xùn méng dà yì shì jiào dú liú bó sòng děng
训蒙大意示教读刘伯颂等
gǔ zhī jiào zhě jiào yǐ rén lún hòu shì jì sòng cí zhāng zhī xí qǐ ér xiān wáng zhī jiào wáng
〔1〕古之教者，教以人伦：后世记诵词章之习起，而先王之教亡。
jīn jiào tóng zǐ wéi dāng yǐ xiào dì zhōng xìn lǐ yì lián chǐ wèi zhuān wù
今教童子，惟当以孝弟忠信礼义廉耻为专务；
qí zāi péi hán yǎng zhī fāng zé yi yòu zhī gē shī yǐ fā qí zhì yì dǎo zhī xí lǐ yǐ sù qí wēi yí fěng zhī dú shū yǐ kāi qí zhī jué
其栽培涵养之方，则宜诱之歌诗以发其志意，导之习礼以肃其威仪，讽之读书以开其知觉。
jīn rén wǎng wǎng yǐ gē shī xí lǐ wèi bù qiè shí wù cǐ jiē mò sú yōng bǐ zhī jiàn wū zú yǐ zhī gǔ rén lì jiào zhī yì zāi
今人往往以歌诗、习礼为不切时务，此皆末俗庸鄙之见，乌足以知古人立教之意哉！
dà dǐ tóng zǐ zhī qíng lè xī yóu ér dàn jū jiǎn rú cǎo mù zhī shǐ méng yá shū chàng zhī zé tiáo dá cuī náo zhī zé shuāi wěi
大抵童子之情，乐嬉游而惮拘检，如草木之始萌芽，舒畅之则条达，摧挠之则衰痿。
jīn jiào tóng zǐ bì shǐ qí qū xiàng gǔ wǔ
今教童子必使其趋向鼓舞，
zhōng xīn xǐ yuè
中心喜悦，
zé qí jìn zì bù néng yǐ pì zhī shí yǔ chūn fēng
则其进自不能已：譬之时雨春风，
zhān bèi huì mù
沾被卉木，
mò bù méng dòng fā yuè
莫不萌动发越，
zì rán rì zhǎng yuè huà ruò bīng shuāng bō luò
自然日长月化：若冰霜剥落，
zé shēng yì xiāo suǒ
则生意萧索，
rì jiù kū gǎo yǐ gù fán yòu zhī gē shī zhě
日就枯槁矣：故凡诱之歌诗者，
fēi dàn fā qí zhì yì ér yǐ
非但发其志意而已，
yì suǒ yǐ xiè qí tiào hào hū xiào yú yǒng gē
亦所以泄其跳号呼啸于咏歌，
xuān qí yōu yì jié zhì yú yīn jié yě dǎo zhī xí lǐ zhě
宣其幽抑结滞于音节也：导之习礼者，
fēi dàn sù qí wēi yí ér yǐ
非但肃其威仪而已，
yì suǒ yǐ zhōu xuán yī ràng ér dòng dàng qí xuè mài
亦所以周旋揖让而动荡其血脉，
bài qǐ qū shēn ér gù shù qí jīn hái yě fěng zhī dú shū zhě
拜起屈伸而固束其筋骸也：讽之读书者，
fēi dàn kāi qí zhī jué ér yǐ
非但开其知觉而已，
yì suǒ yǐ shěn qián fǎn fù ér cún qí xīn
亦所以沈潜反复而存其心，
yì yáng fěng sòng yǐ xuān qí zhì yě fán cǐ jiē suǒ yǐ shùn dǎo qí zhì yì
抑扬讽诵以宣其志也：凡此皆所以顺导其志意，
tiáo lǐ qí xìng qíng
调理其性情，
qián xiāo qí bǐ lìn
潜消其鄙吝，
mò huà qí cū wán
默化其粗顽，
rì shǐ zhī jiàn yú lǐ yì ér bù kǔ qí nán
日使之渐于礼义而不苦其难，
rén yú zhōng hé ér bù zhī qí gù
人于中和而不知其故，
shì gài xiān wáng lì jiào zhī wēi yì yě
是盖先王立教之微意也；
ruò jìn shì zhī xùn méng zhì zhě rì wéi dū yǐ jù dòu kè fǎng zé qí jiǎn shù ér bù zhī dǎo zhī yǐ lǐ qiú qí cōng míng ér bù zhī yǎng zhī yǐ shàn biān tà shéng fù ruò dài jū qiú
若近世之训蒙稚者，日惟督以句读课仿，责其检束而不知导之以礼，求其聪明而不知养之以善，鞭挞绳缚，若待拘囚；
bǐ shì xué shě rú líng yù ér bù kěn rù shì shī zhǎng rú kòu chóu ér bù yù jiàn kuī bì yǎn fù yǐ suì qí xī yóu shè zhà shì guǐ yǐ sì qí wán bǐ tōu báo yōng liè rì qū xià liú
彼视学舍如囹狱而不肯入，视师长如寇仇而不欲见，窥避掩覆以遂其嬉游，设诈饰诡以肆其顽鄙，偷薄庸劣，日趋下流。
shì gài qū zhī yú è ér qiú qí wéi shàn yě hé kě de hu
是盖驱之于恶而求其为善也，何可得乎！
fán wú suǒ yǐ jiào qí yì shí zài yú cǐ
凡吾所以教，其意实在于此。
kǒng shí sú bù chá shì yǐ wéi yū qiě wú yì jiāng qù gù tè dīng níng yǐ gào
恐时俗不察，视以为迂，且吾亦将去，故特叮咛以告。
ěr zhū jiào dú qí wu tǐ wú yì yǒng yǐ wéi xun wú zhé yīn shí sú zhī yán jǐ fèi qí shéng mò zhù chéng méng yǐ yǎng zhèng zhī gōng yǐ niàn zhī niàn zhī
尔诸教读其务体吾意，永以为训，毋辄因时俗之言，妀废其绳墨，庶成“蒙以养正”之功矣，念之念之！
jiào yuē
教约
měi rì qīng chén zhū shēng cān yī bì jiào dú yǐ cì piān xún zhū shēng zài jiā suǒ yǐ ài qīn jìng wèi zhī xīn dé wú xiè hū wèi néng zhēn qiè fǒu
〔2〕每日清晨，诸生参揖毕，教读以次偏询诸生：在家所以爱亲敬畏之心，得无懈忽未能真切否？
wēn qīng dìng shěng zhī yí dé wú kuī quē wèi néng shí jiàn fǒu
温清定省之仪，得无亏缺未能实践否？
wǎng lái jiē qú bù qū lǐ jié dé wú fàng dàng wèi néng jǐn chì fǒu
往来街衢步趋礼节，得无放荡未能谨饬否？
yī yīng yán xíng xīn shù dé wú qī wàng fēi pì wèi néng zhōng xìn dǔ jìng fǒu
一应言行心术，得无欺妄非僻未能忠信笃敬否？
zhū tóng zǐ wù yào gè yǐ shí duì yǒu zé gǎi zhī wú zé jiā miǎn
诸童子务要各以实对，有则改之，无则加勉；
jiào dú fù suí shí jiù shì qū jiā huì yù kāi fā rán hòu gè tuì jiù xí yì yè
教读复随时就事，曲加诲谕开发，然后各退就席肄业。
fán gē shī xū yào zhěng róng dìng qì qīng lǎng qí shēng yīn jūn shěn qí jié diào wú zào ér jí wú dàng ér áo wú něi ér shè
〔3〕凡歌诗须要整容定气，清朗其声音，均审其节调，毋躁而急，毋荡而嚣，毋馁而慑；
jiǔ zé jīng shén xuān chàng xīn qì hé píng yǐ
久则精神宣畅，心气和平矣。
měi xué liàng tóng shēng duō guǎ fēn wéi sì bān
每学量童生多寡分为四班。
měi rì lún yī bān gē shī qí yú jiē jiù xí liǎn róng sù tīng
每日轮一班歌诗，其余皆就席敛容肃听；
měi wǔ rì zé zǒng sì bān dì gē yú běn xué
每五日则总四班递歌于本学。
měi shuò wàng jí gè xué huì gē yú shū yuàn
每朔望集各学会歌于书院。
fán xí lǐ xū yào chéng xīn sù lǜ shěn qí yí jié dù qí róng zhǐ wú hū ér duò wú jū ér zuò wú jìng ér yě cóng róng ér bù shī zhī yū huǎn xiū jǐn ér bù shī zhī jū jú
〔4〕凡习礼需要澄心肃虑，审其仪节，度其容止，毋忽而惰，毋沮而怍，毋径而野，从容而不失之迂缓，修谨而不失之拘局。
jiǔ zé lǐ mào xí shú dé xìng jiān dìng yǐ
久则礼貌习熟，德性坚定矣。
tóng shēng bān cì jiē rú gē shī
童生班次皆如歌诗。
měi jiān yī rì zé lún yī bān xí lǐ qí yú jiē jiù xí hān róng sù guān
每间一日则轮一班习礼，其余皆就席歛容肃观。
xí lǐ zhī rì miǎn qí kè fǎng
习礼之日，免其课仿。
měi shí rì zé zǒng sì bān dì xí yú běn xué
每十日则总四班递习于本学。
měi shuò wàng zé jí gè xué huì xí yú shū yuàn
每朔望则集各学会习于书院。
fán shòu shū bù zài tú duō dàn guì jīng shú liàng qí zī bǐng néng èr bǎi zì zhě zhǐ kě ruó yǐ yī bǎi zì cháng shǐ jīng shén lì liàng yǒu yú zé wú yàn kǔ zhī huàn ér yǒu zì de zhī měi
〔5〕凡授书不在徒多，但贵精熟，量其资禀，能二百字者止可挼以一百字，常使精神力量有余，则无厌苦之患，而有自得之美。
fěng sòng zhī jì
讽诵之际；
wu lìng zhuān xīn yī zhì kǒu sòng xīn wéi zì zì jù jù chōu yì fǎn fù yì yáng qí yīn jié kuān xū qí xīn yì jiǔ zé yì lǐ jiā qià cōng míng rì kāi yǐ
务令专心一志，口诵心惟，字字句句䌷绎反复，抑扬其音节，宽虚其心意，久则义礼浃洽，聪明日开矣。
měi rì gōng fū xiān kǎo dé cì bèi shū sòng shū cì xí lǐ huò zuò kè fǎng cì fù sòng shū jiǎng shū cì gē shī
〔6〕每日工夫，先考德，次背书诵书，次习礼或作课仿，次复诵书讲书，次歌诗。
fán xí lǐ gē shī zhī shù jiē suǒ yǐ cháng cún tóng zǐ zhī xīn shǐ qí lè xí bù juàn ér wú xiá jí yú xié pì
凡习礼歌诗之数，皆所以常存童子之心，使其乐习不倦，而无瑕及于邪僻。
jiào zhě rú cǐ zé zhī suǒ shī yǐ
教者如此，则知所施矣。
suī rán cǐ qí dà lüè yě
虽然，此其大略也；
shén ér míng zhī zé cún hū qí rén
神而明之，则存乎其人。