第一百零七回 — 三国演义 — 罗贯中

wèi zhǔ zhèng guī sī mǎ shì jiāng wéi bīng bài niú tóu shān

魏主政归司马氏姜维兵败牛头山

què shuō sī mǎ yì wén cáo shuǎng tóng dì cáo xī cáo xun cáo yàn bìng xīn fù hé yàn shān yáng dīng mì bì guǐ li shèng děng jí yù lín jūn suí wèi zhǔ cáo fāng chū chéng yè míng dì mù jiù qù tián liè

却说司马懿闻曹爽同弟曹羲、曹训、曹彦并心腹何晏，邓飏、丁谧、毕轨、李胜等及御林军，随魏主曹芳，出城谒明帝墓，就去畋猎。

yì dà xǐ jí dào shěng zhōng lìng sī tú gāo róu jiǎ yǐ jié yuè xíng dà jiàng jūn shì xiān jù cáo shuǎng yíng

懿大喜，即到省中，令司徒高柔，假以节钺行大将军事，先据曹爽营；

yòu lìng tài pú wáng guān xíng zhōng lǐng jūn shì jù cáo xī yíng

又令太仆王观行中领军事，据曹羲营。

yì yǐn jiù guān rù hòu gōng zòu guō tài hòu yán shuǎng bèi xiān dì tuō gū zhī ēn jiān xié luàn guó qí zuì dāng fèi

懿引旧官入后宫奏郭太后，言爽背先帝托孤之恩，奸邪乱国，其罪当废。

guō tài hòu dà jīng yuē tiān zǐ zài wài rú zhī nai hé

郭太后大惊曰：“天子在外，如之奈何？

yì yuē chén yǒu zòu tiān zǐ zhī biǎo zhū jiān chén zhī jì

”懿曰：“臣有奏天子之表，诛奸臣之计。

tài hòu wù yōu

太后勿忧。

tài hòu jù pà zhǐ de cóng zhī

”太后惧怕，只得从之。

yì jí lìng tài wèi jiǎng jì shàng shū lìng sī mǎ fú yī tóng xiě biǎo qiǎn huáng mén jī chū chéng wài jìng zhì dì qián shēn zòu

懿急令太尉蒋济、尚书令司马孚，一同写表，遣黄门赍出城外，径至帝前申奏。

yì zì yǐn dà jūn jù wǔ kù

懿自引大军据武库。

zǎo yǒu rén bào zhī cáo shuǎng jiā

早有人报知曹爽家。

qí qī liú shì jí chū tīng qián huàn shǒu fǔ guān wèn yuē jīn zhǔ gōng zài wài zhòng dá qǐ bīng hé yì

其妻刘氏急出厅前，唤守府官问曰：“今主公在外，仲达起兵何意？

shǒu mén jiāng pān jǔ yuē fū rén wù jīng wǒ qù wèn lái

”守门将潘举曰：“夫人勿惊，我去问来。

nǎi yǐn gōng nǔ shǒu shù shí rén dēng mén lóu wàng zhī

”乃引弓弩手数十人，登门楼望之。

zhèng jiàn sī mǎ yì yǐn bīng guò fǔ qián jǔ lìng rén luàn jiàn shè xià yì bù dé guò

正见司马懿引兵过府前，举令人乱箭射下，懿不得过。

piān jiàng sūn qiān zài hòu zhǐ zhī yuē tài fù wèi guó jiā dà shì xiū de fàng jiàn

偏将孙谦在后止之曰：“太傅为国家大事，休得放箭。

lián zhǐ sān cì jǔ fāng bù shè

”连止三次，举方不射。

sī mǎ zhāo hù fù sī mǎ yì ér guò yǐn bīng chū chéng zhūn yú luò hé shǒu zhu fú qiáo

司马昭护父司马懿而过，引兵出城屯于洛河，守住浮桥。

qiě shuō cáo shuǎng shǒu xià sī mǎ lǔ zhī jiàn chéng zhōng shì biàn lái yǔ cān jūn xīn chang shāng yì yuē jīn zhòng dá rú cǐ biàn luàn jiāng rú zhī hé

且说曹爽手下司马鲁芝，见城中事变，来与参军辛敞商议曰：“今仲达如此变乱，将如之何？

chang yuē kě yǐn běn bù bīng chū chéng qù jiàn tiān zi

”敞曰：“可引本部兵出城去见天子。

zhī rán qí yán

”芝然其言。

chang jí rù hòu táng

敞急入后堂。

qí zǐ xīn xiàn yīng jiàn zhī wèn yuē rǔ yǒu hé shì huāng sù rú cǐ

其姊辛宪英见之，问曰：“汝有何事，慌速如此？

chang gào yuē tiān zǐ zài wài tài fù bì le chéng mén bì jiāng móu nì

”敞告曰：“天子在外，太傅闭了城门，必将谋逆。

xiàn yīng yuē sī mǎ gōng wèi bì móu nì tè yù shā cáo jiāng jūn ěr

宪英曰：“司马公未必谋逆，特欲杀曹将军耳。

chang jīng yuē cǐ shì wèi zhī rú hé

”敞惊曰：“此事未知如何？

xiàn yīng yuē cáo jiāng jūn fēi sī mǎ gōng zhī duì shǒu bì rán bài yǐ

”宪英曰：“曹将军非司马公之对手，必然败矣。

chang yuē jīn lǔ sī mǎ jiào wǒ tóng qù wèi zhī kě qù fǒu

”敞曰：“今鲁司马教我同去，未知可去否？

xiàn yīng yuē zhí shǒu rén zhī dà yì yě

”宪英曰：“职守，人之大义也。

fán rén zài nán yóu huò xù zhī

凡人在难，犹或恤之；

zhí biān ér qì qí shì bù xiáng mò dà yān

执鞭而弃其事，不祥莫大焉。

chang cóng qí yán nǎi yǔ lǔ zhī yǐn shù shí qí zhǎn guān duó mén ér chū

”敞从其言，乃与鲁芝引数十骑，斩关夺门而出。

rén bào zhī sī mǎ yì

人报知司马懿。

yì kǒng huán fàn yì zǒu jí lìng rén zhào zhī

懿恐桓范亦走，急令人召之。

fàn yǔ qí zi shāng yì

范与其子商议。

qí zǐ yuē chē jià zài wài bù rú nán chū

其子曰：“车驾在外，不如南出。

fàn cóng qí yán nǎi shàng mǎ zhì píng chāng mén chéng mén yǐ bì bǎ mén jiāng nǎi huán fàn jiù lì sī fán yě

”范从其言，乃上马至平昌门，城门已闭，把门将乃桓范旧吏司蕃也。

fàn xiù zhōng qǔ chū yī zhú bǎn yuē tài hòu yǒu zhào kě jí kāi mén

范袖中取出一竹版曰：“太后有诏，可即开门。

sī fán yuē qǐng zhào yàn zhī

”司蕃曰：“请诏验之。

fàn huà yuē rǔ shì wú gù lì hé gǎn rú cǐ

”范叱曰：“汝是吾故吏，何敢如此！

fán zhǐ de kāi mén fàng chū

”蕃只得开门放出。

fàn chū de chéng wài huàn sī fán yuē tài fù zào fǎn rǔ kě sù suí wǒ qù

范出的城外，唤司蕃曰：“太傅造反，汝可速随我去。

fán dà jīng zhuī zhī bù jí

”蕃大惊，追之不及。

rén bào zhī sī mǎ yì

人报知司马懿。

yì dà jīng yuē zhì náng xiè yǐ

懿大惊曰：“‘智囊’泄矣！

rú zhī nai hé

如之奈何？

jiǎng jì yuē nú mǎ liàn zhàn dòu bì bù néng yòng yě

”蒋济曰：“驽马恋栈豆，必不能用也。

yì nǎi zhào xǔ yǔn chén tài yuē rǔ qù jiàn cáo shuǎng shuō tài fù bié wú tā shì zhǐ shì xuē rǔ xiōng dì bīng quán ér yǐ

”懿乃召许允、陈泰曰：“汝去见曹爽，说太傅别无他事，只是削汝兄弟兵权而已。

xǔ chén èr rén qù le

”许、陈二人去了。

yòu zhào diàn zhōng xiào wèi yǐn dà mù zhì

又召殿中校尉尹大目至；

lìng jiǎng jì zuò shū yǔ mù chí qù jiàn shuǎng

令蒋济作书，与目持去见爽。

yì fēn fù yuē rǔ yǔ shuǎng hòu kě lǐng cǐ rèn

懿分付曰：“汝与爽厚，可领此任。

rǔ jiàn shuǎng shuō wú yǔ jiǎng jì zhǐ luò shuǐ wèi shì zhǐ yīn bīng quán zhī shì bié wú tā yì

汝见爽，说吾与蒋济指洛水为誓，只因兵权之事，别无他意。

yǐn dà mù yī lìng ér qù

”尹大目依令而去。

què shuō cáo shuǎng zhèng fēi yīng zǒu quǎn zhī jì hū bào chéng nèi yǒu biàn tài fù yǒu biǎo

却说曹爽正飞鹰走犬之际，忽报城内有变，太傅有表。

shuǎng dà jīng jī hū luò mǎ

爽大惊，几乎落马。

huáng mén guān pěng biǎo guì yú tiān zǐ zhī qián

黄门官捧表跪于天子之前。

shuǎng jiē biǎo chāi fēng lìng jìn chén dú zhī

爽接表拆封，令近臣读之。

biǎo lüè yuē zhēng xi dà dū dū tài fù chén sī mǎ yì chéng huáng chéng kǒng dùn shǒu jǐn biǎo chén xī cóng liáo dōng hái xiān dì zhào bì xià yǔ qín wáng jí chén děng shēng yù chuáng bǎ chén bì shēn yǐ hòu shì wéi niàn

表略曰：“征西大都督、太傅臣司马懿，诚惶诚恐，顿首谨表：臣昔从辽东还，先帝诏陛下与秦王及臣等，升御床，把臣臂，深以后事为念。

jīn dà jiàng jūn cáo shuǎng bèi qì gù mìng bài luàn guó diǎn

今大将军曹爽，背弃顾命，败乱国典；

nèi zé jiàn nǐ wài zhuān wēi quán

内则僭拟，外专威权；

yǐ huáng mén zhāng dāng wèi dōu jiān zhuān gòng jiāo guān

以黄门张当为都监，专共交关；

kàn chá zhì zūn hòu sì shén qì

看察至尊，候伺神器；

lí jiàn èr gōng shāng hài gǔ ròu

离间二宫，伤害骨肉；

tiān xià xiōng xiōng rén huái wēi jù cǐ fēi xiān dì zhào bì xià jí zhǔ chén zhī běn yì yě

天下汹汹，人怀危惧：此非先帝诏陛下及嘱臣之本意也。

chén suī xiǔ mài gǎn wàng wǎng yán

臣虽朽迈，敢忘往言？

tài wèi chén jì shàng shū lìng chén fú děng jiē yǐ shuǎng wèi yǒu wú jūn zhī xīn xiōng dì bù yí diǎn bīng sù wèi

太尉臣济、尚书令臣孚等，皆以爽为有无君之心，兄弟不宜典兵宿卫。

zòu yǒng níng gōng huáng tài hòu lìng chì chén rú zòu shī xíng

奏永宁宫，皇太后令敕臣如奏施行。

chén zhé chì zhǔ zhě jí huáng mén lìng ba shuǎng xī xun lì bīng yǐ hóu jiù dì bù dé dòu liú yǐ jī chē jià

臣辄敕主者及黄门令，罢爽、羲、训吏兵，以侯就第，不得逗留，以稽车驾；

gǎn yǒu jī liú biàn yǐ jūn fǎ cóng shì

敢有稽留，便以军法从事。

chén zhé lì jí jiàng bīng zhūn yú luò shuǐ fú qiáo sì chá fēi cháng

臣辄力疾将兵，屯于洛水浮桥，伺察非常。

jǐn cǐ shàng wén fú yú shèng tīng

谨此上闻，伏于圣听。

wèi zhǔ cáo fāng tīng bì nǎi huàn cáo shuǎng yuē tài fù zhī yán ruò cǐ qīng rú hé cái chǔ

”魏主曹芳听毕，乃唤曹爽曰：“太傅之言若此，卿如何裁处？

shuǎng shǒu zú shī cuò huí gù èr dì yuē wèi zhī nài hé

”爽手足失措，回顾二弟曰：“为之奈何？

xī yuē liè dì yì céng jiàn xiōng xiōng zhí mí bù tīng zhì yǒu jīn rì

”羲曰：“劣弟亦曾谏兄，兄执迷不听，致有今日。

sī mǎ yì jué zhà wú bǐ kǒng míng shàng bù néng shèng kuàng wǒ xiōng dì hu

司马懿谲诈无比，孔明尚不能胜，况我兄弟乎？

bù rú zì fù jiàn zhī yǐ miǎn yī sǐ

不如自缚见之，以免一死。

yán wèi bì cān jūn xīn chang sī mǎ lǔ zhī dào

”言未毕，参军辛敞、司马鲁芝到。

shuǎng wèn zhī

爽问之。

èr rén gào yuē chéng zhōng bǎ de tiě tǒng xiāng sì tài fù yǐn bīng zhūn yú luò shuǐ fú qiáo shì jiāng bù kě fù guī

二人告曰：“城中把得铁桶相似，太傅引兵屯于洛水浮桥，势将不可复归。

yi zǎo dìng dà jì

宜早定大计。

zhèng yán jiān sī nóng huán fàn zhòu mǎ ér zhì wèi shuǎng yuē tài fù yǐ biàn jiāng jūn hé bù qǐng tiān zǐ xìng xǔ dōu diào wài bīng yǐ tǎo sī mǎ yì yé

”正言间，司农桓范骤马而至，谓爽曰：“太傅已变，将军何不请天子幸许都，调外兵以讨司马懿耶？

shuǎng yuē wú děng quán jiā jiē zài chéng zhōng qǐ kě tóu tā chǔ qiú yuán

”爽曰：“吾等全家皆在城中，岂可投他处求援？

fàn yuē pǐ fū lín nàn shàng yù wàng huó

”范曰：“匹夫临难，尚欲望活！

jīn zhǔ gōng shēn suí tiān zǐ hào lìng tiān xià shuí gǎn bù yīng

今主公身随天子，号令天下，谁敢不应？

qǐ kě zì tóu sǐ dì hu

岂可自投死地乎？

shuǎng wén yán bù jué wéi liú tì ér yǐ

”爽闻言不决，惟流涕而已。

fàn yòu yuē cǐ qù xǔ dōu bù guò zhōng sù

范又曰：“此去许都，不过中宿。

chéng zhōng liáng cǎo zú zhī shù zài

城中粮草，足支数载。

jīn zhǔ gōng bié yíng bīng mǎ jìn zài quē nán hū zhī jí zhì

今主公别营兵马，近在阙南，呼之即至。

dà sī mǎ zhī yìn mǒu jiāng zài cǐ

大司马之印，某将在此。

zhǔ gōng kě jí xíng chí zé xiū yǐ

主公可急行，迟则休矣！

shuǎng yuē duō guān wù tài cuī bī dài wú xì xì sī zhī

”爽曰：“多官勿太催逼，待吾细细思之。

shǎo qǐng shì zhōng xǔ yǔn shàng shū chén tài zhì

”少顷，侍中许允、尚书陈泰至。

èr rén gào yuē tài fù zhǐ wèi jiāng jūn quán zhòng bù guò yào xuē qù bīng quán bié wú tā yì

二人告曰：“太傅只为将军权重，不过要削去兵权，别无他意。

jiāng jūn kě zǎo guī chéng zhōng

将军可早归城中。

shuǎng mò rán bù yǔ

”爽默然不语。

yòu zhī jiàn diàn zhōng xiào wèi yǐn dà mù dào

又只见殿中校尉尹大目到。

mù yuē tài fù zhǐ luò shuǐ wèi shì bìng wú tā yì

目曰：“太傅指洛水为誓，并无他意。

yǒu jiǎng tài wèi shū zài cǐ

有蒋太尉书在此。

jiāng jūn kě xuē qù bīng quán zǎo guī xiāng fǔ

将军可削去兵权，早归相府。

shuǎng xìn wèi liáng yán

”爽信为良言。

huán fàn yòu gào yuē shì jí yǐ xiū tīng wài yán ér jiù sǐ dì

桓范又告曰：“事急矣，休听外言而就死地！

shì yè cáo shuǎng yì bù néng jué nǎi bá jiàn zài shǒu jiē tàn xún sī

”是夜，曹爽意不能决，乃拔剑在手，嗟叹寻思；

zì huáng hūn zhí liú lèi dào xiǎo zhōng shì hú yí bù dìng

自黄昏直流泪到晓，终是狐疑不定。

huán fàn rù zhàng cuī zhī yuē zhǔ gōng sī lǜ yī zhòu yè hé shàng bù néng jué

桓范入帐催之曰：“主公思虑一昼夜，何尚不能决？

shuǎng zhì jiàn ér tàn yuē wǒ bù qǐ bīng qíng yuàn qì guān dàn wèi fù jiā wēng zú yǐ

”爽掷剑而叹曰：“我不起兵，情愿弃官，但为富家翁足矣！

fàn dà kū chū zhàng yuē cáo zi dān yǐ zhì móu zì jīn

”范大哭，出帐曰：“曹子丹以智谋自矜！

jīn xiōng dì sān rén zhēn tún dú ěr

今兄弟三人，真豚犊耳！

tòng kū bù yǐ

”痛哭不已。

xǔ yǔn chén tài lìng shuǎng xiān nà yìn shòu yǔ sī mǎ yì

许允、陈泰令爽先纳印绶与司马懿。

shuǎng lìng jiāng yìn sòng qù zhǔ bù yáng zōng chě zhù yìn shòu ér kū yuē zhǔ gōng jīn rì shě bīng quán zì fù qù jiàng bù miǎn dōng shì shòu lù yě

爽令将印送去，主簿杨综扯住印绶而哭曰：“主公今日舍兵权自缚去降，不免东市受戮也！

shuǎng yuē tài fù bì bù shī xìn yú wǒ

”爽曰：“太傅必不失信于我。

yú shì cáo shuǎng jiāng yìn shòu yǔ xǔ chén èr rén xiān jī yǔ sī mǎ yì

”于是曹爽将印绶与许、陈二人，先赍与司马懿。

zhòng jūn jiàn wú jiāng yìn jìn jiē sì sàn

众军见无将印，尽皆四散。

shuǎng shǒu xià zhǐ yǒu shù qí guān liáo

爽手下只有数骑官僚。

dào fú qiáo shí yì chuán lìng jiào cáo shuǎng xiōng dì sān rén qiě huí sī zhái

到浮桥时，懿传令，教曹爽兄弟三人，且回私宅；

yú jiē fā jiān tīng hòu chì zhǐ

余皆发监，听候敕旨。

shuǎng děng rù chéng shí bìng wú yī rén shì cóng

爽等入城时，并无一人侍从。

huán fàn zhì fú qiáo biān yì zài mǎ shàng yǐ biān zhǐ zhī yuē huán dài fū hé gù rú cǐ

桓范至浮桥边，懿在马上以鞭指之曰：“桓大夫何故如此？

fàn dī tóu bù yǔ rù chéng ér qù

”范低头不语，入城而去。

yú shì sī mǎ yì qǐng jià bá yíng rù luò yáng

于是司马懿请驾拔营入洛阳。

cáo shuǎng xiōng dì sān rén huí jiā zhī hòu yì yòng dà suǒ suǒ mén lìng jū mín bā bǎi rén wéi shǒu qí zhái

曹爽兄弟三人回家之后，懿用大锁锁门，令居民八百人围守其宅。

cáo shuǎng xīn zhōng yōu mèn

曹爽心中忧闷。

xī wèi shuǎng yuē jīn jiā zhōng fá liáng xiōng kě zuò shū yǔ tài fù jiè liáng

羲谓爽曰：“今家中乏粮，兄可作书与太傅借粮。

rú kěn yǐ liáng jiè wǒ bì wú xiāng hài zhī xīn

如肯以粮借我，必无相害之心。

shuǎng nǎi zuò shū lìng rén chí qù

”爽乃作书令人持去。

sī mǎ yì lǎn bì suì qiǎn rén sòng liáng yī bǎi hú yùn zhì cáo shuǎng fǔ nèi

司马懿览毕，遂遣人送粮一百斛，运至曹爽府内。

shuǎng dà xǐ yuē sī mǎ gōng běn wú hài wǒ zhī xīn yě

爽大喜曰：“司马公本无害我之心也！

suì bù yǐ wèi yōu

”遂不以为忧。

yuán lái sī mǎ yì xiān jiāng huáng mén zhāng dāng zhuō xià yù zhōng wèn zuì

原来司马懿先将黄门张当捉下狱中问罪。

dāng yuē fēi wǒ yī rén gèng yǒu hé yàn shān yáng li shèng bì guǐ dīng mì děng wǔ rén tóng móu cuàn nì

当曰：“非我一人，更有何晏、邓飏、李胜、毕轨，丁谧等五人，同谋篡逆。

yì qǔ le zhāng dāng gòng cí què zhuō hé yàn děng kān wèn míng bái jiē chēng sān yuè jiān yù fǎn

”懿取了张当供词，却捉何晏等勘问明白：皆称三月间欲反。

yì yòng cháng jiā dīng le

懿用长枷钉了。

chéng mén shǒu jiāng sī fán gào chēng huán fàn jiǎo zhào chū chéng kǒu chēng tài fù móu fǎn

城门守将司蕃告称：“桓范矫诏出城，口称太傅谋反。

yì yuē wū rén fǎn qíng dǐ zuì fǎn zuò

”懿曰：“诬人反情，抵罪反坐。

yì jiāng huán fàn děng jiē xià yù rán hòu yā cáo shuǎng xiōng dì sān rén bìng yī gān rén fàn jiē zhǎn yú shì cáo miè qí sān zú

”亦将桓范等皆下狱，然后押曹爽兄弟三人并一干人犯，皆斩于市曹，灭其三族；

qí jiā chǎn cái wù jǐn chāo rù kù

其家产财物，尽抄入库。

shí yǒu cáo shuǎng cóng dì wén shū zhī qī nǎi xià hóu lìng nǚ yě zǎo guǎ ér wú zi qí fù yù gǎi jià zhī nǚ jié ěr zì shì

时有曹爽从弟文叔之妻，乃夏侯令女也：早寡而无子，其父欲改嫁之，女截耳自誓。

jí shuǎng bèi zhū qí fù fù jiāng jià zhī nǚ yòu duàn qù qí bí

及爽被诛，其父复将嫁之，女又断去其鼻。

qí jiā jīng huáng wèi zhī yuē rén shēng shì jiān rú qīng chén qī ruò cǎo hé zhì zì kǔ rú cǐ

其家惊惶，谓之曰：“人生世间，如轻尘栖弱草，何至自苦如此？

qiě fú jiā yòu bèi sī mǎ shì zhū lù yǐ jǐn shǒu cǐ yù shuí wèi zāi

且夫家又被司马氏诛戮已尽，守此欲谁为哉？

nǚ qì yuē wú wén rén zhě bù yǐ shèng shuāi gǎi jié yì zhě bù yǐ cún wáng yì xīn

”女泣曰：“吾闻‘仁者’不以盛衰改节，义者不以存亡易心。

cáo shì shèng shí shàng yù bǎo zhōng

曹氏盛时，尚欲保终；

kuàng jīn miè wáng hé rěn qì zhī

况今灭亡，何忍弃之？

cǐ qín shòu zhī xíng wú qǐ wèi hu

此禽兽之行，吾岂为乎！

yì wén ér xián zhī tīng shǐ qǐ zǐ yǐ yǎng wèi cáo shì hòu

”懿闻而贤之，听使乞子以养，为曹氏后。

hòu rén yǒu shī yuē ruò cǎo wēi chén jǐn dá guān xià hóu yǒu nǚ yì rú shān

后人有诗曰：“弱草微尘尽达观，夏侯有女义如山。

zhàng fū bù jí qún chāi jié zì gù xū méi yì hàn yán

丈夫不及裙钗节，自顾须眉亦汗颜。

què shuō sī mǎ yì zhǎn le cáo shuǎng tài wèi jiǎng jì yuē shàng yǒu lǔ zhī xīn chang zhǎn guān duó mén ér chū yáng zōng duó yìn bù yǔ jiē bù kě zòng

”却说司马懿斩了曹爽，太尉蒋济曰：“尚有鲁芝、辛敞斩关夺门而出，杨综夺印不与，皆不可纵。

yì yuē bǐ gè wèi qí zhǔ nǎi yì rén yě

”懿曰：“彼各为其主，乃义人也。

suì fù gè rén jiù zhí

”遂复各人旧职。

xīn chang tàn yuē wú ruò bù wèn yú zǐ shī dà yì yǐ

辛敞叹曰：“吾若不问于姊，失大义矣！

hòu rén yǒu shī zàn xīn xiàn yīng yuē wéi chén shí lù dāng sī bào shì zhǔ lín wēi hé jìn zhōng

”后人有诗赞辛宪英曰：“为臣食禄当思报，事主临危合尽忠。

xīn shì xiàn yīng céng quàn dì gù lìng qiān zǎi sòng gāo fēng

辛氏宪英曾劝弟，故令千载颂高风。

sī mǎ yì ráo le xīn chang děng réng chū bǎng xiǎo yù dàn yǒu cáo shuǎng mén xià yī yīng rén děng jìn jiē miǎn sǐ

司马懿饶了辛敞等，仍出榜晓谕：但有曹爽门下一应人等，尽皆免死；

yǒu guān zhě zhào jiù fù zhí

有官者照旧复职。

jūn mín gè shǒu jiā yè nèi wài ān dǔ

军民各守家业，内外安堵。

hé shān èr rén sǐ yú fēi mìng guǒ yīng guǎn lù zhī yán

何、邓二人死于非命，果应管辂之言。

hòu rén yǒu shī zàn guǎn lù yuē chuán de shèng xián zhēn miào jué píng yuán guǎn lù xiāng tōng shén

后人有诗赞管辂曰：“传得圣贤真妙诀，平原管辂相通神。

guǐ yōu guǐ zào fēn hé shān wèi sàng xiān zhī shì sǐ rén

“鬼幽”“鬼躁”分何邓，未丧先知是死人。

què shuō wèi zhǔ cáo fāng fēng sī mǎ yì wèi chéng xiàng jiā jiǔ cì

”却说魏主曹芳封司马懿为丞相，加九锡。

yì gù cí bù kěn shòu

懿固辞不肯受。

fāng bù zhǔn lìng fù zǐ sān rén tóng lǐng guó shì

芳不准，令父子三人同领国事。

yì hū rán xiǎng qǐ cáo shuǎng quán jiā suī zhū shàng yǒu xià hóu xuán shǒu bèi yōng zhōu děng chù xì shuǎng qīn zú tǎng zhòu rán zuò luàn rú hé tí bèi

懿忽然想起：“曹爽全家虽诛，尚有夏侯玄守备雍州等处，系爽亲族，倘骤然作乱，如何提备？

bì dāng chǔ zhì

必当处置。

jí xià zhào qiǎn shǐ wǎng yōng zhōu qǔ zhēng xi jiāng jūn xià hóu xuán fù luò yáng yì shì

”即下诏遣使往雍州，取征西将军夏侯玄赴洛阳议事。

xuán shū xià hóu bà tīng zhī dà jīng biàn yǐn běn bù sān qiān bīng zào fǎn

玄叔夏侯霸听知大惊，便引本部三千兵造反。

yǒu zhèn shǒu yōng zhōu cì shǐ guō huái tīng zhī xià hóu bà fǎn jí lǜ běn bù bīng lái yǔ xià hóu bà jiāo zhàn

有镇守雍州刺史郭淮，听知夏侯霸反，即率本部兵来，与夏侯霸交战。

huái chū mǎ dà mà yuē rǔ jì shì dà wèi huáng zú tiān zǐ yòu bù céng kuī rǔ hé gù bèi fǎn

淮出马大骂曰：“汝既是大魏皇族，天子又不曾亏汝，何故背反？

bà yì mà yuē wú zǔ fù yú guó jiā duō jiàn qín láo jīn sī mǎ yì hé děng pǐ fū miè wú xiōng cáo shuǎng zōng zú yòu lái qǔ wǒ zǎo wǎn bì sī cuàn wèi

”霸亦骂曰：“吾祖父于国家多建勤劳，今司马懿何等匹夫，灭吾兄曹爽宗族，又来取我，早晚必思篡位。

wú zhàng yì tǎo zéi hé fǎn zhī yǒu

吾仗义讨贼，何反之有？

huái dà nù tǐng qiāng zhòu mǎ zhí qǔ xià hóu bà

”淮大怒，挺枪骤马，直取夏侯霸。

bà huī dāo zòng mǎ lái yíng

霸挥刀纵马来迎。

zhàn bù shí hé huái bài zǒu bà suí hòu gǎn lái

战不十合，淮败走，霸随后赶来。

hū tīng de hòu jūn nà hǎn bà jí huí mǎ shí chén tài yǐn bīng shā lái

忽听的后军呐喊，霸急回马时，陈泰引兵杀来。

guō huái fù huí liǎng lù jiā gōng

郭淮复回，两路夹攻。

bà dà bài ér zǒu zhé bīng dà bàn

霸大败而走，折兵大半；

xún sī wú jì suì tóu hàn zhōng lái jiàng hòu zhǔ

寻思无计，遂投汉中来降后主。

yǒu rén bào yǔ jiāng wéi wéi xīn bù xìn lìng rén tǐ fǎng de shí fāng jiào rù chéng

有人报与姜维，维心不信，令人体访得实，方教入城。

bà bài jiàn bì kū gào qián shì

霸拜见毕，哭告前事。

wéi yuē xī wēi zǐ qù zhōu chéng wàn gǔ zhī míng gōng néng kuāng fú hàn shì wú kuì gǔ rén yě

维曰：“昔微子去周，成万古之名：公能匡扶汉室，无愧古人也。

suì shè yàn xiāng dài

”遂设宴相待。

wéi jiù xí wèn yuē jīn sī mǎ yì fù zǐ zhǎng wò zhòng quán yǒu kuī wǒ guó zhī zhì fǒu

维就席问曰：“今司马懿父子掌握重权，有窥我国之志否？

bà yuē lǎo zéi fāng tú móu nì wèi xiá jí wài

”霸曰：“老贼方图谋逆，未暇及外。

dàn wèi guó xīn yǒu èr rén zhèng zài miào líng zhī jì ruò shǐ lǐng bīng mǎ shí wú shǔ zhī dà huàn yě

但魏国新有二人，正在妙龄之际，若使领兵马，实吴、蜀之大患也。

wéi wèn èr rén shì shuí

”维问：“二人是谁？

bà gào yuē yī rén xiàn wèi mì shū láng nǎi yǐng chuān zhǎng shè rén xìng zhōng míng huì zì shì jì tài fù zhōng yáo zhī zǐ yòu yǒu dǎn zhì

”霸告曰：“一人现为秘书郎，乃颍川长社人，姓钟，名会，字士季，太傅钟繇之子，幼有胆智。

yáo cháng lǜ èr zi jiàn wén dì huì shí nián qī suì qí xiōng yù nián bā suì

繇尝率二子见文帝，会时年七岁，其兄毓年八岁。

yù jiàn dì huáng jù hàn liú mǎn miàn

毓见帝惶惧，汗流满面。

dì wèn yù yuē qīng hé yǐ hàn

帝问毓曰：卿何以汗？

yù duì yuē zhàn zhàn huáng huáng hàn chū rú jiāng

毓对曰：战战惶惶，汗出如浆。

dì wèn huì yuē qīng hé yǐ bù hàn

帝问会曰：“卿何以不汗？

huì duì yuē zhàn zhàn lì lì hàn bù gǎn chū

会对曰：战战栗栗，汗不敢出。

dì dú qí zhī

帝独奇之。

jí shāo zhǎng xǐ dú bīng shū shēn míng tāo lüè

及稍长，喜读兵书，深明韬略；

sī mǎ yì yǔ jiǎng jì jiē qí qí cái

司马懿与蒋济皆奇其才。

yī rén xiàn wèi yuàn lì nǎi yì yáng rén yě xìng shān míng ài zì shì zài yòu nián shī fù sù yǒu dà zhì dàn jiàn gāo shān dà zé zhé kuī duó zhǐ huà hé chǔ kě yǐ tún bīng hé chǔ kě yǐ jī liáng hé chǔ kě yǐ mái fú

一人现为掾吏，乃义阳人也，姓邓，名艾，字士载，幼年失父，素有大志，但见高山大泽，辄窥度指画，何处可以屯兵，何处可以积粮，何处可以埋伏。

rén jiē xiào zhī dú sī mǎ yì qí qí cái suì lìng cān zàn jūn jī

人皆笑之，独司马懿奇其才，遂令参赞军机。

ài wéi rén kǒu chī měi zòu shì bì chēng ài ài

艾为人口吃，每奏事必称‘艾……艾……’。

yì xì wèi yuē qīng chēng ài ài yǒu jǐ ài

懿戏谓曰：‘卿称艾艾有几艾？

ài yīng shēng yuē fèng xī fèng xī gù shì yī fèng

’艾应声曰：‘“凤兮凤兮”，故是一凤。

qí zī xìng mǐn jié dà dǐ rú cǐ

’其资性敏捷，大抵如此。

cǐ èr rén shēn kě wèi yě

此二人深可畏也。

wéi xiào yuē liàng cǐ rú zǐ hé zú dào zāi

”维笑曰：“量此孺子，何足道哉！

yú shì jiāng wéi yǐn xià hóu bà zhì chéng dū rù jiàn hòu zhǔ

于是姜维引夏侯霸至成都，入见后主。

wéi zòu yuē sī mǎ yì móu shā cáo shuǎng yòu lái zhuàn xià hóu bà bà yīn cǐ tóu xiáng

维奏曰：“司马懿谋杀曹爽，又来赚夏侯霸，霸因此投降。

mù jīn sī mǎ yì fù zǐ zhuān quán cáo fāng nuò ruò wèi guó jiāng wēi

目今司马懿父子专权，曹芳懦弱，魏国将危。

chén zài hàn zhōng yǒu nián bīng jīng liáng zú

臣在汉中有年，兵精粮足；

chén yuàn lǐng wáng shī jí yǐ bà wèi xiàng dǎo guān kè fú zhōng yuán zhòng xìng hàn shì yǐ bào bì xià zhī ēn yǐ zhōng chéng xiàng zhī zhì

臣愿领王师，即以霸为向导官，克服中原，重兴汉室：以报陛下之恩，以终丞相之志。

shàng shū lìng fèi yī jiàn yuē jìn zhě jiǎng wǎn dǒng yǔn jiē xiāng jì ér wáng nèi zhì wú rén

”尚书令费祎谏曰：“近者，蒋琬、董允皆相继而亡，内治无人。

bó yuē zhǐ yi dài shí bù yí qīng dòng

伯约只宜待时，不宜轻动。

wéi yuē bù rán

”维曰：“不然。

rén shēng rú bái jū guò xì shì cǐ qiān yán suì yuè hé rì huī fù zhōng yuán hu

人生如白驹过隙，似此迁延岁月，何日恢复中原乎？

yī yòu yuē sūn zi yún zhī bǐ zhī jǐ bǎi zhàn bǎi shèng

”祎又曰：“孙子云：知彼知己，百战百胜。

wǒ děng jiē bù rú chéng xiàng yuǎn shén chéng xiàng shàng bù néng huī fù zhōng yuán hé kuàng wǒ děng

我等皆不如丞相远甚，丞相尚不能恢复中原，何况我等？

wéi yuē wú jiǔ jū lǒng shàng shēn zhì qiāng rén zhī xīn

”维曰：“吾久居陇上，深知羌人之心；

jīn ruò jié qiāng rén wéi yuán suī wèi néng kè fù zhōng yuán zì lǒng ér xi kě duàn ér yǒu yě

今若结羌人为援，虽未能克复中原，自陇而西，可断而有也。

hòu zhǔ yuē qīng jì yù fá wèi kě jìn zhōng jié lì wù duò ruì qì yǐ fù zhèn mìng

”后主曰：“卿既欲伐魏，可尽忠竭力，勿堕锐气，以负朕命。

yú shì jiāng wéi lǐng chì cí cháo tóng xià hóu bà jìng dào hàn zhōng jì yì qǐ bīng

”于是姜维领敕辞朝，同夏侯霸径到汉中，计议起兵。

wéi yuē kě xiān qiǎn shǐ qù qiāng rén chù tōng méng rán hòu chū xī píng jìn yōng zhōu

维曰：“可先遣使去羌人处通盟，然后出西平，近雍州。

xiān zhù èr chéng yú qū shān zhī xià lìng bīng shǒu zhī yǐ wéi jǐ jiǎo zhī shì

先筑二城于麹山之下，令兵守之，以为掎角之势。

wǒ děng jǐn fā liáng cǎo yú chuān kǒu yī chéng xiàng jiù zhì cì dì jìn bīng

我等尽发粮草于川口，依丞相旧制，次第进兵。

shì nián qiū bā yuè xiān chà shǔ jiāng jù ān li xīn tóng yǐn yī wàn wǔ qiān bīng wǎng qū shān qián lián zhù èr chéng jù ān shǒu dōng chéng li xīn shǒu xi chéng

是年秋八月，先差蜀将句安、李歆同引一万五千兵，往麹山前连筑二城：句安守东城，李歆守西城。

zǎo yǒu xì zuò bào yǔ yōng zhōu cì shǐ guō huái

早有细作报与雍州刺史郭淮。

huái yī miàn shēn bào luò yáng yī miàn qiǎn fù jiāng chén tài yǐn bīng wǔ wàn lái yǔ shǔ bīng jiāo zhàn

淮一面申报洛阳，一面遣副将陈泰引兵五万，来与蜀兵交战。

jù ān li xīn gè yǐn yī jūn chū yíng

句安、李歆各引一军出迎；

yīn bīng shǎo bù néng dǐ dí tuì rù chéng zhōng

因兵少不能抵敌，退入城中。

tài lìng bīng sì miàn wéi zhù gōng dǎ yòu yǐ bīng duàn qí hàn zhōng liáng dào

泰令兵四面围住攻打，又以兵断其汉中粮道。

jù ān li xīn chéng zhōng liáng quē

句安、李歆城中粮缺。

guō huái zì yǐn bīng yì dào kàn le dì shì xīn rán ér xǐ

郭淮自引兵亦到，看了地势，忻然而喜；

huí dào zhài zhōng nǎi yǔ chén tài jì yì yuē cǐ chéng shān shì gāo fù bì rán shuǐ shǎo xū chū chéng qǔ shuǐ

回到寨中，乃与陈泰计议曰：“此城山势高阜，必然水少，须出城取水；

ruò duàn qí shàng liú shǔ bīng jiē kě sǐ yǐ

若断其上流，蜀兵皆渴死矣。

suì lìng jūn shì jué tǔ yàn duàn shàng liú

”遂令军士掘土堰断上流。

chéng zhōng guǒ rán wú shuǐ

城中果然无水。

li xīn yǐn bīng chū chéng qǔ shuǐ yōng zhōu bīng wéi kùn shén jí

李歆引兵出城取水，雍州兵围困甚急。

xīn sǐ zhàn bù néng chū zhǐ de tuì rù chéng qù

歆死战不能出，只得退入城去。

jù ān chéng zhōng yì wú shuǐ nǎi huì le li xīn yǐn bīng chū chéng bìng zài yī chù

句安城中亦无水，乃会了李歆，引兵出城，并在一处；

dà zhàn liáng jiǔ yòu bài rù chéng qù

大战良久，又败入城去。

jūn shì kū kě

军士枯渴。

ān yǔ xīn yuē jiāng dū du zhī bīng zhì jīn wèi dào bù zhī hé gù

安与歆曰：“姜都督之兵，至今未到，不知何故。

xīn yuē wǒ dāng shě mìng shā chū qiú jiù

”歆曰：“我当舍命杀出求救。

suì yǐn shù shí qí kāi le chéng mén shā jiāng chū lái

”遂引数十骑，开了城门，杀将出来。

yōng zhōu bīng sì miàn wéi hé xīn fèn sǐ chōng tū fāng cái de tuō

雍州兵四面围合，歆奋死冲突，方才得脱；

zhǐ luò de dú zì yī rén shēn dài zhòng shāng yú jiē méi yú luàn jūn zhī zhōng

只落得独自一人，身带重伤，余皆没于乱军之中。

shì yè běi fēng dà qǐ yīn yún bù hé tiān jiàng dà xuě yīn cǐ chéng nèi shǔ bīng fēn liáng huà xuě ér shí

是夜北风大起，阴云布合，天降大雪，因此城内蜀兵分粮化雪而食。

què shuō li xīn zhuàng chū chóng wéi cóng xī shān xiǎo lù xíng le liǎng rì zhèng yíng zhe jiāng wéi rén mǎ

却说李歆撞出重围，从西山小路行了两日，正迎着姜维人马。

xīn xià mǎ fú dì gào yuē qū shān èr chéng jiē bèi wèi bīng wéi kùn jué le shuǐ dào

歆下马伏地告曰：“麹山二城，皆被魏兵围困，绝了水道。

xìng de tiān jiàng dà xuě yīn cǐ huà xuě dù rì

幸得天降大雪，因此化雪度日。

shèn shì wēi jí

甚是危急。

wéi yuē wú fēi lái chí

”维曰：“吾非来迟；

wèi jù qiāng bīng wèi dào yīn cǐ wù le

为聚羌兵未到，因此误了。

suì lìng rén sòng li xīn rù chuān yǎng bìng

”遂令人送李歆入川养病。

wéi wèn xià hóu bà yuē qiāng bīng wèi dào wèi bīng wéi kùn qū shān shén jí jiāng jūn yǒu hé gāo jiàn

维问夏侯霸曰：“羌兵未到，魏兵围困麹山甚急，将军有何高见？

bà yuē ruò děng qiāng bīng dào qū shān èr chéng jiē xiàn yǐ

”霸曰：“若等羌兵到，麹山二城皆陷矣。

wú liào yōng zhōu bīng bì jǐn lái qū shān gōng dǎ yōng zhōu chéng dìng rán kōng xū

吾料雍州兵，必尽来麹山攻打，雍州城定然空虚。

jiāng jūn kě yǐn bīng jìng wǎng niú tóu shān chāo zài yōng zhōu zhī hòu guō huái chén tài bì huí jiù yōng zhōu zé qū shān zhī wéi zì jiě yǐ

将军可引兵径往牛头山，抄在雍州之后：郭淮、陈泰必回救雍州，则麹山之围自解矣。

wéi dà xǐ yuē cǐ jì zuì shàn

”维大喜曰：“此计最善！

yú shì jiāng wéi yǐn bīng wàng niú tóu shān ér qù

”于是姜维引兵望牛头山而去。

què shuō chén tài jiàn li xīn shā chū chéng qù le nǎi wèi guō huái yuē li xīn ruò gào jí yú jiāng wéi jiāng wéi liào wú dà bīng jiē zài qū shān bì chāo niú tóu shān xí wú zhī hòu

却说陈泰见李歆杀出城去了，乃谓郭淮曰：“李歆若告急于姜维，姜维料吾大兵皆在麹山，必抄牛头山袭吾之后。

jiāng jūn kě yǐn yī jūn qù qǔ táo shuǐ duàn jué shǔ bīng liáng dào

将军可引一军去取洮水，断绝蜀兵粮道；

wú fēn bīng yī bàn jìng wǎng niú tóu shān jī zhī

吾分兵一半，径往牛头山击之。

bǐ ruò zhī liáng dào yǐ jué bì rán zì zǒu yǐ

彼若知粮道已绝，必然自走矣。

guō huái cóng zhī suì yǐn yī jūn àn qǔ táo shuǐ

”郭淮从之，遂引一军暗取洮水。

chén tài yǐn yī jūn jìng wǎng niú tóu shān lái

陈泰引一军径往牛头山来。

què shuō jiāng wéi bīng zhì niú tóu shān hū tīng de qián jūn fā hǎn bào shuō wèi bīng jié zhù qù lù

却说姜维兵至牛头山，忽听的前军发喊，报说魏兵截住去路。

wéi huāng máng zì dào jūn qián shì zhī

维慌忙自到军前视之。

chén tài dà hē yuē rǔ yù xí wú yōng zhōu

陈泰大喝曰：“汝欲袭吾雍州！

wú yǐ děng hòu duō shí le

吾已等候多时了！

wéi dà nù tǐng qiāng zòng mǎ zhí qǔ chén tài

”维大怒，挺枪纵马，直取陈泰。

tài huī dāo ér yíng

泰挥刀而迎。

zhàn bù sān hé tài bài zǒu wéi huī bīng yǎn shā

战不三合，泰败走，维挥兵掩杀。

yōng zhōu bīng tuì huí zhàn zhù shān tóu

雍州兵退回，占住山头。

wéi shōu bīng jiù niú tóu shān xià zhài

维收兵就牛头山下寨。

wéi měi rì lìng bīng nuò zhàn bù fēn shèng fù

维每日令兵搦战，不分胜负。

xià hóu bà wèi jiāng wéi yuē cǐ chù bú shì jiǔ tíng zhī suǒ

夏侯霸谓姜维曰：“此处不是久停之所。

lián rì jiāo zhàn bù fēn shèng fù nǎi yòu bīng zhī jì ěr bì yǒu yì móu

连日交战，不分胜负，乃诱兵之计耳，必有异谋。

bù rú zàn tuì zài zuò liáng tú

不如暂退，再作良图。

zhèng yán jiān hū bào guō huái yǐn yī jūn qǔ táo shuǐ duàn le liáng dào

”正言间，忽报郭淮引一军取洮水，断了粮道。

wéi dà jīng jí lìng xià hóu bà xiān tuì wéi zì duàn hòu

维大惊，急令夏侯霸先退，维自断后。

chén tài fēn bīng wǔ lù gǎn lái

陈泰分兵五路赶来。

wéi dú jù wǔ lù zǒng kǒu zhàn zhù wèi bīng

维独拒五路总口，战住魏兵。

tài lè bīng shàng shān shǐ shí rú yǔ

泰勒兵上山，矢石如雨。

wéi jí tuì dào táo shuǐ zhī shí guō huái yǐn bīng shā lái

维急退到洮水之时，郭淮引兵杀来。

wéi yǐn bīng wǎng lái chōng tū

维引兵往来冲突。

wèi bīng zǔ qí qù lù mì rú tiě tǒng

魏兵阻其去路，密如铁桶。

wéi fèn sǐ shā chū zhé bīng dà bàn fēi bēn shàng yáng píng guān lái

维奋死杀出，折兵大半，飞奔上阳平关来。

qián miàn yòu yī jūn shā dào

前面又一军杀到；

wéi shǒu yī yuán dà jiàng zòng mǎ héng dāo ér chū

为首一员大将，纵马横刀而出。

nà rén shēng de yuán miàn dà ěr fāng kǒu hòu chún zuǒ mù xià shēng gè hēi liú liú shàng shēng shù shí gēn hēi máo nǎi sī mǎ yì zhǎng zǐ piào qí jiāng jūn sī mǎ shī yě

那人生得圆面大耳，方口厚唇，左目下生个黑瘤，瘤上生数十根黑毛，乃司马懿长子骠骑将军司马师也。

wéi dà nù yuē rú zǐ yān gǎn zǔ wú guī lù

维大怒曰：“孺子焉敢阻吾归路！

pāi mǎ tǐng qiāng zhí lái cì shī

”拍马挺枪，直来刺师。

shī huī dāo xiāng yíng

师挥刀相迎。

zhǐ sān hé shā bài le sī mǎ shī wéi tuō shēn jìng bēn yáng píng guān lái

只三合，杀败了司马师，维脱身径奔阳平关来。

chéng shàng rén kāi mén fàng rù jiāng wéi

城上人开门放入姜维。

sī mǎ shī yě lái qiǎng guān liǎng biān fú nǔ qí fā yī nǔ fā shí shǐ nǎi wǔ hòu lín zhōng shí suǒ yí lián nǔ zhī fǎ yě

司马师也来抢关，两边伏弩齐发，一弩发十矢，乃武侯临终时所遗连弩之法也。

zhèng shì nán zhī cǐ rì sān jūn bài dú lài dāng nián shí shǐ chuán

正是：难支此日三军败，独赖当年十矢传。

wèi zhī sī mǎ shī xìng mìng rú hé qiě kàn xià wén fēn jiě

未知司马师性命如何，且看下文分解。