yán ān zhě lín zī rén yě
严安者，临菑人也。
yǐ gù chéng xiàng shǐ shàng shū yuē
以故丞相史上书，曰：
chén wén zōu zǐ yuē zhèng jiào wén zhì zhě suǒ yǐ yún jiù yě dāng shí zé yòng guò zé shě zhī yǒu yì zé yì zhī gù shǒu yī ér bù biàn zhě wèi dǔ zhì zhī zhì yě
臣闻《邹子》曰：“政教文质者，所以云救也，当时则用，过则舍之，有易则易之，故守一而不变者，未睹治之至也。
jīn tiān xià rén mín yòng cái chǐ mí chē mǎ yī qiú gōng shì jiē jìng xiū shì diào wǔ shēng shǐ yǒu jié zú zá wǔ sè shǐ yǒu wén zhāng zhòng wǔ wèi fāng zhàng yú qián yǐ guān yù tiān xià
”今天下人民用财侈靡，车马衣裘宫室皆竞修饰，调五声使有节族，杂五色使有文章，重五味方丈于前，以观欲天下。
bǐ mín zhī qíng jiàn měi zé yuàn zhī shì jiào mín yǐ chǐ yě
彼民之情，见美则愿之，是教民以侈也。
chǐ ér wú jié zé bù kě shàn mín lí běn ér jiào mò yǐ
奢侈而没有节制财物就会不满足，民众就会背离本业而去追求末业了。
wèi bù kě tú de gù jìn shēn zhě bù dàn wéi zhà dài jiàn zhě kuā shā rén yǐ jiǎo duó ér shì bù zhī kuì gù jiān guǐ jìn zhǎng
未不可徒得，故搢绅者不惮为诈，带剑者夸杀人以矫夺，而世不知愧，故奸轨浸长。
fu jiā lì zhēn guài gù shùn yú ěr mù gù yǎng shī ér tài lè shī ér yín lǐ shī ér cǎi jiào shī ér wěi
夫佳丽珍怪固顺于耳目，故养失而泰，乐失而淫，礼失而采，教失而伪。
wěi cǎi yín tài fēi suǒ yǐ fàn mín zhī dào yě
伪、采、淫、泰，非所以范民之道也。
shì yǐ tiān xià rén mín zhú lì wú yǐ fàn fǎ zhě zhòng
是以天下人民逐利无已，犯法者众。
chén yuàn wèi mín zhì dù yǐ fáng qí yín shǐ pín fù bù xiāng yào yǐ hé qí xīn
臣愿为民制度以防其淫，使贫富不相耀以和其心。
xīn jì hé píng qí xìng tián ān
心既和平，其性恬安。
tián ān bù yíng zé dào zéi xiāo dào zéi xiāo zé xíng fá shǎo
恬安不营，则盗贼销，盗贼销，则刑罚少；
xíng fá shǎo zé yīn yáng hé sì shí zhèng fēng yǔ shí cǎo mù chàng mào wǔ gǔ fán shú liù chù suì zì mín bù yāo lì hé zhī zhì yě
刑罚少，则阴阳和，四时正，风雨时，草木畅茂，五谷蕃孰，六畜遂字，民不夭厉，和之至也。
chén wén zhōu yǒu tiān xià qí zhì sān bǎi yú suì chéng kāng qí lóng yě xíng cuò sì shí yú nián ér bù yòng
臣闻周有天下，其治三百余岁，成、康其隆也，刑错四十余年而不用。
jí qí shuāi yì sān bǎi yú nián gù wǔ bó gèng qǐ
及其衰，亦三百余年，故五伯更起。
bó zhě cháng zuǒ tiān zǐ xīng lì chú hài zhū bào jìn xié kuāng zhèng hǎi nèi yǐ zūn tiān zǐ
伯者，常佐天子兴利除害，诛暴禁邪，匡正海内，以尊天子。
wǔ bó jì méi xián shèng mò xù tiān zǐ gū ruò hào lìng bù xíng
五霸去世后，贤圣之人没有接续，天子孤立弱小，号令不能施行。
zhū hóu zì xíng qiáng líng ruò zhòng bào guǎ
诸侯恣行，强陵弱，众暴寡。
tián cháng cuàn qí liù qīng fēn jìn bìng wèi zhàn guó cǐ mín zhī shǐ kǔ yě
田常篡齐，六卿分晋，并为战国，此民之始苦也。
yú shì qiáng guó wu gōng ruò guó xiū shǒu hé zòng lián héng chí chē gǔ jī jiè zhòu shēng jī shī mín wú suǒ gào sù
于是强国务攻，弱国修守，合从连衡，驰车毂击，介胄生虮虱，民无所告诉。
jí zhì qín wáng cán shí tiān xià bìng tūn zhàn guó chēng hào huáng dì yī hǎi nèi zhī zhèng huài zhū hóu zhī chéng
及至秦王，蚕食天下，并吞战国，称号皇帝，一海内之政，坏诸侯之城。
xiāo qí bīng zhù yǐ wéi zhōng jù shì bù fù yòng
销其兵，铸以为钟虡，示不复用。
yuán yuán lí mín de miǎn yú zhàn guó féng míng tiān zi rén rén zì yǐ wéi gēng shēng
元元黎民得免于战国，逢明天子，人人自以为更生。
xiāng shǐ qín huǎn xíng fá báo fù liǎn shěng yáo yì guì rén yì jiàn quán lì shàng dǔ hòu xià nìng qiǎo biàn fēng yì sú huà yú hǎi nèi zé shì shì bì ān yǐ
乡使秦缓刑罚，薄赋敛，省繇役，贵仁义，贱权利，上笃厚，下佞巧，变风易俗，化于海内，则世世必安矣。
qín bù xíng shì fēng xún qí gù sú wèi zhī qiǎo quán lì zhě jìn dǔ hòu zhōng zhèng zhě tuì fǎ yán lìng kē chǎn yú zhě zhòng rì wén qí měi yì guǎng xīn yì
秦不行是风，循其故俗，为知巧权利者进，笃厚忠正者退，法严令苛，谄谀者众，日闻其美，意广心逸。
yù wēi hǎi wài shǐ méng tián jiàng bīng yǐ běi gōng qiáng hú pì dì jìn jìng shù yú běi hé fēi chú wǎn sù yǐ suí qí hòu
欲威海外，使蒙恬将兵以北攻强胡，辟地进境，戍于北河，飞刍挽粟以随其后。
yòu shǐ wèi tú huī jiāng lóu chuán zhī shì gōng yuè shǐ jiān lù záo qú yùn liáng shēn rù yuè de yuè rén dùn táo
又使尉屠睢将楼船之士攻越，使监禄凿渠运粮，深入越地，越人遁逃。
kuàng rì chí jiǔ liáng shí fá jué yuè rén jī zhī qín bīng dà bài
旷日持久，粮食乏绝，越人击之，秦兵大败。
qín nǎi shǐ wèi tuó jiāng zú yǐ shù yuè
秦朝于是派尉佗率军驻守越地。
dàng shì shí qín huò běi gòu yú hú nán guà yú yuè sù bīng yú wú yòng zhī de jìn ér bù dé tuì
当是时，秦祸北构于胡，南挂于越，宿兵于无用之地，进而不得退。
xíng shí yú nián dīng nán bèi jiǎ dīng nǚ zhuǎn shū kǔ bù liáo shēng zì jīng yú dào shù sǐ zhě xiāng wàng
行十余年，丁男被甲，丁女转输，苦不聊生，自经于道树，死者相望。
jí qín huáng dì bēng tiān xià dà pàn
及秦皇帝崩，天下大畔。
chén shèng wú guǎng jǔ chén wǔ chén zhāng ěr jǔ zhào xiàng liáng jǔ wú tián dān jǔ qí jǐng jū jǔ yǐng zhōu shì jǔ wèi hán guǎng jǔ yàn qióng shān tōng gǔ háo shì bìng qǐ bù kě shèng zài yě
陈胜、吴广举陈，武臣、张耳举赵，项梁举吴，田儋举齐，景驹举郢，周市举魏，韩广举燕，穷山通谷，豪士并起，不可胜载也。
rán běn jiē fēi gōng hóu zhī hòu fēi zhǎng guān zhī lì wú chǐ cùn zhī shì qǐ lǘ xiàng zhàng jí qín yìng shí ér dòng bù móu ér jù qǐ bù yuē ér tóng huì rǎng zhǎng de jìn zhì hū bó wáng shí jiào shǐ rán yě
然本皆非公侯之后，非长官之吏，无尺寸之势，起闾巷，杖棘矜，应时而动，不谋而俱起，不约而同会，壤长地进，至乎伯王，时教使然也。
qín guì wèi tiān zǐ fù yǒu tiān xià miè shì jué sì qióng bīng zhī huò yě
秦贵为天子，富有天下，灭世绝祀，穷兵之祸也。
gù zhōu shī zhī ruò qín shī zhī qiáng bù biàn zhī huàn yě
故周失之弱，秦失之强，不变之患也。
jīn xùn nán yí cháo yè láng jiàng qiāng bó lüè huì zhōu jiàn chéng yì shēn rù xiōng nú fán qí lóng chéng yì zhě měi zhī
今徇南夷，朝夜郎，降羌僰，略薉州，建城邑，深入匈奴，燔其龙城，议者美之。
cǐ rén chén zhī lì fēi tiān xià zhī cháng cè yě
此人臣之利，非天下之长策也。
jīn zhōng guó wú gǒu fèi zhī jǐng ér wài lèi yú yuǎn fāng zhī bèi mí bì guó jiā fēi suǒ yǐ zǐ mín yě
今中国无狗吠之警，而外累于远方之备，靡敝国家，非所以子民也。
xíng wú qióng zhī yù gān xīn kuài yì jié yuàn yú xiōng nú fēi suǒ yǐ ān biān yě
行无穷之欲，甘心快意，结怨于匈奴，非所以安边也。
huò rú ér bù jiě bīng xiū ér fù qǐ jìn zhě chóu kǔ yuǎn zhě jīng hài fēi suǒ yǐ chí jiǔ yě
祸挐而不解，兵休而复起，近者愁苦，远者惊骇，非所以持久也。
jīn tiān xià duàn jiǎ mó jiàn jiáo jiàn kòng xián zhuǎn shū jūn liáng wèi jiàn xiū shí cǐ tiān xià suǒ gòng yōu yě
今天下锻甲摩剑，矫箭控弦，转输军粮，未见休时，此天下所共忧也。
fu bīng jiǔ ér biàn qǐ shì fán ér lǜ shēng
战争持久就会发生变故，事务繁杂就会产生忧虑。
jīn wài jùn zhī de huò jǐ qiān lǐ liè chéng shù shí xíng shù rǎng zhì dài xié zhū hóu fēi zōng shì zhī lì yě
今外郡之地或几千里，列城数十，形束壤制，带胁诸侯，非宗室之利也。
shàng guān qí jìn suǒ yǐ wáng gōng shì bēi xuē liù qīng dà shèng yě
上观齐、晋所以亡，公室卑削，六卿大盛也；
xià lǎn qín zhī suǒ yǐ miè xíng yán wén kè yù dà wú qióng yě
下览秦之所以灭，刑严文刻，欲大无穷也。
jīn jùn shǒu zhī quán fēi tè liù qīng zhī zhòng yě de jǐ qiān lǐ fēi tè lǘ xiàng zhī zī yě jiá bīng qì xiè fēi tè jí qín zhī yòng yě yǐ féng wàn shì zhī biàn zé bù kě shèng huì yě
今郡守之权非特六卿之重也，地几千里非特闾巷之资也，甲兵器械非特棘矜之用也，以逢万世之变，则不可胜讳也。
hòu yǐ ān wèi qí mǎ lìng
后以安为骑马令。
zhōng jūn zì zi yún jǐ nán rén yě
终军字子云，济南人也。
shǎo hào xué yǐ biàn bó néng zhǔ wén wén yú jùn zhōng
少好学，以辩博能属文闻于郡中。
nián shí bā xuǎn wèi bó shì dì zǐ
年十八，选为博士弟子。
zhì fǔ shòu qiǎn tài shǒu wén qí yǒu yì cái zhào jiàn jūn
至府受遣，太守闻其有异材，召见军。
shén qí zhī yǔ jiāo jié
甚奇之，与交结。
jūn yī tài shǒu ér qù zhì cháng ān shàng shū yán shì
军揖太守而去，至长安上书言事。
wǔ dì yì qí wén bài jūn wèi yè zhě jǐ shì zhōng
武帝异其文，拜军为谒者给事中。
cóng shàng xìng yōng cí wǔ zhì huò bái lín yī jiǎo ér wǔ tí
从上幸雍祠五畤，获白麟，一角而五蹄。
shí yòu de qí mù qí zhī páng chū zhé fù hé yú mù shàng
时又得奇木，其枝旁出，辄复合于木上。
shàng yì cǐ èr wù bó móu qún chén
上异此二物，博谋群臣。
jūn shàng duì yuē
军上对曰：
chén wén shī sòng jūn dé lè wǔ hòu gōng yì jīng ér tóng zhǐ míng shèng dé zhī suǒ lóng yě
臣闻《诗》颂君德，《乐》舞后功，异经而同指，明盛德之所隆也。
nán yuè cuàn píng jiā wěi yǔ niǎo yú qún zhēng shuò bù jí qí sú
南越窜屏葭苇，与鸟鱼群，正朔不及其俗。
yǒu sī lín jìng ér dōng ōu nèi fù mǐn wáng fú gū nán yuè lài jiù
有司临境，而东瓯内附，闽王伏辜，南越赖救。
běi hú suí chù jiàn jū qín shòu xíng hǔ láng xīn shàng gǔ wèi néng shè
北胡随畜荐居，禽兽行，虎狼心，上古未能摄。
dà jiàng jūn bǐng yuè chán yú bēn mù
大将军秉钺，单于奔幕；
piào qí kàng jīng kūn yá yòu rèn
票骑抗旌，昆邪右衽。
shì zé nán qià ér wēi běi chàng yě
是泽南洽而威北畅也。
ruò fá bù ē jìn jǔ bù yí yuǎn shè guān sì xián xiàn shǎng dài gōng néng zhě jìn yǐ bǎo lù ba zhě tuì ér láo lì xíng yú yǔ nèi yǐ
若罚不阿近，举不遗远，设官俟贤，县赏待功，能者进以保禄，罢者退而劳力，刑于宇内矣。
lǚ zhòng měi ér bù zú huái shèng míng ér bù zhuān jiàn sān gōng zhī wén zhì zhāng jué zhí zhī suǒ yí fēng shàn zhī jūn wú wén yān
履众美而不足，怀圣明而不专，建三宫之文质，章厥职之所宜，封禅之君无闻焉。
fu tiān mìng chū dìng wàn shì cǎo chuàng jí zhēn liù hé tóng fēng jiǔ zhōu gòng guàn bì dài míng shèng rùn sè zǔ yè chuán yú wú qióng
夫天命初定，万事草创，及臻六合同风，九州共贯，必待明圣润色，祖业传于无穷。
gù zhōu zhì chéng wáng rán hòu zhì dìng ér xiū zhēng zhī yīng jiàn
故周至成王，然后制定，而休征之应见。
bì xià shèng rì yuè zhī guāng chuí shèng sī yú lēi chéng zhuān shén míng zhī jìng fèng fán yì yú jiāo guān xiàn xiǎng zhī jīng jiāo shén jī hé zhī qì sāi míng ér yì shòu lái huò yi yǐ
陛下盛日月之光，垂圣思于勒成，专神明之敬，奉燔瘗于郊官，献享之精交神，积和之气塞明，而异兽来获，宜矣。
xī wǔ wáng zhōng liú wèi jì bái yú rù yú wáng zhōu fǔ qǔ yǐ liǎo qún gōng xián yuē xiū zāi
昔武王中流未济，白鱼入于王舟，俯取以燎，群公咸曰“休哉！
jīn jiāo sì wèi jiàn yú shén qí ér huò shòu yǐ kuì cǐ tiān zhī suǒ yǐ shì xiǎng ér shàng tōng zhī fú hé yě
”今郊祀未见于神祇，而获兽以馈，此天之所以示飨，而上通之符合也。
yi yīn zhāo shí lìng yuē gǎi dìng gào yuán jū bái máo yú jiāng huái fā jiā hào yú yíng qiū yǐ yīng jī xī shǐ zhe shì zhě yǒu jì yān
宜因昭时令曰，改定告元，苴白茅于江、淮，发嘉号于营丘，以应缉熙，使著事者有纪焉。
gài liù mào niǎo tuì fēi nì yě
盖六<皃鸟>退飞，逆也；
bái yú dēng zhōu shùn yě
白鱼登舟，顺也。
fu míng àn zhī zhēng shàng luàn fēi niǎo xià dòng yuān yú gè yǐ lèi tuī
夫明暗之征，上乱飞鸟，下动渊鱼，各以类推。
jīn yě shòu bìng jiǎo míng tóng běn yě
今野兽并角，明同本也；
zhòng zhī nèi fù shì wú wài yě
众支内附，示无外也。
ruò cǐ zhī yīng dài jiāng yǒu jiě biān fā xuē zuǒ rèn xí guàn dài yào yī shang ér méng huà zhě yān
若此之应，殆将有解编发、削左衽、袭冠带、要衣裳而蒙化者焉。
sī gǒng ér sì zhī ěr
斯拱而俟之耳！
duì zòu shàng shén yì zhī yóu shì gǎi yuán wèi yuán shòu
对奏，上甚异之，由是改元为元狩。
hòu shù yuè yuè de jí xiōng nú míng wáng yǒu lǜ zhòng lái jiàng zhě shí jiē yǐ jūn yán wèi zhōng
后数月，越地及匈奴名王有率众来降者，时皆以军言为中。
yuán dǐng zhōng bó shì xú yǎn shǐ xíng fēng sú
元鼎中，博士徐偃使行风俗。
yǎn jiǎo zhì shǐ jiāo dōng lǔ guó gǔ zhù yán tiě hái zòu shì xǐ wèi tài cháng chéng
偃矫制，使胶东、鲁国鼓铸盐铁，还，奏事，徙为太常丞。
yù shǐ dài fū zhāng tāng hé yǎn jiǎo zhì dà hài fǎ zhì sǐ
御史大夫张汤劾偃矫制大害，法至死。
yǎn yǐ wéi chūn qiū zhī yì dài fū chū jiāng yǒu kě yǐ ān shè jì cún wàn mín zhuān zhī kě yě
偃以为《春秋》之义，大夫出疆，有可以安社稷，存万民，颛之可也。
tāng yǐ zhì qí fǎ bù néng qū qí yì yǒu zhào xià jūn wèn zhuàng jūn jí yǎn yuē gǔ zhě zhū hóu guó yì sú fēn bǎi lǐ bù tōng shí yǒu pìn huì zhī shì ān wēi zhī shì hū xī chéng biàn gù yǒu bù shòu cí zào mìng zhuān jǐ zhī yi
汤以致其法，不能诎其义，有诏下军问状，军诘偃曰：“古者诸侯国异俗分，百里不通，时有聘会之事，安危之势，呼吸成变，故有不受辞造命颛己之宜；
jīn tiān xià wèi yī wàn lǐ tóng fēng gù chūn qiū wáng zhě wú wài
今天下为一，万里同风，故《春秋》‘王者无外’。
yǎn xún fēng yù zhī zhōng chēng yǐ chū jiāng hé yě
偃巡封域之中，称以出疆何也？
qiě yán tiě jùn yǒu yú zāng zhèng èr guó fèi guó jiā bù zú yǐ wéi lì hài ér yǐ ān shè jì cún wàn mín wèi cí hé yě
且盐铁，郡有余臧，正二国废，国家不足以为利害，而以安社稷存万民为辞，何也？
yòu jí yǎn jiāo dōng nán jìn láng yá běi jiē běi hǎi lǔ guó xi zhěn tài shān dōng yǒu dōng hǎi shòu qí yán tiě
”又诘偃：“胶东南近琅邪，北接北海，鲁国西枕泰山，东有东海，受其盐铁。
yǎn dù sì jùn kǒu shù tián dì lǜ qí yòng qì shí yán bù zú yǐ bìng gěi èr jùn yá
偃度四郡口数、田地，率其用器食盐，不足以并给二郡邪？
jiāng shì yi yǒu yú ér lì bù néng yě
将势宜有余，而吏不能也？
hé yǐ yán zhī
为何这样说呢？
yǎn jiǎo zhì ér gǔ zhù zhě sú jí chūn gēng zhǒng shàn mín qì yě
偃矫制而鼓铸者，俗及春耕种赡民器也。
jīn lǔ guó zhī gǔ dāng xiān jù qí bèi zhì qiū nǎi néng jǔ huǒ
今鲁国之鼓，当先具其备，至秋乃能举火。
cǐ yán yǔ shí fǎn zhě fēi
此言与实反者非？
yǎn yǐ qián sān zòu wú zhào bù wéi suǒ wéi bù xǔ ér zhí jiǎo zuò wēi fú yǐ cóng mín wàng gān míng cǎi yù cǐ míng shèng suǒ bì jiā zhū yě
偃已前三奏，无诏，不惟所为不许，而直矫作威福，以从民望，干名采誉，此明圣所必加诛也。
wǎng chǐ zhí xún mèng zǐ chēng qí bù kě
‘枉尺直寻’，孟子称其不可；
jīn suǒ fàn zuì zhòng suǒ jiù zhě xiǎo yǎn zì yǔ bì sǐ ér wèi zhī yá
今所犯罪重，所就者小，偃自予必死而为之邪？
jiāng xìng zhū bù jiā yù yǐ cǎi míng yě
将幸诛不加，欲以采名也？
yǎn qióng qū fú zuì dāng sǐ
”偃穷诎，服罪当死。
jūn zòu yǎn jiǎo zhì zhuān xíng fēi fèng shǐ tǐ qǐng xià yù shǐ zhēng yǎn jí zuì
军奏“偃矫制颛行，非奉使体，请下御史征偃即罪。
zòu kě
”奏请得到批准。
shàng shàn qí jí yǒu zhào shì yù shǐ dài fū
上善其诘，有诏示御史大夫。
chū jūn cóng jǐ nán dāng yì bó shì bù rù guān guān lì yǔ jūn xū
初，军从济南当诣博士，步入关，关吏予军𦈡。
jūn wèn yǐ cǐ hé wéi
军问：“以此何为？
lì yuē wéi fù chuán hái dāng yǐ hé fú
”吏曰：“为复传，还当以合符。
jūn yuē dà zhàng fū xi yóu zhōng bù fù chuán hái
”军曰：“大丈夫西游，终不复传还。
qì xū ér qù
”弃𦈡而去。
jūn wèi yè zhě shǐ xíng jùn guó jiàn jié dōng chū guān guān lì shi zhī yuē cǐ shǐ zhě nǎi qián qì xū shēng yě
军为谒者，使行郡国，建节东出关，关吏识之，曰：“此使者乃前弃𦈡生也。
jūn xíng jùn guó suǒ jiàn pián yí yǐ wén
”军行郡国，所见便宜以闻。
hái zòu shì shàng shén shuō
还奏事，上甚说。
dāng fā shǐ xiōng nú jūn zì qǐng yuē jūn wú héng cǎo zhī gōng de liè sù wèi shí lù wǔ nián
当发使匈奴，军自请曰：“军无横草之功，得列宿卫，食禄五年。
biān jìng shí yǒu fēng chén zhī jǐng chén yi bèi jiān zhí ruì dāng shǐ shí qǐ qián xíng
边境时有风尘之警，臣宜被坚执锐，当矢石，启前行。
nú xià bù yún jīn gé zhī shì jīn wén jiāng qiǎn xiōng nú shǐ zhě chén yuàn jǐn jīng lì qì fèng zuǒ míng shǐ huà jí xiōng yú chán yú zhī qián
驽下不匀金革之事，今闻将遣匈奴使者，臣愿尽精厉气，奉佐明使，画吉凶于单于之前。
chén nián shào cái xià gū yú wài guān bù zú yǐ gāng yī fāng zhī rèn qiè bù shèng fèn mèn
臣年少材下，孤于外官，不足以亢一方之任，窃不胜愤懑。
zhào wèn huà jí xiōng zhī zhuàng shàng qí jūn duì zhuó wèi jiàn dài fū
”诏问画吉凶之状，上奇军对，擢为谏大夫。
nán yuè yǔ hàn hé qīn nǎi qiǎn jūn shǐ nán yuè shuō qí wáng yù lìng rù cháo bǐ nèi zhū hóu
南越与汉和亲，乃遣军使南越，说其王，欲令入朝，比内诸侯。
jūn zì qǐng yuàn shòu cháng yīng bì jī nán yuè wáng ér zhì zhī què xià
军自请：“愿受长缨，必羁南越王而致之阙下。
jūn suì wǎng shuō yuè wáng yuè wáng tīng xǔ qǐng jǔ guó nèi shǔ
”军遂往说越王，越王听许，请举国内属。
tiān zǐ dà yuè cì nán yuè dà chén yìn shòu yī yòng hàn fǎ yǐ xīn gǎi qí sú lìng shǐ zhě liú tián fǔ zhī
天子大说，赐南越大臣印绶，一用汉法，以新改其俗，令使者留填抚之。
yuè xiāng lǚ jiā bù yù nèi shǔ fā bīng gōng shā qí wáng jí hàn shǐ zhě jiē sǐ
越相吕嘉不欲内属，发兵攻杀其王及汉使者，皆死。
yǔ zài nán yuè chuán
语在《南越传》。
jūn sǐ shí nián èr shí yú gù shì wèi zhī zhōng tóng
军死时年二十余，故世谓之“终童”。
wáng bāo zì zi yuān shǔ rén yě
王褒字子渊，蜀人也。
xuān dì shí xiū wǔ dì gù shì jiǎng lùn liù yì qún shū bó jǐn qí yì zhī hǎo zhēng néng wéi chǔ cí jiǔ jiāng bèi gōng zhào jiàn sòng dú yì zhào gāo cái liú xiàng zhāng zǐ qiáo huà lóng liǔ bāo děng shì zhào jīn mǎ mén
宣帝时修武帝故事，讲论六艺群书，博尽奇异之好，征能为《楚辞》九江被公，召见诵读，益召高材刘向、张子侨、华龙、柳褒等侍诏金马门。
shén jué wǔ fèng zhī jiān tiān xià yīn fù shù yǒu jiā yìng
神爵、五凤之间，天下殷富，数有嘉应。
shàng pō zuò gē shī yù xìng xié lǜ zhī shì chéng xiàng wèi xiāng zòu yán zhī yīn shàn gǔ yǎ qín zhě bó hǎi zhào dìng liáng guó gōng dé jiē zhào jiàn dài zhào
上颇作歌诗，欲兴协律之事，丞相魏相奏言知音善鼓雅琴者渤海赵定、梁国龚德，皆召见待诏。
yú shì yì zhōu cì shǐ wáng xiāng yù xuān fēng huà yú zhòng shù wén wáng bāo yǒu jùn cái qǐng yǔ xiāng jiàn shǐ bāo zuò zhōng hé lè zhí xuān bù shī xuǎn hào shì zhě lìng yī lù míng zhī shēng xí ér gē zhī
于是益州刺史王襄欲宣风化于众庶，闻王褒有俊材，请与相见，使褒作《中和》、《乐职》、《宣布》诗，选好事者令依《鹿鸣》之声习而歌之。
shí sì xiāng hòu hé wǔ wèi tóng zǐ xuǎn zài gē zhōng
时，汜乡侯何武为僮子，选在歌中。
jiǔ zhī wǔ děng xué zhǎng ān gē tài xué xià zhuǎn ér shàng wén
久之，武等学长安，歌太学下，转而上闻。
xuān dì zhào jiàn wǔ děng guān zhī jiē cì bó wèi yuē cǐ shèng dé zhī shì wú hé zú yǐ dāng zhī
宣帝召见武等观之，皆赐帛，谓曰：“此盛德之事，吾何足以当之！
bāo jì wèi cì shǐ zuò sòng yòu zuò qí chuán yì zhōu cì shǐ yīn zòu bāo yǒu yì cái
褒既为刺史作颂，又作其传，益州刺史因奏褒有轶材。
shàng nǎi zhēng bāo
上乃征褒。
jì zhì zhào bāo wèi shèng zhǔ de xián chén sòng qí yì
既至，诏褒为圣主得贤臣颂其意。
bāo duì yuē
褒对曰：
fu hé zhān bèi cuì zhě nán yǔ dào chún mián zhī lì mì
夫荷旃被毳者，难与道纯绵之丽密；
gēng lí hán qiǔ zhě bù zú yǔ lùn tài láo zhī zī wèi
羹藜含糗者，不足与论太牢之滋味。
jīn chén pì zài xī shǔ shēng yú qióng xiàng zhī zhōng cháng yú péng cí zhī xià wú yǒu yóu guān guǎng lǎn zhī zhī gù yǒu zhì yú jí lòu zhī lèi bù zú yǐ sāi hòu wàng yīng míng zhǐ
今臣辟在西蜀，生于穷巷之中，长于蓬茨之下，无有游观广览之知，顾有至愚极陋之累，不足以塞厚望，应明指。
suī rán gǎn bù lüè chén yú ér shū qíng sù
虽然，敢不略陈愚而抒情素！
jì yuē gòng wéi chūn qiū fǎ wǔ shǐ zhī yào zài hu shěn yǐ zhèng tǒng ér yǐ
记曰：“共惟《春秋》法五始之要，在乎审已正统而已。
fu xián zhě guó jiā zhī qì yòng yě
夫贤者，国家之器用也。
suǒ rèn xián zé qū shè shěng ér gōng shī pǔ
所任贤，则趋舍省而功施普；
qì yòng lì zé yòng lì shǎo ér jiù xiào zhòng
器用利，则用力少而就效众。
gù gōng rén zhī yòng dùn qì yě láo jīn kǔ gǔ zhōng rì kū kū
故工人之用钝器也，劳筋苦骨，终日矻矻。
jí zhì qiǎo yě zhù gàn jiàng zhī pǔ qīng shuǐ cuì qí fēng yuè dǐ liǎn qí è shuǐ duàn jiāo lóng lù tuán xī gé hū ruò huì fàn huà tú
及至巧冶铸干将之朴，清水焠其锋，越砥敛其咢，水断蛟龙，陆剸犀革，忽若彗泛画涂。
rú cǐ zé shǐ lí lóu dū shéng gōng shū xuē mò suī chóng tái wǔ zēng yán mào bǎi zhàng ér bù hùn zhě gōng yòng xiāng de yě
如此，则使离娄督绳，公输削墨，虽崇台五增，延袤百丈，而不溷者，工用相得也。
yōng rén zhī yù nú mǎ yì shāng wěn bì cè ér bù jìn yú xíng xiōng chuǎn fū hàn rén jí mǎ juàn
庸人之御驽马，亦伤吻敝策而不进于行，匈喘肤汗，人极马倦。
jí zhì jià niè xī cān chéng dàn wáng liáng zhí bà hán āi fù yú zòng chí chěng wù hū rú jǐng mí guò dōu yuè guó jué rú lì kuài
及至驾啮膝，骖乘旦，王良执靶，韩哀附舆，纵驰骋骛，忽如景靡，过都越国，蹶如历块；
zhuī bēn diàn zhú yí fēng zhōu liú bā jí wàn lǐ yī xī
追奔电，逐遗风，周流八极，万里一息。
hé qí liáo zāi
何其辽哉？
rén mǎ xiāng de yě
人马相得也。
gù fú chī xì zhī liáng zhě bù kǔ shèng shǔ zhī yù yù
故服𫄨绤之凉者，不苦盛暑之郁燠；
xí diāo hú zhī nuǎn zhě bù yōu zhì hán zhī qī chuàng
袭貂狐之暖者，不忧至寒之凄怆。
hé zé
为什么呢？
yǒu qí jù zhě yì qí bèi
有其具者易其备。
xián rén jūn zǐ yì shèng wáng zhī suǒ yǐ yì hǎi nèi yě
贤人君子，亦圣王之所以易海内也。
shì yǐ ǒu yù shòu zhī kāi kuān yù zhī lù yǐ yán tiān xià yīng jùn yě
是以呕喻受之，开宽裕之路，以延天下英俊也。
fu jié zhī fù xián zhě bì jiàn rén cè
夫竭知附贤者，必建仁策；
suǒ rén qiú shì zhě bì shù bó jì
索人求士者，必树伯迹。
xī zhōu gōng gōng tǔ zhuō zhī láo gù yǒu yǔ kōng zhī lóng
昔周公躬吐捉之劳，故有圉空之隆；
qí huán shè tíng liáo zhī lǐ gù yǒu kuāng hé zhī gōng
齐桓设庭燎之礼，故有匡合之功。
yóu cǐ guān zhī jūn rén zhě qín yú qiú xián ér yì yú dé rén
由此观之，君人者勤于求贤而逸于得人。
rén chén yì rán
臣子也是这样。
xī xián zhě zhī wèi zāo yù yě tú shì kuí cè zé jūn bù yòng qí móu chén jiàn kǔn chéng zé shàng bù rán qí xìn jìn shì bù dé shī xiào chì zhú yòu fēi qí qiān
昔贤者之未遭遇也，图事揆策则君不用其谋，陈见悃诚则上不然其信，进仕不得施效，斥逐又非其愆。
shì gù yī yǐn qín yú dǐng zǔ tài gōng kùn yú gǔ dāo bǎi lǐ zì yù nìng zi fàn niú lí cǐ huàn yě
是故伊尹勤于鼎俎，太公困于鼓刀，百里自鬻，宁子饭牛，离此患也。
jí qí yù míng jūn zāo shèng zhǔ yě yùn chóu hé shàng yì jiàn zhèng jí jiàn tīng jìn tuì de guān qí zhōng rèn zhí de xíng qí shù qù bēi rǔ ào xiè ér shēng běn cháo lí shū shì jué ér xiǎng gāo liáng pōu fú xī rǎng ér guāng zǔ kǎo chuán zhī zǐ sūn yǐ zī shuō shì
及其遇明君遭圣主也，运筹合上意，谏诤即见听，进退得关其忠，任职得行其术，去卑辱奥渫而升本朝，离疏释𫏋而享膏粱，剖符锡壤而光祖考，传之子孙，以资说士。
gù shì bì yǒu shèng zhī zhī jūn ér hòu yǒu xián míng zhī chén
故世必有圣知之君，而后有贤明之臣。
gù hǔ xiào ér fēng liè lóng xīng ér zhì yún xī shuài sì qiū yín fú yóu chū yǐ yīn
故虎啸而风冽，龙兴而致云，蟋蟀俟秋吟，蜉蝤出以阴。
yì yuē fēi lóng zài tiān lì jiàn dà rén
《易》曰：“飞龙在天，利见大人。
shī yuē sī huáng duō shì shēng cǐ wáng guó
”《诗》曰：“思皇多士，生此王国。
gù shì píng zhǔ shèng jùn ài jiāng zì zhì ruò yáo shùn yǔ tāng wén wǔ zhī jūn huò jì qì gāo yáo yī yǐn lǚ wàng míng míng zài cháo mù mù liè bù jù jīng huì shén xiāng dé yì zhāng
”故世平主圣，俊艾将自至，若尧、舜、禹、汤、文、武之君，获稷、契、皋陶、伊尹、吕望，明明在朝，穆穆列布，聚精会神，相得益章。
suī bó yá cāo dì zhōng féng mén zǐ wān wū hào yóu wèi zú yǐ yù qí yì yě
虽伯牙操递钟，逢门子弯乌号，犹未足以喻其意也。
gù shèng zhǔ bì dài xián chén ér hóng gōng yè jùn shì yì sì míng zhǔ yǐ xiǎn qí dé
故圣主必待贤臣而弘功业，俊士亦俟明主以显其德。
shàng xià jù yù huān rán jiāo xīn qiān zài yī hé lùn shuō wú yí yì hu rú hóng máo guò shùn fēng pèi hu rú jù yú zòng dà hè
上下俱欲，驩然交欣，千载一合，论说无疑，翼乎如鸿毛过顺风，沛乎如巨鱼纵大壑。
qí dé yì ruò cǐ zé hú jìn bù zhǐ hé lìng bù xíng
其得意若此，则胡禁不止，曷令不行？
huà yì sì biǎo héng bèi wú qióng xiá yí gòng xiàn wàn xiáng bì zhēn
化溢四表，横被无穷，遐夷贡献，万祥毕溱。
shì yǐ shèng wáng bù biàn kuī wàng ér shì yǐ míng bù dān qǐng ěr ér tīng yǐ cōng
是以圣王不遍窥望而视已明，不单顷耳而听已聪；
ēn cóng xiáng fēng áo dé yǔ hé qì yóu tài píng zhī zé sāi yōu yóu zhī wàng de
恩从祥风翱，德与和气游，太平之责塞，优游之望得；
zūn yóu zì rán zhī shì tián dàn wú wéi zhī chǎng xiū zhēng zì zhì shòu kǎo wú jiāng yōng róng chuí gǒng yǒng yǒng wàn nián hé bì yǎn yǎng qū xìn ruò péng zǔ hǒu xū hū xī rú qiáo sōng miǎo rán jué sú lí shì zāi
遵游自然之势，恬淡无为之场，休征自至，寿考无疆，雍容垂拱，永永万年，何必偃卬诎信若彭祖，呴嘘呼吸如侨、松，眇然绝俗离世哉！
shī yún jì jì duō shì wén wáng yǐ níng gài xìn hu qí yǐ níng yě
《诗》云“济济多士，文王以宁”，盖信乎其以宁也！
shì shí shàng pō hǎo shén xiān gù bāo duì jí zhī
是时，上颇好神仙，故褒对及之。
shàng lìng bāo yǔ zhāng zǐ qiáo děng bìng dài zhào shù cóng bāo děng fàng liè suǒ xìng gōng guǎn zhé wèi gē sòng dì qí gāo xià yǐ chà cì bó
上令褒与张子侨等并待诏，数从褒等放猎，所幸宫馆，辄为歌颂，第其高下，以差赐帛。
yì zhě duō yǐ wéi yín mǐ bù jí shàng yuē bù yǒu bó yì zhě hu wèi zhī yóu xián hu yǐ
议者多以为淫靡不急，上曰：“‘不有博弈者乎，为之犹贤乎已！
cí fù dà zhě yǔ gǔ shī tóng yì xiǎo zhě biàn lì kě xǐ
’辞赋大者与古诗同义，小者辩丽可喜。
pì rú nǚ gōng yǒu qǐ hú yīn yuè yǒu zhèng wèi jīn shì sú yóu jiē yǐ cǐ yú shuō ěr mù cí wǔ bǐ zhī shàng yǒu rén yì fēng yù niǎo shòu cǎo mù duō wén zhī guān xián yú chàng yōu bó yì yuǎn yǐ
辟如女工有绮縠，音乐有郑、卫，今世俗犹皆以此虞说耳目，辞武比之，尚有仁义风谕，鸟兽草木多闻之观，贤于倡优博弈远矣。
qǐng zhī zhuó bāo wèi jiàn dài fū
”顷之，擢褒为谏大夫。
qí hòu tài zǐ tǐ bù ān kǔ hū hū shàn wàng bù lè
其后太子体不安，苦忽忽善忘，不乐。
zhào shǐ bāo děng jiē zhī tài zǐ gōng yú shì tài zǐ zhāo xī sòng dú qí wén jí suǒ zì zào zuò
诏使褒等皆之太子宫虞侍太子，朝夕诵读奇文及所自造作。
jí píng fù nǎi guī
疾平复，乃归。
tài zǐ xǐ bāo suǒ wéi gān quán jí dòng xiāo sòng lìng hòu gōng guì rén zuǒ yòu jiē sòng dú zhī
太子喜褒所为《甘泉》及《洞箫》颂，令后宫贵人左右皆诵读之。
hòu fāng shì yán yì zhōu yǒu jīn mǎ bì jī zhī bǎo kě jì sì zhì yě xuān dì shǐ bāo wǎng sì yān
后方士言益州有金马碧鸡之宝，可祭祀致也，宣帝使褒往祀焉。
bāo yú dào bìng sǐ shàng mǐn xī zhī
褒于道病死，上闵惜之。
gǔ juān zhī zì jūn fáng jiǎ yì zhī zēng sūn yě
贾捐之字君房，贾谊之曾孙也。
yuán dì chū jí wèi shàng shū yán dé shī zhào dài zhào jīn mǎ mén
元帝初即位，上疏言得失，召待诏金马门。
chū wǔ dì zhēng nán yuè yuán fēng yuán nián lì dān ěr zhū yá jùn jiē zài nán fāng hǎi zhōng zhōu jū guǎng mào kě qiān lǐ hé shí liù xiàn hù èr wàn sān qiān yú
初，武帝征南越，元封元年立儋耳、珠厓郡，皆在南方海中洲居，广袤可千里，合十六县，户二万三千余。
qí mín bào è zì yǐ zǔ jué shù fàn lì jìn lì yì kù zhī lǜ shù nián yī fǎn shā lì hàn zhé fā bīng jī dìng zhī
其民暴恶，自以阻绝，数犯吏禁，吏亦酷之，率数年一反，杀吏，汉辄发兵击定之。
zì chū wèi jùn zhì zhāo dì shǐ yuán yuán nián èr shí yú nián jiān fán liù fǎn pàn
自初为郡至昭帝始元元年，二十余年间，凡六反叛。
zhì qí wǔ nián ba dān ěr jùn bìng shǔ zhū yá
至其五年，罢儋耳郡并属珠厓。
zhì xuān dì shén jué sān nián zhū yá sān xiàn fù fǎn
至宣帝神爵三年，珠厓三县复反。
fǎn hòu qī nián gān lù yuán nián jiǔ xiàn fǎn zhé fā bīng jī dìng zhī
反后七年，甘露元年，九县反，辄发兵击定之。
yuán dì chū yuán yuán nián zhū yá yòu fǎn fā bīng jī zhī
元帝初元元年，珠厓又反，发兵击之。
zhū xiàn gèng pàn lián nián bù dìng
诸县更叛，连年不定。
shàng yǔ yǒu sī yì dà fā jūn juān zhī jiàn yì yǐ wéi bù dàng jī
上与有司议大发军，捐之建议，以为不当击。
shàng shǐ shì zhōng fù mǎ dū wèi lè chāng hòu wáng shāng jié wèn juān zhī yuē zhū yá nèi shǔ wèi jùn jiǔ yǐ jīn bèi pàn nì jié ér yún bù dàng jī zhǎng mán yí zhī luàn kuī xiān dì gōng dé jīng yì hé yǐ chù zhī
上使侍中、驸马都尉、乐昌侯王商诘问捐之曰：“珠厓内属为郡久矣，今背畔逆节，而云不当击，长蛮夷之乱，亏先帝功德，经义何以处之？
juān zhī duì yuē
”捐之对曰：
chén xìng de zāo míng shèng zhī cháo méng wēi yán zhī cè wú jì huì zhī huàn gǎn mèi sǐ jié juàn juàn
臣幸得遭明盛之朝，蒙危言之策，无忌讳之患，敢昧死竭卷卷。
chén wén yáo shùn shèng zhī shèng yě yǔ rù shèng yù ér bù yōu gù kǒng zǐ chēng yáo yuē dà zāi sháo yuē jìn shàn yǔ yuē wú jiàn
臣闻尧、舜，圣之盛也，禹入圣域而不优，故孔子称尧曰“大哉”，《韶》曰“尽善”，禹曰“无间”。
yǐ sān shèng zhī dé dì fāng bù guò shù qiān lǐ xi bèi liú shā dōng jiān yú hǎi shuò nán jì shēng jiào qì yú sì hǎi yù yǔ shēng jiào zé zhì zhī bù yù yǔ zhě bù qiáng zhì yě
以三圣之德，地方不过数千里，西被流沙，东渐于海，朔南暨声教，迄于四海，欲与声教则治之，不欲与者不强治也。
gù jūn chén gē dé hán qì zhī wù gè dé qí yí
故君臣歌德，含气之物各得其宜。
wǔ dīng chéng wáng yīn zhōu zhī dà rén yě rán dì dōng bù guò jiāng huáng xi bù guò dǐ qiāng nán bù guò mán jīng běi bù guò shuò fāng
武丁、成王，殷、周之大仁也，然地东不过江、黄，西不过氐、羌，南不过蛮荆，北不过朔方。
shì yǐ sòng shēng bìng zuò shì tīng zhī lèi xián lè qí shēng yuè cháng shì chóng jiǔ yì ér xiàn cǐ fēi bīng gé zhī suǒ néng zhì
是以颂声并作，视听之类咸乐其生，越裳氏重九译而献，此非兵革之所能致。
jí qí shuāi yě nán zhēng bù hái qí huán jiù qí nán kǒng zǐ dìng qí wén
及其衰也，南征不还，齐桓救其难，孔子定其文。
yǐ zhì hu qín xīng bīng yuǎn gōng tān wài xū nèi wu yù guǎng de bù lǜ qí hài
以至乎秦，兴兵远攻，贪外虚内，务欲广地，不虑其害。
rán de nán bù guò mǐn yuè běi bù guò tài yuán ér tiān xià kuì pàn huò zú zài yú èr shì zhī mò cháng chéng zhī gē zhì jīn wèi jué
然地南不过闽越，北不过太原，而天下溃畔，祸卒在于二世之末，《长城之歌》至今未绝。
lài shèng hàn chū xìng wèi bǎi xìng qǐng mìng píng dìng tiān xià
赖圣汉初兴，为百姓请命，平定天下。
zhì xiào wén huáng dì mǐn zhōng guó wèi ān yǎn wǔ xíng wén zé duàn yù shù bǎi mín fù sì shí dīng nán sān nián ér yī shì
至孝文皇帝，闵中国未安，偃武行文，则断狱数百，民赋四十，丁男三年而一事。
shí yǒu xiàn qiān lǐ mǎ zhě zhào yuē luán qí zài qián shǔ chē zài hòu jí xíng rì wǔ shí lǐ shī xíng sān shí lǐ zhèn chéng qiān lǐ zhī mǎ dú xiān ān zhī
时有献千里马者，诏曰：“鸾旗在前，属车在后，吉行日五十里，师行三十里，朕乘千里之马，独先安之？
yú shì hái mǎ yǔ dào lǐ fèi ér xià zhào yuē zhèn bù shòu xiàn yě qí lìng sì fāng wú qiú lái xiàn
”于是还马，与道里费，而下诏曰：“朕不受献也，其令四方毋求来献。
dāng cǐ zhī shí yì yóu zhī lè jué qí lì zhī lù sāi zhèng wèi zhī chàng wēi yǐ
”当此之时，逸游之乐绝，奇丽之赂塞，郑、卫之倡微矣。
fu hòu gōng shèng sè zé xián zhě yǐn chǔ nìng rén yòng shì zé zhèng chén dù kǒu ér wén dì bù xíng gù shì wèi xiào wén miào chēng tài zōng
夫后宫盛色则贤者隐处，佞人用事则诤臣杜口，而文帝不行，故谥为孝文，庙称太宗。
zhì xiào wǔ huáng dì yuán shòu liù nián tài cāng zhī sù hóng fǔ ér bù kě shí dōu nèi zhī qián guàn xiǔ ér bù kě xiào
至孝武皇帝元狩六年，太仓之粟红腐而不可食，都内之钱贯朽而不可校。
nǎi tàn píng chéng zhī shì lù mò dú yǐ lái shù wèi biān hài lì bīng mǎ yīn fù mín yǐ ràng fú zhī
乃探平城之事，录冒顿以来数为边害，厉兵马，因富民以攘服之。
xi lián zhū guó zhì yú ān xī dōng guò jié shí yǐ xuán tú lè làng wèi jùn běi què xiōng nú wàn lǐ gèng qǐ yíng sāi zhì nán hǎi yǐ wéi bā jùn zé tiān xià duàn yù wàn shù mín fù shù bǎi zào yán tiě jiǔ què zhī lì yǐ zuǒ yòng dù yóu bù néng zú
西连诸国至于安息，东过碣石以玄菟、乐浪为郡，北却匈奴万里，更起营塞，制南海以为八郡，则天下断狱万数，民赋数百，造盐、铁、酒榷之利以佐用度，犹不能足。
dāng cǐ zhī shí kòu zéi bìng qǐ jūn lǚ shù fā fù zhàn sǐ yú qián zi dòu shāng yú hòu nǚ zǐ chéng tíng zhàng gū ér hào yú dào lǎo mǔ guǎ fù yǐn qì xiàng kū yáo shè xū jì xiǎng hún hu wàn lǐ zhī wài
当此之时，寇贼并起，军旅数发，父战死于前，子斗伤于后，女子乘亭障，孤儿号于道，老母寡妇饮泣巷哭，遥设虚祭，想魂乎万里之外。
huái nán wáng dào xiě hǔ fú yīn pìn míng shì guān dōng gōng sūn yǒng děng zhà wèi shǐ zhě shì jiē kuò de tài dà zhēng fá bù xiū zhī gù yě
淮南王盗写虎符，阴聘名士，关东公孙勇等诈为使者，是皆廓地泰大，征伐不休之故也。
jīn tiān xià dú yǒu guān dōng guān dōng dà zhě dú yǒu qí chu mín zhòng jiǔ kùn lián nián liú lí lí qí chéng guō xiāng zhěn xí yú dào lù
今天下独有关东，关东大者独有齐、楚，民众久困，连年流离，离其城郭，相枕席于道路。
rén qíng mò qīn fù mǔ mò lè fū fù zhì jià qī mài zi fǎ bù néng jìn yì bù néng zhǐ cǐ shè jì zhī yōu yě
人情莫亲父母，莫乐夫妇，至嫁妻卖子，法不能禁，义不能止，此社稷之忧也。
jīn bì xià bù rěn yuān yuān zhī fèn yù qū shì zhòng jǐ zhī dà hǎi zhī zhōng kuài xīn yōu míng zhī de fēi suǒ yǐ jiù zhù jī jǐn bǎo quán yuán yuán yě
今陛下不忍悁悁之忿，欲驱士众挤之大海之中，快心幽冥之地，非所以救助饥馑，保全元元也。
shī yún chǔn ěr mán jīng dà bāng wèi chóu yán shèng rén qǐ zé hòu fú zhōng guó shuāi zé xiān pàn dòng wèi guó jiā nán zì gǔ ér huàn zhī jiǔ yǐ hé kuàng nǎi fù qí nán fāng wàn lǐ zhī mán hu
《诗》云“蠢尔蛮荆，大邦为仇”，言圣人起则后服，中国衰则先畔，动为国家难，自古而患之久矣，何况乃复其南方万里之蛮乎！
luò yuè zhī rén fù zǐ tóng chuān ér yù xiāng xí yǐ bí yǐn yǔ qín shòu wú yì běn bù zú jùn xiàn zhì yě
骆越之人父子同川而浴，相习以鼻饮，与禽兽无异，本不足郡县置也。
zhuān zhuān dú jū yī hǎi zhī zhōng wù lù qì shī duō dú cǎo chóng shé shuǐ tǔ zhī hài rén wèi jiàn lǔ zhàn shì zì sǐ yòu fēi dú zhū yá yǒu zhū xī dài mào yě qì zhī bù zú xī bù jī bù sǔn wēi
颛颛独居一海之中，雾露气湿，多毒草虫蛇水土之害，人未见虏，战士自死，又非独珠厓有珠犀玳瑁也，弃之不足惜，不击不损威。
qí mín pì yóu yú biē hé zú tān yě
其民譬犹鱼鳖，何足贪也！
chén qiè yǐ wǎng zhě qiāng jūn yán zhī bào shī céng wèi yī nián bīng chū bù yú qiān lǐ fèi sì shí yú wàn wàn dà sī nóng qián jǐn nǎi yǐ shào fǔ jìn qián xù zhī
臣窃以往者羌军言之，暴师曾未一年，兵出不逾千里，费四十余万万，大司农钱尽，乃以少府禁钱续之。
fu yī yú wèi bù shàn fèi shàng rú cǐ kuàng yú láo shī yuǎn gōng wáng shì wú gōng hu
夫一隅为不善，费尚如此，况于劳师远攻，亡士毋功乎！
qiú zhī wǎng gǔ zé bù hé shī zhī dāng jīn yòu bù biàn
求之往古则不合，施之当今又不便。
chén yú yǐ wéi fēi guàn dài zhī guó yǔ gòng suǒ jí chūn qiū suǒ zhì jiē kě qiě wú yǐ wéi
臣愚以为非冠带之国，《禹贡》所及，《春秋》所治，皆可且无以为。
yuàn suì qì zhū yá zhuān yòng xù guān dōng wèi yōu
愿遂弃珠厓，专用恤关东为忧。
duì zòu shàng yǐ wèn chéng xiàng yù shǐ
对奏，上以问丞相御史。
yù shǐ dài fū chén wàn nián yǐ wéi dāng jī
御史大夫陈万年以为当击；
chéng xiàng yú dìng guó yǐ wéi qián rì xīng bīng jī zhī lián nián hù jūn dū wèi xiào wèi jí chéng fán shí yī rén hái zhě èr rén zú shì jí zhuǎn shū sǐ zhě wàn rén yǐ shàng fèi yòng sān wàn wàn yú shàng wèi néng jǐn jiàng
丞相于定国以为：“前日兴兵击之连年，护军都尉、校尉及丞凡十一人，还者二人，卒士及转输死者万人以上，费用三万万余，尚未能尽降。
jīn guān dōng kùn fá mín nán yáo dòng juān zhī yì shì
今关东困乏，民难摇动，捐之议是。
shàng nǎi cóng zhī
”上乃从之。
suì xià zhào yuē zhū yá lǔ shā lì mín bèi pàn wèi nì jīn tíng yì zhě huò yán kě jī huò yán kě shǒu huò yù qì zhī qí zhǐ gè shū
遂下诏曰：“珠厓虏杀吏民，背畔为逆，今廷议者或言可击，或言可守，或欲弃之，其指各殊。
zhèn rì yè wéi sī yì zhě zhī yán xiū wēi bù xíng zé yù zhū zhī
朕日夜惟思议者之言，羞威不行，则欲诛之；
gū yí pì nán zé shǒu tún tián
孤疑辟难，则守屯田；
tōng yú shí biàn zé yōu wàn mín
通于时变，则忧万民。
fu wàn mín zhī jī è yǔ yuǎn mán zhī bù tǎo wēi shú dà yān
夫万民之饥饿，与远蛮之不讨，危孰大焉？
qiě zōng miào zhī jì xiōng nián bù bèi kuàng hū pì bù xián zhī rǔ zāi
且宗庙之祭，凶年不备，况乎辟不嫌之辱哉！
jīn guān dōng dà kùn cāng kù kōng xū wú yǐ xiāng shàn yòu yǐ dòng bīng fēi tè láo mín xiōng nián suí zhī
今关东大困，仓库空虚，无以相赡，又以动兵，非特劳民，凶年随之。
qí ba zhū yá jùn
其罢珠厓郡。
mín yǒu mù yì yù nèi shǔ biàn chù zhī
民有慕义欲内属，便处之；
bù yù wù qiáng
不欲，勿强。
zhū yá yóu shì ba
”珠厓由是罢。
juān zhī shù zhào jiàn yán duō nà yòng
捐之数召见，言多纳用。
shí zhōng shū lìng shí xiǎn yòng shì juān zhī shù duǎn xiǎn yǐ gù bù dé guān hòu xī fù jiàn
时，中书令石显用事，捐之数短显，以故不得官，后稀复见。
ér cháng ān lìng yáng xìng xīn yǐ cái néng de xìng yǔ juān zhī xiāng shàn
而长安令杨兴新以材能得幸，与捐之相善。
juān zhī yù de zhào jiàn wèi xìng yuē jīng zhào yǐn quē shǐ wǒ de jiàn yán jūn lán jīng zhào yǐn kě lì de
捐之欲得召见，谓兴曰：“京兆尹缺，使我得见，言君兰，京兆尹可立得。
xìng yuē xiàn guān cháng yán xìng yù xuē dài fū wǒ yì zhù yě
”兴曰：“县官尝言兴愈薛大夫，我易助也。
jūn fáng xià bǐ yán yǔ miào tiān xià shǐ jūn fáng wèi shàng shū lìng shèng wǔ lù chōng zōng yuǎn shén
君房下笔，言语妙天下，使君房为尚书令，胜五鹿充宗远甚。
juān zhī yuē lìng wǒ de dài chōng zōng jūn lán wèi jīng zhào jīng zhào jùn guó shǒu shàng shū bǎi guān běn tiān xià zhēn dà zhì shì zé bù gé yǐ
”捐之曰：“令我得代充宗，君兰为京兆，京兆，郡国首，尚书，百官本，天下真大治，士则不隔矣。
juān zhī qián yán píng ēn hóu kě wèi jiāng jūn qī sī hóu bìng kě wèi zhū cáo jiē rú yán
捐之前言平恩侯可为将军，期思侯并可为诸曹，皆如言；
yòu jiàn yè zhě mǎn xuān lì wèi jì zhōu cì shǐ
又荐谒者满宣，立为冀州刺史；
yán zhōng yè zhě bù yí shòu shì huàn zhě bù yí rù zōng miào lì zhǐ
言中谒者不宜受事，宦者不宜入宗庙，立止。
xiāng jiàn zhī xìn bù dàng rú shì hu
相荐之信，不当如是乎！
xìng yuē wǒ fù jiàn yán jūn fáng yě
”兴曰：“我复见，言君房也。
juān zhī fù duǎn shí xiǎn
”捐之复短石显。
xìng yuē xiǎn dǐng guì shàng xìn yòng zhī
兴曰：“显鼎贵，上信用之。
jīn yù jìn dì cóng wǒ jì qiě yǔ hé yì jí dé rén yǐ
今欲进，弟从我计，且与合意，即得人矣。
juān zhī jí yǔ xìng gòng wèi jiàn xiǎn zòu yuē qiè jiàn shí xiǎn běn shān dōng míng zú yǒu lǐ yì zhī jiā yě
捐之即与兴共为荐显奏，曰：“窃见石显本山东名族，有礼义之家也。
chí zhèng liù nián wèi cháng yǒu guò míng xí yú shì mǐn ér jí jiàn chū gōng mén rù sī mén
持正六年，未尝有过，明习于事，敏而疾见，出公门，入私门。
yi cì jué guān nèi hóu yǐn qí xiōng dì yǐ wéi zhū cáo
宜赐爵关内侯，引其兄弟以为诸曹。
yòu gòng wèi jiàn xìng zòu yuē qiè jiàn zhǎng ān lìng xìng xìng de yǐ zhī míng shù zhào jiàn
”又共为荐兴奏，曰：“窃见长安令兴，幸得以知名数召见。
xīng shì fù mǔ yǒu céng shì zhī xiào shì shī yǒu yán mǐn zhī cái róng míng wén yú sì fāng
兴事父母有曾氏之孝，事师有颜、闵之材，荣名闻于四方。
míng zhào jǔ mào cái liè hóu yǐ wéi shǒu
明诏举茂材，列侯以为首。
wèi cháng ān lìng lì mín jìng xiāng dào lù jiē chēng néng
为长安令，吏民敬乡，道路皆称能。
guān qí xià bǐ zhǔ wén zé dǒng zhòng shū
观其下笔属文，则董仲舒；
jìn tán dòng cí zé dōng fāng shēng
进谈动辞，则东方生；
zhì zhī zhèng chén zé jí zhí
置之争臣，则汲直；
yòng zhī jiè zhòu zé guàn jūn hóu
用之介胄，则冠军侯；
shī zhī zhì mín zé zhào guǎng hàn
施之治民，则赵广汉；
bào gōng jué sī zé yǐn wēng guī
抱公绝私，则尹翁归。
xìng jiān cǐ liù rén ér yǒu zhī shǒu dào jiān gù zhí yì bù huí lín dà jié ér bù kě duó guó zhī liáng chén yě kě shì shǒu jīng zhào yǐn
兴兼此六人而有之，守道坚固，执义不回，临大节而不可夺，国之良臣也，可试守京兆尹。
shí xiǎn wén zhī bái zhī shàng
石显闻知，白之上。
nǎi xià xìng juān zhī yù lìng huáng hòu fù yáng píng hóu jìn yǔ xiǎn gòng zá zhì zòu xìng juān zhī huái zhà wěi yǐ shàng yǔ xiāng fēng gēng xiāng jiàn yù yù de dà wèi lòu xiè shěng zhōng yǔ wǎng shàng bù dào
乃下兴、捐之狱，令皇后父阳平侯禁与显共杂治，奏“兴、捐之怀诈伪，以上语相风，更相荐誉，欲得大位，漏泄省中语，罔上不道。
shū yuē chán shuō tiǎn xíng zhèn jīng zhèn shī
《书》曰：‘谗说殄行，震惊朕师。
wáng zhì shùn fēi ér zé bù tīng ér zhū
’《王制》：‘顺非而泽，不听而诛。
qǐng lùn rú fǎ
’请论如法。
juān zhī jìng zuò qì shì
捐之竟坐弃市。
xìng jiǎn sǐ zuì yī děng kūn qián wèi chéng dàn
兴减死罪一等，髡钳为城旦。
chéng dì shí zhì bù cì shǐ
成帝时，至部刺史。
zàn yuē shī chēng róng dí shì yīng jīng shū shì chéng jiǔ yǐ qí wèi zhū xià huàn yě
赞曰：《诗》称“戎狄是膺，荆舒是惩”，久矣其为诸夏患也。
hàn xìng zhēng fá hú yuè yú shì wèi shèng
汉兴，征伐胡越，于是为盛。
jiū guān huái nán juān zhī zhǔ fù yán ān zhī yì shēn qiè zhù míng gù bèi lùn qí yǔ
究观淮南、捐之、主父、严安之义，深切著明，故备论其语。
shì chēng gōng sūn hóng pái zhǔ fù zhāng tāng xiàn yán zhù shí xiǎn zèn juān zhī chá qí xíng jì zhǔ fù qiú yù dǐng hēng ér de zú yán gǔ chū rù jìn mén zhāo quán lì sǐ jiē qí suǒ yě yì hé pái xiàn zhī hèn zāi
世称公孙弘排主父，张汤陷严助，石显谮捐之，察其行迹，主父求欲鼎亨而得族，严、贾出入禁门招权利，死皆其所也，亦何排陷之恨哉！