǐ bīng rù qí de cǐ bì zhèn kǒng yǐ yǒu sī wèi yù tú miè zhī yě bì zhì tù táo rù shān lín xiǎn zǔ

今以兵入其地,此必震恐,以有司为欲屠灭之也,必雉兔逃入山林险阻。

bèi ér qù zhī zé fù xiāng qún jù

我们如果撤军离开,他们就会重新聚集起来;

liú ér shǒu zhī lì suì jīng nián zé shì zú bà juàn shí liáng fá jué nán zǐ bù dé gēng jià shù zhǒng fù rén bù dé fǎng jì zhī rèn dīng zhuàng cóng jūn lǎo ruò zhuǎn xiǎng jū zhě wú shí xíng zhě wú liáng

留而守之,历岁经年,则士卒罢倦,食粮乏绝,男子不得耕稼树种,妇人不得纺绩织纴,丁壮从军,老弱转饷,居者无食,行者无粮。

mín kǔ bīng shì wáng táo zhě bì zhòng suí ér zhū zhī bù kě shèng jǐn dào zéi bì qǐ

民苦兵事,亡逃者必众,随而诛之,不可胜尽,盗贼必起。

chén wén zhǎng lǎo yán qín zhī shí cháng shǐ wèi tú huī jī yuè yòu shǐ jiān lù záo qú tōng dào

臣闻长老言,秦之时尝使尉屠睢击越,又使监禄凿渠通道。

yuè rén táo rù shēn shān lín cóng bù kě de gōng

越人逃入深山林丛,不可得攻。

liú jūn tún shǒu kòng dì kuàng rì yǐn jiǔ shì zú láo juàn yuè chū jī zhī

留军屯守空地,旷日引久,士卒劳倦,越出击之。

qín bīng dà pò nǎi fā shì shù yǐ bèi zhī

秦兵大破,乃发适戍以备之。

dāng cǐ zhī shí wài nèi sāo dòng bǎi xìng mí bì xíng zhě bù hái wǎng zhě mò fǎn jiē bù liáo shēng wáng táo xiāng cóng qún wèi dào zéi yú shì shān dōng zhī nán shǐ xīng

当此之时,外内骚动,百姓靡敝,行者不还,往者莫反,皆不聊生,亡逃相从,群为盗贼,于是山东之难始兴。

cǐ lǎo zi suǒ wèi shī zhī suǒ chǔ jīng jí shēng zhī zhě yě

此老子所谓“师之所处,荆棘生之”者也。

bīng zhě xiōng shì yī fāng yǒu jí sì miàn jiē cóng

兵者凶事,一方有急,四面皆从。

chén kǒng biàn gǔ zhī shēng jiān xié zhī zuò yóu cǐ shǐ yě

我担心变故的发生,奸邪之事的兴起,就会从这里开始。

zhōu yì yuē gāo zōng fá guǐ fāng sān nián ér kè zhī

《周易》曰:“高宗伐鬼方,三年而克之。

guǐ fāng xiǎo mán yí

”鬼方,小蛮夷;

gāo zōng yīn zhī shèng tiān zǐ yě

高宗,殷之盛天子也。

yǐ shèng tiān zǐ fá xiǎo mán yí sān nián ér hòu kè yán yòng bīng zhī bù kě bù zhòng yě

以盛天子伐小蛮夷,三年而后克,言用兵之不可不重也。

chén wén tiān zǐ zhī bīng yǒu zhēng ér wú zhàn yán mò gǎn xiào yě

臣闻天子之兵有征而无战,言莫敢校也。

rú shǐ yuè rén méng jiǎo xìng yǐ nì zhí shì zhī yán xíng sī yú zhī zú yǒu yī bù bèi ér guī zhě suī de yuè wáng zhī shǒu chén yóu qiè wèi dà hàn xiū zhī

如果让越人侥幸得以冒犯朝廷军队的先锋行列,哪怕只有一个后勤杂役的士兵没有准备好就退回,即使得到了越王的首级,我也私下里替大汉感到羞耻。

bì xià yǐ sì hǎi wèi jìng jiǔ zhōu wèi jiā bā sǒu wèi yòu jiāng hàn wèi chí shēng mín zhī shǔ jiē wéi chén qiè

陛下以四海为境,九州为家,八薮为囿,江汉为池,生民之属皆为臣妾。

rén tú zhī zhòng zú yǐ fèng qiān guān zhī gòng zū shuì zhī shōu zú yǐ gěi shèng yú zhī yù

人徒之众足以奉千官之共,租税之收足以给乘舆之御。

wán xīn shén míng bǐng zhí shèng dào fù fǔ yī féng yù jǐ nán miàn ér tīng duàn hào lìng tiān xià sì hǎi zhī nèi mò bù xiàng yìng

玩心神明,秉执圣道,负黼依,冯玉几,南面而听断,号令天下,四海之内莫不向应。

bì xià chuí dé huì yǐ fù lù zhī shǐ yuán yuán zhī mín ān shēng lè yè zé zé bèi wàn shì chuán zhī zǐ sūn shī zhī wú qióng

陛下垂德惠以复露之,使元元之民安生乐业,则泽被万世,传之子孙,施之无穷。

tiān xià zhī ān yóu tài shān ér sì wéi zhī yě yí dí zhī de hé zú yǐ wéi yī rì zhī xián ér fán hàn mǎ zhī láo hu

天下之安犹泰山而四维之也,夷狄之地何足以为一日之闲,而烦汗马之劳乎!

shī yún wáng yóu yǔn sāi xú fāng jì lái yán wáng dào shén dà ér yuǎn fāng huái zhī yě

《诗》云“王犹允塞,徐方既来”,言王道甚大,而远方怀之也。

chén wén zhī nóng fū láo ér jūn zǐ yǎng yān yú zhě yán ér zhì zhě zé yān

臣闻之,农夫劳而君子养焉,愚者言而智者择焉。

chén ān xìng de wèi bì xià shǒu fān yǐ shēn wéi zhàng bì rén chén zhī rèn yě

臣安幸得为陛下守藩,以身为障蔽,人臣之任也。

biān jìng yǒu jǐng ài shēn zhī sǐ ér bù bì qí yú fēi zhōng chén yě

边境有警,爱身之死而不毕其愚,非忠臣也。

chén ān qiè kǒng jiāng lì zhī yǐ shí wàn zhī shī wèi yī shǐ zhī rèn yě

臣安窃恐将吏之以十万之师为一使之任也!

shì shí hàn bīng suì chū mò yú lǐng shì huì mǐn yuè wáng dì yú shàn shā wáng yǐ jiàng

是时,汉兵遂出,末逾领,适会闽越王弟馀善杀王以降。

hàn bīng ba

汉兵罢。

shàng jiā huái nán zhī yì měi jiāng zú zhī gōng nǎi lìng yán zhù yù yì fēng zhǐ yú nán yuè

上嘉淮南之意,美将卒之功,乃令严助谕意风指于南越。

nán yuè wáng dùn shǒu yuē tiān zǐ nǎi xìng xīng bīng zhū mǐn yuè sǐ wú yǐ bào

南越王顿首曰:“天子乃幸兴兵诛闽越,死无以报!

jí qiǎn tài zǐ suí zhù rù shì

”即遣太子随助入侍。

zhù hái yòu yù huái nán yuē huáng dì wèn huái nán wáng shǐ zhōng dài fū yù shàng shū yán shì wén zhī

助还,又谕淮南曰:“皇帝问淮南王:使中大夫玉上书言事,闻之。

zhèn fèng xiān dì zhī xiū dé sù xīng yè mèi míng bù néng zhú zhòng yǐ bù dé shì yǐ bǐ nián xiōng zāi hài zhòng

朕奉先帝之休德,夙兴夜寐,明不能烛,重以不德,是以比年凶灾害众。

fu yǐ miǎo miǎo zhī shēn tuō yú wáng hóu zhī shàng nèi yǒu jī hán zhī mín nán yí xiāng ràng shǐ biān sāo rán bù ān zhèn shén jù yān

夫以眇眇之身,托于王侯之上,内有饥寒之民,南夷相攘,使边骚然不安,朕甚惧焉。

jīn wáng shēn wéi zhòng lǜ míng tài píng yǐ bì zhèn shī chēng sān dài zhì shèng jì tiān jiē dì rén jì suǒ jí xián jǐn bīn fú miǎo rán shén cán

今王深惟重虑,明太平以弼朕失,称三代至盛,际天接地,人迹所及,咸尽宾服,藐然甚惭。

jiā wáng zhī yì mǐ yǒu suǒ zhōng shǐ zhōng dài fū zhù yù zhèn yì gào wáng yuè shì

嘉王之意,靡有所终,使中大夫助谕朕意,告王越事。

zhù yù yì yuē jīn zhě dài wáng yǐ fā zhūn lín yuè shì shàng shū bì xià gù qiǎn chén zhù gào wáng qí shì

助谕意曰:“今者大王以发屯临越事上书,陛下故遣臣助告王其事。

wáng jū yuǎn shì báo jù bù yǔ wáng tóng qí jì

王居远,事薄遽,不与王同其计。

cháo yǒu quē zhèng yí wáng zhī yōu bì xià shén hèn zhī

朝有阙政,遗王之忧,陛下甚恨之。

fu bīng gù xiōng qì míng zhǔ zhī suǒ chóng chū yě rán zì wǔ dì sān wáng jìn bào zhǐ luàn fēi bīng wèi zhī wén yě

夫兵固凶器,明主之所重出也,然自五帝、三王禁暴止乱,非兵,未之闻也。

hàn wèi tiān xià zōng cāo shā shēng zhī bǐng yǐ zhì hǎi nèi zhī mìng wēi zhě wàng ān luàn zhě yǎng zhì

汉为天下宗,操杀生之柄,以制海内之命,危者望安,乱者卬治。

jīn mǐn yuè wáng hěn lì bù rén shā qí gǔ ròu lí qí qīn qī suǒ wéi shén duō bú yì yòu shù jǔ bīng qīn líng bǎi yuè bìng jiān lín guó yǐ wéi bào qiáng yīn jì qí cè rù fán xún yáng lóu chuán yù zhāo huì jī zhī de yǐ jiàn jù jiàn zhī jī

今闽越王狠戾不仁,杀其骨肉,离其亲戚,所为甚多不义,又数举兵侵陵百越,并兼邻国,以为暴强,阴计奇策,入燔寻阳楼船,欲招会稽之地,以践句践之迹。

jīn zhě biān yòu yán mǐn wáng lǜ liǎng guó jī nán yuè

今者,边又言闽王率两国击南越。

bì xià wèi wàn mín ān wēi jiǔ yuǎn zhī jì shǐ rén yù gào zhī yuē tiān xià ān níng gè jì shì fǔ mín jìn wú gǎn xiāng bìng

陛下为万民安危久远之计,使人谕告之曰:‘天下安宁,各继世抚民,禁毋敢相并。

yǒu sī yí qí yǐ hǔ láng zhī xīn tān jù bǎi yuè zhī lì huò yú nì shùn bù fèng míng zhào zé kuài jī yù zhāng bì yǒu cháng huàn

’有司疑其以虎狼之心,贪据百越之利,或于逆顺,不奉明诏,则会稽、豫章必有长患。

qiě tiān zǐ zhū ér bù fá yān yǒu láo bǎi xìng kǔ shì zú hu

且天子诛而不伐,焉有劳百姓苦士卒乎?

gù qiǎn liǎng jiāng zhūn yú jìng shàng zhèn wēi wǔ yáng shēng xiāng zhūn céng wèi huì tiān yòu qí zhōng mǐn wáng yǔn mìng zhé qiǎn shǐ zhě ba zhūn wú hòu nóng shí

故遣两将屯于境上,震威武,扬声乡,屯曾未会,天诱其衷,闽王陨命,辄遣使者罢屯,毋后农时。

nán yuè wáng shén jiā bèi huì zé méng xiū dé yuàn gé xīn yì xíng shēn cóng shǐ zhě rù xiè

南越王甚嘉被惠泽,蒙休德,愿革心易行,身从使者入谢。

yǒu gǒu mǎ zhī bìng bù néng shèng fú gù qiǎn tài zǐ yīng qí rù shì

有狗马之病,不能胜服,故遣太子婴齐入侍;

bìng yǒu chōu yuàn fú běi què wàng dà tíng yǐ bào shèng dé

病有瘳,愿伏北阙,望大廷,以报盛德。

mǐn wáng yǐ bā yuè jǔ bīng yú yě nán shì zú bà juàn sān wáng zhī zhòng xiāng yǔ gōng zhī yīn qí ruò dì yú shàn yǐ chéng qí zhū zhì jīn guó kōng xū qiǎn shǐ zhě shàng fú jié qǐng suǒ lì bù gǎn zì lì yǐ dài tiān zǐ zhī míng zhào

闽王以八月举兵于冶南,士卒罢倦,三王之众相与攻之,因其弱弟馀善以成其诛,至今国空虚,遣使者上符节,请所立,不敢自立,以待天子之明诏。

cǐ yī jǔ bù cuò yī bīng zhī fēng bù yòng yī zú zhī sǐ ér mǐn wáng fú gū nán yuè bèi zé wēi zhèn bào wáng yì cún wēi guó cǐ zé bì xià shēn jì yuǎn lǜ zhī suǒ chū yě

此一举,不挫一兵之锋,不用一卒之死,而闽王伏辜,南越被泽,威震暴王,义存危国,此则陛下深计远虑之所出也。

shì xiào jiàn qián gù shǐ chén zhù lái yù wáng yì

事效见前,故使臣助来谕王意。

yú shì wáng xiè yuē suī tāng fá jié wén wáng fá chóng chéng bù guò cǐ

于是王谢曰:“虽汤伐桀,文王伐崇,诚不过此。

chén ān wàng yǐ yú yì kuáng yán bì xià bù rěn jiā zhū shǐ shǐ zhě lín zhào chén ān yǐ suǒ bù wén chéng bù shèng hòu xìng

臣安妄以愚意狂言,陛下不忍加诛,使使者临诏臣安以所不闻,诚不胜厚幸!

zhù yóu shì yǔ huái nán wáng xiāng jié ér hái

”助由是与淮南王相结而还。

shàng dà yuè

上大说。

zhù shì yàn cóng róng shàng wèn zhù jū xiāng lǐ shí zhù duì yuē jiā pín wèi you xù fù rén suǒ rǔ

助侍燕从容,上问助居乡里时,助对曰:“家贫,为友婿富人所辱。

shàng wèn suǒ yù duì yuàn wèi kuài jī tài shǒu

”上问所欲,对愿为会稽太守。

yú shì bài wèi kuài jī tài shǒu

于是拜为会稽太守。

shù nián bù wén wèn

数年,不闻问。

cì shū yuē zhì zhào kuài jī tài shǒu jūn yàn chéng míng zhī lú láo shì cóng zhī shì huái gù tǔ chū wèi jùn lì

赐书曰:“制诏会稽太守:君厌承明之庐,劳侍从之事,怀故土,出为郡吏。

kuài jī dōng jiē yú hǎi nán jìn zhū yuè běi zhěn dà jiāng

会稽东接于海,南近诸越,北枕大江。

jiān zhě kuò yān jiǔ bù wén wèn jù yǒu chūn qiū duì wú yǐ sū qín cóng héng

间者,阔焉久不闻问,具有《春秋》对,毋以苏秦从横。

zhù kǒng shàng shū xiè chēng chūn qiū tiān wáng chū jū yú zhèng bù néng shì mǔ gù jué zhī

”助恐,上书谢称:“《春秋》天王出居于郑,不能事母,故绝之。

chén shì jūn yóu zǐ shì fù mǔ yě chén zhù dāng fú zhū

臣事君,犹子事父母也,臣助当伏诛。

bì xià bù rěn jiā zhū yuàn fèng sān nián jì zuì

陛下不忍加诛,愿奉三年计最。

zhào xǔ yīn liú shì zhōng

”诏许,因留侍中。

yǒu jī yì zhé shǐ wéi wén jí zuò fù sòng shù shí piān

有奇异,辄使为文,及作赋颂数十篇。

hòu huái nán wáng lái cháo hòu lù yí zhù jiāo sī lùn yì

后淮南王来朝,厚赂遗助,交私论议。

jí huái nán wáng fǎn shì yǔ zhù xiāng lián shàng báo qí zuì yù wù zhū

及淮南王反,事与助相连,上薄其罪,欲勿诛。

tíng wèi zhāng tāng zhēng yǐ wéi zhù chū rù jìn mén fù xīn zhī chén ér wài yǔ zhū hóu jiāo sī rú cǐ bù zhū hòu bù kě zhì

廷尉张汤争,以为助出入禁门,腹心之臣,而外与诸侯交私如此,不诛,后不可治。

zhù jìng qì shì

助竟弃市。

zhū mǎi chén zì wēng zi wú rén yě

朱买臣字翁子,吴人也。

jiā pín hào dú shū bù zhì chǎn yè cháng ài xīn qiáo mài yǐ gěi shí dān shù xīn xíng qiě sòng shū

家贫,好读书,不治产业,常艾薪樵,卖以给食,担束薪,行且诵书。

qí qī yì fù dài xiāng suí shù zhǐ mǎi chén wú gē ǒu dào zhōng

其妻亦负戴相随,数止买臣毋歌呕道中。

mǎi chén yù yì jí gē qī xiū zhī qiú qù

买臣愈益疾歌,妻羞之,求去。

mǎi chén xiào yuē wǒ nián wǔ shí dāng fù guì jīn yǐ sì shí yú yǐ

买臣笑曰:“我年五十当富贵,今已四十余矣。

nǚ kǔ rì jiǔ dài wǒ fù guì bào nǚ gōng

女苦日久,待我富贵报女功。

qī huì nù yuē rú gōng děng zhōng è sǐ gōu zhōng ěr hé néng fù guì

”妻恚怒曰:“如公等,终饿死沟中耳,何能富贵!

mǎi chén bù néng liú jí tīng qù

”买臣不能留,即听去。

qí hòu mǎi chén dú xíng gē dào zhōng fù xīn mù jiān

其后,买臣独行歌道中,负薪墓间。

gù qī yǔ fū jiā jù shàng zhǒng jiàn mǎi chén jī hán hū fàn yǐn zhī

故妻与夫家俱上冢,见买臣饥寒,呼饭饮之。

hòu shù suì mǎi chén suí shàng jì lì wèi zú jiāng zhòng chē zhì cháng ān yì què shàng shū shū jiǔ bù bào

后数岁,买臣随上计吏为卒,将重车至长安,诣阙上书,书久不报。

dài zhào gōng chē liáng yòng fá shàng jì lì zú gèng qǐ gài zhī

待诏公车,粮用乏,上计吏卒更乞丐之。

huì yì zǐ yán zhù guì xìng jiàn mǎi chén zhào jiàn shuō chūn qiū yán chu cí dì shén shuō zhī bài mǎi chén wèi zhōng dài fū yǔ yán zhù jù shì zhōng

会邑子严助贵幸,荐买臣,召见,说《春秋》,言《楚词》,帝甚说之,拜买臣为中大夫,与严助俱侍中。

shì shí fāng zhù shuò fāng gōng sūn hóng jiàn yǐ wéi bà bì zhōng guó

是时,方筑朔方,公孙弘谏,以为罢敝中国。

shàng shǐ mǎi chén nán qū hóng yǔ zài hóng chuán

上使买臣难诎弘,语在《弘传》。

hòu mǎi chén zuò shì miǎn jiǔ zhī zhào dài zhào

后买臣坐事免,久之,召待诏。

shì shí dōng yuè shù fǎn fù mǎi chén yīn yán gù dōng yuè wáng jū bǎo quán shān yī rén shǒu xiǎn qiān rén bù dé shàng

是时,东越数反复,买臣因言:“故东越王居保泉山,一人守险,千人不得上。

jīn wén dōng yuè wáng gēng xǐ chù nán xíng qù quán shān wǔ bǎi lǐ jū dà zé zhōng

今闻东越王更徙处南行,去泉山五百里,居大泽中。

jīn fā bīng fú hǎi zhí zhǐ quán shān chén zhōu liè bīng xí juǎn nán xíng kě pò miè yě

今发兵浮海,直指泉山,陈舟列兵,席卷南行,可破灭也。

shàng bài mǎi chén kuài jī tài shǒu

”上拜买臣会稽太守。

shàng wèi mǎi chén yuē fù guì bù guī gù xiāng rú yī xiù yè xíng jīn zi hé rú

上谓买臣曰:“富贵不归故乡,如衣绣夜行,今子何如?

mǎi chén dùn shǒu cí xiè

”买臣顿首辞谢。

zhào mǎi chén dào jùn zhì lóu chuán bèi liáng shí shuǐ zhàn jù xū zhào shū dào jūn yǔ jù jìn

诏买臣到郡,治楼船,备粮食、水战具,须诏书到,军与俱进。

chū mǎi chén miǎn dài zhào cháng cóng kuài jī shǒu dǐ zhě jì jū fàn shí

初,买臣免,待诏,常从会稽守邸者寄居饭食。

bài wèi tài shǒu mǎi chén yī gù yī huái qí yìn shòu bù guī jùn dǐ

拜为太守,买臣衣故衣,怀其印绶,步归郡邸。

zhí shàng jì shí kuài jī lì fāng xiāng yǔ qún yǐn bù shì mǎi chén

直上计时,会稽吏方相与群饮,不视买臣。

mǎi chén rù shì zhōng shǒu dǐ yǔ gòng shí shí qiě bǎo shǎo jiàn qí shòu shǒu dǐ guài zhī qián yǐn qí shòu shì qí yìn kuài jī tài shǒu zhāng yě

买臣入室中,守邸与共食,食且饱,少见其绶,守邸怪之,前引其绶,视其印,会稽太守章也。

shǒu dǐ jīng chū yǔ shàng jì yuàn lì

守邸惊,出语上计掾吏。

jiē zuì dà hū yuē wàng dàn ěr

皆醉,大呼曰:“妄诞耳!

shǒu dǐ yuē shì lái shì zhī

”守邸曰:“试来视之。

qí gù rén sù qīng mǎi chén zhě rù nèi shì zhī hái zǒu jí hū yuē shí rán

”其故人素轻买臣者入内视之,还走,疾呼曰:“实然!

zuò zhōng jīng hài bái shǒu chéng xiāng tuī pái chén liè zhōng tíng bài yè

”坐中惊骇,白守丞,相推排陈列中庭拜谒。

mǎi chén xú chū hù

买臣徐出户。

yǒu qǐng cháng ān jiù lì chéng sì mǎ chē lái yíng mǎi chén suì chéng chuán qù

有顷,长安厩吏乘驷马车来迎,买臣遂乘传去。

kuài jī wén tài shǒu qiě zhì fā mín chú dào xiàn zhǎng lì bìng sòng yíng chē bǎi yú chéng

会稽闻太守且至,发民除道,县长吏并送迎,车百余乘。

rù wú jiè jiàn qí gù qī qī fū zhì dào

入吴界,见其故妻、妻夫治道。

mǎi chén zhù chē hū lìng hòu chē zài qí fū qī dào tài shǒu shě zhì yuán zhōng gěi shí zhī

买臣驻车,呼令后车载其夫妻,到太守舍,置园中,给食之。

jū yī yuè qī zì jīng sǐ mǎi chén qǐ qí fu qián lìng zàng

居一月,妻自经死,买臣乞其夫钱,令葬。

xī zhào jiàn gù rén yǔ yǐn shí zhū cháng yǒu ēn zhě jiē bào fù yān

朱买臣把朋友、供给他饮食以及曾有恩于他的人全部召来相见,都给予报答。

jū suì yú mǎi chén shòu zhào jiàng bīng yǔ héng hǎi jiāng jūn hán shuō děng jù jī pò dōng yuè yǒu gōng

居岁余,买臣受诏将兵,与横海将军韩说等俱击破东越,有功。

zhēng rù wéi zhǔ jué dū wèi liè yú jiǔ qīng

征入为主爵都尉,列于九卿。

shù nián zuò fǎ miǎn guān fù wèi chéng xiàng zhǎng shǐ

数年,坐法免官,复为丞相长史。

zhāng tāng wèi yù shǐ dài fū

张汤为御史大夫。

shǐ mǎi chén yǔ yán zhù jù shì zhōng guì yòng shì tāng shàng wèi xiǎo lì qū zǒu mǎi chén děng qián

始,买臣与严助俱侍中,贵用事,汤尚为小吏,趋走买臣等前。

hòu tāng yǐ yán wèi zhì huái nán yù pái xiàn yán zhù mǎi chén yuàn tāng

后汤以延尉治淮南狱,排陷严助,买臣怨汤。

jí mǎi chén wèi zhǎng shǐ tāng shù xíng chéng xiàng shì zhī mǎi chén sù guì gù líng shé zhī

及买臣为长史,汤数行丞相事,知买臣素贵,故陵折之。

mǎi chén jiàn tāng zuò chuáng shàng fú wèi lǐ

买臣见汤,坐床上弗为礼。

mǎi chén shēn yuàn cháng yù sǐ zhī

买臣深怨,常欲死之。

hòu suì gào tāng yīn shì tāng zì shā shàng yì zhū mǎi chén

后遂告汤阴事,汤自杀,上亦诛买臣。

mǎi chén zǐ shān fǔ guān zhì jùn shǒu yòu fú fēng

买臣子山拊官至郡守,右扶风。

wú qiū shòu wáng zì zi gàn zhào rén yě

吾丘寿王字子赣,赵人也。

nián shào yǐ shàn gé wǔ zhào dài zhào

年少,以善格五召待诏。

zhào shǐ cóng zhōng dài fū dǒng zhòng shū shòu chūn qiū gāo cái tōng míng

诏使从中大夫董仲舒受《春秋》,高才通明。

qiān shì zhōng zhōng láng zuò fǎ miǎn

迁侍中中郎,坐法免。

shàng shū xiè zuì yuàn yǎng mǎ huáng mén shàng bù xǔ

上书谢罪,愿养马黄门,上不许。

hòu yuàn shǒu sāi hàn kòu nán fù bù xǔ

后愿守塞扞寇难,复不许。

jiǔ zhī shàng shū yuàn jī xiōng nú zhào wèn zhuàng shòu wáng duì liáng shàn fù zhào wèi láng

久之,上疏愿击匈奴,诏问状,寿王对良善,复召为郎。

shāo qiān huì dōng jùn dào zéi qǐ bài wèi dōng jùn dū wèi

稍迁,会东郡盗贼起,拜为东郡都尉。

shàng yǐ shòu wáng wèi dū wèi bù fù zhì tài shǒu

上以寿王为都尉,不复置太守。

shì shí jūn lǚ shù fā nián suì bù shú duō dào zéi

是时,军旅数发,年岁不熟,多盗贼。

zhào cì shòu wáng xǐ shū yuē zi zài zhèn qián zhī shí zhī lüè fú còu yǐ wéi tiān xià shǎo shuāng hǎi nèi guǎ èr

诏赐寿王玺书曰:“子在朕前之时,知略辐凑,以为天下少双,海内寡二。

jí zhì lián shí yú chéng zhī shǒu rèn sì qiān dàn zhī zhòng zhí shì bìng fèi dào zéi cóng héng shén bù chēng zài qián shí hé yě

及至连十余城之守,任四千石之重,职事并废,盗贼从横,甚不称在前时,何也?

shòu wáng xiè zuì yīn yán qí zhuàng

”寿王谢罪,因言其状。

hòu zhēng rù wèi guāng lù dài fu shì zhōng

后征入为光禄大夫侍中。

chéng xiàng gōng sūn hóng zòu yán mín bù dé xié gōng nǔ

丞相公孙弘奏言:“民不得挟弓弩。

shí zéi kuò nǔ bǎi lì bù gǎn qián dào zéi bù zhé fú gū miǎn tuō zhě zhòng hài guǎ ér lì duō cǐ dào zéi suǒ yǐ fán yě

十贼彍弩,百吏不敢前,盗贼不辄伏辜,免脱者众,害寡而利多,此盗贼所以蕃也。

jìn mín bù dé xié gōng nǔ zé dào zéi zhí duǎn bīng duǎn bīng jiē zé zhòng zhě shèng

禁民不得挟弓弩,则盗贼执短兵,短兵接则众者胜。

yǐ zhòng lì bǔ guǎ zéi qí shì bì de

以众吏捕寡贼,其势必得。

dào zéi yǒu hài wú lì qiě mò fàn fǎ xíng cuò zhī dào yě

盗贼有害无利,且莫犯法,刑错之道也。

chén yú yǐ wéi jìn mín wú de xié gōng nǔ biàn

臣愚以为禁民毋得挟弓弩便。

shàng xià qí yì

”上下其议。

shòu wáng duì yuē

寿王对曰:

chén wén gǔ zhě zuò wǔ bīng fēi yǐ xiāng hài yǐ jìn bào tǎo yá yě

臣闻古者作五兵,非以相害,以禁暴讨邪也。

ān jū zé yǐ zhì měng shòu ér bèi fēi cháng yǒu shì zé yǐ shè shǒu wèi ér shī xíng zhèn

安居则以制猛兽而备非常,有事则以设守卫而施行阵。

jí zhì zhōu shì shuāi wēi shàng wú míng wáng zhū hóu lì zhèng qiáng qīn ruò zhòng bào guǎ hǎi nèi wán bì qiǎo zhà bìng shēng

及至周室衰微,上无明王,诸侯力政,强侵弱,众暴寡,海内抏敝,巧诈并生。

shì yǐ zhī zhě xiàn yú yǒng zhě wēi qiè gǒu yǐ dé shèng wèi wu bù gù yì lǐ

是以知者陷愚,勇者威怯,苟以得胜为务,不顾义理。

gù jī biàn xiè shì suǒ yǐ xiāng zéi hài zhī jù bù kě shèng shǔ

故机变械饰,所以相贼害之具不可胜数。

yú shì qín jiān tiān xià fèi wáng dào lì sī yì miè shī shū ér shǒu fǎ lìng qù rén ēn ér rèn xíng lù duò míng chéng shā háo jié xiāo jiǎ bīng zhé fēng rèn

于是秦兼天下,废王道,立私议,灭《诗》、《书》而首法令,去仁恩而任刑戮,堕名城,杀豪桀,销甲兵,折锋刃。

qí hòu mín yǐ yōu chú chuí tǐng xiāng tà jī fàn fǎ zī zhòng dào zéi bù shèng zhì yú zhě yī sè lù qún dào mǎn shān zú yǐ luàn wáng

其后,民以耰锄箠梃相挞击,犯法滋众,盗贼不胜,至于赭衣塞路,群盗满山,卒以乱亡。

gù shèng wáng wu jiào huà ér shěng jìn fáng zhī qí bù zú shì yě

故圣王务教化而省禁防,知其不足恃也。

jīn bì xià zhāo míng dé jiàn tài píng jǔ jùn cái xīng xué guān sān gōng yǒu sī huò yóu qióng xiàng qǐ bái wū liè dì ér fēng yǔ nèi rì huà fāng wài xiàng fēng rán ér dào zéi yóu yǒu zhě jùn guó èr qiān dàn zhī zuì fēi xié gōng nǔ zhī guò yě

今陛下昭明德,建太平,举俊才,兴学官,三公有司或由穷巷,起白屋,裂地而封,宇内日化,方外乡风,然而盗贼犹有者,郡国二千石之罪,非挟弓弩之过也。

lǐ yuē nán zǐ shēng sāng hú péng shǐ yǐ jǔ zhī míng shì yǒu shì yě

《礼》曰男子生,桑弧蓬矢以举之,明示有事也。

kǒng zǐ yuē wú hé zhí zhí shè hu

孔子曰:“吾何执,执射乎?

dà shè zhī lǐ zì tiān zǐ jiàng jí shù rén sān dài zhī dào yě

”大射之礼,自天子降及庶人,三代之道也。

shī yún dà hòu jì kàng gōng shǐ sī zhāng shè fu jì tóng xiàn ěr fā gōng yán guì zhōng yě

《诗》云“大侯既抗,弓矢斯张,射夫既同,献尔发功”,言贵中也。

yú wén shèng wáng hé shè yǐ míng jiào yǐ wèi wén gōng shǐ zhī wèi jìn yě

愚闻圣王合射以明教矣,未闻弓矢之为禁也。

qiě suǒ wéi jìn zhě wèi dào zéi zhī yǐ gōng duó yě

且所为禁者,为盗贼之以攻夺也。

gōng duó zhī zuì sǐ rán ér bù zhǐ zhě dà jiān zhī yú zhòng zhū gù bù bì yě

攻夺之罪死,然而不止者,大奸之于重诛固不避也。

chén kǒng xié rén xié zhī ér lì bù néng zhǐ liáng mín yǐ zì bèi ér dǐ fǎ jìn shì shàn zéi wēi ér duó mín jiù yě

臣恐邪人挟之而吏不能止,良民以自备而抵法禁,是擅贼威而夺民救也。

qiè yǐ wéi wú yì yú jìn jiān ér fèi xiān wáng zhī diǎn shǐ xué zhě bù dé xí xíng qí lǐ dà bù biàn

窃以为无益于禁奸,而废先王之典,使学者不得习行其礼,大不便。

shū zòu shàng yǐ nán chéng xiàng hóng

书奏,上以难丞相弘。

hóng qū fú yān

弘诎服焉。

jí fén yīn de bǎo dǐng wǔ dì jiā zhī jiàn jiàn zōng miào zāng yú gān quán gōng

及汾阴得宝鼎,武帝嘉之,荐见宗庙,臧于甘泉宫。

qún chén jiē shàng shòu hè yuē bì xià de zhōu dǐng

群臣皆上寿贺曰:“陛下得周鼎。

shòu wáng dú yuē fēi zhōu dǐng

”寿王独曰非周鼎。

shàng wén zhī zhào ér wèn zhī yuē jīn zhèn de zhōu dǐng qún chén jiē yǐ wéi rán shòu wáng dú yǐ wéi fēi hé yě

上闻之,召而问之,曰:“今朕得周鼎,群臣皆以为然,寿王独以为非,何也?

yǒu shuō zé kě wú shuō zé sǐ

说得有道理便罢,说不出道理就处死你。”

shòu wáng duì yuē chén ān gǎn wú shuō

”寿王对曰:“臣安敢无说!

chén wén zhōu dé shǐ hu hòu jì cháng yú gōng liú dà yú dài wáng chéng yú wén wǔ xiǎn yú zhōu gōng dé zé shàng zhāo tiān xià lòu quán wú suǒ bù tōng

臣闻周德始乎后稷,长于公刘,大于大王,成于文、武,显于周公,德泽上昭,天下漏泉,无所不通。

shàng tiān bào yìng dǐng wèi zhōu chū gù míng yuē zhōu dǐng

上天报应,鼎为周出,故名曰周鼎。

jīn hàn zì gāo zǔ jì zhōu yì zhāo dé xiǎn xíng bù ēn shī huì liù hé hé tóng

今汉自高祖继周,亦昭德显行,布恩施惠,六合和同。

zhì yú bì xià huī kuò zǔ yè gōng dé yù shèng tiān ruì bìng zhì zhēn xiáng bì jiàn

至于陛下,恢廓祖业,功德愈盛,天瑞并至,珍祥毕见。

xī qín shǐ huáng qīn chū dǐng yú péng chéng ér bù néng de tiān zuò yǒu dé ér bǎo dǐng zì chū cǐ tiān zhī suǒ yǐ yǔ hàn nǎi hàn bǎo fēi zhōu bǎo yě

昔秦始皇亲出鼎于彭城而不能得,天祚有德而宝鼎自出,此天之所以与汉,乃汉宝,非周宝也。

shàng yuē shàn

皇上说:“好。”

qún chén jiē chēng wàn suì

”群臣皆称万岁。

shì rì cì shòu wáng huáng jīn shí jīn

是日,赐寿王黄金十斤。

hòu zuò shì zhū

后坐事诛。

zhǔ fù yǎn qí guó lín zī rén yě

主父偃,齐国临菑人也。

xué zhǎng duǎn cóng héng shù wǎn nǎi xué yì chūn qiū bǎi jiā zhī yán

学长短从横术,晚乃学《易》、《春秋》、百家之言。

yóu qí zhū zǐ jiān zhū rú shēng xiāng yǔ pái bīn bù róng yú qí

游齐诸子间,诸儒生相与排傧,不容于齐。

jiā pín jiǎ dài wú suǒ de běi yóu yàn zhào zhōng shān jiē mò néng hòu kè shén kùn

家贫,假贷无所得,北游燕、赵、中山,皆莫能厚,客甚困。

yǐ zhū hóu mò zú yóu zhě yuán guāng yuán nián nǎi xi rù guān jiàn wèi jiāng jūn

以诸侯莫足游者,元光元年,乃西入关见卫将军。

wèi jiāng jūn shù yán shàng shàng bù xǐng

卫将军数言上,上不省。

zī yòng fá liú jiǔ zhū hóu bīn kè duō yàn zhī nǎi shàng shū què xià

资用乏,留久,诸侯宾客多厌之,乃上书阙下。

cháo zòu mù zhào rù jiàn

早上呈递奏章,傍晚就被召入宫觐见。

suǒ yán jiǔ shì qí bā shì wéi lǜ lìng yī shì jiàn fá xiōng nú yuē

所言九事,其八事为律令,一事谏伐匈奴,曰:

chén wén míng zhǔ bù è qiē jiàn yǐ bó guān zhōng chén bù bì zhòng zhū yǐ zhí jiàn shì gù shì wú yí cè ér gōng liú wàn shì

臣闻明主不恶切谏以博观,忠臣不避重诛以直谏,是故事无遗策而功流万世。

jīn chén bù gǎn yǐn zhōng bì sǐ yǐ xiào yú jì yuàn bì xià xìng shè ér shǎo chá zhī

今臣不敢隐忠避死,以效愚计,愿陛下幸赦而少察之。

sī mǎ fǎ yuē guó suī dà hào zhàn bì wáng

《司马法》曰:“国虽大,好战必亡;

tiān xià suī píng wàng zhàn bì wēi

天下即使太平,忘记备战必定危险。”

tiān xià jì píng tiān zǐ dà kǎi chūn sōu qiū xiǎn zhū hóu chūn zhèn lǚ qiū zhì bīng suǒ yǐ bù wàng zhàn yě

”天下既平,天子大恺,春搜秋狝,诸侯春振旅,秋治兵,所以不忘战也。

qiě nù zhě nì dé yě bīng zhě xiōng qì yě zhēng zhě mò jié yě

且怒者逆德也,兵者凶器也,争者末节也。

gǔ zhī rén jūn yī nù bì fú shī liú xiě gù shèng wáng chóng xíng zhī

古代的君主一旦发怒,必定尸横遍野、血流成河,所以圣明的君王慎重行事。

fu wu zhàn shèng qióng wǔ shì wèi yǒu bù huǐ zhě yě

夫务战胜,穷武事,未有不悔者也。

xī qín huáng dì rèn zhàn shèng zhī wēi cán shí tiān xià bìng tūn zhàn guó hǎi nèi wèi yī gōng qí sān dài

从前秦始皇凭借战胜的威势,像蚕吃桑叶一样吞并天下,统一战国,四海归一,功绩可与夏、商、周三代媲美。

wu shèng bù xiū yù gōng xiōng nú lǐ sī jiàn yuē bù kě

一心只想取胜而不肯罢休,打算攻打匈奴,李斯劝谏说:“不能这样做。

fu xiōng nú wú chéng guō zhī jū wěi jī zhī shǒu qiān xǐ niǎo jǔ nán de ér zhì

夫匈奴无城郭之居,委积之守,迁徙鸟举,难得而制。

qīng bīng shēn rù liáng shí bì jué

如果派轻装部队深入敌境,粮食供应必然会断绝;

yùn liáng yǐ xíng zhòng bù jí shì

运粮以行,重不及事。

de qí de bù zú yǐ wéi lì

得其地,不足以为利;

de qí mín bù kě diào ér shǒu yě

得其民,不可调而守也。

shèng bì qì zhī fēi mín fù mǔ mí bì zhōng guó gān xīn xiōng nú fēi wán jì yě

胜必弃之,非民父母,靡敝中国,甘心匈奴,非完计也。

qín huáng dì bù tīng suì shǐ méng tián jiàng bīng ér gōng hú què dì qiān lǐ yǐ hé wèi jìng

”秦皇帝不听,遂使蒙恬将兵而攻胡,却地千里,以河为境。

de gù zé lǔ bù shēng wǔ gǔ rán hòu fā tiān xià dīng nán yǐ shǒu běi hé

地固泽卤,不生五谷,然后发天下丁男以守北河。

bào bīng lù shī shí yǒu yú nián sǐ zhě bù kě shèng shǔ zhōng bù néng yú hé ér běi

暴兵露师十有余年,死者不可胜数,终不能逾河而北。

shì qǐ rén zhòng zhī bù zú bīng gé zhī bù bèi zāi

是岂人众之不足,兵革之不备哉?

qí shì bù kě yě

而是形势根本不允许。

yòu shǐ tiān xià fēi chú wǎn sù qǐ yú huáng chuí láng yá fù hǎi zhī jùn zhuǎn shū běi hé lǜ sān shí zhōng ér zhì yī shí

又使天下飞刍挽粟,起于黄、腄、琅邪负海之郡,转输北河,率三十钟而致一石。

nán zǐ jí gēng bù zú yú liáng xiǎng nǚ zǐ fǎng jì bù zú yú wéi mù

男子疾耕不足于粮饷,女子纺绩不足于帷幕。

bǎi xìng mí bì gū guǎ lǎo ruò bù néng xiāng yǎng dào sǐ zhě xiāng wàng gài tiān xià shǐ pàn yě

百姓靡敝,孤寡老弱不能相养,道死者相望,盖天下始叛也。

jí zhì gāo huáng dì dìng tiān xià lüè dì yú biān wén xiōng nú jù dài gǔ zhī wài ér yù jī zhī

及至高皇帝定天下,略地于边,闻匈奴聚代谷之外而欲击之。

yù shǐ chéng jiàn yuē bù kě

御史成谏曰:“不可。

fu xiōng nú shòu jù ér niǎo sàn cóng zhī rú bó jǐng jīn yǐ bì xià shèng dé gōng xiōng nú chén qiè wēi zhī

夫匈奴,兽聚而鸟散,从之如搏景,今以陛下盛德攻匈奴,臣窃危之。

gāo dì bù tīng suì zhì dài gǔ guǒ yǒu píng chéng zhī wéi

”高帝不听,遂至代谷,果有平城之围。

gāo dì huǐ zhī nǎi shǐ liú jìng wǎng jié hé qīn rán hòu tiān xià wáng gān gē zhī shì

高帝悔之,乃使刘敬往结和亲,然后天下亡干戈之事。

gù bīng fǎ yuē xīng shī shí wàn rì fèi qiān jīn

故兵法曰:“兴师十万,日费千金。

qín cháng jī zhòng shù shí wàn rén suī yǒu fù jūn shā jiāng xì lǔ chán yú shì zú yǐ jié yuàn shēn chóu bù zú yǐ cháng tiān xià zhī fèi

”秦常积众数十万人,虽有覆军杀将,系虏单于,适足以结怨深仇,不足以偿天下之费。

fu xiōng nú xíng dào qīn qū suǒ yǐ wèi yè tiān xìng gù rán

夫匈奴行盗侵驱,所以为业,天性固然。

shàng zì yú xià yīn zhōu gù bù chéng dū qín shòu chù zhī bù bǐ wéi rén

上自虞、夏、殷、周,固不程督,禽兽畜之,不比为人。

fū bù shàng guān yú xià yīn zhōu zhī tǒng ér xià xún jìn shì zhī shī cǐ chén zhī suǒ yǐ dà kǒng bǎi xìng suǒ jí kǔ yě

夫不上观虞、夏、殷、周之统,而下循近世之失,此臣之所以大恐,百姓所疾苦也。

qiě fú bīng jiǔ zé biàn shēng shì kǔ zé lǜ yì

况且战争持续久了就会生变,劳役太苦就会让人心思改变。

shǐ biān jìng zhī mín mí bì chóu kǔ jiāng lì xiāng yí ér wài shì gù wèi tuó zhāng hán de chéng qí sī ér qín zhèng bù xíng quán fēn èr zi cǐ dé shī zhī xiào yě

使边境之民靡敝愁苦,将吏相疑而外市,故尉佗、章邯得成其私,而秦政不行,权分二子,此得失之效也。

gù zhōu shū yuē ān wēi zài chū lìng cún wáng zài suǒ yòng

故《周书》曰:“安危在出令,存亡在所用。

yuàn bì xià shú jì zhī ér jiā chá yān

”愿陛下孰计之而加察焉。

shì shí xú lè yán ān yì jù shàng shū yán shì wù

是时,徐乐、严安亦俱上书言世务。

shū zòu shàng zhào jiàn sān rén wèi yuē gōng jiē ān zài

书奏,上召见三人,谓曰:“公皆安在?

hé xiāng jiàn zhī wǎn yě

为何这么晚才相见!

nǎi bài yǎn lè ān jiē wèi láng zhōng

”乃拜偃、乐、安皆为郎中。

yǎn shù shàng shū yán shì qiān yè shì zhōng láng zhōng dài fū

偃数上疏言事,迁谒事、中郎、中大夫。

suì zhōng sì qiān

岁中四迁。

yǎn shuō shàng yuē gǔ zhě zhū hóu de bù guò bǎi lǐ qiáng ruò zhī xíng yì zhì

偃说上曰:“古者诸侯地不过百里,强弱之形易制。

jīn zhū hóu huò lián chéng shù shí dì fāng qiān lǐ

今诸侯或连城数十,地方千里。

huǎn zé jiāo shē yì wèi yín luàn

缓则骄奢易为淫乱;

jí zé zǔ qí qiáng ér hé zòng yǐ shuò jīng shī

急则阻其强而合从以朔京师。

jīn yǐ fǎ gē xuē zé nì jié méng qǐ qián rì cháo cuò shì yě

今以法割削,则逆节萌起,前日朝错是也。

jīn zhū hóu zǐ dì huò shí shù ér shì sì dài lì yú suī gǔ ròu wú chǐ dì zhī fēng zé rén xiào zhī dào bù xuān

今诸侯子弟或十数,而适嗣代立,余虽骨肉,无尺地之封,则仁孝之道不宣。

yuàn bì xià lìng zhū hóu de tuī ēn fèn zǐ dì yǐ dì hòu zhī

愿陛下令诸侯得推恩分子弟,以地侯之。

bǐ rén rén xǐ de suǒ yuàn shàng yǐ dé shī shí fēn qí guó

彼人人喜得所愿,上以德施,实分其国。

bì shāo zì xiāo ruò yǐ

必稍自销弱矣。

yú shì shàng cóng qí jì

”于是上从其计。

yòu shuō shàng yuē mào líng chū lì tiān xià háo jié jiān bìng zhī jiā luàn zhòng mín jiē kě xǐ mào líng nèi shí jīng shī wài xiāo jiān huá cǐ suǒ wèi bù zhū ér hài chú

又说上曰:“茂陵初立,天下豪桀兼并之家,乱众民,皆可徙茂陵,内实京师,外销奸猾,此所谓不诛而害除。

shàng yòu cóng zhī

”上又从之。

zūn lì wèi huáng hòu jí fā yàn wáng dìng guó yīn shì yǎn yǒu gōng yān

尊立卫皇后及发燕王定国阴事,偃有功焉。

dà chén jiē wèi qí kǒu lù yí lèi qiān jīn

大臣们都害怕他的言论,贿赂赠送累计千金。

huò shuō yǎn yuē dà héng

或说偃曰:“大横!

yǎn yuē chén jié fà yóu xué sì shí yú nián shēn bù dé suì qīn bù yǐ wèi zi kūn dì bù shōu bīn kè qì wǒ wǒ è rì jiǔ yǐ

”偃曰:“臣结发游学四十余年,身不得遂,亲不以为子,昆弟不收,宾客弃我,我厄日久矣。

zhàng fū shēng bù wǔ dǐng shí sǐ zé wǔ dǐng hēng ěr

丈夫生不五鼎食,死则五鼎亨耳!

wú rì mù gù dào xíng nì shī zhī

吾日暮,故倒行逆施之。

yǎn shèng yán shuò fāng de féi ráo wài zǔ hé méng tián chéng yǐ zhú xiōng nú nèi xǐng zhuǎn shū shù cáo guǎng zhōng guó miè hú zhī běn yě

偃盛言朔方地肥饶,外阻河,蒙恬城以逐匈奴,内省转输戍漕,广中国,灭胡之本也。

shàng lǎn qí shuō xià gōng qīng yì jiē yán bù biàn

皇上审阅了他的建议,交给公卿大臣们讨论,大家都说不合适。

gōng sūn hóng yuē qín shí cháng fā sān shí wàn zhòng zhù běi hé zhōng bù kě jiù yǐ ér qì zhī

公孙弘曰:“秦时尝发三十万众筑北河,终不可就,已而弃之。

zhū mǎi chén nán qū hóng suì zhì shuò fāng běn yǎn jì yě

”朱买臣难诎弘,遂置朔方,本偃计也。

yuán shuò zhōng yǎn yán qí wáng nèi yǒu yín shī zhī xíng shàng bài yǎn wèi qí xiāng

元朔中,偃言齐王内有淫失之行,上拜偃为齐相。

zhì qí biàn zhào kūn dì bīn kè sàn wǔ bǎi jīn yǔ zhī shù yuē shǐ wú pín shí kūn dì bù wǒ yī shí bīn kè bù wǒ nèi mén

至齐,遍召昆弟宾客,散五百金予之,数曰:“始吾贫时,昆弟不我衣食,宾客不我内门。

jīn wú xiāng qí zhū jūn yíng wǒ huò qiān lǐ

如今我当了齐相,各位却远道千里来迎接我。

wú yǔ zhū jūn jué yǐ wú fù rù yǎn zhī mén

我与各位断绝关系,不要再进我主父偃的门!

nǎi shǐ rén yǐ wáng yǔ zǐ jiān shì dòng wáng

”乃使人以王与姊奸事动王。

wáng yǐ wéi zhōng bù dé tuō kǒng xiào yàn wáng lùn sǐ nǎi zì shā

王以为终不得脱,恐效燕王论死,乃自杀。

yǎn shǐ wèi bù yī shí cháng yóu yàn zhào jí qí guì fā yàn shì

偃始为布衣时,尝游燕、赵,及其贵,发燕事。

zhào wáng kǒng qí wèi guó huàn yù shàng shū yán qí yīn shì wèi jū zhōng bù gǎn fā

赵王恐其为国患,欲上书言其阴事,为居中,不敢发。

jí qí wèi qí xiāng chū guān jí shǐ rén shàng shū gào yǎn shòu zhū hóu jīn yǐ gù zhū hóu zi duō yǐ de fēng zhě

及其为齐相,出关,即使人上书,告偃受诸侯金,以故诸侯子多以得封者。

jí qí wáng yǐ zì shā wén shàng dà nù yǐ wéi yǎn jié qí wáng lìng zì shā nǎi zhēng xià lì zhì

及齐王以自杀闻,上大怒,以为偃劫其王令自杀,乃征下吏治。

yǎn fú shòu zhū hóu zhī jīn shí bù jié qí wáng lìng zì shā

偃服受诸侯之金,实不劫齐王令自杀。

shàng yù wù zhū gōng sūn hóng zhēng yuē qí wáng zì shā wú hòu guó chú wèi jùn rù hàn yǎn běn shǒu è fēi zhū yǎn wú yǐ xiè tiān xià

上欲勿诛,公孙弘争曰:“齐王自杀无后,国除为郡,入汉,偃本首恶,非诛偃无以谢天下。

nǎi suì zú yǎn

”乃遂族偃。

yǎn fāng guì xìng shí kè yǐ qiān shù jí zú sǐ wú yī rén shì dú kǒng chē shōu zàng yān

偃方贵幸时,客以千数,及族死,无一人视,独孔车收葬焉。

shàng wén zhī yǐ chē wèi zhǎng zhě

上闻之,以车为长者。

xú lè yàn wú zhōng rén yě

徐乐,燕无终人也。

shàng shū yuē

上书曰:

chén wén tiān xià zhī huàn zài yú tǔ bēng bù zài wǎ jiě gǔ jīn yī yě

臣闻天下之患,在于土崩,不在瓦解,古今一也。

hé wèi tǔ bēng

什么叫土崩?

qín zhī mò shì shì yě

秦朝末年就是例子。

chén shè wú qiān shèng zhī zūn jiāng tǔ zhī de shēn fēi wáng gōng dà rén míng zú zhī hòu wú xiāng qū zhī yù fēi yǒu kǒng céng mò zǐ zhī xián táo zhū yī dùn zhī fù yě

陈涉无千乘之尊、疆土之地,身非王公大人名族之后,无乡曲之誉,非有孔、曾、墨子之贤,陶朱、猗顿之富也。

rán qǐ qióng xiàng fèn jí qín piān tǎn dà hū tiān xià cóng fēng cǐ qí gù hé yě

然起穷巷,奋棘矜,偏袒大呼,天下从风,此其故何也?

yóu mín kùn ér zhǔ bù xù xià yuàn ér shàng bù zhī sú yǐ luàn ér zhèng bù xiū cǐ sān zhě chén shè zhī suǒ yǐ wèi zī yě

由民困而主不恤,下怨而上不知,俗已乱而政不修,此三者陈涉之所以为资也。

cǐ zhī wèi tǔ bēng

此之谓土崩。

gù yuē tiān xià zhī huàn zài hu tǔ bēng

故曰天下之患在乎土崩。

hé wèi wǎ jiě

什么叫瓦解?

wú chu qí zhào zhī bīng shì yě

吴、楚、齐、赵等国的叛乱就是例子。

qī guó móu wèi dà nì hào jiē chēng wàn shèng zhī jūn dài jiǎ shù shí wàn wēi zú yǐ yán qí jìng nèi cái zú yǐ quàn qí shì mín rán bù néng xi ràng chǐ cùn zhī dì ér shēn wéi qín yú zhōng yuán zhě cǐ qí gù hé yě

七国谋为大逆,号皆称万乘之君,带甲数十万,威足以严其境内,财足以劝其士民,然不能西攘尺寸之地,而身为禽于中原者,此其故何也?

fēi quán qīng yú pǐ fū ér bīng ruò yú chén shè yě

非权轻于匹夫而兵弱于陈涉也。

dàng shì zhī shí xiān dì zhī dé wèi shuāi ér ān tǔ lè sú zhī mín zhòng gù zhū hóu wú jìng wài zhī zhù

当是之时,先帝之德未衰,而安土乐俗之民众,故诸侯无竟外之助。

cǐ zhī wèi wǎ jiě

此之谓瓦解。

gù yuē tiān xià zhī huàn bù zài wǎ jiě

故曰天下之患不在瓦解。

yóu cǐ guān zhī tiān xià chéng yǒu tǔ bēng zhī shì suī bù yī qióng chǔ zhī shì huò shǒu nàn ér wēi hǎi nèi chén shè shì yě kuàng sān jìn zhī jūn huò cún hu

由此观之,天下诚有土崩之势,虽布衣穷处之士或首难而危海内,陈涉是也,况三晋之君或存乎?

tiān xià suī wèi zhì yě chéng néng wú tǔ bēng zhī shì suī yǒu qiáng guó jìn bīng bù dé hái zhǒng ér shēn wéi qín wú chu shì yě kuàng qún chén bǎi xìng néng wéi luàn hū

天下虽未治也,诚能无土崩之势,虽有强国劲兵,不得还踵而身为禽,吴、楚是也,况群臣、百姓,能为乱乎?

cǐ èr tǐ zhě ān wēi zhī míng yào xián zhǔ zhī suǒ liú yì ér shēn chá yě

此二体者,安危之明要,贤主之所留意而深察也。

jiān zhě guān dōng wǔ gǔ shù bù dēng nián suì wèi fù mín duō qióng kùn zhòng zhī yǐ biān jìng zhī shì tuī shù xún lǐ ér guān zhī mín yi yǒu bù ān qí chù zhě yǐ

间者,关东五谷数不登,年岁未复,民多穷困,重之以边境之事,推数循理而观之,民宜有不安其处者矣。

bù ān gù yì dòng yì dòng zhě tǔ bēng zhī shì yě

不安故易动,易动者,土崩之势也。

gù xián zhǔ dú guān wàn huà zhī yuán míng yú ān wēi zhī jī xiū zhī miào táng zhī shàng ér xiāo wèi xíng zhī huàn yě

故贤主独观万化之原,明于安危之机,修之庙堂之上,而销未形之患也。

qí yào qī shǐ tiān xià wú tǔ bēng zhī shì ér yǐ yǐ

关键在于,期望使天下没有土崩瓦解的势头罢了。

gù suī yǒu qiáng guó jìn bīng bì xià zhú zǒu shòu shè fēi niǎo hóng yóu yàn zhī yòu yín cóng zì zhī guān jí chí chěng zhī lè zì ruò

故虽有强国劲兵,陛下逐走兽,射飞鸟,弘游燕之囿,淫从恣之观,极驰骋之乐,自若。

jīn shí sī zhú zhī shēng bù jué yú ěr wéi wò zhī sī pái yōu zhū rú zhī xiào bù fá yú qián ér tiān xià wú sù yōu

金石丝竹之声不绝于耳,帷幄之私、俳优侏儒之笑不乏于前,而天下无宿忧。

míng hé bì fù zi sú hé bì chéng kāng

名何必复、子,俗何必成、康!

suī rán chén qiè yǐ wéi bì xià tiān rán zhī zhì kuān rén zhī zī ér chéng yǐ tiān xià wèi wu zé yǔ tāng zhī míng bù nán móu ér chéng kāng zhī sú wèi bì bù fù xìng yě

虽然,臣窃以为陛下天然之质,宽仁之资,而诚以天下为务,则禹、汤之名不难侔,而成、康之俗未必不复兴也。

cǐ èr tǐ zhě lì rán hòu chù zūn ān zhī shí yáng guǎng yù yú dāng shì qīn tiān xià ér fú sì yí yú ēn yí dé wéi shù shì lóng nán miàn bèi yī shè mèi ér yī wáng gōng cǐ bì xià zhī suǒ fú yě

此二体者立,然后处尊安之实,扬广誉于当世,亲天下而服四夷,余恩遗德为数世隆,南面背依摄袂而揖王公,此陛下之所服也。

chén wén tú wáng bù chéng qí bì zú yǐ ān

臣听说图谋王业如果不能成功,其弊端也足以安定天下。

ān zé bì xià hé qiú ér bù dé hé wēi ér bù chéng xī zhēng ér bù fú zāi

安则陛下何求而不得,何威而不成,奚征而不服哉?

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →