fu jiè zǐ běi dì rén yě yǐ cóng jūn wèi guān
傅介子，北地人也，以从军为官。
xiān shì qiū cí lóu lán jiē cháng shā hàn shǐ zhě yǔ zài xī yù chuán
先是，龟兹、楼兰皆尝杀汉使者，语在《西域传》。
zhì yuán fèng zhōng jiè zǐ yǐ jùn mǎ jiān qiú shǐ dà yuān yīn zhào lìng qīng lóu lán qiū cí guó
至元凤中，介子以骏马监求使大宛，因诏令青楼兰、龟兹国。
jiè zǐ zhì lóu lán zé qí wáng jiào xiōng nú zhē shā hàn shǐ dà bīng fāng zhì wáng gǒu bù jiào xiōng nú xiōng nú shǐ guò zhì zhū guó hé wéi bù yán
介子至楼兰，责其王教匈奴遮杀汉使：“大兵方至，王苟不教匈奴，匈奴使过至诸国，何为不言？
wáng xiè fú yán xiōng nú shǐ shǔ guò dāng zhì wū sūn dào guò qiū cí
”王谢服，言：“匈奴使属过，当至乌孙，道过龟兹。
jiè zǐ zhì qiū cí fù zé qí wáng wáng yì fú zuì
”介子至龟兹，复责其王，王亦服罪。
jiè zǐ cóng dà yuān hái dào qiū cí qiū cí yán xiōng nú shǐ cóng wū sūn hái zài cǐ
介子从大宛还到龟兹，龟兹言：“匈奴使从乌孙还，在此。
jiè zǐ yīn lǜ qí lì shì gòng zhū zhǎn xiōng nú shǐ zhě
”介子因率其吏士共诛斩匈奴使者。
hái zòu shì zhào bài jiè zǐ wèi zhōng láng qiān píng lè jiān
还奏事，诏拜介子为中郎，迁平乐监。
jiè zǐ wèi dà jiàng jūn huò guāng yuē lóu lán qiū cí shù fǎn fù ér bù zhū wú suǒ chéng yì
介子谓大将军霍光曰：“楼兰、龟兹数反复而不诛，无所惩艾。
jiè zǐ guò qiū cí shí qí wáng jìn jiù rén yì de yě yuàn wǎng cì zhī yǐ wēi shì zhū guó
介子过龟兹时，其王近就人，易得也，愿往刺之，以威示诸国。
dà jiàng jūn yuē qiū cí dào yuǎn qiě yàn zhī yú lóu lán
”大将军曰：“龟兹道远，且验之于楼兰。
yú shì bái qiǎn zhī
”于是白遣之。
jiè zǐ yǔ shì zú jù jī jīn bì yáng yán yǐ cì wài guó wèi míng
介子与士卒俱赍金币，扬言以赐外国为名。
zhì lóu lán lóu lán wáng yì bù qīn jiè zǐ jiè zǐ yáng yǐn qù zhì qí xi jiè shǐ yì wèi yuē hàn shǐ zhě chí huáng jīn jǐn xiù xíng cì zhū guó wáng bù lái shòu wǒ qù zhī xī guó yǐ
至楼兰，楼兰王意不亲介子，介子阳引去，至其西界，使译谓曰：“汉使者持黄金、锦绣行赐诸国，王不来受，我去之西国矣。
jí chū jīn bì yǐ shì yì
”即出金币以示译。
yì hái bào wáng wáng tān hàn wù lái jiàn shǐ zhě
译还报王，王贪汉物，来见使者。
jiè zǐ yǔ zuò yǐn chén wù shì zhī
介子与坐饮，陈物示之。
yǐn jiǔ jiē zuì jiè zǐ wèi wáng yuē tiān zǐ shǐ wǒ sī bào wáng
饮酒皆醉，介子谓王曰：“天子使我私报王。
wáng qǐ suí jiè zǐ rù zhàng zhōng píng yǔ zhuàng shì èr rén cóng hòu cì zhī rèn jiāo xiōng lì sǐ
”王起随介子入帐中，屏语，壮士二人从后刺之，刃交胸，立死。
qí guì rén zuǒ yòu jiē sàn zǒu
其贵人左右皆散走。
jiè zǐ gào yù yǐ wáng fù hàn zuì tiān zǐ qiǎn wǒ yè zhū wáng dāng gēng lì qián tài zǐ zhì zài hàn zhě
介子告谕以：“王负汉罪，天子遣我业诛王，当更立前太子质在汉者。
hàn bīng fāng zhì wú gǎn dòng dòng miè guó yǐ
汉兵方至，毋敢动，动，灭国矣！
suì chí wáng shǒu hái yì què gōng qīng jiāng jūn yì zhě xián jiā qí gōng
”遂持王首还诣阙，公卿将军议者咸嘉其功。
shàng nǎi xià zhào yuē lóu lán wáng ān guī cháng wèi xiōng nú jiān hòu zhē hàn shǐ zhě fā bīng shā lüè wèi sī mǎ ān lè guāng lù dài fu zhōng qī mén láng suì chéng děng sān bèi jí ān xī dà yuān shǐ dào qǔ jié yìn xiàn wù shén nì tiān lǐ
上乃下诏曰：“楼兰王安归尝为匈奴间，候遮汉使者，发兵杀略卫司马安乐、光禄大夫忠、期门郎遂成等三辈，及安息、大宛使，盗取节印、献物，甚逆天理。
píng lè jiān fu jiè zǐ chí jié shǐ zhū zhǎn lóu lán wáng ān guī shǒu xiàn zhī běi què yǐ zhí bào yuàn bù fán shī cóng
平乐监傅介子持节使诛斩楼兰王安归首，县之北阙，以直报怨，不烦师从。
qí fēng jiè zǐ wèi yì yáng hòu shí yì qī bǎi hù
其封介子为义阳侯，食邑七百户。
shì cì wáng zhě jiē bǔ shì láng
士刺王者皆补侍郎。
jiè zǐ hōng zi chang yǒu zuì bù dé sì guó chú
介子薨，子敞有罪不得嗣，国除。
yuán shǐ zhōng jì gōng chén shì fù fēng jiè zǐ zēng sūn zhǎng wèi yì yáng hòu wáng mǎng bài nǎi jué
元始中，继功臣世，复封介子曾孙长为义阳侯，王莽败，乃绝。
cháng huì tài yuán rén yě
常惠，太原人也。
shǎo shí jiā pín zì fèn yìng mù suí yí zhōng jiān sū wǔ shǐ xiōng nú bìng jiàn jū liú shí yú nián zhāo dì shí nǎi hái
少时家贫，自奋应募，随移中监苏武使匈奴，并见拘留十余年，昭帝时乃还。
hàn jiā qí qín láo bài wèi guāng lù dài fu
汉嘉其勤劳，拜为光禄大夫。
shì shí wū sūn gōng zhǔ shàng shū yán xiōng nú fā qí tián chē shī chē shī yǔ xiōng nú wèi yī gòng qīn wū sūn wéi tiān zǐ jiù zhī
是时，乌孙公主上书言：“匈奴发骑田车师，车师与匈奴为一，共侵乌孙，唯天子救之！
hàn yǎng shì mǎ yì yù jī xiōng nú
”汉养士马，议欲击匈奴。
huì zhāo dì bēng xuān dì chū jí wèi běn shǐ èr nián qiǎn huì shǐ wū sūn
会昭帝崩，宣帝初即位，本始二年，遣惠使乌孙。
gōng zhǔ jí kūn mí jiē qiǎn shǐ yīn huì yán xiōng nú lián fā dà bīng jī wū sūn qǔ chē yán è shī de shōu qí rén mín qù shǐ shǐ xié qiú gōng zhǔ yù gé jué hàn
公主及昆弥皆遣使，因惠言：“匈奴连发大兵击乌孙，取车延、恶师地，收其人民去，使使胁求公主，欲隔绝汉。
kūn mí yuàn fā guó bàn jīng bīng zì jǐ rén mǎ wǔ wàn qí jìn lì jī xiōng nú
昆弥愿发国半精兵，自给人马五万骑，尽力击匈奴。
wéi tiān zǐ chū bīng yǐ jiù gōng zhǔ kūn mí
唯天子出兵以救公主、昆弥！
yú shì hàn dà fā shí wǔ wàn qí wǔ jiāng jūn fēn dào chū yǔ zài xiōng nú chuán
”于是汉大发十五万骑，五将军分道出，语在《匈奴传》。
yǐ huì wèi xiào wèi chí jié hù wū sūn bīng
以惠为校尉，持节护乌孙兵。
kūn mí zì jiāng xī hòu yǐ xià wǔ wàn yú qí cóng xī fāng rù zhì yòu gǔ lí tíng huò chán yú fù xíng jí sǎo jū cì míng wáng qí jiāng yǐ xià sān wàn jiǔ qiān rén de mǎ niú lǘ luó tuó tuó wǔ wàn yú pǐ yáng liù shí yú wàn tóu wū sūn jiē zì qǔ lǔ huò
昆弥自将翕侯以下五万余骑，从西方入至右谷蠡庭，获单于父行及嫂居次，名王骑将以下三万九千人，得马、牛、驴、骡、橐佗五万余匹，羊六十余万头，乌孙皆自取卤获。
huì cóng lì zú shí yú rén suí kūn mí hái wèi zhì wū sūn wū sūn rén dào huì yìn shòu jié
惠从吏卒十余人随昆弥还，未至乌孙，乌孙人盗惠印绶节。
huì hái zì yǐ dāng zhū
惠还，自以当诛。
shí hàn wǔ jiāng jiē wú gōng tiān zǐ yǐ huì fèng shǐ kè huò suì fēng huì wèi zhǎng luō hóu
时，汉五将皆无功，天子以惠奉使克获，遂封惠为长罗侯。
fù qiǎn huì chí jīn bì hái cì wū sūn guì rén yǒu gōng zhě huì yīn zòu qǐng qiū cí guó cháng shā xiào wèi lài dān wèi fú zhū qǐng biàn dào jī zhī xuān dì bù xǔ
复遣惠持金币还赐乌孙贵人有功者，惠因奏请龟兹国尝杀校尉赖丹，未伏诛，请便道击之，宣帝不许。
dà jiàng jūn huò guāng fēng huì yǐ biàn yi cóng shì
大将军霍光风惠以便宜从事。
huì yǔ lì shì wǔ bǎi rén jù zhì wū sūn hái guò fā xī guó bīng èr wàn rén lìng fù shǐ fā qiū cí dōng guó èr wàn rén wū sūn bīng qī qiān rén cóng sān miàn gōng qiū cí bīng wèi hé xiān qiǎn rén zé qí wáng yǐ qián shā hàn shǐ zhuàng
惠与吏士五百人俱至乌孙，还过，发西国兵二万人，令副使发龟兹东国二万人，乌孙兵七千人，从三面攻龟兹，兵未合，先遣人责其王以前杀汉使状。
wáng xiè yuē nǎi wǒ xiān wáng shí wéi guì rén gū yì suǒ wù ěr wǒ wú zuì
王谢曰：“乃我先王时为贵人姑翼所误耳，我无罪。
huì yuē jí rú cǐ fù gū yì lái wú zhì wáng
”惠曰：“即如此，缚姑翼来，吾置王。
wáng zhí gū yì yì huì huì zhǎn zhī ér hái
”王执姑翼诣惠，惠斩之而还。
hòu dài sū wǔ wèi diǎn shǔ guó míng xí wài guó shì qín láo shù yǒu gōng
后代苏武为典属国，明习外国事，勤劳数有功。
gān lù zhōng hòu jiāng jūn zhào chōng guó hōng tiān zǐ suì yǐ huì wèi yòu jiāng jūn diǎn shǔ guó rú gù
甘露中，后将军赵充国薨，天子遂以惠为右将军，典属国如故。
xuān dì bēng huì shì yuán dì sān suì hōng shì yuē zhuàng wǔ hóu
宣帝崩，惠事元帝，三岁薨，谥曰壮武侯。
chuán guó zhì zēng sūn jiàn wǔ zhōng nǎi jué
传国至曾孙，建武中乃绝。
zhèng jí kuài jī rén yě yǐ zú wǔ cóng jūn shǔ chū xī yù yóu shì wèi láng
郑吉，会稽人也，以卒伍从军，数出西域，由是为郎。
jí wéi rén qiáng zhí xí wài guó shì
吉为人强执，习外国事。
zì zhāng qiān tōng xī yù lǐ guǎng lì zhēng fá zhī hòu chū zhì xiào wèi tún tián qú lí
自张骞通西域，李广利征伐之后，初置校尉，屯田渠黎。
zhì xuān dì shí jí yǐ shì láng tián qú lí jī gǔ yīn fā zhū guó bīng gōng pò chē shī qiān wèi sī mǎ shǐ hù shàn shàn yǐ xī nán dào
至宣帝时，吉以侍郎田渠黎，积谷，因发诸国兵攻破车师，迁卫司马，使护鄯善以西南道。
shén jué zhōng xiōng nú guāi luàn rì zhú wáng xiān xián dǎn yù jiàng hàn shǐ rén yǔ jí xiāng wén
神爵中，匈奴乖乱，日逐王先贤掸欲降汉，使人与吉相闻。
jí fā qú lí qiū cí zhū guó wǔ wàn rén yíng rì zhú wáng kǒu wàn èr qiān rén xiǎo wáng jiāng shí èr rén suí jí zhì hé qū pō yǒu wáng zhě jí zhuī zhǎn zhī suì jiāng yì jīng shī
吉发渠黎、龟兹诸国五万人迎日逐王，口万二千人、小王将十二人随吉至河曲，颇有亡者，吉追斩之，遂将诣京师。
hàn fēng rì zhú wáng wèi guī dé hóu
汉封日逐王为归德侯。
jí jì pò chē shī jiàng rì zhú wēi zhèn xī yù suì bìng hù chē shī yǐ xī běi dào gù hào dū hù
吉既破车师，降日逐，威震西域，遂并护车师以西北道，故号都护。
dū hù zhī zhì zì jí shǐ yān
都护之置自吉始焉。
shàng jiā qí gōng xiào nǎi xià zhào yuē dū hù xī yù qí dū wèi zhèng jí fǔ xún wài mán xuān míng wēi xìn yíng xiōng nú chán yú cóng xiōng rì zhú wáng zhòng jī pò chē shī dōu zǐ chéng gōng xiào mào zhe
上嘉其功效，乃下诏曰：“都护西域骑都尉郑吉，拊循外蛮，宣明威信，迎匈奴单于从兄日逐王众，击破车师兜訾城，功效茂著。
qí fēng jí wèi ān yuǎn hóu shí yì qiān hù
其封吉为安远侯，食邑千户。
jí yú shì zhōng xī huò zé lì mò fǔ zhì wū lěi chéng zhèn fǔ zhū guó zhū fá huái jí zhī
”吉于是中西或则立莫府，治乌垒城，镇抚诸国，诛伐怀集之。
hàn zhī hào lìng bān xī yù yǐ shǐ zì zhāng qiān ér chéng yú zhèng jí
汉之号令班西域矣，始自张骞而成于郑吉。
yǔ zài xī yù chuán
语在《西域传》。
jí hōng shì yuē miào hóu
吉薨，谥曰缪侯。
zi guāng sì hōng wú zi guó chú
子光嗣，薨，无子，国除。
yuán shǐ zhōng lù gōng chén bù yǐ zuì jué zhě fēng jí zēng sūn yǒng wèi ān yuǎn hóu
元始中，录功臣不以罪绝者，封吉曾孙永为安远侯。
gān yán shòu zì jūn kuàng běi dì yù zhì rén yě
甘延寿字君况，北地郁郅人也。
shǎo yǐ liáng jiā zǐ shàn qí shè wèi yǔ lín tóu shí bá jù jué yú děng lún cháng chāo yú yǔ lín tíng lóu yóu shì qiān wèi láng
少以良家子善骑射为羽林，投石拔距绝于等伦，尝超逾羽林亭楼，由是迁为郎。
shì biàn wèi cháo mén yǐ cái lì ài xìng
试弁，为朝门，以材力爱幸。
shāo qiān zhì liáo dōng tài shǒu miǎn guān
稍迁至辽东太守，免官。
chē qí jiāng jūn xǔ jiā jiàn yán shòu wèi láng zhōng jiàn dài fū shǐ xī yù dū hù qí dū wèi yǔ fù xiào wèi chén tāng gòng zhū zhǎn zhì zhī chán yú fēng yì chéng hóu
车骑将军许嘉荐延寿为郎中，谏大夫，使西域都护、骑都尉，与副校尉陈汤共诛斩郅支单于，封义成侯。
hōng shì yuē zhuàng hóu
薨，谥曰壮侯。
chuán guó zhì zēng sūn wáng mǎng bài nǎi jué
传国至曾孙，王莽败，乃绝。
chén tāng zì zǐ gōng shān yáng xiá bīng rén yě
陈汤字子公，山阳瑕兵人也。
shǎo hǎo shū bó dá shàn zhǔ wén
少好书，博达善属文。
jiā pín gài dài wú jié bù wéi zhōu lǐ suǒ chēng
家贫丐贷无节，不为州里所称。
xi zhì cháng ān qiú guān de tài guān xiàn shí chéng
西至长安求官，得太官献食丞。
shù suì fù píng hòu zhāng bó yǔ tāng jiāo gāo qí néng
数岁，富平侯张勃与汤交，高其能。
chū yuán èr nián yuán dì zhào liè hóu jǔ mào cái bó jǔ tāng
初元二年，元帝诏列侯举茂材，勃举汤。
tāng dài qiān fù sǐ bù bēn sāng sī lì zòu tāng wú xún háng bó xuǎn jǔ gù bù yǐ shí zuò xuē hù èr bǎi huì hōng yīn cì shì yuē miào hóu
汤待迁，父死不奔丧，司隶奏汤无循行，勃选举故不以实，坐削户二百，会薨，因赐谥曰缪侯。
tāng xià yù lùn
汤下狱论。
hòu fù yǐ jiàn wèi láng shù qiú shǐ wài guó
后复以荐为郎，数求使外国。
jiǔ zhī qiān xī yù fù xiào wèi yǔ gān yán shòu jù chū
久之，迁西域副校尉，与甘延寿俱出。
xiān shì xuān dì shí xiōng nú guāi luàn wǔ chán yú zhēng lì hū hán yá chán yú yǔ zhì zhī chán yú jù qiǎn zi rù shì hàn liǎng shòu zhī
先是，宣帝时匈奴乖乱，五单于争立，呼韩邪单于与郅支单于俱遣子入侍，汉两受之。
hòu hū hán yá chán yú shēn rù chēng chén cháo jiàn zhì zhī yǐ wéi hū hán yá pò ruò jiàng hàn bù néng zì hái jí xi shōu yòu dì
后呼韩邪单于身入称臣朝见，郅支以为呼韩邪破弱降汉，不能自还，即西收右地。
huì hàn fā bīng sòng hū hán yá chán yú zhì yú yóu shì suì xi pò hū jì jiān kūn dīng líng jiān sān guó ér dōu zhī
会汉发兵送呼韩邪单于，郅于由是遂西破呼偈、坚昆、丁令，兼三国而都之。
yuàn hàn yōng hù hū hán yá ér bù zhù jǐ kùn rǔ hàn shǐ zhě hàn nǎi shǐ děng
怨汉拥护呼韩邪而不助己，困辱汉使者汉乃始等。
chū yuán sì nián qiǎn shǐ fèng xiàn yīn qiú shì zǐ yuàn wèi nèi fù
初元四年，遣使奉献，因求侍子，愿为内附。
hàn yì qiǎn wèi sī mǎ gǔ jí sòng zhī
汉议遣卫司马谷吉送之。
yù shǐ dài fū gòng yǔ bó shì kuāng héng yǐ wéi chūn qiū zhī yì xǔ yí dí zhě bù yī ér zú jīn zhì zhī chán yú xiāng huà wèi chún suǒ zài jué yuǎn yi lìng shǐ zhě sòng qí zi zhì sāi ér hái
御史大夫贡禹、博士匡衡以为《春秋》之义“许夷狄者不一而足”，今郅支单于乡化未醇，所在绝远，宜令使者送其子至塞而还。
jí shàng shū yán zhōng guó yǔ yí dí yǒu jī mí bù jué zhī yì jīn jì yǎng quán qí zi shí nián dé zé shén hòu kōng jué ér bù sòng jìn cóng sāi hái shì qì juān bù chù shǐ wú xiāng cóng zhī xīn qì qián ēn lì hòu yuàn bù biàn
吉上书言：“中国与夷狄有羁縻不绝之义，今既养全其子十年，德泽甚厚，空绝而不送，近从塞还，示弃捐不畜，使无乡从之心，弃前恩，立后怨，不便。
yì zhě jiàn qián jiāng nǎi shǐ wú yìng dí zhī shù zhī yǒng jù kùn yǐ zhì chǐ rǔ jí yù wéi chén yōu
议者见前江乃始无应敌之数，知勇俱困，以致耻辱，即豫为臣忧。
chén xìng de jiàn qiáng hàn zhī jié chéng míng shèng zhī zhào xuān yù hòu ēn bù yí gǎn jié
臣幸得建强汉之节，承明圣之诏，宣谕厚恩，不宜敢桀。
ruò huái qín shòu jiā wú dào yú chén zé chán yú zhǎng yīng dà zuì bì dùn táo yuǎn shě bù gǎn jìn biān
若怀禽兽，加无道于臣，则单于长婴大罪，必遁逃远舍，不敢近边。
méi yī shǐ yǐ ān bǎi xìng guó zhī jì chén zhī yuàn yě
没一使以安百姓，国之计，臣之愿也。
yuàn sòng zhì tíng
愿送至庭。
shàng yǐ shì cháo zhě yǔ fù zhēng yǐ wéi jí wǎng bì wèi guó qǔ huǐ shēng shì bù kě xǔ
”上以示朝者，禹复争，以为吉往必为国取悔生事，不可许。
yòu jiāng jūn féng fèng shì yǐ wéi kě qiǎn shàng xǔ yān
右将军冯奉世以为可遣，上许焉。
jì zhì zhì zhī chán yú nù jìng shā jí děng
既至，郅支单于怒，竟杀吉等。
zì zhī fù hàn yòu wén hū hán yá yì qiáng suì xi bēn kāng jū
自知负汉，又闻呼韩邪益强，遂西奔康居。
kāng jū wáng yǐ nǚ qī zhì zhī zhì zhī yì yǐ nǚ yǔ kāng jū wáng
康居王以女妻郅支，郅支亦以女予康居王。
kāng jū shén zūn jìng zhì zhī yù yǐ qí wēi yǐ xié zhū guó
康居甚尊敬郅支，欲倚其威以胁诸国。
zhì zhī shù jiè bīng jī wū sūn shēn rù zhì chì gǔ chéng shā lüè mín rén qū xù chǎn wū sūn bù gǎn zhuī xī biān kōng xū bù jū zhě qiě qiān lǐ
郅支数借兵击乌孙，深入至赤谷城，杀略民人，驱畜产，乌孙不敢追，西边空虚，不居者且千里。
zhì zhī chán yú zì yǐ dà guó wēi míng zūn zhòng yòu chéng shèng jiāo bù wéi kāng jū wáng lǐ nù shā kāng jū wáng nǚ jí guì rén rén mín shù bǎi huò zhī jiě tóu dōu lài shuǐ zhōng
郅支单于自以大国，威名尊重，又乘胜骄，不为康居王礼，怒杀康居王女及贵人、人民数百，或支解投都赖水中。
fā mín zuò chéng rì zuò wǔ bǎi rén èr suì nǎi yǐ
发民作城，日作五百人，二岁乃已。
yòu qiǎn shǐ zé hé sū dà yuān zhū guó suì yí bù gǎn bù yú
又遣使责阖苏、大宛诸国岁遗，不敢不予。
hàn qiǎn shǐ sān bèi zhì kāng jū qiú gǔ jí děng sǐ zhì zhī kùn rǔ shǐ zhě bù kěn fèng zhào ér yīn dū hù shàng shū yán jū kùn è yuàn guī jì qiáng hàn qiǎn zi rù shì
汉遣使三辈至康居求谷吉等死，郅支困辱使者，不肯奉诏，而因都护上书言：“居困厄，愿归计强汉，遣子入侍。
qí jiāo màn rú cǐ
”其骄嫚如此。
jiàn zhāo sān nián tāng yǔ yán shòu chū xī yù
建昭三年，汤与延寿出西域。
tāng wéi rén chén yǒng yǒu dà lǜ duō cè móu xǐ qí gōng měi guò chéng yì shān chuān cháng dēng wàng
汤为人沉勇有大虑，多策谋，喜奇功，每过城邑山川，常登望。
jì lǐng wài guó yǔ yán shòu móu yuē yí dí wèi fú dà zhǒng qí tiān xìng yě
既领外国，与延寿谋曰：“夷狄畏服大种，其天性也。
xī yù běn shǔ xiōng nú jīn zhì zhī chán yú wēi míng yuǎn wén qīn líng wū sūn dà yuān cháng wèi kāng jū huà jì yù xiáng fú zhī
西域本属匈奴，今郅支单于威名远闻，侵陵乌孙、大宛，常为康居画计，欲降服之。
rú de cǐ èr guó běi jī yī liè xi qǔ ān xī nán pái ròu zhī shān lí wū yì shù nián zhī jiān chéng guō zhū guó wēi yǐ
如得此二国，北击伊列，西取安息，南排月氏、山离乌弋，数年之间，城郭诸国危矣。
qiě qí rén piāo hàn hào zhàn fá shù qǔ shèng jiǔ chù zhī bì wèi xī yù huàn
且其人剽悍，好战伐，数取胜，久畜之，必为西域患。
zhì zhī chán yú suī suǒ zài jué yuǎn mán yí wú jīn chéng qiáng nǔ zhī shǒu rú fā tún tián lì shì qū cóng wū sūn zhòng bīng zhí zhǐ qí chéng xià bǐ wáng zé wú suǒ zhī shǒu zé bù zú zì bǎo qiān zǎi zhī gōng kě yī zhāo ér chéng yě
郅支单于虽所在绝远，蛮夷无金城强弩之守，如发屯田吏士，驱从乌孙众兵，直指其城下，彼亡则无所之，守则不足自保，千载之功可一朝而成也。
yán shòu yì yǐ wéi rán yù zòu qǐng zhī tāng yuē guó jiā yǔ gōng qīng yì dà cè fēi fán suǒ jiàn shì bì bù cóng
”延寿亦以为然，欲奏请之，汤曰：“国家与公卿议，大策非凡所见，事必不从。
yán shòu yóu yǔ bù tīng
”延寿犹与不听。
huì qí jiǔ bìng tāng dú jiǎo zhì fā chéng guō zhū guó bīng chē shī wù jǐ xiào wèi tún tián shǐ shì
会其久病，汤独矫制发城郭诸国兵、车师戊己校尉屯田使士。
yán shòu wén zhī jīng qǐ yù zhǐ yān
延寿闻之，惊起，欲止焉。
tāng nù àn jiàn huà yán shòu yuē dà zhòng yǐ jí huì shù zǐ yù jū zhòng xié
汤怒，按剑叱延寿曰：“大众已集会，竖子欲沮众邪？
yán shòu suì cóng zhī bù lè xíng chén yì zhì yáng wēi bái hǔ hé qí zhī xiào hàn bīng hú bīng hé sì wàn yú rén yán shòu tāng shàng shū zì hé zòu jiǎo zhì chén yán bīng zhuàng
延寿遂从之，部勒行陈，益置扬威、白虎、合骑之校，汉兵，胡兵合四万余人，延寿、汤上疏自劾奏矫制，陈言兵状。
jí rì yǐn jūn fēn háng bié wèi liù xiào qí sān xiào cóng nán dào yú cōng lǐng jìng dà yuān qí sān xiào dū hù zì jiāng fā wēn sù guó cóng běi dào rù chì gǔ guò wū sūn shè kāng jū jiè zhì tián chí xi
即日引军分行，别为六校，其三校从南道逾葱岭径大宛，其三校都护自将，发温宿国，从北道入赤谷，过乌孙，涉康居界，至阗池西。
ér kāng jū fù wáng bào tián jiāng shù qiān jì kòu chì gǔ chéng dōng shā lüè dà kūn mí qiān yú rén qū xù chǎn shén duō cóng hòu yǔ hàn jūn xiāng jí pō kòu dào hòu zhòng
而康居副王抱阗将数千骑，寇赤谷城东，杀略大昆弥千余人，驱畜产甚多，从后与汉军相及，颇寇盗后重。
tāng zòng hú bīng jī zhī shā sì bǎi liù shí rén de qí suǒ lüè mín sì bǎi qī shí rén hái fù dà kūn mí qí mǎ niú yáng yǐ gěi jūn shí
汤纵胡兵击之，杀四百六十人，得其所略民四百七十人，还付大昆弥，其马、牛、羊以给军食。
yòu bǔ de bào tián guì rén yī nú dú
又捕得抱阗贵人伊奴毒。
rù kāng jū dōng jiè lìng jūn bù dé wèi kòu
进入康居王国东部国界后，陈崐汤严明军纪，不准烧杀抢掠。
jiān hū qí guì rén tú mò jiàn zhī yù yǐ wēi xìn yǔ yǐn méng qiǎn qù
间呼其贵人屠墨见之，谕以威信，与饮盟遣去。
jìng yǐn xíng wèi zhì chán yú chéng kě liù shí lǐ zhǐ yíng
径引行，未至单于城可六十里，止营。
fù bǔ de kāng jū guì rén bèi sè zǐ nán kāi móu yǐ wéi dǎo
复捕得康居贵人贝色子男开牟以为导。
bèi sè zi jí tú mò mǔ zhī dì jiē yuàn chán yú yóu shì jù zhī zhì zhī qíng
贝色子即屠墨母之弟，皆怨单于，由是具知郅支情。
míng rì yǐn xíng wèi zhì chéng sān shí lǐ zhǐ yíng
明日引行，未至城三十里，止营。
chán yú qiǎn shǐ wèn hàn bīng hé yǐ lái
单于遣使问：“汉兵何以来？
yīng yuē chán yú shàng shū yán jū kùn è yuàn guī jì qiáng hàn shēn rù cháo jiàn
”应曰：“单于上书言居困厄，愿归计强汉，身入朝见。
tiān zǐ āi mǐn chán yú qì dà guó qū yì kāng jū gù shǐ dū hù jiāng jūn lái yíng chán yú qī zǐ kǒng zuǒ yòu jīng dòng gù wèi gǎn zhì chéng xià
天子哀闵单于弃大国，屈意康居，故使都护将军来迎单于妻子，恐左右惊动，故未敢至城下。
shǐ shù wǎng lái xiāng dá bào
”使数往来相答报。
yán shòu tāng yīn ràng zhī wǒ wèi chán yú yuǎn lái ér zhì jīn wú míng wáng dà rén jiàn jiāng jūn shòu shì zhě hé chán yú hū dà jì shī kè zhǔ zhī lǐ yě
延寿、汤因让之：“我为单于远来，而至今无名王大人见将军受事者，何单于忽大计，失客主之礼也！
bīng lái dào yuǎn rén chù ba jí shí dù rì jǐn kǒng wú yǐ zì hái yuàn chán yú yǔ dà chén shěn jì cè
兵来道远，人畜罢极，食度日尽，恐无以自还，愿单于与大臣审计策。
míng rì qián zhì zhì zhī chéng dōu lài shuǐ shàng lí chéng sān lǐ zhǐ yíng fù chén
明日，前至郅支城都赖水上，离城三里，止营傅陈。
wàng jiàn chán yú chéng shàng lì wǔ cǎi fān zhì shù bǎi rén pī jiǎ chéng chéng yòu chū bǎi yú qí wǎng lái chí chéng xià bù bīng bǎi yú rén jiā mén yú lín chén jiǎng xí yòng bīng
望见单于城上立五采幡帜，数百人披甲乘城，又出百余骑往来驰城下，步兵百余人夹门鱼鳞陈，讲习用兵。
chéng shàng rén gèng zhāo hàn jūn yuē dòu lái
城上人更招汉军曰“斗来！
bǎi yú qí chí fù yíng yíng jiē zhāng nǔ chí mǎn zhǐ zhī qí yǐn què
”百余骑驰赴营，营皆张弩持满指之，骑引却。
pō qiǎn lì shì shè chéng mén qí bù bīng qí bù bīng jiē rù
颇遣吏士射城门骑步兵，骑步兵皆入。
yán shòu tāng lìng jūn wén gǔ yīn jiē báo chéng xià sì zhōu wéi chéng gè yǒu suǒ shǒu chuān qiàn sài mén hù lǔ dùn wèi qián jǐ nǔ wèi hòu yǎng shè chéng zhōng lóu shàng rén lóu shàng rén xià zǒu
延寿、汤令军闻鼓音皆薄城下，四周围城，各有所守，穿堑，塞门户，卤楯为前，戟弩为后，卬射城中楼上人，楼上人下走。
tǔ chéng wài yǒu zhòng mù chéng cóng mù chéng zhōng shè pō shā shāng wài rén
土城外有重木城，从木城中射，颇杀伤外人。
wài rén fā xīn shāo mù chéng
外人发薪烧木城。
yè shù bǎi qí yù chū wài yíng shè shā zhī
夜，数百骑欲出外，迎射杀之。
chū chán yú wén hàn bīng zhì yù qù yí kāng jū yuàn jǐ wèi hàn nèi yìng yòu wén wū sūn zhū guó bīng jiē fā zì yǐ wú suǒ zhī
初，单于闻汉兵至，欲去，疑康居怨己，为汉内应，又闻乌孙诸国兵皆发，自以无所之。
zhì zhī yǐ chū fù huán yuē bù rú jiān shǒu
郅支已出，复还，曰：“不如坚守。
hàn bīng yuǎn lái bù néng jiǔ gōng
汉兵远来，不能久攻。
chán yú nǎi bèi jiǎ zài lóu shàng zhū yān zhī fū rén shù shí jiē yǐ gōng shè wài rén
”单于乃被甲在楼上，诸阏氏夫人数十皆以弓射外人。
wài rén shè zhòng chán yú bí zhū fū rén pō sǐ
外人射中单于鼻，诸夫人颇死。
chán yú xià qí chuán zhàn dà nèi
单于下骑，传战大内。
yè guò bàn mù chéng chuān zhōng rén què rù tǔ chéng chéng chéng hū
夜过半，木城穿，中人却入土城，乘城呼。
shí kāng jū bīng wàn yú qí fēn wéi shí yú chǔ sì miàn huán chéng yì yǔ xiāng yìng hé
时，康居兵万余骑分为十余处，四面环城，亦与相应和。
yè shù bēn yíng bù lì zhé què
夜，数奔营，不利，辄却。
píng míng sì miàn huǒ qǐ lì shì xǐ dà hū chéng zhī zhēng gǔ shēng dòng dì
平明，四面火起，吏士喜，大呼乘之，钲鼓声动地。
kāng jū bīng yǐn què
康居兵引却。
hàn bīng sì miàn tuī lǔ dùn bìng rù tǔ chéng zhōng
汉兵四面推卤楯，并入土城中。
chán yú nán nǚ bǎi yú rén zǒu rù dà nèi
单于男女百余人走入大内。
hàn bīng zòng huǒ lì shì zhēng rù chán yú bèi chuàng sǐ
汉兵纵火，吏士争入，单于被创死。
jūn hòu jiǎ chéng dù xūn zhǎn chán yú shǒu de hàn shǐ jié èr jí gǔ jí děng suǒ jī bó shū
军候假丞杜勋斩单于首，得汉使节二及谷吉等所赍帛书。
zhū lǔ huò yǐ bì de zhě
诸卤获以畀得者。
fán zhǎn yān zhī tài zǐ míng wáng yǐ xià qiān wǔ bǎi yī shí bā jí shēng lǔ bǎi sì shí wǔ rén jiàng lǔ qiān yú rén fù yǔ chéng guō zhū guó suǒ fā shí wǔ wáng
凡斩阏氏、太子、名王以下千五百一十八级，生虏百四十五人，降虏千余人，赋予城郭诸国所发十五王。
yú shì yán shòu tāng shàng shū yuē chén wén tiān xià zhī dà yì dāng hùn wèi yī xī yǒu kāng yú jīn yǒu qiáng hàn
于是延寿、汤上疏曰：“臣闻天下之大义，当混为一，昔有康、虞，今有强汉。
xiōng nú hū hán yá chán yú yǐ chēng běi fān wéi zhì zhī chán yú pàn nì wèi fú qí gū dà xià zhī xi yǐ wéi qiáng hàn bù néng chén yě
匈奴呼韩邪单于已称北藩，唯郅支单于叛逆，未伏其辜，大夏之西，以为强汉不能臣也。
zhì zhī chán yú cǎn dú xíng yú mín dà è tōng yú tiān
郅支单于惨毒行于民，大恶通于天。
chén yán shòu chén tāng jiāng yì bīng xíng tiān zhū lài bì xià shén líng yīn yáng bìng yīng tiān qì jīng míng xiàn chén kè dí zhǎn zhì zhī shǒu jí míng wáng yǐ xià
臣延寿、臣汤将义兵，行天诛，赖陛下神灵，阴阳并应，天气精明，陷陈克敌，斩郅支首及名王以下。
yi xiàn tóu gǎo jiē mán yí dǐ jiān yǐ shì wàn lǐ míng fàn qiáng hàn zhě suī yuǎn bì zhū
宜县头槁街蛮夷邸间，以示万里，明犯强汉者，虽远必诛。
shì xià yǒu sī
”事下有司。
chéng xiàng kuāng héng yù shǐ dài fū fán yán shòu yǐ wéi zhì zhī jí míng wáng shǒu gēng lì zhū guó mán yí mò bù wén zhī
丞相匡衡、御史大夫繁延寿以为：“郅支及名王首更历诸国，蛮夷莫不闻知。
yuè lìng chūn yǎn gé mái zì zhī shí yi wù xiàn
《月令》春：‘掩骼埋胔’之时，宜勿县。
chē qí jiāng jūn xǔ jiā yòu jiāng jūn wáng shāng yǐ wéi chūn qiū jiā gǔ zhī huì yōu shī xiào jūn kǒng zǐ zhū zhī fāng shèng xià shǒu zú yì mén ér chū
”车骑将军许嘉、右将军王商以为：“春秋夹谷之会，优施笑君，孔子诛之，方盛夏，首足异门而出。
yi xiàn shí rì nǎi mái zhī
宜县十日乃埋之。
yǒu zhào jiāng jūn yì shì
”有诏将军议是。
chū zhōng shū lìng shí xiǎn cháng yù yǐ zǐ qī yán shòu yán shòu bù qǔ
初，中书令石显尝欲以姊妻延寿，延寿不取。
jí chéng xiàng yù shǐ yì è qí jiǎo zhì jiē bù yǔ tāng
及丞相、御史亦恶其矫制，皆不与汤。
tāng sù tān suǒ lǔ huò cái wù rù sāi duō bù fǎ
汤素贪，所卤获财物入塞多不法。
sī lì xiào wèi yí shū dào shàng xì lì shì àn yàn zhī
司隶校尉移书道上，系吏士按验之。
tāng shàng shū yán chén yǔ lì shì gòng zhū zhì zhī chán yú xìng de qín miè wàn lǐ zhèn lǚ yi yǒu shǐ zhě yíng láo dào lù
汤上疏言：“臣与吏士共诛郅支单于，幸得禽灭，万里振旅，宜有使者迎劳道路。
jīn sī lì fǎn nì shōu xì àn yàn shì wèi zhì zhī bào chóu yě
今司隶反逆收系按验，是为郅支报仇也！
shàng lì chū lì shì lìng xiàn dào jù jiǔ shí yǐ guò jūn
”上立出吏士，令县道具酒食以过军。
jì zhì lùn gōng shí xiǎn kuāng héng yǐ wéi yán shòu tāng shàn xīng shī jiǎo zhì xìng de bù zhū rú fù jiā jué tǔ zé hòu fèng shǐ zhě zhēng yù chéng wēi jiǎo xìng shēng shì yú mán yí wèi guó zhāo nán jiàn bù kě kāi
既至，论功，石显、匡衡以为：“延寿、汤擅兴师矫制，幸得不诛，如复加爵土，则后奉使者争欲乘危徼幸，生事于蛮夷，为国招难，渐不可开。
yuán dì nèi jiā yán shòu tāng gōng ér zhòng wéi héng xiǎn zhī yì yì jiǔ bù jué
”元帝内嘉延寿、汤功，而重违衡、显之议，议久不决。
gù zōng zhèng liú xiàng shàng shū yuē zhì zhī chán yú qiú shā shǐ zhě lì shì yǐ bǎi shù shì bào yáng wài guó shāng wēi huǐ zhòng qún chén jiē mǐn yān
故宗正刘向上疏曰：“郅支单于囚杀使者吏士以百数，事暴扬外国，伤威毁重，群臣皆闵焉。
bì xià hè rán yù zhū zhī yì wèi cháng yǒu wàng
陛下赫然欲诛之，意未尝有忘。
xī yù dū hù yán shòu fù xiào wèi tāng chéng shèng zhǐ
西域都护延寿、副校尉汤承圣指，
yǐ shén líng
倚神灵，
zǒng bǎi mán zhī jūn
总百蛮之君，
lǎn chéng guō zhī bīng
揽城郭之兵，
chū bǎi sǐ
出百死，
rù jué yù
入绝域，
suì dǎo kāng jū
遂蹈康居，
tú wǔ zhòng chéng
屠五重城，
qiān xī hóu zhī qí
搴歙侯之旗，
zhǎn zhì zhī zhī shǒu
斩郅支之首，
xiàn jīng wàn lǐ zhī wài
县旌万里之外，
yáng wēi kūn shān zhī xi
扬威昆山之西，
sǎo gǔ jí zhī chǐ
扫谷吉之耻，
lì zhāo míng zhī gōng
立昭明之功，
wàn yí shè fú
万夷慑伏，
mò bù jù zhèn
莫不惧震。
hū hán yá chán yú jiàn zhì zhī yǐ zhū qiě xǐ qiě jù xiàng fēng chí yì qǐ shǒu lái bīn yuàn shǒu běi fān lěi shì chēng chén
呼韩邪单于见郅支已诛，且喜且惧，乡风驰义，稽首来宾，愿守北藩，累世称臣。
lì qiān zǎi zhī gōng jiàn wàn shì zhī ān qún chén dà xūn mò dà yān
立千载之功，建万世之安，群臣大勋莫大焉。
xī zhōu dài fū fāng shū jí fǔ wèi xuān wáng zhū xiǎn yǔn ér bǎi mán cóng qí shī yuē chǎn tūn rú tíng rú léi xiǎn yǔn fāng shū zhēng fá xiǎn yǔn mán jīng lái wēi
昔周大夫方叔、吉甫为宣王诛猃狁而百蛮从，其《诗》曰：“啴々焞々，如霆如雷，显允方叔，征伐猃狁，蛮荆来威。
yì yuē yǒu jiā zhé shǒu huò fěi qí chǒu
’《易》曰：‘有嘉折首，获匪其丑。
yán měi zhū shǒu è zhī rén ér zhū bù shùn zhě jiē lái cóng yě
’言美诛首恶之人，而诸不顺者皆来从也。
jīn yán shòu tāng suǒ zhū zhèn suī yì zhī zhé shǒu shī zhī léi tíng bù néng jí yě
今延寿、汤所诛震，虽《易》之折首、《诗》之雷霆不能及也。
lùn dà gōng zhě bù lù xiǎo guò jǔ dà měi zhě bù cī xì xiá
论大功者不录小过，举大美者不疵细瑕。
sī mǎ fǎ yuē jūn shǎng bù yú yuè yù mín sù de wéi shàn zhī lì yě
《司马法》曰‘军赏不逾月’，欲民速得为善之利也。
gài jí wǔ gōng zhòng yòng rén yě
盖急武功，重用人也。
jí fǔ zhī guī zhōu hòu cì zhī qí shī yuē jí fǔ yàn xǐ jì duō shòu zhǐ lái guī zì gǎo wǒ xíng yǒng jiǔ
吉甫之归，周厚赐之，其《诗》曰：‘吉甫燕喜，既多受祉，来归自镐，我行永久。
qiān lǐ zhī gǎo yóu yǐ wéi yuǎn kuàng wàn lǐ zhī wài qí qín zhì yǐ
’千里之镐犹以为远，况万里之外，其勤至矣！
yán shòu tāng jì wèi huò shòu zhǐ zhī bào fǎn qū juān mìng zhī gōng jiǔ cuò yú dāo bǐ zhī qián fēi suǒ yǐ quàn yǒu gōng lì róng shì yě
延寿、汤既未获受祉之报，反屈捐命之功，久挫于刀笔之前，非所以劝有功厉戎士也。
xī qí huán gōng qián yǒu zūn zhōu zhī gōng hòu yǒu miè xiàng zhī zuì
昔齐桓公前有尊周之功，后有灭项之罪；
jūn zǐ yǐ gōng fù guò ér wèi zhī huì xíng shì
君子以功覆过而为之讳行事。
èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì juān wǔ wàn zhī shī mǐ yì wàn zhī fèi jīng sì nián zhè láo ér jǐn huò jùn mǎ sān shí pǐ suī zhǎn wǎn wáng wú gǔ zhī shǒu yóu bù zú yǐ fù fèi qí sī zuì è shén duō
贰师将军李广利捐五万之师，靡亿万之费，经四年这劳，而廑获骏马三十匹，虽斩宛王毋鼓之首，犹不足以复费，其私罪恶甚多。
xiào wǔ yǐ wéi wàn lǐ zhēng fá bù lù qí guò suì fēng bài liǎng hóu sān qīng èr qiān dàn bǎi yǒu yú rén
孝武以为万里征伐，不录其过，遂封拜两侯、三卿、二千石百有余人。
jīn kāng jū guó qiáng yú dà yuān zhì zhī zhī hào zhòng yú wǎn wáng shā shǐ zhě zuì shén yú liú mǎ ér yán shòu tāng bù fán hàn shì bù fèi dòu liáng bǐ yú èr shī gōng dé bǎi zhī
今康居国强于大宛，郅支之号重于宛王，杀使者罪甚于留马，而延寿、汤不烦汉士，不费斗粮，比于贰师，功德百之。
qiě cháng huì suí yù jī zhī wū sūn zhèng jí yíng zì lái zhī rì zhú yóu jiē liè tǔ shòu jué
且常惠随欲击之乌孙，郑吉迎自来之日逐，犹皆裂土受爵。
gù yán wēi wǔ qín láo zé dà yú fāng shū jí fǔ liè gōng fù guò zé yōu yú qí huán èr shī jìn shì zhī gōng zé gāo yú ān yuǎn zhǎng luō ér dà gōng wèi zhe xiǎo è shù bù chén qiè tòng zhī
故言威武勤劳则大于方叔、吉甫，列功覆过则优于齐桓、贰师，近事之功则高于安远、长罗，而大功未著，小恶数布，臣窃痛之！
yi yǐ shí jiě xiàn tōng jí chú guò wù zhì zūn chǒng jué wèi yǐ quàn yǒu gōng
宜以时解县通籍，除过勿治，尊宠爵位，以劝有功。
yú shì tiān zǐ xià zhào yuē xiōng nú zhì zhī chán yú bèi pàn lǐ yì liú shā hàn shǐ zhě lì shì shén nì dào lǐ zhèn qǐ wàng zhī zāi
于是天子下诏曰：“匈奴郅支单于背畔礼义，留杀汉使者、吏士，甚逆道理，朕岂忘之哉！
suǒ yǐ yōu yóu ér bù zhēng zhě zhòng xié shī zhòng láo jiàng shuài gù yǐn rěn ér wèi yǒu yún yě
所以优游而不征者，重协师众，劳将帅，故隐忍而未有云也。
jīn yán shòu tāng dǔ pián yí chéng shí lì jié chéng guō zhū guó shàn xīng shī jiǎo zhì ér zhēng zhī
今延寿、汤睹便宜，乘时利，结城郭诸国，擅兴师矫制而征之。
lài tiān dì zōng miào zhī líng zhū tǎo zhì zhī chán yú zhǎn huò qí shǒu jí yān zhī guì rén míng wáng yǐ xià qiān shù
赖天地宗庙之灵，诛讨郅支单于，斩获其首，及阏氏、贵人、名王以下千数。
suī yú yì gàn fǎ nèi bù fán yī fū zhī yì bù kāi fǔ kù zhī zāng yīn dí zhī liáng yǐ shàn jūn yòng lì gōng wàn lǐ zhī wài wēi zhèn bǎi mán míng xiǎn sì hǎi
虽逾义干法，内不烦一夫之役，不开府库之臧，因敌之粮以赡军用，立功万里之外，威震百蛮，名显四海。
wèi guó chú cán bīng gé zhī yuán xi biān jìng dé yǐ ān
为国除残，兵革之原息，边竟得以安。
rán yóu bù miǎn sǐ wáng zhī huàn zuì dāng zài yú fèng xiàn zhèn shén mǐn zhī
然犹不免死亡之患，罪当在于奉宪，朕甚闵之！
qí shè yán shòu tāng zuì wù zhì
其赦延寿、汤罪，勿治。
zhào gōng qīng yì fēng yān
诏公卿议封焉。
yì zhě jiē yǐ wéi yi rú jūn fǎ bǔ zhǎn chán yú lìng
议者皆以为宜如军法捕斩单于令。
kuāng héng shí xiǎn yǐ wéi zhì zhī běn wáng táo shī guó qiè hào jué yù fēi zhēn chán yú
匡衡、石显以为“郅支本亡逃失国，窃号绝域，非真单于”。
yuán dì qǔ ān yuǎn hóu zhèng jí gù shì fēng qiān hù héng xiǎn fù zhēng
元帝取安远侯郑吉故事，封千户，衡、显复争。
nǎi fēng yán shòu wèi yì chéng hóu
乃封延寿为义成侯。
cì tāng jué guān nèi hóu shí yì gè sān bǎi hù jiā cì huáng jīn bǎi jīn
赐汤爵关内侯，食邑各三百户，加赐黄金百斤。
gào shàng dì zōng miào dà shè tiān xià
告上帝、宗庙，大赦天下。
bài yán shòu wèi zhǎng shuǐ xiào wèi tāng wèi shè shēng xiào wèi
拜延寿为长水校尉，汤为射声校尉。
yán shòu qiān chéng mén xiào wèi hù jūn dū wèi hōng yú guān
延寿迁城门校尉、护军都尉，薨于官。
chéng dì chū jí wèi chéng xiàng héng fù zòu tāng yǐ lì èr qiān dàn fèng shǐ zhuān mìng mán yí zhōng bù zhèng shēn yǐ xiān xià ér dào suǒ shōu kāng jū cái wù jiè guān shǔ yuē jué yù shì bù fù xiào
成帝初即位，丞相衡复奏：“汤以吏二千石奉使，颛命蛮夷中，不正身以先下，而盗所收康居财物，戒官属曰绝域事不复校。
suī zài shè qián bù yí chù wèi
虽在赦前，不宜处位。
tāng zuò miǎn
”汤坐免。
hòu tāng shàng shū yán kāng jū wáng shì zǐ fēi wáng zǐ yě
后汤上书言康居王侍子非王子也。
àn yàn shí wáng zǐ yě
按验，实王子也。
tāng xià yù dāng sǐ
汤下狱当死。
tài zhōng dài fū gǔ yǒng shàng shū sòng tāng yuē chén wén chu yǒu zi yù de chén wén gōng wèi zhī zè xí ér zuò
太中大夫谷永上疏讼汤曰：“臣闻楚有子玉得臣，文公为之仄席而坐；
zhào yǒu lián pō mǎ fú qiáng qín bù gǎn kuī bīng jǐng xíng
赵有廉颇、马服，强秦不敢窥兵井陉；
jìn hàn yǒu zhì dōu wèi shàng xiōng nú bù gǎn nán xiāng shā mù
近汉有郅都、魏尚，匈奴不敢南乡沙幕。
yóu shì yán zhī zhàn kè zhī jiāng guó zhī zhǎo yá bù kě bù zhòng yě
由是言之，战克之将，国之爪牙，不可不重也。
gài jūn zǐ wén gǔ pí zhī shēng zé sī jiāng lǜ zhī chén
盖‘君子闻鼓鼙之声，则思将率之臣’。
qiè jiàn guān nèi hóu chén tāng
窃见关内侯陈汤，
qián shǐ fù xī yù dū hù
前使副西域都护，
fèn zhì zhī zhī wú dào
忿郅支之无道，
mǐn wáng zhū zhī bù jiā
闵王诛之不加，
cè lǜ bì yì
策虑愊亿，
yì yǒng fèn fā
义勇奋发，
zú xīng shī bēn shì
卒兴师奔逝，
héng lì wū sūn
横厉乌孙，
yú jí dōu lài
逾集都赖，
tú sān chóng chéng
屠三重城，
zhǎn zhì zhī shǒu
斩郅支首，
bào shí nián zhī bū zhū
报十年之逋诛，
xuě biān lì zhī sù chǐ
雪边吏之宿耻，
wēi zhèn bǎi mán
威震百蛮，
wǔ chàng xī hǎi
武畅西海，
hàn yuán yǐ lái
汉元以来，
zhēng fá fāng wài zhī jiāng
征伐方外之将，
wèi cháng yǒu yě
未尝有也。
jīn tāng zuò yán shì fēi shì yōu qiú jiǔ xì lì shí bù jué zhí xiàn zhī lì yù zhì zhī dà bì
今汤坐言事非是，幽囚久系，历时不决，执宪之吏欲致之大辟。
xī bái qǐ wèi qín jiāng nán bá yǐng dū běi kēng zhào kuò yǐ xiān jiè zhī guò cì sǐ dù yóu qín mín lián zhī mò bù yǔn tì
昔白起为秦将，南拔郢都，北坑赵括，以纤介之过，赐死杜邮，秦民怜之，莫不陨涕。
jīn tāng qīn bǐng yuè xí juǎn dié xuè wàn lǐ zhī wài jiàn gōng zǔ miào gào lèi shàng dì jiè zhòu zhī shì mǐ bù mù yì
今汤亲秉钺，席卷喋血万里之外，荐功祖庙，告类上帝，介胄之士靡不慕义。
yǐ yán shì wèi zuì wú hè hè zhī è
以言事为罪，无赫赫之恶。
zhōu shū yuē jì rén zhī gōng wàng rén zhī guò yi wèi jūn zhě yě
《周书》曰：‘记人之功，忘人之过，宜为君者也。
fu quǎn mǎ yǒu láo yú rén shàng jiā wéi gài zhī bào kuàng guó zhī gōng chén zhě zāi
’夫犬马有劳于人，尚加帷盖之报，况国之功臣者哉！
qiè kǒng bì xià hū yú pí gǔ zhī shēng bù chá zhōu shū zhī yì ér wàng wéi gài zhī shī yōng chén yù tāng zú cóng lì yì shǐ bǎi xìng jiè rán yǒu qín mín zhī hèn fēi suǒ yǐ lì sǐ nàn zhī chén yě
窃恐陛下忽于鼙鼓之声，不察《周书》之意，而忘帷盖之施，庸臣遇汤，卒从吏议，使百姓介然有秦民之恨，非所以厉死难之臣也。
shū zòu tiān zǐ chū tāng duó jué wèi shì wǔ
”书奏，天子出汤，夺爵为士伍。
hòu shù suì xī yù dū hù duàn huì zōng wèi wū sūn bīng suǒ wéi yì qí shàng shū yuàn fā chéng guō dūn huáng bīng yǐ zì jiù
后数岁，西域都护段会宗为乌孙兵所围，驿骑上书，愿发城郭敦煌兵以自救。
chéng xiàng wáng shāng dà jiàng jūn wáng fèng jí bǎi liáo yì shù rì bù jué
丞相王商、大将军王凤及百僚议数日不决。
fèng yán tāng duō chóu cè xí wài guó shì kě wèn
凤言：“汤多筹策，习外国事，可问。
shàng zhào tāng jiàn xuān shì
”上召汤见宣室。
tāng jī zhì zhī shí zhōng sāi bìng liǎng bì bù qū shēn
汤击郅支时中塞病，两臂不诎申。
tāng rù jiàn yǒu zhào wú bài shì yǐ huì zōng zòu
汤入见，有诏毋拜，示以会宗奏。
tāng cí xiè yuē jiàng xiàng jiǔ qīng jiē xián cái tōng míng xiǎo chén bà lóng bù zú yǐ cè dà shì
汤辞谢，曰：“将相九卿皆贤材通明，小臣罢癃，不足以策大事。
shàng yuē guó jiā yǒu jí jūn qí wú ràng
”上曰：“国家有急，君其毋让。
duì yuē chén yǐ wéi cǐ bì wú kě yōu yě
”对曰：“臣以为此必无可忧也。
shàng yuē hé yǐ yán zhī
”上曰：“何以言之？
tāng yuē fu hú bīng wǔ ér dāng hàn bīng yī hé zhě
”汤曰：“夫胡兵五而当汉兵一，何者？
bīng rèn piáo dùn gōng nǔ bù lì
兵刃朴钝，弓弩不利。
jīn wén pō de hàn qiǎo rán yóu sān ér dāng yī
今闻颇得汉巧，然犹三而当一。
yòu bīng fǎ yuē kè bèi ér zhǔ rén bàn rán hòu dí jīn wéi huì zōng zhě rén zhòng bù zú yǐ shèng huì zōng wéi bì xià wù yōu
又兵法曰‘客倍而主人半然后敌’，今围会宗者人众不足以胜会宗，唯陛下勿忧！
qiě bīng qīng xíng wǔ shí lǐ chóng xíng sān shí lǐ jīn huì zōng yù fā chéng guō dūn huáng lì shí nǎi zhì suǒ wèi bào chóu zhī bīng fēi jiù jí zhī yòng yě
且兵轻行五十里，重行三十里，今会宗欲发城郭敦煌，历时乃至，所谓报仇之兵，非救急之用也！
shàng yuē nài hé
皇上说：“该怎么办？”
qí jiě kě bì hu
其解可必乎？
dù hé shí jiě
度何时解？
tāng zhī wū sūn wǎ hé bù néng jiǔ gōng gù shì bù guò shù rì
”汤知乌孙瓦合，不能久攻，故事不过数日。
yīn duì yuē yǐ jiě yǐ
因对曰：“已解矣！
qū zhǐ jì qí rì yuē bù chū wǔ rì dāng yǒu jí yǔ wén
”诎指计其日，曰：“不出五日，当有吉语闻。
jū sì rì jūn shū dào yán yǐ jiě
”居四日，军书到，言已解。
dà jiàng jūn fèng zòu yǐ wéi cóng shì zhōng láng mò fǔ shì yī jué yú tāng
大将军凤奏以为从事中郎，莫府事一决于汤。
tāng míng fǎ lìng shàn yīn shì wéi shì nà shuō duō cóng
汤明法令，善因事为势，纳说多从。
cháng shòu rén jīn qián zuò zhāng zòu zú yǐ cǐ bài
常受人金钱作章奏，卒以此败。
chū tāng yǔ jiāng zuò dà jiàng jiě wàn nián xiāng shàn
初，汤与将作大匠解万年相善。
zì yuán dì shí wèi líng bù fù xǐ mín qǐ yì
自元帝时，渭陵不复徙民起邑。
chéng dì qǐ chū líng shù nián hòu lè bà líng qū tíng nán gèng yíng zhī
成帝起初陵，数年后，乐霸陵曲亭南，更营之。
wàn nián yǔ tāng yì yǐ wéi wǔ dì shí gōng yáng guāng yǐ suǒ zuò shù kě yì zì zhì jiāng zuò dà jiàng jí dà sī nóng zhōng chéng gěng shòu chāng zào dù líng cì jué guān nèi hóu jiāng zuò dà jiàng chéng mǎ yán nián yǐ láo kǔ zhì zhōng èr qiān dàn
万年与汤议，以为：“武帝时工杨光以所作数可意，自致将作大匠，及大司农、中丞耿寿昌造杜陵赐爵关内侯，将作大匠乘马延年以劳苦秩中二千石；
jīn zuò chū líng ér yíng qǐ yì jū chéng dà gōng wàn nián yì dāng méng zhòng shǎng
今作初陵而营起邑居，成大功，万年亦当蒙重赏。
zǐ gōng qī jiā zài cháng ān ér zi shēng zhǎng cháng ān bù lè dōng fāng yi qiú xǐ kě de cì tián zhái jù shàn
子公妻家在长安，儿子生长长安，不乐东方，宜求徙，可得赐田宅，俱善。
tāng xīn lì zhī jí shàng fēng shì yán chū líng jīng shī zhī de zuì wéi féi měi kě lì yī xiàn
”汤心利之，即上封事言：“初陵，京师之地，最为肥美，可立一县。
tiān xià mín bù xǐ zhū líng sān shí yú suì yǐ guān dōng fù rén yì zhòng duō guī liáng tián yì shǐ pín mín kě xǐ chū líng yǐ qiáng jīng shī shuāi ruò zhū hóu yòu shǐ zhōng jiā yǐ xià de jūn pín fù tāng yuàn yǔ qī zǐ jiā shǔ xǐ chū líng wèi tiān xià xiān
天下民不徙诸陵三十余岁矣，关东富人益众，多规良田，役使贫民，可徙初陵，以强京师，衰弱诸侯，又使中家以下得均贫富，汤愿与妻子家属徙初陵，为天下先。
yú shì tiān zǐ cóng qí jì guǒ qǐ chāng líng yì hòu xǐ nèi jùn guó mín
”于是天子从其计，果起昌陵邑，后徙内郡国民。
wàn nián zì guǐ sān nián kě chéng hòu zú bù jiù qún chén duō yán qí bù biàn zhě
万年自诡三年可成，后卒不就，群臣多言其不便者。
xià yǒu sī yì jiē yuē chāng líng yīn bēi wèi gāo jī shuǐ wéi shān dù biàn fáng yóu zài píng dì shàng kè tǔ zhī zhōng bù bǎo yōu míng zhī líng qiǎn wài bù gù zú tú gōng yōng yǐ jù wàn shù zhì rán zhī huǒ yè zuò qǔ tǔ dōng shān qiě yǔ gǔ tóng gǔ
下有司议，皆曰：“昌陵因卑为高，积土为山，度便房犹在平地上，客土之中不保幽冥之灵，浅外不固，卒徒工庸以巨万数，至然脂火夜作，取土东山，且与谷同贾。
zuò zhì shù nián tiān xià biàn bèi qí láo guó jiā bà bì fǔ zāng kōng xū xià zhì zhòng shù áo áo kǔ zhī
作治数年，天下遍被其劳，国家罢敝，府臧空虚，下至众庶，熬熬苦之。
gù líng yīn tiān xìng jù zhēn tǔ chǔ shì gāo chǎng páng jìn zǔ kǎo qián yòu yǐ yǒu shí nián gōng xù yi hái fù gù líng wù xǐ mín
故陵因天性，据真土，处势高敞，旁近祖考，前又已有十年功绪，宜还复故陵，勿徙民。
shàng nǎi xià zhào ba chāng líng yǔ zài chéng jì
”上乃下诏罢昌陵，语在《成纪》。
chéng xiàng yù shǐ qǐng fèi chāng líng yì zhōng shì zòu wèi xià rén yǐ wèn tāng dì zhái bù chè de wú fù fā xǐ
丞相、御史请废昌陵邑中室，奏未下，人以问汤：“第宅不彻，得毋复发徙？
tāng yuē xiàn guān qiě shùn tīng qún chén yán yóu qiě fù fā xǐ zhī yě
”汤曰：“县官且顺听群臣言，犹且复发徙之也。
shí chéng dū hóu shāng xīn wèi dà sī mǎ wèi jiāng jūn fǔ zhèng sù bù shàn tāng
时，成都侯商新为大司马卫将军辅政，素不善汤。
shāng wén cǐ yǔ bái tāng huò zhòng xià yù zhì àn yàn zhū suǒ fàn
商闻此语，白汤惑众，下狱治，按验诸所犯。
tāng qián wèi qí dū wèi wáng mǎng shàng shū yán fù zǎo sǐ dú bù fēng mǔ míng jūn gòng yǎng huáng tài hòu yóu láo kǔ yi fēng
汤前为骑都尉王莽上书言：“父早死，独不封，母明君共养皇太后，尤劳苦，宜封。
jìng wèi xīn dū hóu
”竟为新都侯。
hòu huáng tài hòu tóng mǔ dì gǒu cān wèi shuǐ héng dū wèi sǐ zi jí wèi shì zhōng cān qī yù wèi jí qiú fēng tāng shòu qí jīn wǔ shí jīn xǔ wèi qiú bǐ shàng zòu
后皇太后同母弟苟参为水衡都尉，死，子伋为侍中，参妻欲为伋求封，汤受其金五十斤，许为求比上奏。
hóng nóng tài shǒu zhāng kuāng zuò zāng bǎi wàn yǐ shàng jiǎo huá bù dào yǒu zhào jí xùn kǒng xià yù shǐ rén bào tāng
弘农太守张匡坐臧百万以上，狡猾不道，有诏即讯，恐下狱，使人报汤。
tāng wèi sòng zuì de yú dōng yuè xǔ shè qián èr bǎi wàn jiē cǐ lèi yě
汤为讼罪，得逾冬月，许射钱二百万，皆此类也。
shì zài shè qián
事在赦前。
hòu dōng lái jùn hēi lóng dōng chū rén yǐ wèn tāng tāng yuē shì suǒ wèi xuán mén kāi
后东莱郡黑龙冬出，人以问汤，汤曰：“是所谓玄门开。
wēi xíng shǔ chū chū rù bù shí gù lóng yǐ fēi shí chū yě
微行数出，出入不时，故龙以非时出也。
yòu yán dāng fù fā xǐ chuán xiāng yǔ zhě shí yú rén
”又言当复发徙，传相语者十余人。
chéng xiàng yù shǐ zòu tāng huò zhòng bù dào wàng chēng zhà guī yì yú shàng fēi suǒ yi yán dà bù jìng
丞相御史奏：“汤惑众不道，妄称诈归异于上，非所宜言，大不敬。
tíng wèi zēng shòu yì yǐ wéi bù dào wú zhèng fǎ yǐ suǒ fàn jù yì wèi zuì chén xià chéng yòng shī qí zhōng gù yí yù tíng wèi wú bǐ zhě xiān yǐ wén suǒ yǐ zhèng xíng fá zhòng rén mìng yě
”廷尉增寿议，以为：“不道无正法，以所犯剧易为罪，臣下承用失其中，故移狱廷尉，无比者先以闻，所以正刑罚，重人命也。
míng zhǔ āi mǐn bǎi xìng xià zhì shū ba chāng líng wù xǐ lì mín yǐ shēn bù
明主哀悯百姓，下制书罢昌陵勿徙吏民，已申布。
tāng wàng yǐ yì xiāng wèi qiě fù fā xǐ suī pō jīng dòng suǒ liú xíng zhě shǎo bǎi xìng bù wéi biàn bù kě wèi huò zhòng
汤妄以意相谓且复发徙，虽颇惊动，所流行者少，百姓不为变，不可谓惑众。
tāng chēng zhà xū shè bù rán zhī shì fēi suǒ yi yán dà bù jìng yě
汤称诈，虚设不然之事，非所宜言，大不敬也。
zhì yuē tíng wèi zēng shòu dàng shì
”制曰：“廷尉增寿当是。
tāng qián yǒu tǎo zhì zhī chán yú gōng qí miǎn tāng wèi shù rén xǐ biān
汤前有讨郅支单于功，其免汤为庶人，徙边。
yòu yuē gù jiāng zuò dà jiang wàn nián nìng xié bù zhōng wàng wéi qiǎo zhà duō fù liǎn fán yáo yì xìng zú bào zhī zuò zú tú méng gū sǐ zhě lián shǔ dú liú zhòng shù hǎi nèi yuàn wàng
”又曰：“故将作大匠万年佞邪不忠，妄为巧诈，多赋敛，烦繇役，兴卒暴之作，卒徒蒙辜，死者连属，毒流众庶，海内怨望。
suī méng shè lìng bù yí jū jīng shī
虽蒙赦令，不宜居京师。
yú shì tāng yǔ wàn nián jù xǐ dūn huáng
”于是汤与万年俱徙敦煌。
jiǔ zhī dūn huáng tài shǒu zòu tāng qián qīn zhū zhì zhī chán yú wēi xíng wài guó bù yí jìn biān sāi
久之，敦煌太守奏：“汤前亲诛郅支单于，威行外国，不宜近边塞。
zhào xǐ ān dìng
”诏徙安定。
yì láng gěng yù shàng shū yán pián yí yīn yuān sòng tāng yuē
议郎耿育上书言便宜，因冤讼汤曰；
yán shòu tāng wèi shèng hàn yáng gōu shēn zhì yuǎn zhī wēi xuě guó jiā lěi nián zhī chǐ tǎo jué yù bù jī zhī jūn xì wàn lǐ nán zhì zhī lǔ qǐ yǒu bǐ zāi
“延寿、汤为圣汉扬钩深致远之威，雪国家累年之耻，讨绝域不羁之君，系万里难制之虏，岂有比哉！
xiān dì jiā zhī réng xià míng zhào xuān zhe qí gōng gǎi nián chuí lì chuán zhī wú qióng
先帝嘉之，仍下明诏，宣著其功，改年垂历，传之无穷。
yìng shì nán jùn xiàn bái hǔ biān chuí wú jǐng bèi
应是，南郡献白虎，边陲无警备。
huì xiān dì qǐn jí rán yóu chuí yì bù wàng shù shǐ shàng shū zé wèn chéng xiàng qù lì qí gōng
会先帝寝疾，然犹垂意不忘，数使尚书责问丞相，趣立其功。
dú chéng xiàng kuāng héng pái ér bù yú fēng yán shòu tāng shù bǎi hù cǐ gōng chén zhàn shì suǒ yǐ shī wàng yě
独丞相匡衡排而不予，封延寿、汤数百户，此功臣战士所以失望也。
xiào chéng huáng dì chéng jiàn yè zhī jī
孝成皇帝承建业之基，
chéng zhēng fá zhī wēi
乘征伐之威，
bīng gé bù dòng
兵革不动，
guó jiā wú shì
国家无事，
ér dà chén qīng xié
而大臣倾邪，
chán nìng zài cháo
谗佞在朝，
céng bù shēn wéi běn mò zhī nán
曾不深惟本末之难，
yǐ fáng wèi rán zhī jiè
以防未然之戒，
yù zhuān zhǔ wēi
欲专主威，
pái dù yǒu gōng
排妒有功，
shǐ tāng kuài rán bèi yuān jū qiú
使汤块然被冤拘囚，
bù néng zì míng
不能自明，
zú yǐ wú zuì
卒以无罪，
lǎo qì dūn huáng
老弃敦煌，
zhèng dāng xī yù tōng dào
正当西域通道，
lìng wēi míng zhé chōng zhī chén lǚ zhǒng jí shēn
令威名折冲之臣旅踵及身，
fù wèi zhì zhī yí lǔ suǒ xiào
复为郅支遗虏所笑，
chéng kě bēi yě
诚可悲也！
zhì jīn fèng shǐ wài mán zhě wèi cháng bù chén zhì zhī zhī zhū yǐ yáng hàn guó zhī shèng
至今奉使外蛮者，未尝不陈郅支之诛以扬汉国之盛。
fu yuán rén zhī gōng yǐ jù dí qì rén zhī shēn yǐ kuài chán qǐ bù tòng zāi
夫援人之功以惧敌，弃人之身以快谗，岂不痛哉！
qiě ān bù wàng wēi shèng bì lǜ shuāi jīn guó jiā sù wú wén dì lěi nián jié jiǎn fù ráo zhī chù yòu wú wǔ dì jiàn yán xiāo jùn qín dí zhī chén dú yǒu yī chén tāng ěr
且安不忘危，盛必虑衰，今国家素无文帝累年节俭富饶之畜，又无武帝荐延枭俊禽敌之臣，独有一陈汤耳！
jiǎ shǐ yì shì bù jí bì xià shàng wàng guó jiā zhuī lù qí gōng fēng biǎo qí mù yǐ quàn hòu jìn yě
假使异世不及陛下，尚望国家追录其功，封表其墓，以劝后进也。
tāng xìng de shēn dāng shèng shì gōng céng wèi jiǔ fǎn tīng xié chén biān zhú chì yuǎn shǐ wáng táo fēn cuàn sǐ wú chǔ suǒ
汤幸得身当圣世，功曾未久，反听邪臣鞭逐斥远，使亡逃分窜，死无处所。
yuǎn lǎn zhī shì mò bù jì dù yǐ wéi tāng gōng lěi shì bù kě jí ér tāng guò rén qíng suǒ yǒu tāng shàng rú cǐ suī fù pò jué jīn gǔ bào lù xíng hái yóu fù zhì yú chún shé wèi jí dù zhī chén suǒ xì lǔ ěr
远览之士，莫不计度，以为汤功累世不可及，而汤过人情所有，汤尚如此，虽复破绝筋骨，暴露形骸，犹复制于唇舌，为嫉妒之臣所系虏耳。
cǐ chén suǒ yǐ wèi guó jiā yóu qī qī yě
此臣所以为国家尤戚戚也。
shū zòu tiān zǐ hái tāng zú yú cháng ān
”书奏，天子还汤，卒于长安。
sǐ hòu shù nián wáng mǎng wèi ān hàn gōng bǐng zhèng jì nèi dé tāng jiù ēn yòu yù chǎn huáng tài hòu yǐ tǎo zhì zhī gōng zūn yuán dì miào chēng gāo zōng
死后数年，王莽为安汉公秉政，既内德汤旧恩，又欲谄皇太后，以讨郅支功尊元帝庙称高宗。
yǐ tāng yán shòu qián gōng dà shǎng báo jí hou chéng dù xūn bù shǎng nǎi yì fēng yán shòu sūn qiān qiān liù bǎi hù zhuī shì tāng yuē pò hú zhuàng hóu fēng tāng zi féng wèi pò hú hóu xūn wèi tǎo dí hóu
以汤、延寿前功大赏薄，及候丞杜勋不赏，乃益封延寿孙迁千六百户，追谥汤曰破胡壮侯，封汤子冯为破胡侯，勋为讨狄侯。
duàn huì zōng zì zǐ sūn tiān shuǐ shàng guī rén yě
段会宗字子孙，天水上邽人也。
jìng níng zhōng yǐ dù líng lìng wǔ fǔ jǔ wèi xī yù dū hù qí dū wèi guāng lù dài fu
竟宁中，以杜陵令五府举为西域都护、骑都尉、光禄大夫。
xī yù jìng qí wēi xìn
西域敬其威信。
sān suì gèng jǐn hái bài wèi pèi jùn tài shǒu
三岁，更尽还，拜为沛郡太守。
yǐ chán yú dāng cháo xǐ wèi yàn mén tài shǒu
以单于当朝，徙为雁门太守。
shù nián zuò fǎ miǎn
数年，坐法免。
xī yù zhū guó shàng shū yuàn de huì zōng yáng shuò zhōng fù wèi dū hù
西域各国上书表示希望派任段会宗，阳朔年中又任命为都护。
huì zōng wéi rén hǎo dà jié jīn gōng míng yǔ gǔ yǒng xiāng yǒu shàn
会宗为人好大节，矜功名，与谷永相友善。
gǔ yǒng mǐn qí lǎo fù yuǎn chū yǔ shū jiè yuē zú xià yǐ róu yuǎn zhī lìng dé fù diǎn dū hù zhī zhòng zhí shèn xiū shèn xiū
谷永闵其老复远出，予书戒曰：“足下以柔远之令德，复典都护之重职，甚休甚休！
ruò zi zhī cái kě yōu yóu dū chéng ér qǔ qīng xiàng hé bì lè gōng kūn shān zhī zè zǒng lǐng bǎi mán huái róu shū sú
若子之材，可优游都城而取卿相，何必勒功昆山之仄，总领百蛮，怀柔殊俗？
zi zhī suǒ cháng yú wú yǐ yù
子之所长，愚无以喻。
suī rán péng yǒu yǐ yán zèng xíng gǎn bù lüè yì
虽然，朋友以言赠行，敢不略意。
fāng jīn hàn dé lóng shèng yuǎn rén bīn fú fu zhèng gān chén zhī gōng mò chǐ bù kě fù jiàn yuàn wú zǐ yīn xún jiù guàn wú qiú qí gōng zhōng gèng jí hái yì zú yǐ fù yàn mén zhī qī wàn lǐ zhī wài yǐ shēn wéi běn
方今汉德隆盛，远人宾服，傅、郑、甘、陈之功没齿不可复见，愿吾子因循旧贯，毋求奇功，终更亟还，亦足以复雁门之踦，万里之外以身为本。
yuàn xiáng sī yú yán
愿详思愚言。
huì zōng jì chū zhū guó qiǎn zǐ dì jiāo yíng
会宗既出，诸国遣子弟郊迎。
xiǎo kūn mí ān rì qián wèi huì zōng suǒ lì dé zhī yù wǎng yè zhū xī hòu zhǐ bù tīng suì zhì qiū cí yè
小昆弥安日前为会宗所立，德之，欲往谒，诸翕侯止不听，遂至龟兹谒。
chéng guō shén qīn fù
城郭甚亲附。
kāng jū tài zǐ bǎo sū nì lǜ zhòng wàn yú rén yù jiàng huì zōng zòu zhuàng hàn qiǎn wèi sī mǎ féng yíng
康居太子保苏匿率众万余人欲降，会宗奏状，汉遣卫司马逢迎。
huì zōng fā wù jǐ xiào wèi bīng suí sī mǎ shòu xiáng
会宗发戊己校尉兵随司马受降。
sī mǎ wèi qí zhòng yù lìng jiàng zhě jiē zì fù bǎo sū nì yuàn wàng jǔ zhòng wáng qù
司马畏其众，欲令降者皆自缚，保苏匿怨望，举众亡去。
huì zōng gèng jǐn hái yǐ shàn fā wù jǐ xiào wèi zhī bīng fá xīng yǒu zhào shú lùn
会宗更尽还，以擅发戊己校尉之兵乏兴，有诏赎论。
bài wèi jīn chéng tài shǒu yǐ bìng miǎn
拜为金城太守，以病免。
suì yú xiǎo kūn mí wèi guó mín suǒ shā zhū xī hòu dà luàn
岁余，小昆弥为国民所杀，诸翕侯大乱。
zhēng huì zōng wèi zuǒ cáo zhōng láng jiàng guāng lù dài fu shǐ ān jí wū sūn lì xiǎo kūn mí xiōng mò zhèn jiāng dìng qí guó ér hái
征会宗为左曹中郎将、光禄大夫，使安辑乌孙，立小昆弥兄末振将，定其国而还。
míng nián mò zhèn jiāng shā dà kūn mí huì bìng sǐ hàn hèn zhū bù jiā
明年，末振将杀大昆弥，会病死，汉恨诛不加。
yuán yán zhōng fù qiǎn huì zōng fā wù jǐ xiào wèi zhū guó bīng jí zhū mò zhèn jiāng tài zǐ fān qiū
元延中，复遣会宗发戊己校尉诸国兵，即诛末振将太子番丘。
huì zōng kǒng dà bīng rù wū sūn jīng fān qiū wáng táo bù kě de jí liú suǒ fā bīng diàn lóu de xuǎn jīng bīng sān shí nǔ jìng zhì kūn mí suǒ zài zhào fān qiū zé yǐ mò zhèn jiāng gǔ ròu xiāng shā shā hàn gōng zhǔ zǐ sūn wèi fú zhū ér sǐ shǐ zhě shòu zhào zhū fān qiū
会宗恐大兵入乌孙，惊番丘，亡逃不可得，即留所发兵垫娄地，选精兵三十弩，径至昆弥所在，召番丘，责以：“末振将骨肉相杀，杀汉公主子孙，未伏诛而死，使者受诏诛番丘。
jí shǒu jiàn jī shā fān qiū
”即手剑击杀番丘。
guān shǔ yǐ xià jīng kǒng chí guī
官属以下惊恐，驰归。
xiǎo kūn mí wū lí mǐ zhě mò zhèn jiāng xiōng zi yě lè bīng shù qiān jì wéi huì zōng huì zōng wéi yán lái zhū zhī yì jīn wéi shǒu shā wǒ rú qǔ hàn niú yī máo ěr
小昆弥乌犁靡者，末振将兄子也，勒兵数千骑围会宗，会宗为言来诛之意：“今围守杀我，如取汉牛一毛耳。
wǎn wáng zhì zhī tóu xiàn gǎo jiē wū sūn suǒ zhī yě
宛王郅支头县槁街，乌孙所知也。
kūn mí yǐ xià fú yuē mò zhèn jiāng fù hàn zhū qí zi kě yě dú bù kě gào wǒ lìng yǐn shí zhī yá
”昆弥以下服，曰：“末振将负汉，诛其子可也，独不可告我，令饮食之邪？
huì zōng yuē yù gào kūn mí táo nì zhī wèi dà zuì
”会宗曰：“豫告昆弥，逃匿之，为大罪。
jí yǐn shí yǐ fù wǒ shāng gǔ ròu ēn gù bù xiān gào
即饮食以付我，伤骨肉恩，故不先告。
kūn mí yǐ xià hào qì bà qù
”昆弥以下号泣罢去。
huì zōng hái zòu shì gōng qīng yì huì zōng quán dé biàn yi yǐ qīng bīng shēn rù wū sūn jí zhū fān qiū
会宗还奏事，公卿议会宗权得便宜，以轻兵深入乌孙，即诛番丘。
xuān míng guó wēi yi jiā zhòng shǎng
宣明国威，宜加重赏。
tiān zǐ cì huì zōng jué guān nèi hóu huáng jīn bǎi jīn
天子赐会宗爵关内侯，黄金百斤。
shì shí xiǎo kūn mí jì fù bēi yuán zhì yōng zhòng yù hài kūn mí hàn fù qiǎn huì zōng shǐ ān jí yǔ dū hù sūn jiàn bìng lì
是时，小昆弥季父卑爰疐拥众欲害昆弥，汉复遣会宗使安辑，与都护孙建并力。
míng nián huì zōng bìng sǐ wū sūn zhōng nián qī shí wǔ yǐ chéng guō zhū guó wèi fā sāng lì cí yān
明年，会宗病死乌孙中，年七十五矣，城郭诸国为发丧立祠焉。
zàn yuē zì yuán shòu zhī jì zhāng qiān shǐ tōng xī yù zhì yú dì jié zhèng jí jiàn dū hù zhī hào qì wáng mǎng shì fán shí bā rén jiē yǐ yǒng lüè xuǎn rán qí yǒu gōng jī zhě jù cǐ
赞曰：自元狩之际，张骞始通西域，至于地节，郑吉建都护之号，讫王莽世，凡十八人，皆以勇略选，然其有功迹者具此。
lián bāo yǐ ēn xìn chēng guō shùn yǐ lián píng zhe sūn jiàn yòng wēi zhòng xiǎn qí yú wú chēng yān
廉褒以恩信称，郭舜以廉平著，孙建用威重显，其余无称焉。
chén tāng tǎng cǎo yáng bù zì shōu liǎn zú yòng kùn qióng yì zhě mǐn zhī gù bèi liè yún
陈汤傥{艹昜}，不自收敛，卒用困穷，议者闵之，故备列云。