zhào chōng guó zì wēng sūn lǒng xī shàng guī rén yě hòu xǐ jīn chéng lín jū
赵充国字翁孙，陇西上邽人也，后徙金城邻居。
shǐ wèi qí shì yǐ liù jùn liáng jiā zǐ shàn qí shè bǔ yǔ lín
始为骑士，以六郡良家子善骑射补羽林。
wéi rén chén yǒng yǒu dà lüè shǎo hǎo jiàng shuài zhī jié ér xué bīng fǎ tōng zhī sì yí shì
为人沉勇有大略，少好将帅之节，而学兵法，通知四夷事。
wǔ dì shí yǐ jiǎ sī mǎ cóng èr shī jiāng jūn jī xiōng nú dà wéi lǔ suǒ wéi
武帝时，以假司马从贰师将军击匈奴，大为虏所围。
hàn jūn fá shí shù rì sǐ shāng zhě duō chōng guó nǎi yǔ zhuàng shì bǎi yú rén kuì wéi xiàn chén èr shī yǐn bīng suí zhī suì de jiě
汉军乏食数日，死伤者多，充国乃与壮士百余人溃围陷陈，贰师引兵随之，遂得解。
shēn bèi èr shí yú chuàng èr shī zòu zhuàng zhào zhēng chōng guó yì xíng zài suǒ
身被二十余创，贰师奏状，诏征充国诣行在所。
wǔ dì qīn jiàn shì qí chuàng jiē tàn zhī bài wèi zhōng láng qiān lián qí jiāng jūn zhǎng shǐ
武帝亲见视其创，嗟叹之，拜为中郎，迁连骑将军长史。
zhāo dì shí wǔ dū dī rén fǎn chōng guó yǐ dà jiàng jūn hù jūn dū wèi jiàng bīng jī dìng zhī qiān zhōng láng jiàng jiāng zhūn shàng gǔ hái wèi shuǐ héng dū wèi
昭帝时，武都氐人反，充国以大将军、护军都尉将兵击定之，迁中郎将，将屯上谷，还为水衡都尉。
jī xiōng nú huò xi qí wáng zhuó wèi hòu jiāng jūn jiān shuǐ héng rú gù
击匈奴，获西祁王，擢为后将军，兼水衡如故。
yǔ dà jiàng jūn huò guāng dìng cè zūn lì xuān dì fēng yíng píng hóu
与大将军霍光定册尊立宣帝，封营平侯。
běn shǐ zhōng wèi pú lèi jiāng jūn zhēng xiōng nú zhǎn lǔ shù bǎi jí hái wèi hòu jiāng jūn shào fǔ
本始中，为蒲类将军征匈奴，斩虏数百级，还为后将军、少府。
xiōng nú dà fā shí yú wàn qí nán páng sāi zhì fú xī lú shān yù rù wèi kòu
匈奴大发十余万骑，南旁塞，至符奚庐山，欲入为寇。
wáng zhě tí chú qú táng jiàng hàn yán zhī qiǎn chōng guó jiāng sì wàn qí zhūn yuán biān jiǔ jùn
亡者题除渠堂降汉言之，遣充国将四万骑屯缘边九郡。
chán yú wén zhī yǐn qù
单于闻之，引去。
shì shí guāng lù dài fu yì qú ān guó shǐ xíng zhū qiāng xiān lián háo yán yuàn shí dù huáng shuǐ běi zhú mín suǒ bù tián chù xù mù
是时，光禄大夫义渠安国使行诸羌，先零豪言愿时渡湟水北，逐民所不田处畜牧。
ān guó yǐ wén
安国以闻。
chōng guó hé ān guó fèng shǐ bù jìng
充国劾安国奉使不敬。
shì hòu qiāng rén páng yuán qián yán dǐ mào dù huáng shuǐ jùn xiàn bù néng jìn
是后，羌人旁缘前言，抵冒渡湟水，郡县不能禁。
yuán kāng sān nián xiān lián suì yǔ zhū qiāng zhǒng háo èr bǎi yú rén jiě chóu jiāo zhì méng zǔ
元康三年，先零遂与诸羌种豪二百余人解仇交质盟诅。
shàng wén zhī yǐ wèn chōng guó duì yuē qiāng rén suǒ yǐ yì zhì zhě yǐ qí zhǒng zì yǒu háo shù xiāng gōng jī shì bù yī yě
上闻之，以问充国，对曰：“羌人所以易制者，以其种自有豪，数相攻击，势不一也。
wǎng sān shí yú suì xī qiāng fǎn shí yì xiān jiě chóu hé yuē gōng lìng jū yǔ hàn xiāng jù wǔ liù nián nǎi dìng
往三十余岁，西羌反时，亦先解仇合约攻令居，与汉相距，五六年乃定。
zhì zhēng hé wǔ nián xiān lián háo fēng jiān děng tōng shǐ xiōng nú xiōng nú shǐ rén zhì xiǎo ròu zhī chuán gào zhū qiāng yuē hàn èr shī jiāng jūn zhòng shí yú wàn rén jiàng xiōng nú
至征和五年，先零豪封煎等通使匈奴，匈奴使人至小月氏，传告诸羌曰：‘汉贰师将军众十余万人降匈奴。
qiāng rén wéi hàn shì kǔ
羌人为汉事苦。
zhāng yè jiǔ quán běn wǒ de de féi měi kě gòng jī jū zhī
张掖、酒泉本我地，地肥美，可共击居之。
yǐ cǐ guān xiōng nú yù yǔ qiāng hé fēi yī shì yě
’以此观匈奴欲与羌合，非一世也。
jiān zhě xiōng nú kùn yú xī fāng wén wū huán lái bǎo sāi kǒng bīng fù cóng dōng fāng qǐ shù shǐ shǐ wèi lí wēi xū zhū guó shè yǐ zǐ nǚ diāo qiú yù jǔ jiě zhī
间者匈奴困于西方，闻乌桓来保塞，恐兵复从东方起，数使使尉黎、危须诸国，设以子女貂裘，欲沮解之。
qí jì bù hé
其计不合。
yí xiōng nú gèng qiǎn shǐ zhì qiāng zhōng dào cóng shā yīn dì chū yán zé guò cháng kēng rù qióng shuǐ sāi nán dǐ shǔ guó yǔ xiān lián xiāng zhí
疑匈奴更遣使至羌中，道从沙阴地，出盐泽，过长坑，入穷水塞，南抵属国，与先零相直。
chén kǒng qiāng biàn wèi zhǐ cǐ qiě fù jié lián tā zhǒng yi jí wèi rán wèi zhī bèi
臣恐羌变未止此，且复结联他种，宜及未然为之备。
hòu yuè yú qiāng hóu láng hé guǒ qiǎn shǐ zhì xiōng nú jiè bīng yù jī shàn fù shàn dūn huáng yǐ jué hàn dào
”后月余，羌侯狼何果遣使至匈奴借兵，欲击善阝善、敦煌以绝汉道。
chōng guó yǐ wéi láng hé xiǎo ròu zhī zhǒng zài yáng guāng xī nán shì bù néng dú zào cǐ jì yí xiōng nú shǐ yǐ zhì qiāng zhōng xiān lián hǎn kāi nǎi jiě chóu zuò yuē
充国以为：“狼何，小月氏种，在阳光西南，势不能独造此计，疑匈奴使已至羌中，先零、罕、开乃解仇作约。
dào qiū mǎ féi biàn bì qǐ yǐ
到秋马肥，变必起矣。
yi qiǎn shǐ zhě xíng biān bīng yù wèi bèi chì shì zhū qiāng wú lìng jiě chóu yǐ fā jué qí móu
宜遣使者行边兵豫为备，敕视诸羌，毋令解仇，以发觉其谋。
yú shì liǎng fǔ fù bái qiǎn yì qú ān guó xíng shì zhū qiāng fēn bié shàn è
”于是两府复白遣义渠安国行视诸羌，分别善恶。
ān guó zhì zhào xiān lián zhū háo sān shí yú rén yǐ yóu jié xiá jiē zhǎn zhī
安国至，召先零诸豪三十余人，以尤桀黠，皆斩之。
zòng bīng jī qí zhǒng rén zhǎn shǒu qiān yú jí
纵兵击其种人，斩首千余级。
yú shì zhū jiàng qiāng jí guī yì qiāng hóu yáng yù děng kǒng nù wáng suǒ xìn xiāng suì jié lüè xiǎo zhǒng bèi pàn fàn sāi gōng chéng yì shā zhǎng lì
于是诸降羌及归义羌侯杨玉等恐怒，亡所信乡，遂劫略小种，背畔犯塞，攻城邑，杀长吏。
ān guó yǐ qí dū wèi jiāng qí sān qiān tún bèi qiāng zhì hào wěi wèi lǔ suǒ jī shī wáng chē zhòng bīng qì shén zhòng
安国以骑都尉将骑三千屯备羌，至浩亹，为虏所击，失亡车重兵器甚众。
ān guó yǐn hái zhì lìng jū yǐ wén
安国引还，至令居，以闻。
shì suì shén jué yuán nián chūn yě
是岁，神爵元年春也。
shí chōng guó nián qī shí yú shàng lǎo zhī shǐ yù shǐ dài fū bǐng jí wèn shuí kě jiāng zhě chōng guó duì yuē wáng yú yú lǎo chén zhě yǐ
时，充国年七十余，上老之，使御史大夫丙吉问谁可将者，充国对曰：“亡逾于老臣者矣。
shàng qiǎn wèn yān yuē jiāng jūn dù qiāng lǔ hé rú dāng yòng jǐ rén
”上遣问焉，曰：“将军度羌虏何如，当用几人？
chōng guó yuē bǎi wén bù rú yī jiàn
”充国曰：“百闻不如一见。
bīng nán yú dù chén yuàn chí zhì jīn chéng tú shàng fāng lüè
兵难逾度，臣愿驰至金城，图上方略。
rán qiāng róng xiǎo yí nì tiān bèi pàn miè wáng bù jiǔ yuàn bì xià yǐ shǔ lǎo chén wù yǐ wéi yōu
然羌戎小夷，逆天背畔，灭亡不久，愿陛下以属老臣，勿以为忧。
shàng xiào yuē nuò
”上笑曰：“诺。
chōng guó zhì jīn chéng xū bīng mǎn wàn qí yù dù hé kǒng wèi lǔ suǒ zhē jí yè qiǎn sān xiào xián méi xiān dù dù zhé yíng chén huì míng bì suì yǐ cì jǐn dù
充国至金城，须兵满万骑，欲渡河，恐为虏所遮，即夜遣三校衔枚先渡，渡辄营陈，会明，毕，遂以次尽渡。
lǔ shù shí bǎi qí lái chū rù jūn bàng
虏数十百骑来，出入军傍。
chōng guó yuē wú shì mǎ xīn juàn bù kě chí zhú
充国曰：“吾士马新倦，不可驰逐。
cǐ jiē xiāo qí nán zhì yòu kǒng qí wèi yòu bīng yě
此皆骁骑难制，又恐其为诱兵也。
jī lǔ yǐ tiǎn miè wéi qī xiǎo lì bù zú tān
击虏以殄灭为期，小利不足贪。
lìng jūn wù jī
”令军勿击。
qiǎn qí hou sì wàng xiá zhōng wáng lǔ
遣骑候四望狭中，亡虏。
yè yǐn bīng shàng zhì luò dōu zhào zhū xiào sī mǎ wèi yuē wú zhī qiāng lǔ bù néng wèi bīng yǐ
夜引兵上至落都，召诸校司马，谓曰：“吾知羌虏不能为兵矣。
shǐ lǔ fā shù qiān rén shǒu dù sì wàng xiá zhōng bīng qǐ de rù zāi
使虏发数千人守杜四望狭中，兵岂得入哉！
chōng guó cháng yǐ yuǎn chì hòu wèi wu xíng bì wèi zhàn wu zhǐ bì jiān yíng bì yóu néng chí zhòng ài shì zú xiān jì ér hòu zhàn
”充国常以远斥候为务，行必为战务，止必坚营壁，尤能持重，爱士卒，先计而后战。
suì xi zhì xī bù dū wèi fǔ rì xiǎng jūn shì shì jiē yù wèi yòng
遂西至西部都尉府，日飨军士，士皆欲为用。
lǔ shù tiǎo zhàn chōng guó jiān shǒu
虏数挑战，充国坚守。
bǔ de shēng kǒu yán qiāng háo xiāng shù zé yuē yǔ rǔ wáng fǎn jīn tiān zi qiǎn zhào jiāng jūn lái nián bā jiǔ shí yǐ shàn wèi bīng
捕得生口，言羌豪相数责曰：“语汝亡反，今天子遣赵将军来，年八九十矣，善为兵。
jīn qǐng yù yī dòu ér sǐ kě de yá
今请欲一斗而死，可得邪！
chōng guó zǐ yòu cáo zhōng láng jiàng yǎng jiāng qī mén cì fēi yǔ lín gū ér hú yuè qí wèi zhī bīng zhì lìng jū lǔ bìng chū jué zhuǎn dào yǎng yǐ wén
充国子右曹中郎将卬，将期门佽飞、羽林孤儿、胡越骑为支兵，至令居，虏并出绝转道，卬以闻。
yǒu zhào jiāng bā xiào wèi yǔ xiāo qí dū wèi jīn chéng tài shǒu hé shū bǔ shān jiān lǔ tōng zhuǎn dào jīn dù
有诏将八校尉与骁骑都尉、金城太守合疏捕山间虏，通转道津渡。
chū hǎn kāi háo mǐ dāng ér shǐ dì diāo kù lái gào dū wèi yuē xiān lián yù fǎn hòu shù rì guǒ fǎn
初，罕、开豪靡当儿使弟雕库来告都尉曰先零欲反，后数日果反。
diāo kù zhǒng rén pō zài xiān líng zhōng dū wèi jí liú diāo kù wèi zhì
雕库种人颇在先零中，都尉即留雕库为质。
chōng guó yǐ wéi wáng zuì nǎi qiǎn guī gào zhǒng háo dà bīng zhū yǒu zuì zhě míng bái zì bié wú qǔ bìng miè
充国以为亡罪，乃遣归告种豪：“大兵诛有罪者，明白自别，毋取并灭。
tiān zǐ gào zhū qiāng rén fàn fǎ zhě néng xiāng bǔ zhǎn chú zuì
天子告诸羌人，犯法者能相捕斩，除罪。
zhǎn dà háo yǒu zuì zhě yī rén cì qián sì shí wàn zhōng háo shí wǔ wàn xià háo èr wàn dà nán sān qiān nǚ zǐ jí lǎo xiǎo qiān qián yòu yǐ qí suǒ bǔ qī zǐ cái wù jǐn yǔ zhī
斩大豪有罪者一人，赐钱四十万，中豪十五万，下豪二万，大男三千，女子及老小千钱，又以其所捕妻子财物尽与之。
chōng guó jì yù yǐ wēi xìn zhāo xiáng hǎn kāi jí jié lüè zhě jiě sàn lǔ móu jiǎo jí nǎi jī zhī
”充国计欲以威信招降罕、开及劫略者，解散虏谋，徼极乃击之。
shí shàng yǐ fā sān fǔ tài cháng tú chí xíng sān hé yǐng chuān pèi jùn huái yáng rǔ nán cái guān jīn chéng lǒng xī tiān shuǐ ān dìng běi dì shàng jùn qí shì qiāng qí yǔ wǔ wēi zhāng yè jiǔ quán tài shǒu gè zhūn qí jùn zhě hé liù wàn rén yǐ
时，上已发三辅、太常徒弛刑，三河、颍川、沛郡、淮阳、汝南材官，金城、陇西、天水、安定、北地、上郡骑士、羌骑，与武威、张掖、酒泉太守各屯其郡者，合六万人矣。
jiǔ quán tài shǒu xīn wǔ xián zòu yán jùn bīng jiē tún bèi nán chū běi biān kōng xū shì bù kě jiǔ
酒泉太守辛武贤奏言：“郡兵皆屯备南出，北边空虚，势不可久。
huò rì zhì qiū dōng nǎi jìn bīng cǐ lǔ zài jìng wài zhī cè
或日至秋冬乃进兵，此虏在竟外之册。
jīn lǔ zhāo xī wèi kòu tǔ dì hán kǔ hàn mǎ bù néng dōng tún bīng zài wǔ wēi zhāng yè jiǔ quán wàn qí yǐ shàng jiē duō léi shòu
今虏朝夕为寇，土地寒苦，汉马不能冬，屯兵在武威、张掖、酒泉万骑以上，皆多羸瘦。
kě yì mǎ shí yǐ qī yuè shàng xún jī sān shí rì liáng fēn bīng bìng chū zhāng yè jiǔ quán hé jī hǎn kāi zài xiān shuǐ shàng zhě
可益马食，以七月上旬赍三十日粮，分兵并出张掖、酒泉合击罕、开在鲜水上者。
lǔ yǐ xù chǎn wéi mìng jīn jiē lí sàn bīng jí fēn chū suī bù néng jǐn zhū dǎn duó qí xù chǎn lǔ qí qī zǐ fù yǐn bīng hái dōng fù jī zhī dà bīng réng chū lǔ bì zhèn huài
虏以畜产为命，今皆离散，兵即分出，虽不能尽诛，亶夺其畜产，虏其妻子，复引兵还，冬复击之，大兵仍出，虏必震坏。
tiān zǐ xià qí shū chōng guó lìng yǔ xiào wèi yǐ xià lì shì zhī qiāng shì zhě bó yì
天子下其书充国，令与校尉以下吏士知羌事者博议。
chōng guó jí zhǎng shǐ dǒng tōng nián yǐ wéi wǔ xián yù qīng yǐn wàn qí fēn wéi liǎng dào chū zhāng yè huí yuǎn qiān lǐ
充国及长史董通年以为：“武贤欲轻引万骑，分为两道出张掖，回远千里。
yǐ yī mǎ zì tuó fù sān shí rì shí wèi mǐ èr hú sì dòu mài bā hú yòu yǒu yī zhuāng bīng qì nán yǐ zhuī zhú
以一马自佗负三十日食，为米二斛四斗，麦八斛，又有衣装兵器，难以追逐。
qín láo ér zhì lǔ bì shāng jūn jìn tuì shāo yǐn qù zhú shuǐ cǎo rù shān lín
勤劳而至，虏必商军进退，稍引去，逐水草，入山林。
suí ér shēn rù lǔ jí jù qián xiǎn shǒu hòu ě yǐ jué liáng dào bì yǒu shāng wēi zhī yōu wèi yí dí xiào qiān zǎi bù kě fù
随而深入，虏即据前险，守后厄，以绝粮道，必有伤危之忧，为夷狄笑，千载不可复。
ér wǔ xián yǐ wéi kě duó qí xù chǎn lǔ qí qī zǐ cǐ dài kōng yán fēi zhì jì yě
而武贤以为可夺其畜产，虏其妻子，此殆空言，非至计也。
yòu wǔ wēi xiàn zhāng yè rì lēi jiē dāng běi sāi yǒu tōng gǔ shuǐ cǎo
又武威县、张掖日勒皆当北塞，有通谷水草。
chén kǒng xiōng nú yǔ qiāng yǒu móu qiě yù dà rù xìng néng yào dù zhāng yè jiǔ quán yǐ jué xī yù qí jùn bīng yóu bù kě fā
臣恐匈奴与羌有谋，且欲大入，幸能要杜张掖、酒泉以绝西域，其郡兵尤不可发。
xiān lián shǒu wèi pàn nì tā zhǒng jié lüè
先零首为畔逆，它种劫略。
gù chén yú cè yù juān hǎn kāi àn mèi zhī guò yǐn ér wù zhāng xiān xíng xiān lián zhī zhū yǐ zhèn dòng zhī yi huǐ guò fǎn shàn yīn shè qí zuì xuǎn zé liáng lì zhī qí sú zhě fǔ xún hé jí cǐ quán shī bǎo shèng ān biān zhī cè
故臣愚册，欲捐罕、开暗昧之过，隐而勿章，先行先零之诛以震动之，宜悔过反善，因赦其罪，选择良吏知其俗者捬循和辑，此全师保胜安边之册。
tiān zǐ xià qí shū
”天子下其书。
gōng qīng yì zhě xián yǐ wéi xiān lián bīng shèng ér fù hǎn kāi zhī zhù bù xiān pò hǎn kāi zé xiān lián wèi kě tú yě
公卿议者咸以为先零兵盛，而负罕、开之助，不先破罕、开，则先零未可图也。
shàng nǎi bài shì zhōng lè chéng hóu xǔ yán shòu wèi qiáng nǔ jiāng jūn jí bài jiǔ quán tài shǒu wǔ xián wèi pò qiāng jiāng jūn cì xǐ shū jiā nà qí cè
上乃拜侍中乐成侯许延寿为强弩将军，即拜酒泉太守武贤为破羌将军，赐玺书嘉纳其册。
yǐ shū chì ràng chōng guó yuē
以书敕让充国曰：
huáng dì wèn hòu jiāng jūn shén kǔ bào lù
皇帝问后将军，甚苦暴露。
jiāng jūn jì yù zhì zhèng yuè nǎi jī hǎn qiāng qiāng rén dāng huò mài yǐ yuǎn qí qī zǐ jīng bīng wàn rén yù wèi jiǔ quán dūn huáng kòu
将军计欲至正月乃击罕羌，羌人当获麦，已远其妻子，精兵万人欲为酒泉、敦煌寇。
biān bīng shǎo mín shǒu bǎo bù dé tián zuò
边兵少，民守保不得田作。
jīn zhāng yè yǐ dōng sù shí bǎi yú chú gǎo shù shù shí
今张掖以东粟石百余，刍槁束数十。
zhuǎn shū bìng qǐ bǎi xìng fán rǎo
转输并起，百姓烦扰。
jiāng jūn jiāng wàn yú zhī zhòng bù zǎo jí qiū gòng shuǐ cǎo zhī lì zhēng qí chù shí yù zhì dōng lǔ jiē dāng chù shí duō cáng nì shān zhōng yī xiǎn zǔ jiāng jūn shì hán shǒu zú jūn zhú níng yǒu lì zāi
将军将万余之众，不早及秋共水草之利争其畜食，欲至冬，虏皆当畜食，多藏匿山中依险阻，将军士寒，手足皲瘃，宁有利哉？
jiāng jūn bù niàn zhōng guó zhī fèi yù yǐ suì shù ér shèng wēi jiāng jūn shuí bù lè cǐ zhě
将军不念中国之费，欲以岁数而胜微，将军谁不乐此者！
jīn zhào pò qiāng jiāng jūn wǔ xián jiàng bīng liù qiān yī bǎi rén dūn huáng tài shǒu kuài jiāng èr qiān rén zhǎng shuǐ xiào wèi fù chāng jiǔ quán hou fèng shì jiāng chuò ròu zhī bīng sì qiān rén wáng lǜ wàn èr qiān rén
今诏破羌将军武贤将兵六千一百人，敦煌太守快将二千人，长水校尉富昌、酒泉候奉世将婼、月氏兵四千人，亡虑万二千人。
jī sān shí rì shí yǐ qī yuè èr shí èr rì jī hǎn qiāng rù xiān shuǐ běi jù lián shàng qù jiǔ quán bā bǎi lǐ qù jiāng jūn kě qiān èr bǎi lǐ
赍三十日食，以七月二十二日击罕羌，入鲜水北句廉上，去酒泉八百里，去将军可千二百里。
jiāng jūn qí yǐn bīng biàn dào xi bìng jìn suī bù xiāng jí shǐ lǔ wén dōng fāng běi fāng bīng bìng lái fēn sǎn qí xīn yì lí qí dǎng yǔ suī bù néng tiǎn miè dāng yǒu wǎ jiě zhě
将军其引兵便道西并进，虽不相及，使虏闻东方北方兵并来，分散其心意，离其党与，虽不能殄灭，当有瓦解者。
yǐ zhào zhōng láng jiàng yǎng jiāng hú yuè cì fēi shè shì bù bīng èr xiào wèi yì jiāng jūn bīng
已诏中郎将卬将胡越佽飞射士步兵二校尉，益将军兵。
jīn wǔ xīng chū dōng fāng zhōng guó dà lì mán yí dà bài
今五星出东方，中国大利，蛮夷大败。
tài bái chū gāo yòng bīng shēn rù gǎn zhàn zhě jí fú gǎn zhàn zhě xiōng
太白出高，用兵深入敢战者吉，弗敢战者凶。
jiāng jūn jí zhuāng yīn tiān shí zhū bú yì wàn xià bì quán wù fù yǒu yí
将军急装，因天时，诛不义，万下必全，勿复有疑。
chōng guó jì dé ràng yǐ wéi jiāng rèn bīng zài wài pián yí yǒu shǒu yǐ ān guó jiā
充国既得让，以为将任兵在外，便宜有守，以安国家。
nǎi shàng shū xiè zuì yīn chén bīng lì hài yuē
乃上书谢罪，因陈兵利害，曰：
chén qiè jiàn qí dū wèi ān guó qián xìng cì shū zé qiāng rén kě shǐ shǐ hǎn yù gào yǐ dà jūn dāng zhì hàn bù zhū hǎn yǐ jiě qí móu
臣窃见骑都尉安国前幸赐书，择羌人可使使罕、谕告以大军当至，汉不诛罕，以解其谋。
ēn zé shén hòu fēi chén xià suǒ néng jí
恩泽甚厚，非臣下所能及。
chén dú sī měi bì xià shèng dé zhì jì wáng yǐ gù qiǎn kāi háo diāo kù xuān tiān zǐ zhì dé hǎn kāi zhī shǔ jiē wén zhī míng zhào
臣独私美陛下盛德至计亡已，故遣开豪雕库宣天子至德，罕、开之属皆闻知明诏。
jīn xiān lián qiāng yáng yù jiāng qí sì qiān jí jiān qí wǔ qiān zǔ shí shān mù hou biàn wèi kòu hǎn qiāng wèi yǒu suǒ fàn
今先零羌杨玉将骑四千及煎骑五千，阻石山木，候便为寇，罕羌未有所犯。
jīn zhì xiān lián xiān jī hǎn shì zhū wáng gū qǐ yī nán jiù liǎng hài chéng fēi bì xià běn jì yě
今置先零，先击罕，释诛亡辜，起一难，就两害，诚非陛下本计也。
chén wén bīng fǎ gōng bù zú zhě shǒu yǒu yú yòu yuē shàn zhàn zhě zhì rén bù zhì yú rén
臣闻兵法“攻不足者守有余”，又曰“善战者致人，不致于人”。
jīn hǎn qiāng yù wèi dūn huáng jiǔ quán kòu yi chì bīng mǎ liàn zhàn shì yǐ xū qí zhì zuò de zhì dí zhī shù yǐ yì jī láo qǔ shèng zhī dào yě
今罕羌欲为敦煌、酒泉寇，宜饬兵马，练战士，以须其至，坐得致敌之术，以逸击劳，取胜之道也。
jīn kǒng èr jùn bīng shǎo bù zú yǐ shǒu ér fā zhī xíng gōng shì zhì lǔ zhī shù ér cóng wèi lǔ suǒ zhì zhī dào chén yú yǐ wéi bù biàn
今恐二郡兵少不足以守，而发之行攻，释致虏之术而从为虏所致之道，臣愚以为不便。
xiān lián qiāng lǔ yù wèi bèi pàn gù yǔ hǎn kāi jiě chóu jié yuē rán qí sī xīn bù néng wáng kǒng hàn bīng zhì ér hǎn kāi bèi zhī yě
先零羌虏欲为背畔，故与罕、开解仇结约，然其私心不能亡恐汉兵至而罕、开背之也。
chén yú yǐ wéi qí jì cháng yù xiān fù hǎn kāi zhī jí yǐ jiān qí xiān jī hǎn qiāng xiān lián bì zhù zhī
臣愚以为其计常欲先赴罕、开之急，以坚其先击罕羌、先零必助之。
jīn lǔ mǎ féi liáng shí fāng ráo jī zhī kǒng bù néng shāng hài shì shǐ xiān lián shī dé yú hǎn qiāng jiān qí yuē hé qí dǎng
今虏马肥，粮食方饶，击之恐不能伤害，适使先零施德于罕羌，坚其约，合其党。
lǔ jiāo jiān dǎng hé jīng bīng èr wàn yú rén pò xié zhū xiǎo zhǒng zhe zhě shāo zhòng mò xū zhī shǔ bù qīng de lí yě
虏交坚党合，精兵二万余人，迫胁诸小种，着者稍众，莫须之属不轻得离也。
rú shì lǔ bīng qǐn duō zhū zhī yòng lì shù bèi chén kǒng guó jiā yōu lèi yáo shí nián shù bù èr sān suì ér yǐ
如是，虏兵寝多，诛之用力数倍，臣恐国家忧累繇十年数，不二三岁而已。
chén de méng tiān zǐ hòu ēn fù zǐ jù wèi xiǎn liè
臣得蒙天子厚恩，父子俱为显列。
chén wèi zhì shàng qīng jué wèi liè hóu quǎn mǎ zhī chǐ qī shí liù wèi míng zhào tián gōu hè sǐ gǔ bù xiǔ wáng suǒ gù niàn
臣位至上卿，爵为列侯，犬马之齿七十六，为明诏填沟壑，死骨不朽，亡所顾念。
dú sī wéi bīng lì hài zhì shú xī yě yú chén zhī jì xiān zhū xiān lián yǐ zé hǎn kāi zhī shǔ bù fán bīng ér fú yǐ
独思惟兵利害至熟悉也，于臣之计，先诛先零已，则罕、开之属不烦兵而服矣。
xiān lián yǐ zhū ér hǎn kāi bù fú shè zhēng yuè jī zhī dé jì zhī lǐ yòu qí shí yě
先零已诛而罕、开不服，涉正月击之得计之理，又其时也。
yǐ jīn jìn bīng chéng bú jiàn qí lì wéi bì xià cái chá
以今进兵，诚不见其利，唯陛下裁察。
liù yuè wù shēn zòu qī yuè jiǎ yín xǐ shū bào cóng chōng guó jì yān
六月戊申奏，七月甲寅玺书报从充国计焉。
chōng guó yǐn bīng zhì xiān lián zài suǒ
充国引兵至先零在所。
lǔ jiǔ tún jù jiě chí wàng jiàn dà jūn qì chē zhòng yù dù huáng shuǐ dào è xiá chōng guó xú xíng qū zhī
虏久屯聚，解弛，望见大军，弃车重，欲渡湟水，道厄狭，充国徐行驱之。
huò yuē zhú lì xíng chí chōng guó yuē cǐ qióng kòu bù kě pò yě
或曰逐利行迟，充国曰：“此穷寇不可迫也。
huǎn zhī zé zǒu bù gù jí zhī zé hái zhì sǐ
缓之则走不顾，急之则还致死。
zhū xiào jiē yuē shàn
”诸校皆曰：“善。
lǔ fù shuǐ nì sǐ zhě shù bǎi jiàng jí zhǎn shǒu wǔ bǎi yú rén xī mǎ niú yáng shí wàn yú tóu chē sì qiān yú liǎng
”虏赴水溺死者数百，降及斩首五百余人，卤马、牛羊十万余头，车四千余两。
bīng zhì hǎn de lìng jūn wú fán jù luò chú mù tián zhōng
兵至罕地，令军毋燔聚落刍牧田中。
hǎn qiāng wén zhī xǐ yuē hàn guǒ bù jī wǒ yǐ
罕羌闻之，喜曰：“汉果不击我矣！
háo mǐ wàng shǐ rén lái yán yuàn de hái fù gù dì
”豪靡忘使人来言：“愿得还复故地。
chōng guó yǐ wén wèi bào
”充国以闻，未报。
mǐ wàng lái zì guī chōng guó cì yǐn shí qiǎn hái yù zhǒng rén
靡忘来自归，充国赐饮食，遣还谕种人。
hù jūn yǐ xià jiē zhēng zhī yuē cǐ fǎn lǔ bù kě shàn qiǎn
护军以下皆争之，曰：“此反虏，不可擅遣。
chōng guó yuē zhū jūn dàn yù biàn wén zì yíng fēi wéi gōng jiā zhōng jì yě
”充国曰：“诸君但欲便文自营，非为公家忠计也。
yǔ wèi zú xǐ shū bào lìng mǐ wàng yǐ shú lùn
”语未卒，玺书报，令靡忘以赎论。
hòu hǎn jìng bù fán bīng ér xià
后来罕羌终于没有用兵就被征服了。
qí qiū chōng guó bìng shàng cì shū yuē
其秋，充国病，上赐书曰；
zhì zhào hòu jiāng jūn wén kǔ jiǎo jìng hán xiè jiāng jūn nián lǎo jiā jí yī zhāo zhī biàn bù kě huì zhèn shén yōu zhī
“制诏后将军：闻苦脚胫、寒泄，将军年老加疾，一朝之变不可讳，朕甚忧之。
jīn zhào pò qiāng jiāng jūn yì zhūn suǒ wèi jiāng jūn fù jí yīn tiān shí dà lì lì shì ruì qì yǐ shí èr yuè jī xiān lián qiāng
今诏破羌将军诣屯所，为将军副，急因天时大利，吏士锐气，以十二月击先零羌。
jí jí jù liú tún wú xíng dú qiǎn pò qiāng qiáng nǔ jiāng jūn
即疾剧，留屯毋行，独遣破羌、强弩将军。
shí qiāng jiàng zhě wàn yú rén yǐ
”时，羌降者万余人矣。
chōng guó dù qí bì huài yù ba qí bīng tún tián yǐ dài qí bì
充国度其必坏，欲罢骑兵屯田，以待其敝。
zuò zòu wèi shàng huì de jìn bīng xǐ shū zhōng láng jiàng yǎng jù shǐ kè jiàn chōng guó yuē chéng lìng bīng chū pò jūn shā jiāng yǐ qīng guó jiā jiāng jūn shǒu zhī kě yě
作奏未上，会得进兵玺书，中郎将卬惧，使客谏充国曰：“诚令兵出，破军杀将以倾国家，将军守之可也。
jí lì yǔ bìng yòu hé zú zhēng
即利与病，又何足争？
yī dàn bù hé shàng yì qiǎn xiù yī lái zé jiāng jūn jiāng jūn zhī shēn bù néng zì bǎo hé guó jiā zhī ān
一旦不合上意，遣绣衣来责将军，将军之身不能自保，何国家之安？
chōng guó tàn yuē shì hé yán zhī bù zhōng yě
”充国叹曰：“是何言之不忠也！
běn yòng wú yán qiāng lǔ de zhì shì yá
本用吾言，羌虏得至是邪？
wǎng zhě jǔ kě xiān xíng qiāng zhě wú jǔ xīn wǔ xián chéng xiàng yù shǐ fù bái qiǎn yì qú ān guó jìng jǔ bài qiāng
往者举可先行羌者，吾举辛武贤，丞相御史复白遣义渠安国，竟沮败羌。
jīn chéng huáng zhōng gǔ hú bā qián wú wèi gěng zhōng chéng dí èr bǎi wàn hú gǔ qiāng rén bù gǎn dòng yǐ
金城、湟中谷斛八钱，吾谓耿中丞，籴二百万斛谷，羌人不敢动矣。
gěng zhōng chéng qǐng dí bǎi wàn hú nǎi de sì shí wàn hú ěr
耿中丞请籴百万斛，乃得四十万斛耳。
yì qú zài shǐ qiě fèi qí bàn
义渠再使，且费其半。
shī cǐ èr cè qiāng rén gù gǎn wéi nì
失此二册，羌人故敢为逆。
shī zhī háo lí chà yǐ qiān lǐ shì jì rán yǐ
失之毫厘，差以千里，是既然矣。
jīn bīng jiǔ bù jué sì yí zú yǒu dòng yáo xiāng yīn ér qǐ suī yǒu zhī zhě bù néng shàn qí hòu qiāng dú zú yōu yá
今兵久不决，四夷卒有动摇，相因而起，虽有知者不能善其后，羌独足忧邪！
wú gù yǐ sǐ shǒu zhī míng zhǔ kě wèi zhōng yán
吾固以死守之，明主可为忠言。
suì shàng tún tián zòu yuē
”遂上屯田奏曰：
chén wén bīng zhě suǒ yǐ míng dé chú hài yě gù jǔ de yú wài zé fú shēng yú nèi bù kě bù shèn
臣闻兵者，所以明德除害也，故举得于外，则福生于内，不可不慎。
chén suǒ jiāng lì shì mǎ niú shí yuè yòng liáng gǔ shí jiǔ wàn jiǔ qiān liù bǎi sān shí hú yán qiān liù bǎi jiǔ shí sān hú jiāo gǎo èr shí wǔ wàn èr bǎi bā shí liù shí
臣所将吏士马牛食，月用粮谷十九万九千六百三十斛，盐千六百九十三斛，茭藁二十五万二百八十六石。
nán jiǔ bù jiě yáo yì bù xī
难久不解，繇役不息。
yòu kǒng tā yí zú yǒu bù yú zhī biàn xiāng yīn bìng qǐ wèi míng zhǔ yōu chéng fēi sù dìng miào shèng zhī cè
又恐它夷卒有不虞之变，相因并起，为明主忧，诚非素定庙胜之册。
qiě qiāng lǔ yì yǐ jì pò nán yòng bīng suì yě gù chén yú yǐ wéi jī zhī bù biàn
且羌虏易以计破，难用兵碎也，故臣愚以为击之不便。
jì dù lín qiāng dōng zhì hào wěi qiāng lǔ gù tián jí gōng tián mín suǒ wèi kěn kě èr qiān qǐng yǐ shàng qí jiān yóu tíng duō huài bài zhě
计度临羌东至浩亹，羌虏故田及公田，民所未垦，可二千顷以上，其间邮亭多坏败者。
chén qián bù shì rù shān fá cái mù dà xiǎo liù wàn yú méi jiē zài shuǐ cì
臣前部士入山，伐材木大小六万余枚，皆在水次。
yuàn ba qí bīng liú chí xíng yìng mù jí huái yáng rǔ nán bù bīng yǔ shǐ shì sī cóng zhě hé fán wàn èr bǎi bā shí yī rén yòng gǔ yuè èr wàn qī qiān sān bǎi liù shí sān hú yán sān bǎi bā hú fēn tún yào hài chù
愿罢骑兵，留驰刑应募，及淮阳、汝南步兵与史士私从者，合凡万二百八十一人，用谷月二万七千三百六十三斛，盐三百八斛，分屯要害处。
bīng jiě cáo xià shàn xiāng tíng jùn gōu qú zhì huáng xiá yǐ xī dào qiáo qī shí suǒ lìng kě zhì xiān shuǐ zuǒ yòu
冰解漕下，缮乡亭，浚沟渠，治湟狭以西道桥七十所，令可至鲜水左右。
tián shì chū fù rén èr shí mǔ
田事出，赋人二十亩。
zhì sì yuè cǎo shēng fā jùn qí jí shǔ guó hú jì kàng jiàn gè qiān cuì mǎ shén èr jiù cǎo wèi tián zhě yóu bīng
至四月草生，发郡骑及属国胡骑伉健各千，倅马什二，就草，为田者游兵。
yǐ chōng rù jīn chéng jùn yì jī chù shěng dà fèi
以充入金城郡，益积畜，省大费。
jīn dà sī nóng suǒ zhuǎn gǔ zhì zhě zú zhī wàn rén yī suì shí
今大司农所转谷至者，足支万人一岁食。
jǐn shàng tián chù jí qì yòng bù wéi bì xià cái xǔ
谨上田处及器用簿，唯陛下裁许。
shàng bào yuē huáng dì wèn hòu jiāng jūn yán yù ba qí bīng wàn rén liú tián jí rú jiāng jūn zhī jì lǔ dāng hé shí fú zhū bīng dāng hé shí de jué
上报曰：“皇帝问后将军，言欲罢骑兵万人留田，即如将军之计，虏当何时伏诛，兵当何时得决？
shú jì qí biàn fù zòu
孰计其便，复奏。
chōng guó shàng zhuàng yuē
”充国上状曰：
chén wén dì wáng zhī bīng yǐ quán qǔ shèng shì yǐ guì móu ér jiàn zhàn
臣闻帝王之兵，以全取胜，是以贵谋而贱战。
zhàn ér bǎi shèng fēi shàn zhī shàn zhě yě gù xiān wèi bù kě shèng yǐ dài dí zhī kě shèng
战而百胜，非善之善者也，故先为不可胜以待敌之可胜。
mán yí xí sú suī shū yú lǐ yì zhī guó rán qí yù bì hài jiù lì ài qīn qi wèi sǐ wáng yī yě
蛮夷习俗虽殊于礼义之国，然其欲避害就利，爱亲戚，畏死亡，一也。
jīn lǔ wáng qí měi dì jiàn cǎo chóu zi jì tuō yuǎn dùn gǔ ròu xīn lí rén yǒu pàn zhì ér míng zhǔ bān shī bà bīng wàn rén liú tián shùn tiān shí yīn dì lì yǐ dài kě shèng zhī lǔ suī wèi jí fú gū bīng jué kě jī yuè ér wàng
今虏亡其美地荐草，愁子寄托远遁，骨肉心离，人有畔志，而明主般师罢兵，万人留田，顺天时，因地利，以待可胜之虏，虽未即伏辜，兵决可期月而望。
qiāng lǔ wǎ jiě qián hòu jiàng zhě wàn qī bǎi yú rén jí shòu yán qù zhě fán qī shí bèi cǐ zuò zhī jiě qiāng lǔ zhī jù yě
羌虏瓦解，前后降者万七百余人，及受言去者凡七十辈，此坐支解羌虏之具也。
chén jǐn tiáo bù chū bīng liú tián pián yí shí èr shì
臣谨条不出兵留田便宜十二事。
bù bīng jiǔ xiào gèng shì wàn rén liú dùn yǐ wéi wǔ bèi yīn tián zhì gǔ wēi dé bìng xíng yī yě
步兵九校，更士万人，留顿以为武备，因田致谷，威德并行，一也。
yòu yīn pái shé qiāng lǔ lìng bù dé guī féi ráo zhī de pín pò qí zhòng yǐ chéng qiāng lǔ xiāng pàn zhī jiàn èr yě
又因排折羌虏，令不得归肥饶之地，贫破其众，以成羌虏相畔之渐，二也。
jū mín de bìng tián zuò bù shī nóng yè sān yě
居民得并田作，不失农业，三也。
jūn mǎ yī yuè zhī shí dù zhī tián shì yī suì ba qí bīng yǐ shěng dà fèi sì yě
军马一月之食，度支田士一岁，罢骑兵以省大费，四也。
zhì chūn shěng jiǎ shì zú xún hé huáng cáo gǔ zhì lín qiāng yǐ shì qiāng lǔ yáng wēi wǔ chuán shì zhé chōng zhī jù wǔ yě yǐ xián xiá shí xià suǒ fá cái shàn zhì yóu tíng chōng rù jīn chéng liù yě
至春省甲士卒，循河湟漕谷至临羌，以示羌虏，扬威武，传世折冲之具，五也，以闲暇时下所伐材，缮治邮亭，充入金城，六也。
bīng chū chéng wēi jiǎo xìng bù chū lìng fǎn pàn zhī lǔ cuàn yú fēng hán zhī de lí shuāng lù jí yì zhú duò zhī huàn zuò de bì shèng zhī dào qī yě
兵出，乘危徼幸，不出，令反畔之虏窜于风寒之地，离霜露疾疫瘃堕之患，坐得必胜之道，七也。
wáng jīng zǔ yuǎn zhuī sǐ shāng zhī hài bā yě
亡经阻远追死伤之害，八也。
nèi bù sǔn wēi wǔ zhī zhòng wài bù lìng lǔ de chéng jiàn zhī shì jiǔ yě
内不损威武之重，外不令虏得乘间之势，九也。
yòu wáng jīng dòng hé nán dà kāi xiǎo kāi shǐ shēng tā biàn zhī yōu shí yě
又亡惊动河南大开、小开使生它变之忧，十也。
zhì huáng xiá zhōng dào qiáo lìng kě zhì xiān shuǐ yǐ zhì xī yù xìn wēi qiān lǐ cóng zhěn xí shàng guò shī shí yī yě
治湟狭中道桥，令可至鲜水，以制西域，信威千里，从枕席上过师，十一也。
dà fèi jì shěng yáo yì yù xi yǐ jiè bù yú shí èr yě
大费既省，繇役豫息，以戒不虞，十二也。
liú tún tián de shí èr biàn chū bīng shī shí èr lì
留屯田得十二便，出兵失十二利。
chén chōng guó cái xià quǎn mǎ chǐ shuāi bù shí cháng cè wéi míng zhào bó xiáng gōng qīng yì chén cǎi zé
臣充国材下，犬马齿衰，不识长册，唯明诏博详公卿议臣采择。
shàng fù cì bào yuē huáng dì wèn hòu jiāng jūn yán shí èr biàn wén zhī
上复赐报曰：“皇帝问后将军，言十二便，闻之。
lǔ suī wèi fú zhū bīng jué kě jī yuè ér wàng jī yuè ér wàng zhě wèi jīn dōng yá
虏虽未伏诛，兵决可期月而望，期月而望者，谓今冬邪？
wèi hé shí yě
谓何时也？
jiāng jūn dú bù jì lǔ wén bīng pō ba qiě dīng zhuàng xiāng jù gōng rǎo tián zhě jí dào shàng tún bīng fù shā lüè rén mín jiāng hé yǐ zhǐ zhī
将军独不计虏闻兵颇罢，且丁壮相聚，攻扰田者及道上屯兵，复杀略人民，将何以止之？
yòu dà kāi xiǎo kāi qián yán yuē wǒ gào hàn jūn xiān lián suǒ zài bīng bù wǎng jī jiǔ liú de wáng xiào wǔ nián shí bù fēn bié rén ér bìng jī wǒ
又大开、小开前言曰：‘我告汉军先零所在，兵不往击，久留，得亡效五年时不分别人而并击我？
qí yì cháng kǒng
’其意常恐。
jīn bīng bù chū de wáng biàn shēng yǔ xiān lián wèi yī
今兵不出，得亡变生，与先零为一？
jiāng jūn shú jì fù zòu
将军孰计复奏。
chōng guó zòu yuē
”充国奏曰：
chén wén bīng yǐ jì wèi běn gù duō suàn shèng shǎo suàn
臣闻兵以计为本，故多算胜少算。
xiān lián qiāng jīng bīng jīn yú xià guò qī bā qiān rén shī dì yuǎn kè fēn sǎn jī dòng
先零羌精兵今余下过七八千人，失地远客，分散饥冻。
hǎn kāi mò xū yòu pō bào lüè qí yíng ruò xù chǎn pàn hái zhě bù jué jiē wén tiān zǐ míng lìng xiāng bǔ zhǎn zhī shǎng
罕、开、莫须又颇暴略其赢弱畜产，畔还者不绝，皆闻天子明令相捕斩之赏。
chén yú yǐ wéi lǔ pò huài kě rì yuè jì yuǎn zài lái chūn gù yuē bīng jué kě jī yuè ér wàng
臣愚以为虏破坏可日月冀，远在来春，故曰兵决可期月而望。
qiè jiàn běi biān zì dūn huáng zhì liáo dōng wàn yī qiān wǔ bǎi yú lǐ chéng sāi liè suì yǒu lì zú shù qiān rén lǔ shù dà zhòng gōng zhī ér bù néng hài
窃见北边自敦煌至辽东万一千五百余里，乘塞列隧有吏卒数千人，虏数大众攻之而不能害。
jīn liú bù shì wàn rén tún tián dì shì píng yì duō gāo shān yuǎn wàng zhī biàn bù qǔ xiāng bǎo wèi qiàn lěi mù qiáo xiào lián bù jué biàn bīng nǔ chì dòu jù
今留步士万人屯田，地势平易，多高山远望之便，部曲相保，为堑垒木樵，校联不绝，便兵弩，饬斗具。
fēng huǒ xìng tōng shì jí bìng lì yǐ yì dài láo bīng zhī lì zhě yě
烽火幸通，势及并力，以逸待劳，兵之利者也。
chén yú yǐ wéi tún tián nèi yǒu wáng fèi zhī lì wài yǒu shǒu yù zhī bèi
臣愚以为屯田内有亡费之利，外有守御之备。
qí bīng suī ba lǔ jiàn wàn rén liú tián wèi bì qín zhī jù qí tǔ bēng guī dé yi bù jiǔ yǐ
骑兵虽罢，虏见万人留田为必禽之具，其土崩归德，宜不久矣。
cóng jīn jǐn sān yuè lǔ mǎ yíng shòu bì bù gǎn juān qí qī zǐ yú tā zhǒng zhōng yuǎn shè hé shān ér lái wèi kòu
从今尽三月，虏马赢瘦，必不敢捐其妻子于他种中，远涉河山而来为寇。
yòu jiàn tún tián zhī shì jīng bīng wàn rén zhōng bù gǎn fù jiāng qí lèi zhòng hái guī gù dì
又见屯田之士精兵万人，终不敢复将其累重还归故地。
shì chén zhī yú jì suǒ yǐ dù lǔ qiě bì wǎ jiě qí chù bù zhàn ér zì pò zhī cè yě
是臣之愚计，所以度虏且必瓦解其处，不战而自破之册也。
zhì yú lǔ xiǎo kòu dào shí shā rén mín qí yuán wèi kě zú jìn
至于虏小寇盗，时杀人民，其原未可卒禁。
chén wén zhàn bù bì shèng bù gǒu jiē rèn
臣闻战不必胜，不苟接刃；
gōng bù bì qǔ bù gǒu láo zhòng
攻不必取，不苟劳众。
chéng lìng bīng chū suī bù néng miè xiān lián dǎn néng lìng lǔ jué bù wèi xiǎo kòu zé chū bīng kě yě
诚令兵出，虽不能灭先零，亶能令虏绝不为小寇，则出兵可也。
jí jīn tóng shì ér shì zuò shèng zhī dào cóng chéng wēi zhī shì wǎng zhōng bú jiàn lì kōng nèi zì bà bì biǎn zhòng ér zì sǔn fēi suǒ yǐ shì mán yí yě
即今同是而释坐胜之道，从乘危之势，往终不见利，空内自罢敝，贬重而自损，非所以视蛮夷也。
yòu dà bīng yī chū hái bù kě fù liú huáng zhōng yì wèi kě kōng rú shì yáo yì fù fā yě
又大兵一出，还不可复留，湟中亦未可空，如是，徭役复发也。
qiě xiōng nú bù kě bù bèi wū huán bù kě bù yōu
且匈奴不可不备，乌桓不可不忧。
jīn jiǔ zhuǎn yùn fán fèi qīng wǒ bù yú zhī yòng yǐ dàn yī yú chén yú yǐ wéi bù biàn
今久转运烦费，倾我不虞之用以澹一隅，臣愚以为不便。
xiào wèi lín zhòng xìng de chéng wēi dé fèng hòu bì fǔ xún zhòng qiāng yù yǐ míng zhào yi jiē xiàng fēng
校尉临众幸得承威德，奉厚币，拊循众羌，谕以明诏，宜皆乡风。
suī qí qián cí cháng yuē de wáng xiào wǔ nián yi wáng tā xīn bù zú yǐ gù chū bīng
虽其前辞尝曰“得亡效五年”，宜亡它心，不足以故出兵。
chén qiè zì wéi niàn
臣窃自惟念。
fèng zhào chū sài yǐn jūn yuǎn jī qióng tiān zi zhī jīng bīng sàn chē jiǎ yú shān yě suī wáng chǐ cù zhī gōng tōu de bì qiè zhī biàn ér wáng hòu jiù yú zé cǐ rén chén bù zhōng zhī lì fēi míng zhǔ shè jì zhī fú yě
奉诏出塞，引军远击，穷天子之精兵，散车甲于山野，虽亡尺寸之功，媮得避慊之便，而亡后咎余责，此人臣不忠之利，非明主社稷之福也。
chén xìng de fèn jīng bīng tǎo bú yì jiǔ liú tiān zhū zuì dāng wàn sǐ
臣幸得奋精兵，讨不义，久留天诛，罪当万死。
bì xià kuān rén wèi rěn jiā zhū lìng chén shù de shú jì
陛下宽仁，未忍加诛，令臣数得熟计。
yú chén fú jì shú shén bù gǎn bì fǔ yuè zhī zhū mèi sǐ chén yú wéi bì xià xǐng chá
愚臣伏计孰甚，不敢避斧钺之诛，昧死陈愚，唯陛下省察。
chōng guó zòu měi shàng zhé xià gōng qīng yì chén
充国奏每上，辄下公卿议臣。
chū shì chōng guó jì zhě shén sān zhōng shén wǔ zuì hòu shén bā
初是充国计者什三，中什五，最后什八。
yǒu zhào jí qián yán bù biàn zhě jiē dùn shǒu fú
有诏诘前言不便者，皆顿首服。
chéng xiàng wèi xiāng yuē chén yú bù xí bīng shì lì hài hòu jiāng jūn shù huà jūn cè qí yán cháng shì chén rèn qí jì kě bì yòng yě
丞相魏相曰：“臣愚不习兵事利害，后将军数画军册，其言常是，臣任其计可必用也。
shàng yú shì bào chōng guó yuē huáng dì wèn hòu jiāng jūn shàng shū yán qiāng lǔ kě shèng zhī dào jīn tīng jiāng jūn jiāng jūn jì shàn
”上于是报充国曰：“皇帝问后将军，上书言羌虏可胜之道，今听将军，将军计善。
qí shàng liú tún tián jí dāng ba zhě rén mǎ shù
其上留屯田及当罢者人马数。
jiāng jūn qiáng shí shèn bīng shì zì ài
将军强食，慎兵事，自爱！
shàng yǐ pò qiāng qiáng nǔ jiāng jūn shù yán dāng jī yòu yòng chōng guó tún tián chù lí sàn kǒng lǔ fàn zhī yú shì liǎng cóng qí jì zhào liǎng jiāng jūn yǔ zhōng láng jiàng yǎng chū jī
”上以破羌、强弩将军数言当击，又用充国屯田处离散，恐虏犯之，于是两从其计，诏两将军与中郎将卬出击。
qiáng nǔ chū jiàng sì qiān yú rén pò qiāng zhǎn shǒu èr qiān jí zhōng láng jiàng yǎng zhǎn shǒu jiàng zhě yì èr qiān yú jí ér chōng guó suǒ jiàng fù de wǔ qiān yú rén
强弩出，降四千余人，破羌斩首二千级，中郎将卬斩首降者亦二千余级，而充国所降复得五千余人。
zhào bà bīng dú chōng guó liú tún tián
诏罢兵，独充国留屯田。
míng nián wǔ yuè chōng guó zòu yán qiāng běn kě wǔ wàn rén jūn fán zhǎn shǒu qī qiān liù bǎi jí jiàng zhě sān wàn yī qiān èr bǎi rén ruò hé huáng jī è sǐ zhě wǔ liù qiān rén dìng jì yí tuō yǔ jiān gǒng huáng dī jù wáng zhě bù guò sì qiān rén
明年五月，充国奏言：“羌本可五万人军，凡斩首七千六百级，降者三万一千二百人，溺河湟饥饿死者五六千人，定计遗脱与煎巩、黄羝俱亡者不过四千人。
qiāng mǐ wàng děng zì guǐ bì děi qǐng ba tún bīng
羌靡忘等自诡必得，请罢屯兵。
zòu kě
”奏请得到批准。
chōng guó zhèn lǚ ér hái
充国振旅而还。
suǒ shàn hào xīng cì yíng shuō chōng guó yuē zhòng rén jiē yǐ pò qiāng qiáng nǔ chū jī duō zhǎn shǒu huò jiàng lǔ yǐ pò huài
所善浩星赐迎说充国，曰：“众人皆以破羌、强弩出击，多斩首获降，虏以破坏。
rán yǒu shí zhě yǐ wéi lǔ shì qióng kùn bīng suī bù chū bì zì fú yǐ
然有识者以为虏势穷困，兵虽不出，必自服矣。
jiāng jūn jí jiàn yi guī gōng yú èr jiāng jūn chū jī fēi yú chén suǒ jí
将军即见，宜归功于二将军出击，非愚臣所及。
rú cǐ jiāng jūn jì wèi shī yě
如此，将军计未失也。
chōng guó yuē wú nián lǎo yǐ jué wèi yǐ jí qǐ xián fá yī shí shì yǐ qī míng zhǔ zāi
”充国曰：“吾年老矣，爵位已极，岂嫌伐一时事以欺明主哉！
bīng shì guó zhī dà shì dāng wèi hòu fǎ
兵势，国之大事，当为后法。
lǎo chén bù yǐ yú mìng yī wèi bì xià míng yán bīng zhī lì hài zú sǐ shuí dāng fù yán zhī zhě
老臣不以余命一为陛下明言兵之利害，卒死，谁当复言之者？
zú yǐ qí yì duì
”卒以其意对。
shàng rán qí jì bà qiǎn xīn wǔ xián guī jiǔ quán tài shǒu guān chōng guó fù wèi hòu jiāng jūn wèi wèi
上然其计，罢遣辛武贤归酒泉太守官，充国复为后将军卫尉。
qí qiū qiāng ruò líng lí liú qiě zhǒng mào kù gòng zhǎn xiān lián dà háo yóu fēi yáng yù shǒu jí zhū háo dì zé yáng diāo liáng mào mǐ wàng jiē shuài jiān gǒng huáng dī zhī shǔ sì qiān yú rén jiàng hàn
其秋，羌若零、离留、且种、皃库共斩先零大豪犹非、杨玉首，及诸豪弟泽、阳雕、良皃、靡忘皆帅煎巩、黄羝之属四千余人降汉。
fēng ruò líng dì zé èr rén wéi shuài zhòng wáng lí liú qiě zhǒng èr rén wéi hóu mào kù wèi jūn yáng diāo wéi yán bīng hóu liáng mào wèi jūn mǐ wàng wèi xiàn niú jūn
封若零、弟泽二人为帅众王，离留、且种二人为侯，皃库为君，阳雕为言兵侯，良皃为君，靡忘为献牛君。
chū zhì jīn chéng shǔ guó yǐ chù jiàng qiāng
初置金城属国以处降羌。
zhào jǔ kě hù qiāng xiào wèi zhě shí chōng guó bìng sì fǔ jǔ xīn wǔ xián xiǎo dì tāng
诏举可护羌校尉者，时充国病，四府举辛武贤小弟汤。
chōng guó jù qǐ zòu tāng shǐ jiǔ bù kě diǎn mán yí
充国遽起奏：“汤使酒，不可典蛮夷。
bù rú tāng xiōng lín zhòng
不如汤兄临众。
shí tāng yǐ bài shòu jié yǒu zhào gèng yòng lín zhòng
”时，汤已拜受节，有诏更用临众。
hòu lín zhòng bìng miǎn wǔ fǔ fù jǔ tāng tāng shù zuì yǒu jù qiāng rén qiāng rén fǎn pàn zú rú chōng guó zhī yán
后临众病免，五府复举汤，汤数醉<酉句>羌人，羌人反畔，卒如充国之言。
chū pò qiāng jiāng jūn wǔ xián zài jūn zhōng shí yǔ zhōng láng jiàng yǎng yàn yǔ yǎng dào chē qí jiāng jūn zhāng ān shì shǐ cháng bù kuài shàng shàng yù zhū zhī yǎng jiā jiāng jūn yǐ wéi ān shì běn chí tuó zān bǐ shì xiào wǔ dì shù shí nián jiàn wèi zhōng jǐn yi quán dù zhī
初，破羌将军武贤在军中时与中郎将卬宴语，卬道：“车骑将军张安世始尝不快上，上欲诛之，卬家将军以为安世本持橐簪笔事孝武帝数十年，见谓忠谨，宜全度之。
ān shì yòng shì de miǎn
安世用是得免。
jí chōng guó hái yán bīng shì wǔ xián bà guī gù guān shēn hèn shàng shū gào yǎng xiè shěng zhōng yǔ
”及充国还言兵事，武贤罢归故官，深恨，上书告卬泄省中语。
yǎng zuò jìn zhǐ ér rù zhì chōng guó mò fǔ sī mǎ zhōng luàn tún bīng xià lì zì shā
卬坐禁止而入至充国莫府司马中乱屯兵，下吏，自杀。
chōng guó qǐ hái gǔ cì ān chē sì mǎ huáng jīn liù shí jīn ba jiù dì
充国乞骸骨，赐安车驷马、黄金六十斤，罢就第。
cháo tíng měi yǒu sì yí dà yì cháng yǔ cān bīng móu wèn chóu cè yān
朝庭每有四夷大议，常与参兵谋，问筹策焉。
nián bā shí liù gān lù èr nián hōng shì yuē zhuàng hóu
年八十六，甘露二年薨，谥曰壮侯。
chuán zi zhì sūn qīn qīn shàng jìng wǔ gōng zhǔ
传子至孙钦，钦尚敬武公主。
zhǔ wáng zǐ zhǔ jiào qīn liáng rén xí zhà yǒu shēn míng tā rén zi
主亡子，主教钦良人习诈有身，名它人子。
qīn hōng zi cén sì hóu xí wèi tài fū rén
赵钦薨，他的儿子趟岑继承侯位，习就成为太夫人。
cén fù mǔ qiú qián cái wáng yǐ fèn hèn xiāng gào
岑父母求钱财亡已，忿恨相告。
cén zuò fēi zǐ miǎn guó chú
岑坐非子免，国除。
yuán shǐ zhōng xiū gōng chén hòu fù fēng chōng guó zēng sūn jí wèi yíng píng hóu
元始中，修功臣后，复封充国曾孙伋为营平侯。
chū chōng guó yǐ gōng dé yǔ huò guāng děng liè huà wèi yāng gōng
初，充国以功德与霍光等列，画未央宫。
chéng dì shí xī qiāng cháng yǒu jǐng shàng sī jiàng shuài zhī chén zhuī měi chōng guó nǎi zhào huáng mén láng yáng xióng jí chōng guó tú huà ér sòng zhī yuē
成帝时，西羌尝有警，上思将帅之臣，追美充国，乃召黄门郎杨雄即充国图画而颂之，曰：
míng líng wéi xuān róng yǒu xiān lián
明灵惟宣，戎有先零。
xiān lián chāng kuáng qīn hàn xī jiāng
先零昌狂，侵汉西疆。
hàn mìng hǔ chén wéi hòu jiāng jūn zhěng wǒ liù shī shì tǎo shì zhèn
汉命虎臣，惟后将军，整我六师，是讨是震。
jì lín qí yù yù yǐ wēi dé yǒu shǒu jīn gōng wèi zhī fú kè
既临其域，谕以威德，有守矜功，谓之弗克。
qǐng fèn qí lǚ yú hǎn zhī qiāng tiān zǐ mìng wǒ cóng zhī xiān yáng
请奋其旅，于罕之羌，天子命我，从之鲜阳。
yíng píng shǒu jié lǚ zòu fēng zhāng liào dí zhì shèng wēi móu mí kàng
营平守节，屡奏封章，料敌制胜，威谋靡亢。
suì kè xī róng hái shī yú jīng guǐ fāng bīn fú wǎng yǒu bù tíng
终于打败西戎，回师京城，鬼方臣服，没有部落不来朝见。
xī zhōu zhī xuān yǒu fāng yǒu hǔ shī rén gē gōng nǎi liè yú yā
昔周之宣，有方有虎，诗人歌功，乃列于《雅》。
zài hàn zhōng xìng chōng guó zuò wǔ jiū jiū huán huán yì shào jué hòu
在汉中兴，充国作武，赳赳桓桓，亦绍厥后。
chōng guó wèi hòu jiāng jūn xǐ dù líng
充国为后将军，徙杜陵。
xīn guān zì qiāng jūn hái hòu qī nián fù wèi pò qiāng jiāng jūn zhēng wū sūn zhì dūn huáng hòu bù chū zhēng wèi dào bìng zú
辛观自羌军还后七年，复为破羌将军，征乌孙至敦煌，后不出，征未到，病卒。
zi qìng jì zhì dà guān
子庆忌至大官。
xīn qìng jì zì zǐ zhēn shǎo yǐ fù rèn wèi yòu xiào chéng suí zhǎng luō hóu cháng huì tún tián wū sūn chì gǔ chéng yǔ xī hóu zhàn xiàn chén què dí
辛庆忌字子真，少以父任为右校丞，随长罗侯常惠屯田乌孙赤谷城，与歙侯战，陷陈却敌。
huì zòu qí gōng bài wèi shì láng qiān xiào wèi jiāng lì shì zhūn yān qí guó
惠奏其功，拜为侍郎，迁校尉，将吏士屯焉耆国。
hái wèi yè zhě shàng wèi zhī míng
还为谒者，尚未知名。
yuǎn dì chū bǔ jīn yù zhǎng shǐ jǔ mào cái qiān láng zhōng chē qí jiāng cháo tíng duō chóng zhī zhě zhuǎn wéi xiào wèi qiān zhāng yè tài shǒu xǐ jiǔ quán suǒ zài zhù míng
远帝初，补金域长史，举茂材，迁郎中、车骑将，朝廷多重之者，转为校尉，迁张掖太守，徙酒泉，所在著名。
chéng dì chū zhēng wèi guāng lù dài fu qiān zuǒ cáo zhōng láng jiàng zhì zhí jīn wú
成帝初，征为光禄大夫，迁左曹中郎将，至执金吾。
shǐ wǔ xián yǔ zhào chōng guó yǒu xì hòu chōng guó jiā shā xīn shì zhì qìng jì wèi zhí jīn wú zuò zi shā zhào shì zuǒ qiān jiǔ quán tài shǒu
始武贤与赵充国有隙，后充国家杀辛氏，至庆忌为执金吾，坐子杀赵氏，左迁酒泉太守。
suì yú dà jiàng jūn wáng fèng jiàn qìng jì qián zài liǎng jùn zhe gōng jì zhēng rù lì wèi cháo tíng mò bù xìn xiāng
岁余，大将军王凤荐庆忌：“前在两郡著功迹，征入，历位朝廷，莫不信乡。
zhì xíng zhèng zhí rén yǒng de zhòng xīn tōng yú bīng shì míng lüè wēi zhòng xíng guó zhù shí
质行正直，仁勇得众心，通于兵事，明略威重行国柱石。
fù pò qiāng jiāng jūn wǔ xián xiǎn míng qián shì yǒu wēi xī yí
父破羌将军武贤显名前世，有威西夷。
chén fèng bù yí jiǔ chù qìng jì zhī yòu
臣凤不宜久处庆忌之右。
nǎi fù zhēng wèi guāng lù dài fu zhí jīn wú
”乃复征为光禄大夫、执金吾。
shù nián zuò xiǎo fǎ zuǒ qiān yún zhōng tài shǒu fù zhēng wèi guāng lù xūn
数年，坐小法左迁云中太守，复征为光禄勋。
shí shù yǒu zāi yì chéng xiàng sī zhí hé wǔ shàng fēng shì yuē yú yǒu gōng zhī qí jìn xiàn bú mèi
时，数有灾异，丞相司直何武上封事曰：“虞有宫之奇，晋献不寐；
wèi qīng zài wèi huái nán qǐn móu
卫青在位，淮南寝谋。
gù xián rén lì cháo zhé chōng yàn nán shèng yú wáng xíng
故贤人立朝，折冲厌难，胜于亡形。
sī mǎ fǎ yuē tiān xià suī ān wàng zhàn bì wēi
《司马法》曰：‘天下虽安，忘战必危。
fu jiāng bù yù shè zé wáng yǐ yìng zú
’夫将不豫设，则亡以应卒；
shì bù sù lì zé nán shǐ sǐ shǐ
士不素厉，则难使死使。
shì yǐ xiān dì jiàn liè jiāng zhī guān jìn qī zhǔ nèi yì xìng jù wài gù jiān guǐ bù dé méng dòng ér pò miè chéng wàn shì zhī cháng cè yě
是以先帝建列将之官，近戚主内，异姓距外，故奸轨不得萌动而破灭，诚万世之长册也。
guāng lù xūn qìng jì xíng yì xiū zhèng róu yì dūn hòu móu lǜ shēn yuǎn
光禄勋庆忌行义修正，柔毅敦厚，谋虑深远。
qián zài biān jùn shù pò dí huò lǔ wài yí mò bù wén
以前在边郡，几次打败俘获敌虏，夷狄没有不知道的。
nǎi zhě dà yì bìng jiàn wèi yǒu qí yīng
乃者大异并见，未有其应。
jiā yǐ bīng gé jiǔ qǐn
加以兵革久寝。
chūn qiū dà zāi wèi zhì ér yù yù zhī qìng jì jiā zài zhǎo yá guān yǐ bèi bù yú
《春秋》大灾未至而豫御之，庆忌家在爪牙官以备不虞。
qí hòu bài wèi yòu jiāng jūn zhū lì sàn qí jǐ shì zhōng suì yú xǐ wèi zuǒ jiāng jūn
”其后拜为右将军、诸吏、散骑、给事中，岁余徙为左将军。
qìng jì jū chǔ gōng jiǎn shí yǐn bèi fú yóu jié yuē rán xìng hǎo yú mǎ hào wèi xiān míng wéi shì wèi shē
庆忌居处恭俭，食饮被服尤节约，然性好舆马，号为鲜明，唯是为奢。
wèi guó hǔ chén zāo shì chéng píng xiōng nú xī yù qīn fù jìng qí wēi xìn
为国虎臣，遭世承平，匈奴、西域亲附，敬其威信。
nián lǎo zú guān
年老卒官。
zhǎng zǐ tōng wèi hù qiāng xiào wèi zhōng zǐ zūn hán gǔ guān dū wèi shǎo zǐ mào shuǐ héng dū wèi chū wèi jùn shǒu jiē yǒu jiàng shuài zhī fēng
长子通为护羌校尉，中子遵函谷关都尉，少子茂水衡都尉出为郡守，皆有将帅之风。
zōng zú zhī shǔ zhì èr qiān dàn zhě shí yú rén
宗族支属至二千石者十余人。
yuán shǐ zhōng ān hàn gōng wáng mǎng bǐng zhèng jiàn qìng jì běn dà jiàng jūn fèng suǒ chéng sān zi jiē néng yù qīn hòu zhī
元始中，安汉公王莽秉政，见庆忌本大将军凤所成，三子皆能，欲亲厚之。
shì shí mǎng fāng lì wēi bǐng yòng zhēn fēng zhēn hán yǐ zì zhù fēng hán xīn guì wēi zhèn cháo tíng
是时，莽方立威柄，用甄丰、甄邯以自助，丰、邯新贵，威震朝廷。
shuǐ héng dū wèi mào zì xiàn míng chén zǐ sūn xiōng dì bìng liè bù shèn qū shì liǎng zhēn
水衡都尉茂自见名臣子孙，兄弟并列，不甚诎事两甄。
shí píng dì yòu wài jiā wèi shì bù dé zài jīng shī ér hù qiāng xiào wèi tōng cháng zi cì xiōng sù yǔ dì cóng jiù wèi zǐ bó xiāng shàn liǎng rén jù yóu xiá bīn kè shén shèng
时，平帝幼，外家卫氏不得在京师，而护羌校尉通长子次兄素与帝从舅卫子伯相善，两人俱游侠，宾客甚盛。
jí lǚ kuān shì qǐ mǎng zhū wèi shì
及吕宽事起，莽诛卫氏。
liǎng zhēn gòu yán zhū xīn yīn yǔ wèi zǐ bó wèi xīn fù yǒu bèi ēn bù shuō ān hàn gōng zhī móu
两甄构言诸辛阴与卫子伯为心腹，有背恩不说安汉公之谋。
yú shì sī zhí chén chóng jǔ zòu qí zōng qīn lǒng xī xīn xìng děng qīn líng bǎi xìng wēi xíng zhōu jùn
于是司直陈崇举奏其宗亲陇西辛兴等侵陵百姓，威行州郡。
mǎng suì àn tōng fù zǐ zūn mào xiōng dì jí nán jùn tài shǒu xīn bó děng jiē zhū shā zhī
莽遂按通父子、遵、茂兄弟及南郡太守辛伯等，皆诛杀之。
xīn shì yáo shì fèi
辛氏繇是废。
qìng jì běn dí dào rén wèi jiāng jūn xǐ chāng líng
庆忌本狄道人，为将军，徙昌陵。
chāng líng ba liú cháng ān
昌陵罢，留长安。
zàn yuē qín hàn yǐ lái shān dōng chū xiāng shān xī chū jiàng
赞曰：秦、汉已来，山东出相，山西出将。
qín shí jiāng jūn bái qǐ méi rén
秦时将军白起，郿人；
wáng jiǎn pín yáng rén
王翦，频阳人。
hàn xìng yù zhì wáng wéi gān yán shòu yì qú gōng sūn hè fu jiè zǐ chéng jì lǐ guǎng li cài dù líng sū jiàn sū wǔ shàng guī shàng gōng jié zhào chōng guó xiāng wǔ lián bāo dí dào xīn wǔ xián qìng jì jiē yǐ yǒng wǔ xiǎn wén
汉兴，郁郅王围、甘延寿，义渠公孙贺、傅介子，成纪李广、李蔡，杜陵苏建、苏武，上邽上宫桀、赵充国，襄武廉褒，狄道辛武贤、庆忌，皆以勇武显闻。
sū xīn fù zǐ zhe jié cǐ qí kě chēng liè zhě yě qí yú bù kě shèng shǔ
苏、辛父子著节，此其可称列者也，其余不可胜数。
hé zé
为什么呢？
shān xī tiān shuǐ lǒng xī ān dìng běi dì chǔ shì pò jìn qiāng hú mín sú xiū xí zhàn bèi gāo shàng yǒng lì ān mǎ qí shè
山西天水、陇西、安定、北地处势迫近羌胡，民俗修习战备，高上勇力鞍马骑射。
gù qín shī yuē wáng yú xīng shī xiū wǒ jiá bīng yǔ zi jiē xíng
故《秦诗》曰：“王于兴师，修我甲兵，与子皆行。
qí fēng shēng qì sú zì gǔ ér rán jīn zhī gē yáo kāng kǎi fēng liú yóu cún ěr
”其风声气俗自古而然，今之歌谣慷慨，风流犹存耳。