gǔ zhī shèng wáng suǒ yǐ qǔ míng míng guǎng yù hòu gōng dà yè xiǎn yú tiān xià bù wàng yú hòu shì fēi děi rén zhě wèi zhī cháng wén
古之圣王，所以取明名广誉，厚功大业，显于天下，不忘于后世，非得人者，未之尝闻。
bào wáng zhī suǒ yǐ shī guó jiā wēi shè jì fù zōng miào miè yú tiān xià fēi shī rén zhě wèi zhī cháng wén
暴王之所以失国家，危社稷，复宗庙，灭于天下，非失人者，未之尝闻。
jīn yǒu shì zhī jūn jiē chù yù ān dòng yù wēi zhàn yù shèng shǒu yù gù dà zhě yù wàng tiān xià xiǎo zhě yù bà zhū hóu
今有士之君，皆处欲安，动欲威，战欲胜，守欲固，大者欲王天下，小者欲霸诸侯。
ér bù wu dé rén shì yǐ xiǎo zhě bīng cuò ér de xuē dà zhě shēn sǐ ér guó wáng gù yuē rén bù kě bù wu yě
而不务得人，是以小者兵挫而地削，大者身死而国亡，故曰：人不可不务也。
cǐ tiān xià zhī jí yě
此天下之极也。
yuē rán zé dé rén zhī dào mò rú lì zhī
曰：然则得人之道，莫如利之。
lì zhī zhī dào mò rú jiào zhī yǐ zhèng gù shàn wéi zhèng zhě tián chóu kěn ér guó yì shí cháo tíng xián ér guān fǔ zhì gōng fǎ xíng ér sī qū zhǐ cāng lǐn shí ér líng yǔ kōng xián rén jìn ér jiān mín tuì qí jūn zǐ shàng zhōng zhèng ér xià chǎn yú
利之之道，莫如教之以政，故善为政者，田畴垦而国邑实，朝廷闲而官府治，公法行而私曲止，仓廪实而囹圄空，贤人进而奸民退，其君子上中正而下谄谀。
qí shì mín guì wǔ yǒng ér jiàn de lì
其士民贵武勇而贱得利。
qí shù rén hǎo gēng nóng ér è yǐn shí
其庶人好耕农而恶饮食。
yú shì cái yòng zú ér yǐn shí xīn cài ráo
于是财用足，而饮食薪菜饶。
shì gù shàng bì kuān yù ér yǒu jiě shè
是故上必宽裕，而有解舍。
xià bì tīng cóng ér bù jí yuàn
下必听从，而不疾怨。
shàng xià hé tóng ér yǒu lǐ yì gù chǔ ān ér dòng wēi zhàn shèng ér shǒu gù shì yǐ yī zhàn ér zhèng zhū hóu
上下和同，而有礼义，故处安而动威，战胜而守固，是以一战而正诸侯。
bù néng wéi zhèng zhě tián chóu huāng ér guó yì xū cháo tíng xiōng ér guān fǔ luàn
不能为政者，田畴荒而国邑虚，朝廷凶而官府乱。
gōng fǎ fèi ér sī qū xíng
公法废而私曲行，
cāng lǐn xū ér líng yǔ shí
仓廪虚而囹圄实，
xián rén tuì ér jiān mín jìn
贤人退而奸民进，
qí jūn zǐ shàng chǎn yú ér xià zhōng zhèng
其君子上谄谀而下中正，
qí shì mín guì de lì ér jiàn wǔ yǒng
其士民贵得利而贱武勇，
qí shù rén hǎo yǐn shí ér è gēng nóng
其庶人好饮食而恶耕农，
yú shì cái yòng kuì ér shí yǐn xīn cài fá
于是财用匮而食饮薪菜乏，
shàng mí cán jì
上弥残茍，
ér wú jiě shě
而无解舍，
xià yù fù zhì ér bù tīng cóng
下愈覆鸷而不听从，
shàng xià jiāo yǐn ér bù hé tóng
上下交引而不和同，
gù chǔ bù ān ér dòng bù wēi
故处不安而动不威，
zhàn bù shèng ér shǒu bù gù
战不胜而守不固，
shì yǐ xiǎo zhě bīng cuò ér de xuē
是以小者兵挫而地削，
dà zhě shēn sǐ ér guó wáng
大者身死而国亡，
gù yǐ cǐ guān zhī
故以此观之，
zé zhèng bù kě bù shèn yě
则政不可不慎也。
dé yǒu liù xìng yì yǒu qī tǐ lǐ yǒu bā jīng fǎ yǒu wǔ wu quán yǒu sān dù suǒ wèi liù xìng zhě hé
德有六兴，义有七体，礼有八经，法有五务，权有三度，所谓六兴者何？
yuē pì tián chóu lì tán zhái
曰：辟田畴，利坛宅。
xiū shù yì quàn shì mín miǎn jià sè xiū qiáng wū cǐ wèi hòu qí shēng
修树艺，劝士民，勉稼穑，修墙屋，此谓厚其生。
fā fú lì shū dì jī xiū dào tú biàn guān shì shèn jiāng sù cǐ wèi shū zhī yǐ cái
发伏利，输墆积修道途，便关市，慎将宿，此谓输之以财。
dǎo shuǐ lǎo lì bēi gōu jué pān zhǔ kuì ní zhì tōng yù bì shèn jīn liáng cǐ wèi yí zhī yǐ lì báo zhēng liǎn qīng zhēng fù chí xíng fá shè zuì lì yòu xiǎo guò cǐ wèi kuān qí zhèng
导水潦，利陂沟，决潘渚，溃泥滞，通郁闭，慎津梁，此谓遗之以利，薄征敛，轻征赋，弛刑罚，赦罪戾，宥小过，此谓宽其政。
yǎng cháng lǎo cí yòu gū xù guān guǎ wèn jí bìng diào huò sàng cǐ wèi kuāng qí jí
养长老，慈幼孤，恤鳏寡，问疾病，吊祸丧，此谓匡其急。
yī dòng hán
衣冻寒。
shí jī kě kuāng pín jù zhèn bà lù
食饥渴，匡贫窭，振罢露。
zī fá jué cǐ wèi zhèn qí qióng
资乏绝，此谓振其穷。
fán cǐ liù zhě dé zhī xìng yě
凡此六者，德之兴也。
liù zhě jì bù zé mín zhī suǒ yù wú bù de yǐ
六者既布，则民之所欲，无不得矣。
fu mín bì děi qí suǒ yù rán hòu tīng shàng tīng shàng rán hòu zhèng kě shàn wèi yě gù yuē dé bù kě bù xīng yě
夫民必得其所欲，然后听上，听上，然后政可善为也，故曰德不可不兴也。
yuē mín zhī dé yǐ ér wèi zhī yì rán hòu míng xíng yǐ dǎo zhī yì yì yǒu qī tǐ qī tǐ zhě hé
曰：民知德矣，而未知义，然后明行以导之义，义有七体，七体者何？
yuē xiào tì cí huì yǐ yǎng qīn qi
曰：孝悌慈惠，以养亲戚。
gōng jìng zhōng xìn yǐ shì jūn shàng
恭敬忠信，以事君上。
zhōng zhèng bǐ yi yǐ xíng lǐ jié
中正比宜，以行礼节。
zhěng qí zǔn qū yǐ pì xíng lù
整齐撙诎，以辟刑僇。
xiān sè shěng yòng yǐ bèi jī jǐn
纤啬省用，以备饥馑。
dūn méng chún gù yǐ bèi huò luàn
敦蒙纯固，以备祸乱。
hé xié jí mù yǐ bèi kòu róng
和协辑睦，以备寇戎。
fán cǐ qī zhě yì zhī tǐ yě
凡此七者，义之体也。
fu mín bì zhī yì rán hòu zhōng zhèng zhōng zhèng rán hòu hé diào hé diào nǎi néng chù ān chù ān rán hòu dòng wēi dòng wēi nǎi kě yǐ zhàn shèng ér shǒu gù gù yuē yì bù kě bù xíng yě
夫民必知义然后中正，中正然后和调，和调乃能处安，处安然后动威，动威乃可以战胜而守固，故曰义不可不行也。
yuē mín zhī yì yǐ ér wèi zhī lǐ rán hòu shì bā jīng yǐ dǎo zhī lǐ
曰：民知义矣，而未知礼，然后饰八经以导之礼。
suǒ wèi bā jīng zhě hé
所谓八经者何？
yuē shàng xià yǒu yì guì jiàn yǒu fèn zhǎng yòu yǒu děng pín fù yǒu dù fán cǐ bā zhě lǐ zhī jīng yě
曰：上下有义，贵贱有分，长幼有等贫富有度，凡此八者，礼之经也。
gù shàng xià wú yì zé luàn guì jiàn wú fēn zé zhēng zhǎng yòu wú děng zé bèi pín fù wú dù zé shī
故上下无义则乱，贵贱无分则争，长幼无等则倍，贫富无度则失。
shàng xià luàn guì jiàn zhēng zhǎng yòu bèi pín fù shī ér guó bù luàn zhě wèi zhī cháng wén yě
上下乱，贵贱争，长幼倍，贫富失，而国不乱者，未之尝闻也。
shì gù shèng wáng chì cǐ bā lǐ yǐ dǎo qí mín
是故圣王饬此八礼，以导其民；
bā zhě gè de qí yì zé wéi rén jūn zhě zhōng zhèng ér wú sī
八者各得其义，则为人君者，中正而无私。
wéi rén chén zhě zhōng xìn ér bù dǎng
为人臣者，忠信而不党。
wéi rén fù zhě cí huì yǐ jiào
为人父者，慈惠以教。
wéi rén zi zhě xiào tì yǐ sù
为人子者，孝悌以肃。
wéi rén xiōng zhě kuān yù yǐ huì
为人兄者，宽裕以诲。
wéi rén dì zhě bǐ shùn yǐ jìng
为人弟者，比顺以敬。
wéi rén fu zhě dūn méng yǐ gù
为人夫者，敦蒙以固。
wéi rén qī zhě quàn miǎn yǐ zhēn
为人妻者，劝勉以贞。
fu rán zé xià bù bèi shàng chén bù shā jūn jiàn bù yú guì shǎo bù líng zhǎng yuǎn bù xián qīn xīn bù xián jiù xiǎo bù jiā dà yín bù pò yì fán cǐ bā zhě lǐ zhī jīng yě
夫然则下不倍上，臣不杀君，贱不逾贵，少不陵长，远不闲亲，新不闲旧，小不加大，淫不破义，凡此八者，礼之经也。
fū rén bì zhī lǐ rán hòu gōng jìng gōng jìng rán hòu zūn ràng zūn ràng rán hòu shào zhǎng guì jiàn bù xiāng yú yuè shào zhǎng guì jiàn bù xiāng yú yuè gù luàn bù shēng ér huàn bù zuò gù yuē lǐ bù kě bù jǐn yě
夫人必知礼然后恭敬，恭敬然后尊让，尊让然后少长贵贱不相逾越，少长贵贱不相逾越，故乱不生而患不作，故曰礼不可不谨也。
yuē mín zhī lǐ yǐ ér wèi zhī wu rán hòu bù fǎ yǐ rèn lì rèn lì yǒu wǔ wu wǔ wu zhě hé
曰：民知礼矣，而未知务，然后布法以任力，任力有五务，五务者何？
yuē jūn zé chén ér rèn guān dài fū rèn guān biàn shì guān zhǎng rèn shì shǒu zhí shì xiū shēn gōng cái shù rén gēng nóng shù yì
曰：君择臣而任官，大夫任官辩事，官长任事守职，士修身功材，庶人耕农树艺。
jūn zé chén ér rèn guān zé shì bù fán luàn
君择臣而任官，则事不烦乱。
dài fū rèn guān biàn shì zé jǔ cuò shí
大夫任官辩事，则举措时。
guān zhǎng rèn shì shǒu zhí zé dòng zuò hé
官长任事守职，则动作和。
shì xiū shēn gōng cái zé xián liáng fā
士修身功材，则贤良发。
shù rén gēng nóng shù yì zé cái yòng zú
庶人耕农树艺，则财用足。
gù yuē fán cǐ wǔ zhě lì zhī wu yě
故曰：凡此五者，力之务也。
fu mín bì zhī wù rán hòu xīn yī xīn yī rán hòu yì zhuān xīn yī ér yì zhuān rán hòu gōng zú guān yě
夫民必知务，然后心一，心一然后意专，心一而意专，然后功足观也。
gù yuē lì bù kě bù wu yě
故曰：力不可不务也。
yuē mín zhī wù yǐ ér wèi zhī quán rán hòu kǎo sān dù yǐ dòng zhī
曰：民知务矣，而未知权，然后考三度以动之；
suǒ wèi sān dù zhě hé
所谓三度者何？
yuē shàng dù zhī tiān xiáng xià dù zhī dì yí zhōng dù zhī rén shùn cǐ suǒ wèi sān dù
曰：上度之天祥，下度之地宜，中度之人顺，此所谓三度。
gù yuē tiān shí bù xiáng zé yǒu shuǐ hàn
故曰：天时不祥，则有水旱。
dì dào bù yí zé yǒu jī jǐn
地道不宜，则有饥馑。
rén dào bù shùn zé yǒu huò luàn
人道不顺，则有祸乱；
cǐ sān zhě zhī lái yě zhèng zhào zhī
此三者之来也，政召之。
yuē shěn shí yǐ jǔ shì yǐ shì dòng mín yǐ mín dòng guó yǐ guó dòng tiān xià
曰：审时以举事，以事动民，以民动国，以国动天下。
tiān xià dòng rán hòu gōng míng kě chéng yě gù mín bì zhī quán rán hòu jǔ cuò de
天下动，然后功名可成也，故民必知权然后举错得。
jǔ cuò de zé mín hé ji mín hé ji zé gōng míng lì yǐ gù yuē quán bù kě bù dù yě
举错得则民和辑，民和辑则功名立矣，故曰：权不可不度也。
gù yuē wǔ jīng jì bù rán hòu zhú jiān mín jí zhóu wěi píng chán tè ér wú tīng yín cí wú zuò yín qiǎo
故曰五经既布，然后逐奸民，诘轴伪，屏谗慝，而毋听淫辞，毋作淫巧。
ruò mín yǒu yín xíng xié xìng
若民有淫行邪性，
shù wèi yín cí
树为淫辞，
zuò wéi yín qiǎo
作为淫巧，
yǐ shàng chǎn jūn shàng
以上谄君上，
ér xià huò bǎi xìng
而下惑百姓，
yí guó dòng zhòng
移国动众，
yǐ hài mín wu zhě
以害民务者，
qí xíng sǐ liú
其刑死流，
gù yuē fán rén jūn zhī suǒ yǐ nèi shī bǎi xìng
故曰：凡人君之所以内失百姓，
wài shī zhū hóu
外失诸侯，
bīng cuò ér de xuē
兵挫而地削，
míng bēi ér guó kuī
名卑而国亏，
shè jì miè fù
社稷灭覆，
shēn tǐ wēi dài
身体危殆，
fēi shēng yú chǎn yín zhě wèi zhī cháng wén yě
非生于谄淫者未之尝闻也。
hé yǐ zhī qí rán yě
怎么知道会这样呢？
yuē yín shēng chǎn ěr yín guān chǎn mù ěr mù zhī suǒ hǎo chǎn xīn xīn zhī suǒ hǎo shāng mín mín shāng ér shēn bù wēi zhě wèi zhī cháng wén yě
曰：淫声谄耳，淫观谄目，耳目之所好谄心，心之所好伤民，民伤而身不危者，未之尝闻也。
yuē shí kuàng xū kěn tián chóu xiū qiáng wū zé guó jiā fù
曰：实圹虚，垦田畴，修墙屋，则国家富。
jié yǐn shí zǔn yī fú zé cái yòng zú
节饮食，撙衣服，则财用足。
jǔ xián liáng wu gōng láo bù dé huì zé xián rén jìn
举贤良，务功劳，布德惠，则贤人进。
zhú jiān rén jí zhóu wěi qù chán tè zé jiān rén zhǐ
逐奸人，诘轴伪，去谗慝，则奸人止。
xiū jī jǐn jiù zāi hài zhèn bà lù zé guó jiā dìng
修饥馑，救灾害，振罢露，则国家定。
míng wáng zhī wu zài yú qiáng běn shì qù wú yòng rán hòu mín kě shǐ fù
明王之务，在于强本事，去无用，然后民可使富。
lùn xián rén yòng yǒu néng ér mín kě shǐ zhì
论贤人，用有能，而民可使治。
báo shuì liǎn wú jì yú mín dài yǐ zhōng ài ér mín kě shǐ qīn
薄税敛，毋茍于民，待以忠爱，而民可使亲；
sān zhě bà wáng zhī shì yě
三者，霸王之事也。
shì yǒu běn ér rén yì qí yào yě jīn gōng yǐ qiǎo yǐ ér mín bù zú yú bèi yòng zhě qí yuè zài wán hǎo
事有本而仁义其要也，今工以巧矣，而民不足于备用者，其悦在玩好。
nóng yǐ láo yǐ ér tiān xià jī zhě qí yuè zài zhēn guài fāng zhàng chén yú qián
农以劳矣，而天下饥者，其悦在珍怪，方丈陈于前。
nǚ yǐ qiǎo yǐ ér tiān xià hán zhě qí yuè zài wén xiù
女以巧矣，而天下寒者，其悦在文绣。
shì gù bó dài lí dà mèi liè wén xiù rǎn kè lòu xuē diāo zhuó cǎi
是故博带梨，大袂列，文绣染，刻镂削，雕琢采。
guān jǐ ér bù zhēng shì chán ér bù shuì
关几而不征，市鄽而不税。
shì gù gǔ zhī liáng gōng bù láo qí zhī qiǎo yǐ wéi wán hǎo wú yòng zhī wù shǒu fǎ zhě bù shī
是故古之良工，不劳其知巧以为玩好，无用之物，守法者不失。