gǔ zhī yù zhèng shì diào tiān xià zhě bì xiān guān guó zhèng liào shì wu chá mín sú běn zhì luàn zhī suǒ shēng zhī de shī zhī suǒ zài rán hòu cóng shì
古之欲正世调天下者，必先观国政，料事务，察民俗，本治乱之所生，知得失之所在，然后从事。
gù fǎ kě lì ér zhì kě xíng
故法可立而治可行。
fu wàn mín bù hé guó jiā bù ān shī fēi zài shàng zé guò zài xià
夫万民不和，国家不安，失非在上，则过在下。
jīn shǐ rén jūn xíng nì bù xiū dào zhū shā bù yǐ lǐ zhòng fù liǎn jié mín cái jí shǐ lìng ba mín lì cái jié zé bù néng wú qīn duó lì ba zé bù néng wú duò ní
今使人君行逆不修道，诛杀不以理，重赋敛，竭民财，急使令，罢民力，财竭则不能毋侵夺，力罢则不能毋堕倪。
mín yǐ qīn duó duò ní yīn yǐ fǎ suí ér zhū zhī zé shì zhū fá zhòng ér luàn yù qǐ
民已侵夺、堕倪，因以法随而诛之，则是诛罚重而乱愈起。
fu mín láo kǔ kùn bù zú zé jiǎn jìn ér qīng zuì rú cǐ zé shī zài shàng shī zài shàng ér shàng bù biàn zé wàn mín wú suǒ tuō qí mìng
夫民劳苦困不足，则简禁而轻罪，如此则失在上，失在上而上不变，则万民无所托其命。
jīn rén zhǔ qīng xíng zhèng kuān bǎi xìng báo fù liǎn huǎn shǐ lìng rán mín yín zào xíng sī ér bù cóng zhì shì zhì rèn zhà fù lì ér zhēng zé shì guò zài xià
今人主轻刑政，宽百姓，薄赋敛，缓使令，然民淫躁行私而不从制，饰智任诈，负力而争，则是过在下。
guò zài xià rén jūn bù lián ér biàn zé bào rén bù shèng xié luàn bù zhǐ
过在下，人君不廉而变，则暴人不胜，邪乱不止。
bào rén bù shèng xié luàn bù zhǐ zé jūn rén zhě shì shāng ér wēi rì shuāi yǐ
暴人不胜，邪乱不止，则君人者势伤而威日衰矣。
gù wéi rén jūn zhě mò guì yú shèng
故为人君者，莫贵于胜。
suǒ wèi shèng zhě fǎ lì lìng xíng zhī wèi shèng
所谓胜者，法立令行之谓胜。
fǎ lì lìng xíng gù qún chén fèng fǎ shǒu zhí bǎi guān yǒu cháng
法立令行，故群臣奉法守职，百官有常。
fǎ bù fán nì
法不繁匿。
wàn mín dūn què fǎn běn ér jiǎn lì
万民敦悫，反本而俭力。
gù shǎng bì zú yǐ shǐ wēi bì zú yǐ shèng rán hòu xià cóng
故赏必足以使，威必足以胜，然后下从。
gù gǔ zhī suǒ wèi míng jūn zhě fēi yī jūn yě
故古之所谓明君者，非一君也。
qí shè shǎng yǒu báo yǒu hòu qí lì jìn yǒu qīng yǒu zhòng jì xíng bù bì tóng fēi gù xiāng fǎn yě jiē suí shí ér biàn yīn sú ér dòng
其设赏有薄有厚，其立禁有轻有重，迹行不必同，非故相反也，皆随时而变，因俗而动。
fu mín zào ér xíng pì zé shǎng bù kě yǐ bù hòu jìn bù kě yǐ bù zhòng
夫民躁而行僻，则赏不可以不厚，禁不可以不重。
gù shèng rén shè hòu shǎng fēi chǐ yě
故圣人设厚赏，非侈也；
lì zhòng jìn fēi lì yě
立重禁，非戾也。
shǎng báo zé mín bù lì jìn qīng zé xié rén bù wèi
赏薄则民不利，禁轻则邪人不畏。
shè rén zhī suǒ bù lì yù yǐ shǐ zé mín bù jìn lì
设人之所不利，欲以使，则民不尽力；
lì rén zhī suǒ bù wèi yù yǐ jìn zé xié rén bù zhǐ
立人之所不畏，欲以禁，则邪人不止。
shì gù chén fǎ chū lìng ér mín bù cóng
是故陈法出令而民不从。
gù shǎng bù zú quàn zé shì mín bù wéi yòng
故赏不足劝，则士民不为用；
xíng fá bù zú wèi zé bào rén qīng fàn jìn
刑罚不足畏，则暴人轻犯禁。
mín zhě fú yú wēi shā rán hòu cóng jiàn lì rán hòu yòng bèi zhì rán hòu zhèng de suǒ ān rán hòu jìng zhě yě
民者，服于威杀然后从，见利然后用，被治然后正，得所安然后静者也。
fu dào zéi bù shèng xié luàn bù zhǐ qiáng jié ruò zhòng bào guǎ cǐ tiān xià zhī suǒ yōu wàn mín zhī suǒ huàn yě
夫盗贼不胜，邪乱不止，强劫弱，众暴寡，此天下之所忧，万民之所患也。
yōu huàn bù chú zé mín bù ān qí jū
忧患不除，则民不安其居；
mín bù ān qí jū zé mín wàng jué yú shàng yǐ
民不安其居，则民望绝于上矣。
fu lì mò dà yú zhì hài mò dà yú luàn
夫利莫大于治，害莫大于乱。
fu wǔ dì sān wáng suǒ yǐ chéng gōng lì míng xiǎn yú hòu shì zhě yǐ wéi tiān xià zhì lì chú hài yě
夫五帝三王所以成功立名，显于后世者，以为天下致利除害也。
shì xíng bù bì tóng suǒ wu yī yě
事行不必同，所务一也。
fu mín tān xíng zào ér zhū fá qīng zuì guò bù fā zé shì zhǎng yín luàn ér biàn xié pì yě yǒu ài rén zhī xīn ér shí hé yú shāng mín cǐ èr zhě bù kě bù chá yě
夫民贪行躁，而诛罚轻，罪过不发，则是长淫乱而便邪僻也，有爱人之心、而实合于伤民，此二者不可不察也。
fu dào zéi bù shèng zé liáng mín wēi fǎ jìn bù lì zé jiān xié fán
夫盗贼不胜则良民危，法禁不立则奸邪繁。
gù shì mò jí yú dāng wù zhì mò guì yú de qí
故事莫急于当务，治莫贵于得齐。
zhì mín jí zé mín pò mín pò zé jiǒng jiǒng zé mín shī qí suǒ bǎo
制民急则民迫，民迫则窘，窘则民失其所葆；
huǎn zé zòng zòng zé yín yín zé xíng sī xíng sī zé lí gōng lí gōng zé nán yòng
缓则纵，纵则淫，淫则行私，行私则离公，离公则难用。
gù zhì zhī suǒ yǐ bù lì zhě qí bù dé yě
故治之所以不立者，齐不得也。
qí bù dé zé zhì nán xíng
齐不得则治难行。
gù zhì mín zhī qí bù kě bù chá yě
故治民之齐，不可不察也。
shèng rén zhě míng yú zhì luàn zhī dào xí yú rén shì zhī zhōng shǐ zhě yě
圣人者，明于治乱之道，习于人事之终始者也。
qí zhì rén mín yě qī yú lì mín ér zhǐ
其治人民也，期于利民而止。
gù qí wèi qí yě bù mù gǔ bù liú jīn yǔ shí biàn yǔ sú huà
故其位齐也，不慕古，不留今，与时变，与俗化。
fū jūn rén zhī dào mò guì yú shèng
夫君人之道，莫贵于胜。
shèng gù jūn dào lì
胜，故君道立；
jūn dào lì rán hòu xià cóng
君道立，然后下从；
xià cóng gù jiào kě lì ér huà kě chéng yě
下从，故教可立而化可成也。
fu mín bù xīn fú tǐ cóng zé bù kě yǐ lǐ yì zhī wén jiào yě jūn rén zhě bù kě yǐ bù chá yě
夫民不心服体从，则不可以礼义之文教也，君人者不可以不察也。