yuè xi sūn zi chu míng shì yě
粤西孙子楚,名士也。
shēng yǒu zhī zhǐ
生有枝指;
xìng yū nè rén kuáng zhī zhé xìn wéi zhēn
性迂讷,人诳之辄信为真。
huò zhí zuò yǒu gē jì zé bì yáo wàng què zǒu
或值座有歌妓,则必遥望却走。
huò zhī qí rán yòu zhī lái shǐ jì xiá bī zhī zé chēng yán chè jǐng hàn zhū zhū xià dī yīn gòng wèi xiào
或知其然,诱之来,使妓狎逼之,则赪颜彻颈,汗珠珠下滴,因共为笑。
suì mào qí dāi zhuàng xiāng yóu chuán zuò chǒu yǔ ér míng zhī sūn chī
遂貌其呆状相邮传,作丑语而名之“孙痴”。
yì dà gǔ mǒu wēng yǔ wáng hóu liè fù yīn qī jiē guì zhòu
邑大贾某翁,与王侯埒富,姻戚皆贵胄。
yǒu nǚ ā bǎo jué sè yě rì zé liáng pǐ dà jiā r zhēng wěi qín zhuāng jiē bù dàng wēng yì
有女阿宝,绝色也,日择良匹,大家儿争委禽妆,皆不当翁意。
shēng shí shī lì yǒu xì zhī zhě quàn qí tōng méi shēng shū bù zì chuāi guǒ cóng qí jiào wēng sù ěr qí míng ér pín zhī
生时失俪,有戏之者劝其通媒,生殊不自揣,果从其教,翁素耳其名而贫之。
méi ǎo jiāng chū shì yù bǎo wèn zhī yǐ gào
媒媪将出,适遇宝,问之,以告。
nǚ xì yuē qú qù qí zhī zhǐ yú dāng guī zhī
女戏曰:“渠去其枝指,余当归之。
ǎo gào shēng
”媪告生。
shēng yuē bù nán
生曰:“不难。
méi qù shēng yǐ fǔ zì duàn qí zhǐ dà tòng chè xīn xuè yì qīng zhù bīn sǐ
”媒去,生以斧自断其指,大痛彻心,血益倾注,滨死。
guò shù rì shǐ néng qǐ wǎng jiàn méi ér shì zhī
过数日始能起,往见媒而示之。
ǎo jīng bēn gào nǚ
媪惊,奔告女;
nǚ yì qí zhī xì qǐng zài qù qí chī
女亦奇之,戏请再去其痴。
shēng wén ér huá biàn zì wèi bù chī rán wú yóu jiàn ér zì pōu
生闻而哗辨,自谓不痴,然无由见而自剖。
zhuǎn niàn ā bǎo wèi bì měi rú tiān rén hé suì gāo zì wèi zhì rú cǐ
转念阿宝未必美如天人,何遂高自位置如此?
yóu shì nǎng niàn dùn lěng
由是曩念顿冷。
huì zhí qīng míng sú yú shì rì fù nǚ chū yóu qīng bó shào nián yì jié duì suí háng zì qí yuè dàn
会值清明,俗于是日妇女出游,轻薄少年亦结队随行,恣其月旦。
yǒu tóng shè shù rén qiáng yāo shēng qù
有同社数人强邀生去。
huò cháo zhī yuē mò yù yī guān kě rén fǒu
或嘲之曰:“莫欲一观可人否?
shēng yì zhī qí xì jǐ rán yǐ shòu nǚ yé yú gù yì sī yī jiàn qí rén xīn rán suí zhòng wù sè zhī
”生亦知其戏己,然以受女揶揄故,亦思一见其人,忻然随众物色之。
yáo jiàn yǒu nǚ zǐ qì shù xià è shào nián huán rú qiáng dǔ
遥见有女子憩树下,恶少年环如墙堵。
zhòng yuē cǐ bì ā bǎo yě
众曰:“此必阿宝也。
qū zhī guǒ bǎo yě
”趋之,果宝也。
shěn dì zhī juān lì wú shuāng
审谛之,娟丽无双。
shǎo qīng rén yì chóu
少倾人益稠。
nǚ qǐ jù qù
女起,遽去。
zhòng qíng diān dǎo pǐn tóu tí zú fēn fēn ruò kuáng
众情颠倒,品头题足,纷纷若狂;
shēng dú mò rán
生独默然。
jí zhòng tā shì huí shì shēng yóu chī lì gù suǒ hū zhī bù yīng
及众他适,回视生犹痴立故所,呼之不应。
qún yè zhī yuē hún suí ā bǎo qù yé
群曳之曰:“魂随阿宝去耶?
yì bù dá
”亦不答。
zhòng yǐ qí sù nè gù bù wéi guài huò tuī zhī huò wǎn zhī yǐ guī
众以其素讷,故不为怪,或推之,或挽之以归。
zhì jiā zhí shàng chuáng wò zhōng rì bù qǐ míng rú zuì huàn zhī bù xǐng
至家直上床卧,终日不起,冥如醉,唤之不醒。
jiā rén yí qí shī hún zhāo yú kuàng yě mò néng xiào
家人疑其失魂,招于旷野,莫能效。
qiáng pāi wèn zhī zé méng lóng yīng yún wǒ zài ā bǎo jiā
强拍问之,则朦胧应云:“我在阿宝家。
jí xì jí zhī yòu mò bù yǔ jiā rén huáng huò mò jiě
”及细诘之,又默不语,家人惶惑莫解。
chū shēng jiàn nǚ qù yì bù rěn shě jué shēn yǐ cóng zhī xíng jiàn bàng qí jīn dài jiān rén wú ā zhě
初,生见女去,意不忍舍,觉身已从之行,渐傍其衿带间,人无呵者。
suì cóng nǚ guī zuò wò yī zhī yè zhé yǔ xiá shén xiāng de
遂从女归,坐卧依之,夜辄与狎,甚相得。
rán jué fù zhōng qí něi sī yù yī fǎn jiā mén ér mí bù zhī lù
然觉腹中奇馁,思欲一返家门,而迷不知路。
nǚ měi mèng yú rén jiāo wèn qí míng yuē wǒ sūn zi chu yě
女每梦与人交,问其名,曰:“我孙子楚也。
xīn yì zhī ér bù kě yǐ gào rén
”心异之,而不可以告人。
shēng wò sān rì qì xiū xiū ruò jiāng sī miè
生卧三日,气休休若将澌灭。
jiā rén dà kǒng tuō rén wǎn gào wēng yù yī zhāo hún qí jiā
家人大恐,托人婉告翁,欲一招魂其家。
wēng xiào yuē píng xī bù xiāng wǎng huán hé yóu yí hún wú jiā
翁笑曰:“平昔不相往还,何由遗魂吾家?
jiā rén gù āi zhī wēng shǐ yǔn
”家人固哀之,翁始允。
wū zhí gù fú cǎo jiàn yǐ wǎng
巫执故服、草荐以往。
nǚ jí de qí gù hài jí bù tīng tā wǎng zhí dǎo rù shì rèn zhāo hū ér qù
女诘得其故,骇极,不听他往,直导入室,任招呼而去。
wū guī zhì mén shēng tà shàng yǐ shēn
巫归至门,生榻上已呻。
jì xǐng nǚ shì zhī xiāng lián shí jù hé sè hé míng lì yán bù shuǎng
既醒,女室之香奁什具,何色何名,历言不爽。
nǚ wén zhī yì hài yīn gǎn qí qíng zhī shēn
女闻之,益骇,阴感其情之深。
shēng jì lí chuáng qǐn zuò lì níng sī hū hū ruò wàng
生既离床寝,坐立凝思,忽忽若忘。
měi sì chá ā bǎo xī xìng yī zài jìn zhī
每伺察阿宝,希幸一再进之。
yù fó jié wén jiāng jiàng xiāng shuǐ yuè sì suì zǎo dàn wǎng hòu dào zuǒ mù xuàn jing láo
浴佛节,闻将降香水月寺,遂早旦往候道左,目眩睛劳。
rì shè wǔ nǚ shǐ zhì zì chē zhōng kuī jiàn shēng yǐ shǎn shǒu qiān lián níng dì bù zhuǎn
日涉午,女始至,自车中窥见生,以掺手搴帘,凝睇不转。
shēng yì dòng wěi cóng zhī
生益动,尾从之。
nǚ hū mìng qīng yī lái jí xìng zì
女忽命青衣来诘姓字。
shēng yīn qín zì zhǎn hún yì yáo
生殷勤自展,魂益摇。
chē qù shǐ guī
车去始归。
guī fù bìng míng rán jué shí mèng zhōng zhé hū bǎo míng měi zì hèn hún bù fù líng
归复病,冥然绝食,梦中辄呼宝名,每自恨魂不复灵。
jiā jiù yǎng yī yīng wǔ hū bì xiǎo ér chí nòng yú chuáng
家旧养一鹦鹉,忽毙,小儿持弄于床。
shēng zì niàn tǎng de shēn wéi yīng wǔ zhèn yì kě dá nǚ shì
生自念:倘得身为鹦鹉,振翼可达女室。
xīn fāng zhù xiǎng shēn yǐ piān rán yīng wǔ jù fēi ér qù zhí dá bǎo suǒ
心方注想,身已翩然鹦鹉,遽飞而去,直达宝所。
nǚ xǐ ér pū zhī suǒ qí zhǒu sì yǐ má zi
女喜而扑之,锁其肘,饲以麻子。
dà hū yuē jiě jie wù suǒ
大呼曰:“姐姐勿锁!
wǒ sūn zi chu yě
我孙子楚也!
nǚ dà hài jiě qí fù yì bù qù
”女大骇,解其缚,亦不去。
nǚ zhù yuē shēn qíng yǐ zhuàn zhōng xīn
女祝曰:“深情已篆中心。
jīn yǐ rén qín yì lèi yīn hǎo hé kě fù yuán
今已人禽异类,姻好何可复圆?
niǎo yún de jìn fāng zé yú yuàn yǐ zú
”鸟云:“得近芳泽,于愿已足。
tā rén sì zhī bù shí nǚ zì sì zhī zé shí
”他人饲之不食,女自饲之则食;
nǚ zuò zé jí qí xī wò zé yī qí chuáng
女坐则集其膝,卧则依其床。
rú shì sān rì nǚ shén lián zhī
如是三日,女甚怜之。
yīn shǐ rén yóu shēng shēng zé jiāng wò qì jué yǐ sān rì dàn xīn tóu wèi bīng ěr
阴使人𬨎生,生则僵卧气绝已三日,但心头未冰耳。
nǚ yòu zhù yuē jūn néng fù wéi rén dāng shì sǐ xiāng cóng
女又祝曰:“君能复为人,当誓死相从。
niǎo yún kuáng wǒ
”鸟云:“诳我!
nǚ nǎi zì shǐ
”女乃自矢。
niǎo cè mù ruò yǒu suǒ sī
鸟侧目若有所思。
shǎo jiàn nǚ shù shuāng wān jiě lǚ chuáng xià yīng wǔ zhòu xià xián lǚ fēi qù
少间,女束双弯,解履床下,鹦鹉骤下,衔履飞去。
nǚ jí hū zhī fēi yǐ yuǎn yǐ
女急呼之,飞已远矣。
nǚ shǐ yù wǎng tàn zé shēng yǐ wù
女使妪往探,则生已寤。
jiā rén jiàn yīng wǔ xián xiù lǚ lái duò dì sǐ fāng gòng yì zhī
家人见鹦鹉衔绣履来,堕地死,方共异之。
shēng jì sū jí suǒ lǚ zhòng mò zhī gù
生既苏即索履,众莫知故。
shì yù zhì rù shì shēng wèn lǚ suǒ zì
适妪至,入视生,问履所自。
shēng yuē shì ā bǎo xìn shì wù
生曰:“是阿宝信誓物。
jiè kǒu xiāng fù xiǎo shēng bù wàng jīn nuò yě
借口相覆,小生不忘金诺也。
yù fǎn mìng nǚ yì qí zhī gù shǐ bì xiè qí qíng yú mǔ
”妪反命,女益奇之,故使婢泄其情于母。
mǔ shěn zhī què nǎi yuē cǐ zi cái míng yì bù è dàn yǒu xiāng rú zhī pín
母审之确,乃曰:“此子才名亦不恶,但有相如之贫。
zé shù nián de xù ruò cǐ kǒng jiāng wèi xiǎn zhě xiào
择数年得婿若此,恐将为显者笑。
nǚ yǐ lǚ gù shǐ bù tā
”女以履故,矢不他。
wēng ǎo cóng zhī chí bào shēng
翁媪从之,驰报生。
shēng xǐ jí dùn chōu
生喜,疾顿瘳。
wēng yì zhuì zhū jiā
翁议赘诸家。
nǚ yuē xù bù kě jiǔ chù yuè jiā
女曰:“婿不可久处岳家。
kuàng láng yòu pín jiǔ yì wéi rén jiàn
况郎又贫,久益为人贱。
r jì nuò zhī chù péng máo ér gān lí huò bù yuàn yě
儿既诺之,处蓬茅而甘藜藿,不怨也。
shēng nǎi qīn yíng chéng lǐ xiāng féng rú gé shì huan
”生乃亲迎成礼,相逢如隔世欢。
zì shì jiā de lián zhuāng xiǎo fù pō zēng wù chǎn
自是家得奁妆小阜,颇增物产。
ér shēng chī yú shū bù zhī lǐ jiā rén shēng yè
而生痴于书,不知理家人生业。
nǚ shàn jū jī yì bù yǐ tā shì lèi shēng jū sān nián jie yì fù
女善居积,亦不以他事累生,居三年家益富。
shēng hū bìng xiāo kě zú
生忽病消渴,卒。
nǚ kū zhī tòng lèi yǎn bù qíng zhì jué mián shí quàn zhī bù nà chéng yè zì jīng
女哭之痛,泪眼不晴,至绝眠食,劝之不纳,乘夜自经。
bì jué zhī jí jiù ér xǐng zhōng yì bù shí
婢觉之,急救而醒,终亦不食。
sān rì jí qīn dǎng jiāng yǐ liàn shēng
三日集亲党,将以殓生。
wén guān zhōng shēn yǐ xi qǐ zhī yǐ fù huó
闻棺中呻以息,启之,已复活。
zì yán jiàn míng wáng yǐ shēng píng piáo chéng mìng zuò bù cáo
自言:“见冥王,以生平朴诚,命作部曹。
hū yǒu rén bái sūn bù cáo zhī qī jiāng zhì
忽有人白:‘孙部曹之妻将至。
wáng jī guǐ lù yán cǐ wèi yìng biàn sǐ
’王稽鬼录,言:‘此未应便死。
yòu bái bù shí sān rì yǐ
’又白:“不食三日矣。
wáng gù wèi gǎn rǔ qī jié yì gū cì zài shēng
’王顾谓:‘感汝妻节义,姑赐再生。
yīn shǐ yù zú kòng mǎ sòng yú hái
’因使驭卒控马送余还。
yóu cǐ tǐ jiàn píng
”由此体渐平。
zhí suì dà bǐ rù wéi zhī qián zhū shǎo nián wán nòng zhī gòng nǐ yǐn pì zhī tí qī yǐn shēng pì chù yǔ yǔ yán cǐ mǒu jiā guān jié jìng mì xiāng shòu
值岁大比,入闱之前,诸少年玩弄之,共拟隐僻之题七,引生僻处与语,言:“此某家关节,敬秘相授。
shēng xìn zhī zhòu yè chuǎi mó zhì chéng qī yì zhòng yǐn xiào zhī
”生信之,昼夜揣摩制成七艺,众隐笑之。
shí diǎn shì zhě lǜ shú tí yǒu dǎo xí bì lì fǎn cháng jīng tí zhǐ xià qī yì jiē fú
时典试者虑熟题有蹈袭弊,力反常经,题纸下,七艺皆符。
shēng yǐ shì lún kuí
生以是抡魁。
míng nián jǔ jìn shì shòu cí lín
明年举进士,授词林。
shàng wén yì zhào wèn zhī shēng jù qǐ zòu shàng dà jiā yuè
上闻异,召问之,生具启奏,上大嘉悦。
hòu zhào jiàn ā bǎo shǎng lài yǒu jiā yān
后召见阿宝,赏赉有加焉。
yì shǐ shì yuē xìng chī zé qí zhì níng gù shū chī zhě wén bì gōng yì chī zhě jì bì liáng
异史氏曰:“性痴则其志凝,故书痴者文必工,艺痴者技必良。
shì zhī luò tuò ér wú chéng zhě jiē zì wèi bù chī zhě yě
世之落拓而无成者,皆自谓不痴者也。
qiě rú fěn huā dàng chǎn lú zhì qīng jiā gù chī rén shì zāi
且如粉花荡产,卢雉倾家,顾痴人事哉!
yǐ shì zhī huì xiá ér guò nǎi shì zhēn chī bǐ sūn zi hé chī hu
以是知慧黠而过,乃是真痴,彼孙子何痴乎!
jí chī lèi shí jiào qiāng shí pín duì kè zhé kuā r huì ài r bù rěn jiào dú huì bìng kǒng rén zhī chū zī zhuàn rén piào qiè fù yǐn huì zhuàn rén dǔ qiàn rén zuò wén qī fù xiōng fù zǐ zhàng mù tài qīng jiā tíng yòng jī xiè xǐ zi dì shàn dǔ
集痴类十:窖镪食贫,对客辄夸儿慧,爱儿不忍教读,讳病恐人知,出资赚人嫖,窃赴饮会赚人赌,倩人作文欺父兄,父子账目太清,家庭用机械,喜子弟善赌。