guó yǒu shí nián zhī xù ér mín bù zú yú shí jiē yǐ qí jì néng wàng jūn zhī lù yě
国有十年之蓄，而民不足于食，皆以其技能望君之禄也；
jūn yǒu shān hǎi zhī jīn ér mín bù zú yú yòng shì jiē yǐ qí shì yè jiāo jiē yú jūn shàng yě
君有山海之金，而民不足于用，是皆以其事业交接于君上也。
gù rén jūn xié qí shí shǒu qí yòng jù yǒu yú ér zhì bù zú gù mín wú bù lèi yú shàng yě
故人君挟其食，守其用，据有余而制不足，故民无不累于上也。
wǔ gǔ shí mǐ mín zhī sī mìng yě
五谷食米，民之司命也；
huáng jīn dāo bì mín zhī tōng shī yě
黄金刀币，民之通施也。
gù shàn zhě zhí qí tōng shī yǐ yù qí sī mìng gù mín lì kě de ér jǐn yě
故善者执其通施以御其司命，故民力可得而尽也。
fu mín zhě qīn xìn ér sǐ lì hǎi nèi jiē rán
夫民者亲信而死利，海内皆然。
mín yǔ zé xǐ duó zé nù mín qíng jiē rán
民予则喜，夺则怒，民情皆然。
xiān wáng zhī qí rán gù jiàn yǔ zhī xíng bú jiàn duó zhī lǐ
先王知其然，故见予之形，不见夺之理。
gù mín ài kě qià yú shàng yě
故民爱可洽于上也。
zū jí zhě suǒ yǐ qiǎng qiú yě zū shuì zhě suǒ lǜ ér qǐng yě
租籍者，所以强求也：租税者，所虑而请也。
wáng bà zhī jūn qù qí suǒ yǐ qiǎng qiú fèi qí suǒ lǜ ér qǐng gù tiān xià lè cóng yě
王霸之君去其所以强求，废其所虑而请，故天下乐从也。
lì chū yú yī kǒng zhě qí guó wú dí
利出于一孔者，其国无敌；
chū èr kǒng zhě qí bīng bù qū
出二孔者，其兵不诎；
chū sān kǒng zhě bù kě yǐ jǔ bīng
出三孔者，不可以举兵；
chū sì kǒng zhě qí guó bì wáng
出四孔者，其国必亡。
xiān wáng zhī qí rán gù sāi mín zhī yǎng ài qí lì tú
先王知其然，故塞民之养，隘其利途。
gù yǔ zhī zài jūn duó zhī zài jūn pín zhī zài jūn fù zhī zài jūn
故予之在君，夺之在君，贫之在君，富之在君。
gù mín zhī dài shang rú rì yuè qīn jūn ruò fù mǔ
故民之戴上如日月，亲君若父母。
fán jiāng wèi guó bù tōng yú qīng zhòng bù kě wèi lóng yǐ shǒu mín
凡将为国，不通于轻重，不可为笼以守民；
bù néng diào tōng mín lì bù kě yǐ yǔ zhì wèi dà zhì
不能调通民利，不可以语制为大治。
shì gù wàn shèng zhī guó yǒu wàn jīn zhī gǔ qiān shèng zhī guó yǒu qiān jīn zhī gǔ rán zhě hé yě
是故万乘之国有万金之贾，千乘之国有千金之贾，然者何也？
guó duō shī lì zé chén bù jìn qí zhōng shì bù jìn qí sǐ yǐ
国多失利，则臣不尽其忠，士不尽其死矣。
suì yǒu xiōng ráng gù gǔ yǒu guì jiàn
岁有凶穰，故谷有贵贱；
lìng yǒu huǎn jí gù wù yǒu qīng zhòng
令有缓急，故物有轻重。
rán ér rén jūn bù néng zhì gù shǐ xù jiǎ yóu shì chéng mín zhī bù gěi bǎi bèi qí běn
然而人君不能治，故使蓄贾游市，乘民之不给，百倍其本。
fēn dì ruò yī qiáng zhě néng shǒu
分地若一，强者能守；
fēn cái ruò yī zhì zhě néng shōu
分财若一，智者能收。
zhì zhě yǒu shén bèi rén zhī gōng yú zhě yǒu bù gēng běn zhī shì
智者有什倍人之功，愚者有不赓本之事。
rán ér rén jūn bù néng diào gù mín yǒu xiāng bǎi bèi zhī shēng yě
然而人君不能调，故民有相百倍之生也。
fu mín fù zé bù kě yǐ lù shǐ yě pín zé bù kě yǐ fá wēi yě
夫民富则不可以禄使也，贫则不可以罚威也。
fǎ lìng zhī bù xíng wàn mín zhī bù zhì pín fù zhī bù qí yě
法令之不行，万民之不治，贫富之不齐也。
qiě jūn yǐn zhuì liàng yòng gēng tián fā cǎo shàng de qí shù yǐ
且君引錣量用，耕田发草，上得其数矣。
mín rén suǒ shí rén yǒu ruò gàn bù mǔ zhī shù yǐ jì běn liàng wěi zé zú yǐ
民人所食，人有若干步亩之数矣，计本量委则足矣。
rán ér mín yǒu jī è bù shí zhě hé yě
然而民有饥饿不食者何也？
gǔ yǒu suǒ cáng yě
谷有所藏也。
rén jūn zhù qián lì bì mín shù zhī tōng shī yě rén yǒu ruò gàn bǎi qiān zhī shù yǐ
人君铸钱立币，民庶之通施也，人有若干百千之数矣。
rán ér rén shì bù jí yòng bù zú zhě hé yě
然而人事不及、用不足者何也？
lì yǒu suǒ bìng cáng yě
利有所并藏也。
rán zé rén jūn fēi néng sàn jī jù jūn xiàn bù zú fēn bìng cái lì ér diào mín shì yě zé jūn suī qiáng běn qù gēng ér zì wèi zhù bì ér wú yǐ nǎi jīn shǐ mín xià xiāng yì ěr è néng yǐ wéi zhì hu
然则人君非能散积聚，钧羡不足，分并财利而调民事也，则君虽强本趣耕，而自为铸币而无已，乃今使民下相役耳，恶能以为治乎？
suì shì měi zé shì tiào wú yǔ ér gǒu zhì shí rén shí
岁适美，则市粜无予，而狗彘食人食。
suì shì xiōng zé shì dí fǔ shí qiǎng ér dào yǒu è mín
岁适凶，则市籴釜十繦，而道有饿民。
rán zé qǐ rǎng lì gù bù zú ér shí gù bù shàn yě zāi
然则岂壤力固不足而食固不赡也哉？
fu wǎng suì zhī tiào jiàn gǒu zhì shí rén shí gù lái suì zhī mín bù zú yě
夫往岁之粜贱，狗彘食人食，故来岁之民不足也。
wù shì jiàn zé bàn lì ér wú yǔ mín shì bù cháng qí běn
物适贱，则半力而无予，民事不偿其本；
wù shì guì zé shén bèi ér bù kě de mín shī qí yòng
物适贵，则什倍而不可得，民失其用。
rán zé qǐ cái wù gù guǎ ér běn wěi bù zú yě zāi
然则岂财物固寡而本委不足也哉？
fu mín lì zhī shí shī ér wù lì zhī bù píng yě
夫民利之时失，而物利之不平也。
gù shàn zhě wěi shī yú mín zhī suǒ bù zú cāo shì yú mín zhī suǒ yǒu yú
故善者委施于民之所不足，操事于民之所有余。
fu mín yǒu yú zé qīng zhī gù rén jūn liǎn zhī yǐ qīng
夫民有余则轻之，故人君敛之以轻；
mín bù zú zé zhòng zhī gù rén jūn sàn zhī yǐ zhòng
民不足则重之，故人君散之以重。
liǎn jī zhī yǐ qīng sàn xíng zhī yǐ zhòng gù jūn bì yǒu shí bèi zhī lì ér cái zhī huǎng kě de ér píng yě
敛积之以轻，散行之以重，故君必有十倍之利，而财之櫎可得而平也。
fán qīng zhòng zhī dà lì yǐ zhòng shè qīng yǐ jiàn xiè píng
凡轻重之大利，以重射轻，以贱泄平。
wàn wù zhī mǎn xū suí cái zhǔn píng ér bù biàn héng jué zé zhòng jiàn
万物之满虚随财，准平而不变，衡绝则重见。
rén jūn zhī qí rán gù shǒu zhī yǐ zhǔn píng shǐ wàn shì zhī dōu bì yǒu wàn zhōng zhī cáng cáng qiǎng qiān wàn
人君知其然，故守之以准平，使万室之都必有万钟之藏，藏繦千万；
shǐ qiān shì zhī dōu bì yǒu qiān zhōng zhī cáng cáng qiǎng bǎi wàn
使千室之都必有千钟之藏，藏繦百万。
chūn yǐ fèng gēng xià yǐ fèng yún
春以奉耕，夏以奉芸。
lěi sì xiè qì zhǒng xiāng liáng shí bì qǔ shàn yú jūn
耒耜械器，种镶粮食，毕取赡于君。
gù dà gǔ xù jiā bù dé háo duó wú mín yǐ
故大贾蓄家不得豪夺吾民矣。
rán zé hé
然则何？
jūn yǎng qí běn jǐn yě
君养其本谨也。
chūn fù yǐ liǎn zēng bó xià dài yǐ shōu qiū shí shì gù mín wú fèi shì ér guó wú shī lì yě
春赋以敛缯帛，夏贷以收秋实，是故民无废事而国无失利也。
fán wǔ gǔ zhě wàn wù zhī zhǔ yě
凡五谷者，万物之主也。
gǔ guì zé wàn wù bì jiàn gǔ jiàn zé wàn wù bì guì
谷贵则万物必贱，谷贱则万物必贵。
liǎng zhě wèi dí zé bù jù píng
两者为敌，则不俱平。
gù rén jūn yù gǔ wù zhī zhì xiāng shèng ér cāo shì yú qí bù píng zhī jiān
故人君御谷物之秩相胜，而操事于其不平之间。
gù wàn mín wú jí ér guó lì guī yú jūn yě
故万民无籍而国利归于君也。
fu yǐ shì wǔ jí wèi zhī huǐ chéng
夫以室庑籍，谓之毁成；
yǐ liù chù jí wèi zhī zhǐ shēng
以六畜籍，谓之止生；
yǐ tián mǔ jí wèi zhī jìn gēng
以田亩籍，谓之禁耕；
yǐ zhèng rén jí wèi zhī lí qíng
以正人籍，谓之离情；
yǐ zhèng hù jí wèi zhī yǎng yíng
以正户籍，谓之养赢。
wǔ zhě bù kě bì yòng gù wáng zhě biàn xíng ér bù jìn yě
五者不可毕用，故王者遍行而不尽也。
gù tiān zǐ jí yú bì zhū hóu jí yú shí
故天子籍于币，诸侯籍于食。
zhōng suì zhī gǔ tiào shí shí qián
中岁之谷，粜石十钱。
dà nán shí sì shí yuè yǒu sì shí zhī jí
大男食四石，月有四十之籍；
dà nǚ shí sān shí yuè yǒu sān shí zhī jí wú zǐ shí èr shí yuè yǒu èr shí zhī jí
大女食三石，月有三十之籍：吾子食二石，月有二十之籍。
suì xiōng gǔ guì dí shí èr shí qián zé dà nán yǒu bā shí zhī jí dà nǚ yǒu liù shí zhī jí wú zǐ yǒu sì shí zhī jí
岁凶谷贵，籴石二十钱，则大男有八十之籍，大女有六十之籍，吾子有四十之籍。
shì rén jūn fēi fā hào lìng shōu sè ér hù jí yě bǐ rén jūn shǒu qí běn wěi jǐn ér nán nǚ zhū jūn wú zǐ wú bù fú jí zhě yě
是人君非发号令收啬而户籍也，彼人君守其本委谨，而男女诸君吾子无不服籍者也。
yī rén lǐn shí shí rén de yú
一人廪食，十人得余；
shí rén lǐn shí bǎi rén de yú
十人廪食，百人得余；
bǎi rén lǐn shí qiān rén de yú
百人廪食，千人得余。
fu wù duō zé jiàn guǎ zé guì sàn zé qīng jù zé zhòng
夫物多则贱，寡则贵，散则轻，聚则重。
rén jūn zhī qí rán gù shì guó zhī xiàn bù zú ér yù qí cái wù
人君知其然，故视国之羡不足而御其财物。
gǔ jiàn zé yǐ bì yǔ shí bù bó jiàn zé yǐ bì yǔ yī
谷贱则以币予食，布帛贱则以币予衣。
shì wù zhī qīng zhòng ér yù zhī yǐ zhǔn gù guì jiàn kě tiáo ér jūn de qí lì
视物之轻重而御之以准，故贵贱可调而君得其利。
qián yǒu wàn shèng zhī guó ér hòu yǒu qiān shèng zhī guó wèi zhī dǐ guó
前有万乘之国，而后有千乘之国，谓之抵国。
qián yǒu qiān shèng zhī guó ér hòu yǒu wàn shèng zhī guó wèi zhī jù guó
前有千乘之国，而后有万乘之国，谓之距国。
rǎng zhèng fāng sì miàn shòu dí wèi zhī qú guó
壤正方，四面受敌，谓之衢国。
yǐ bǎi shèng qú chǔ wèi zhī tuō shí zhī jūn
以百乘衢处，谓之托食之君。
qiān shèng qú chǔ rǎng xuē shǎo bàn
千乘衢处，壤削少半。
wàn shèng qú chǔ rǎng xuē tài bàn
万乘衢处，壤削太半。
hé wèi bǎi shèng qú chǔ tuō shí zhī jūn yě
何谓百乘衢处托食之君也？
fu yǐ bǎi shèng qú chǔ wēi shè wéi zǔ qiān shèng wàn shèng zhī jiān fu guó zhī jūn bù xiāng zhòng jǔ bīng ér xiāng gōng bì yǐ wéi hàn gé bì yǔ zhī yòng
夫以百乘衢处，危慑围阻千乘万乘之间，夫国之君不相中，举兵而相攻，必以为捍挌蔽圉之用。
yǒu gōng lì bù dé xiāng
有功利不得乡。
dà chén sǐ yú wài fēn rǎng ér gōng
大臣死于外，分壤而功；
liè chén xì léi huò lǔ fēn shǎng ér lù
列陈系累获虏，分赏而禄。
shì rǎng dì jǐn yú gōng shǎng ér shuì zāng dān yú jì gū yě
是壤地尽于功赏，而税臧殚于继孤也。
shì tè míng luō yú wèi jūn ěr wú rǎng zhī yǒu
是特名罗于为君耳，无壤之有；
hào yǒu bǎi shèng zhī shǒu ér shí wú chǐ rǎng zhī yòng gù wèi tuō shí zhī jūn
号有百乘之守，而实无尺壤之用，故谓托食之君。
rán zé dà guó nèi kuǎn xiǎo guó yòng jìn hé yǐ jí cǐ
然则大国内款，小国用尽，何以及此？
yuē bǎi shèng zhī guó guān fù guǐ fú chéng sì shí zhī zhāo xī yù zhī yǐ qīng zhòng zhī zhǔn rán hòu bǎi shèng kě jí yě
曰：百乘之国，官赋轨符，乘四时之朝夕，御之以轻重之准，然后百乘可及也。
qiān shèng zhī guó fēng tiān cái zhī suǒ zhí jiè qì zhī suǒ chū cái wù zhī suǒ shēng shì suì zhī mǎn xū ér qīng zhòng qí lù rán hòu qiān shèng kě zú yě
千乘之国，封天财之所殖，诫器之所出，财物之所生，视岁之满虚而轻重其禄，然后千乘可足也。
wàn shèng zhī guó shǒu suì zhī mǎn xū chéng mín zhī huǎn jí zhèng qí hào lìng ér yù qí dà zhǔn rán hòu wàn shèng kě zī yě
万乘之国，守岁之满虚，乘民之缓急，正其号令而御其大准，然后万乘可资也。
yù qǐ yú yú shì jīn qǐ yú rǔ hàn zhū qǐ yú chì yě dōng xī nán běi jù zhōu qī qiān bā bǎi lǐ
玉起于禺氏，金起于汝汉，珠起于赤野，东西南北距周七千八百里。
shuǐ jué rǎng duàn zhōu chē bù néng tōng
水绝壤断，舟车不能通。
xiān wáng wèi qí tú zhī yuǎn qí zhì zhī nán gù tuō yòng yú qí zhòng yǐ zhū yù wéi shàng bì yǐ huáng jīn wèi zhōng bì yǐ dāo bù wéi xià bì
先王为其途之远，其至之难，故托用于其重，以珠玉为上币，以黄金为中币，以刀布为下币。
sān bì wò zhī zé fēi yǒu bǔ yú nuǎn yě shí zhī zé fēi yǒu bǔ yú bǎo yě xiān wáng yǐ shǒu cái wù yǐ yù mín shì ér píng tiān xià yě
三币握之则非有补于暖也，食之则非有补于饱也，先王以守财物，以御民事，而平天下也。
jīn rén jūn jí qiú yú mín lìng yuē shí rì ér jù zé cái wù zhī gǔ shén qù yī
今人君籍求于民，令曰十日而具，则财物之贾什去一；
lìng yuē bā rì ér jù zé cái wù zhī gǔ shén qù èr
令曰八日而具，则财物之贾什去二；
lìng yuē wǔ rì ér jù zé cái wù zhī gǔ shén qù bàn
令曰五日而具，则财物之贾什去半；
cháo lìng ér xī jù zé cái wù zhī gǔ shén qù jiǔ
朝令而夕具，则财物之贾什去九。
xiān wáng zhī qí rán gù bù qiú yú wàn mín ér jí yú hào lìng yě
先王知其然，故不求于万民而籍于号令也。