yǒu shǐ zhě yǒu wèi shǐ yǒu yǒu shǐ zhě yǒu wèi shǐ yǒu fu wèi shǐ yǒu yǒu shǐ zhě
有始者，有未始有有始者，有未始有夫未始有有始者。
yǒu yǒu zhě yǒu wú zhě yǒu wèi shǐ yǒu yǒu wú zhě yǒu wèi shǐ yǒu fu wèi shǐ yǒu yǒu wú zhě
有有者，有无者，有未始有有无者，有未始有夫未始有有无者。
suǒ wèi yǒu shǐ zhě fán fèn wèi fā
所谓有始者：繁愤未发，
méng zhào yá
萌兆牙，
wèi yǒu xíng liè yín è
未有形埒垠堮，
wú wú ruǎn ruǎn
无无蝡蝡，
jiāng yù shēng xìng
将欲生兴，
ér wèi chéng wù lèi
而未成物类，
yǒu wèi shǐ yǒu yǒu shǐ zhě tiān qì shǐ xià
有未始有有始者：天气始下，
dì qì shǐ shàng
地气始上，
yīn yáng cuò hé
阴阳错合，
xiāng yǔ yōu yóu
相与优游，
jìng chàng yú yǔ zhòu zhī jiān
竞畅于宇宙之间，
bèi dé hán hé
被德含和，
bīn fēn lóng cōng
缤纷茏苁，
yù yǔ wù jiē ér wèi chéng zhào zhèn
欲与物接而未成兆朕。
yǒu wèi shǐ yǒu fu wèi shǐ yǒu yǒu shǐ zhě tiān hán hé ér wèi jiàng de huái qì ér wèi yáng xū wú jì mò xiāo tiáo xiāo diào wú yǒu fǎng fú qì suì ér dà tōng míng míng zhě yě
有未始有夫未始有有始者：天含和而未降，地怀气而未扬，虚无寂寞，萧条霄雿，无有仿佛气遂，而大通冥冥者也。
yǒu yǒu zhě yán wàn wù chān luò gēn jīng zhī yè qīng cōng líng lóng huán hù xuàn huáng xuān fēi rú dòng qí xíng kuài xī kě qiē xún yào bǎ wò ér yǒu shù liàng
有有者：言万物掺落，根茎枝叶，青葱苓茏，萑蔰炫煌，蠉飞蠕动，蚑行哙息，可切循耀把握而有数量。
yǒu wú zhě shì zhī bù jiàn qí xíng tīng zhī bù wén qí shēng mén zhī bù kě de yě wàng zhī bù kě jí yě chǔ yǔ hù yě hào hào hàn hàn bù kě yǐn yí kuí duó ér tōng guāng yào zhě
有无者：视之不见其形，听之不闻其声，扪之不可得也，望之不可极也，储与扈冶，浩浩瀚瀚，不可隐仪揆度而通光耀者。
yǒu wèi shǐ yǒu yǒu wú zhě bāo guǒ tiān dì táo yě wàn wù dà tōng hùn míng shēn hóng guǎng dà bù kě wèi wài xī háo pōu máng bù kě wèi nèi wú huán dǔ zhī zì ér shēng yǒu wú zhī gēn
有未始有有无者：包裹天地，陶冶万物，大通混冥，深闳广大，不可为外，析豪剖芒，不可为内，无环堵之字，而生有无之根。
yǒu wèi shǐ yǒu fu wèi shǐ yǒu yǒu wú zhě tiān dì wèi pōu yīn yáng wèi pàn sì shí wèi fēn wàn wù wèi shēng wāng rán píng jìng jì rán qīng chéng mò jiàn qí xíng
有未始有夫未始有有无者：天地未剖，阴阳未判，四时未分，万物未生，汪然平静，寂然清澄，莫见其形。
ruò guāng yào zhī jiān yú wú yǒu tuì ér zì shī yě yuē yǔ néng yǒu wú ér wèi néng wú wú yě
若光耀之间于无有，退而自失也，曰：予能有无，而未能无无也。
jí qí wèi wú wú zhì miào hé cóng jí cǐ zāi
及其为无无，至妙何从及此哉！
fu dà kuài zài wǒ yǐ xíng láo wǒ yǐ shēng yì wǒ yǐ lǎo xiū wǒ yǐ sǐ
夫大块载我以形，劳我以生，逸我以老，休我以死。
shàn wǒ shēng zhě nǎi suǒ yǐ shàn wǒ sǐ yě
善我生者，乃所以善我死也。
fu cáng zhōu yú hè cáng shān yú zé rén wèi zhī gù yǐ
夫藏舟于壑，藏山于泽，人谓之固矣。
suī rán yè bàn yǒu lì zhě fù ér qū mèi zhě bù zhī yóu yǒu suǒ dùn
虽然，夜半有力者负而趋，寐者不知，犹有所遁。
ruò cáng tiān xià yú tiān xià zé wú suǒ dùn qí xíng yǐ
若藏天下于天下，则无所遁其形矣。
wù qǐ kě wèi wú dà yáng huō hu
物岂可谓无大扬攉乎？
yī fàn rén zhī xíng ér yóu xǐ
一范人之形而犹喜。
ruò rén zhě qiān biàn wàn huà ér wèi shǐ yǒu jí yě bì ér fù xīn qí wéi lè yě
若人者，千变万化而未始有极也，弊而复新，其为乐也。
kě shèng jì yá
可胜计邪？
pì ruò mèng wèi niǎo ér fēi yú tiān mèng wéi yú ér méi yú yuān fāng qí mèng yě bù zhī qí mèng yě jué ér hòu zhī qí mèng yě
譬若梦为鸟而飞于天，梦为鱼而没于渊，方其梦也，不知其梦也，觉而后知其梦也。
jīn jiāng yǒu dà jué rán hòu zhī jīn cǐ zhī wèi dà mèng yě
今将有大觉，然后知今此之为大梦也。
shǐ wú wèi shēng zhī shí yān zhī shēng zhī lè yě
始吾未生之时，焉知生之乐也；
jīn wú wèi sǐ yòu yān zhī sǐ zhī bù lè yě
今吾未死，又焉知死之不乐也。
xī gōng niú āi zhuǎn bìng yě qī rì huà wèi hǔ qí xiōng yǎn hù ér rù chān zhī zé hǔ bó ér shā zhī
昔公牛哀转病也，七日化为虎，其兄掩户而入觇之，则虎搏而杀之。
shì gù wén zhāng chéng shòu zhǎo yá yí yì zhì yǔ xīn biàn shén yǔ xíng huà
是故文章成兽，爪牙移易，志与心变，神与形化。
fāng qí wèi hǔ yě bù zhī qí cháng wéi rén yě
方其为虎也，不知其尝为人也；
fāng qí wéi rén bù zhī qí qiě wèi hǔ yě
方其为人，不知其且为虎也。
èr zhě dài xiè chuǎn chí gè lè qí chéng xíng jiǎo huá dùn mǐn shì fēi wú duān shú zhī qí suǒ méng
二者代谢舛驰，各乐其成形，狡猾钝愍，是非无端，孰知其所萌？
fu shuǐ xiàng dōng zé níng ér wèi bīng bīng yíng chūn zé pàn ér wèi shuǐ bīng shuǐ yí yì yú qián hòu ruò zhōu yuán ér qū shú xiá zhī qí suǒ kǔ lè hu
夫水向冬则凝而为冰，冰迎春则泮而为水，冰水移易于前后，若周员而趋，孰暇知其所苦乐乎？
shì gù xíng shāng yú hán shǔ zào shī zhī nüè zhě xíng yuàn ér shén zhuàng
是故形伤于寒暑燥湿之虐者，形苑而神壮；
shén shāng hu xǐ nù sī lǜ zhī huàn zhě shén jǐn ér xíng yǒu yú
神伤乎喜怒思虑之患者，神尽而形有余。
gù pí mǎ zhī sǐ yě bō zhī ruò gǎo
故罢马之死也，剥之若槁；
jiǎo gǒu zhī sǐ yě gē zhī yóu rú
狡狗之死也，割之犹濡。
shì gù shāng sǐ zhě qí guǐ ráo shí jì zhě qí shén mò shì jiē bù dé xíng shén jù méi yě
是故伤死者其鬼娆，时既者其神漠，是皆不得形神俱没也。
fu shèng rén yòng xīn zhàng xìng yī shén xiāng fú ér de zhōng shǐ shì gù qí mèi bù mèng qí jué bù yōu
夫圣人用心，杖性依神，相扶而得终始，是故其寐不梦，其觉不忧。
gǔ zhī rén yǒu chǔ hùn míng zhī zhōng shén qì bù dàng yú wài wàn wù tián mò yǐ yú jìng chān qiāng héng sháo zhī qì mò bù mí mí ér bù néng wéi hài
古之人有处混冥之中，神气不荡于外，万物恬漠以愉静，搀枪衡杓之气，莫不弥靡而不能为害。
dāng cǐ zhī shí wàn mín chāng kuáng bù zhī dōng xī
当此之时，万民猖狂，不知东西；
hán bǔ ér yóu gǔ fù ér xī
含哺而游，鼓腹而熙；
jiāo bèi tiān hé shí yú dì dé
交被天和，食于地德；
bù yǐ qǔ gù shì fēi xiāng yóu
不以曲故是非相尤；
máng máng chén chén shì wèi dà zhì
茫茫沉沉，是谓大治。
yú shì zài shàng wèi zhě zuǒ yòu ér shǐ zhī wú yín qí xìng
于是在上位者，左右而使之，毋淫其性；
zhèn fǔ ér yǒu zhī wú qiān qí dé
镇抚而有之，毋迁其德。
shì gù rén yì bù bù ér wàn wù fán zhí
是故仁义不布，而万物蕃殖；
shǎng fá bù shī ér tiān xià bīn fú
赏罚不施，而天下宾服。
qí dào kě yǐ dà měi xìng ér nán yǐ zì jì jǔ yě
其道可以大美兴，而难以自计举也。
shì gù rì jì zhī bù zú ér suì jì zhī yǒu yú
是故日计之不足，而岁计之有余。
fu yú xiāng wàng yú jiāng hú rén xiāng wàng yú dào shù
夫鱼相忘于江湖，人相忘于道术。
gǔ zhī zhēn rén lì yú tiān dì zhī běn zhōng zhì yōu yóu bào dé yáng hé ér wàn wù zá lèi yān shú kěn jiě gòu rén jiān zhī shì yǐ wù fán qí xìng mìng hu
古之真人，立于天地之本，中至优游，抱德炀和，而万物杂累焉，孰肯解构人间之事，以物烦其性命乎？
fu dào yǒu jīng jì tiáo guàn dé yī zhī dào lián gàn zhī wàn yè
夫道有经纪条贯，得一之道，连干枝万叶。
shì gù guì yǒu yǐ xíng lìng jiàn yǒu yǐ wàng bēi pín yǒu yǐ lè yè kùn yǒu yǐ chù wēi
是故贵有以行令，贱有以忘卑，贫有以乐业，困有以处危。
fu dà hán zhì shuāng xuě jiàng rán hòu zhī sōng bǎi zhī mào yě
夫大寒至，霜雪降，然后知松柏之茂也；
jù nán lǚ wēi lì hài chén yú qián rán hòu zhī shèng rén zhī bù shī dào yě
据难履危，利害陈于前，然后知圣人之不失道也。
shì gù néng dài dà yuán zhě lǚ dà fāng jìng tài qīng zhě shì dà míng lì tài píng zhě chù dà táng néng yóu míng míng zhě yǔ rì yuè tóng guāng
是故能戴大员者履大方，镜太清者视大明，立太平者处大堂，能游冥冥者与日月同光。
shì gù yǐ dào wèi gān yǐ dé wèi lún lǐ yuè wèi gōu rén yì wèi ěr tóu zhī yú jiāng fú zhī yú hǎi wàn wù fēn fēn shú fēi qí yǒu
是故以道为竿，以德为纶，礼乐为钩，仁义为饵，投之于江，浮之于海，万物纷纷，孰非其有？
fu jiā yī yú qí yuè zhī shù
夫挟依于跂跃之术，
tí qiè rén jiān zhī jì
提挈人间之际，
dǎn shàn tǐng dòng shì zhī fēng sú
掸掞挺挏世之风俗，
yǐ mō sū qiān lián wù zhī wēi miào
以摸苏牵连物之微妙，
yóu de sì qí zhì
犹得肆其志，
chōng qí yù
充其欲，
hé kuàng huái huán wěi zhī dào
何况怀环玮之道，
wàng gān dǎn
忘肝胆，
yí ěr mù
遗耳目，
dú fú yóu wú fāng zhī wài
独浮游无方之外，
bù yǔ wù xiāng bì chǎ
不与物相弊镲，
zhōng xǐ yǐ wú xíng zhī yù
中徙倚无形之域，
ér hé yǐ tiān dì zhě hu
而和以天地者乎！
ruò rán zhě yǎn qí cōng míng ér bào qí tài sù yǐ lì hài wèi chén gòu yǐ sǐ shēng wèi zhòu yè
若然者，偃其聪明，而抱其太素，以利害为尘垢，以死生为昼夜。
shì gù mù guān yù lù guī xiàng zhī zhuàng ěr tīng bái xuě qīng jiǎo zhī shēng bù néng yǐ luàn qí shén
是故目观玉辂瑰象之状，耳听《白雪》《清角》之声，不能以乱其神；
dēng qiān rèn zhī xī lín yuán xuàn zhī àn bù zú yǐ huá qí hé
登千仞之谿，临蝯眩之岸，不足以滑其和；
pì ruò zhōng shān zhī yù chuī yǐ lú tàn sān rì sān yè ér sè zé bù biàn zé zhì dé tiān dì zhī jīng yě
譬若钟山之玉，炊以炉炭，三日三夜而色泽不变，则至德天地之精也。
shì gù shēng bù zú yǐ shǐ zhī lì hé zú yǐ dòng zhī
是故生不足以使之，利何足以动之？
sǐ bù zú yǐ jìn zhī hài hé zú yǐ kǒng zhī
死不足以禁之，害何足以恐之？
míng yú sǐ shēng zhī fēn dá yú lì hài zhī biàn suī yǐ tiān xià zhī dà yì gàn zhī yī máo wú suǒ gài yú zhì yě
明于死生之分，达于利害之变，虽以天下之大易骭之一毛，无所概于志也。
fu guì jiàn zhī yú shēn yě yóu tiáo fēng zhī shí lì yě
夫贵贱之于身也，犹条风之时丽也；
huǐ yù zhī yú jǐ yóu wén méng zhī yī guò yě
毁誉之于己，犹蚊虻之一过也。
fu bǐng hào bái ér bù hēi xíng chún cuì ér bù róu chù xuán míng ér bù àn xiū yú tiān jūn ér bù wěi mèng mén zhōng lóng zhī shān bù néng jìn wéi tǐ dào néng bù bài tuān lài xuán yuān lǚ liáng zhī shēn bù néng liú yě tài xíng shí jiàn fēi hú gōu wàng zhī xiǎn bù néng nán yě
夫秉皓白而不黑，行纯粹而不糅，处玄冥而不暗，休于天钧而不伪，孟门、终隆之山不能禁，唯体道能不败，湍濑、旋渊、吕梁之深不能留也，太行石涧、飞狐、句望之险不能难也。
shì gù shēn chǔ jiāng hǎi zhī shàng ér shén yóu wèi quē zhī xià fēi děi yī yuán shú néng zhì yú cǐ zāi
是故身处江海之上，而神游魏阙之下，非得一原，孰能至于此哉！
shì gù yǔ zhì rén jū shǐ jiā wàng pín shǐ wáng gōng jiǎn qí fù guì ér lè bēi jiàn yǒng zhě shuāi qí qì tān zhě xiāo qí yù zuò ér bù jiào lì ér bù yì xū ér wǎng zhě shí ér guī gù bù yán ér néng yǐn rén yǐ hé
是故与至人居，使家忘贫，使王公简其富贵而乐卑贱，勇者衰其气，贪者消其欲，坐而不教，立而不议，虚而往者实而归，故不言而能饮人以和。
shì gù zhì dào wú wéi yī lóng yī shé
是故至道无为，一龙一蛇；
yíng suō juǎn shū yǔ shí biàn huà
盈缩卷舒，与时变化。
wài cóng qí fēng nèi shǒu qí xìng
外从其风，内守其性；
ěr mù bù yào sī lǜ bù yíng
耳目不耀，思虑不营；
qí suǒ jū shén zhě tái jiǎn yǐ yóu tài qīng yǐn dùn wàn wù qún měi méng shēng
其所居神者，台简以游太清，引楯万物，群美萌生。
shì gù shì qí shén zhě shén qù zhī xiū qí shén zhě shén jū zhī
是故事其神者神去之，休其神者神居之。
dào chū yī yuán tōng jiǔ mén sàn liù yá shè yú wú gāi diàn zhī yǔ jì mò yǐ xū wú
道出一原，通九门，散六衙，设于无垓坫之宇，寂寞以虚无。
fēi yǒu wéi yú wù yě wù yǐ yǒu wéi yú jǐ yě
非有为于物也，物以有为于己也。
shì gù jǔ shì ér shùn yú dào zhě fēi dào zhī suǒ wéi yě dào zhī suǒ shī yě
是故举事而顺于道者，非道之所为也，道之所施也。
fu tiān zhī suǒ fù de zhī suǒ zài liù hé suǒ bāo yīn yáng suǒ xǔ yǔ lù suǒ rú dào dé suǒ fú cǐ jiē shēng yī fù mǔ ér yuè yī hè yě
夫天之所覆，地之所载，六合所包，阴阳所呴，雨露所濡，道德所扶，此皆生一父母而阅一和也。
shì gù huái yú yǔ jú yòu hé ér wèi xiōng dì yǒu miáo yǔ sān wēi tōng wèi yī jiā
是故槐榆与橘柚合而为兄弟，有苗与三危通为一家。
fu mù shì hóng hú zhī fēi ěr tīng qín sè zhī shēng ér xīn zài yàn mén zhī jiān
夫目视鸿鹄之飞，耳听琴瑟之声，而心在雁门之间。
yī shēn zhī zhōng shén zhī fēn lí pōu pàn liù hé zhī nèi yī jǔ ér qiān wàn lǐ
一身之中，神之分离剖判，六合之内，一举而千万里。
shì gù zì qí yì zhě shì zhī gān dǎn hú yuè
是故自其异者视之，肝胆胡、越；
zì qí tóng zhě shì zhī wàn wù yī quān yě
自其同者视之，万物一圈也。
bǎi jiā yì shuō gè yǒu suǒ chū ruò fú mò yáng shēn shāng zhī yú zhì dào yóu gài zhī wú yī liāo ér lún zhī wú yī fú yǒu zhī kě yǐ bèi shù wú zhī wèi yǒu hài yú yòng yě
百家异说，各有所出，若夫墨、杨、申、商之于治道，犹盖之无一撩而轮之无一辐，有之可以备数，无之未有害于用也。
jǐ zì yǐ wéi dú shàn zhī bù tōng zhī yú tiān dì zhī qíng yě
己自以为独擅之，不通之于天地之情也。
jīn fú yě gōng zhī zhù qì jīn yǒng yuè yú lú zhōng bì yǒu bō yì ér bō qì zhě qí zhōng de ér níng zhì yì yǒu yǐ xiàng yú wù zhě yǐ
今夫冶工之铸器，金踊跃于炉中，必有波溢而播弃者，其中地而凝滞，亦有以象于物者矣。
qí xíng suī yǒu suǒ xiǎo yòng zāi rán wèi kě yǐ bǎo yú zhōu shì zhī jiǔ dǐng yě yòu kuàng bǐ yú guī xíng zhě hu
其形虽有所小用哉，然未可以保于周室之九鼎也，又况比于规形者乎？
qí yǔ dào xiāng qù yì yuǎn yǐ
其与道相去亦远矣。
jīn fú wàn wù zhī shū yuè zhī jǔ bǎi shì zhī jīng yè tiáo niè jiē běn yú yī gēn ér tiáo xún qiān wàn yě
今夫万物之疏跃枝举，百事之茎叶条蘖，皆本于一根而条循千万也。
ruò cǐ zé yǒu suǒ shòu zhī yǐ ér fēi suǒ shòu zhě
若此，则有所受之矣，而非所授者。
suǒ shòu zhě wú shòu yě ér wú bù shòu yě
所受者，无授也，而无不受也。
wú bù shòu yě zhě pì ruò zhōu yún zhī lóng cōng liáo cháo péng bì ér wèi yǔ shěn nì wàn wù ér bù yǔ wèi shī yān
无不受也者，譬若周云之茏苁，辽巢彭濞而为雨，沈溺万物而不与为湿焉。
jīn fú shàn shè zhě yǒu yí biǎo zhī dù rú gōng jiàng yǒu guī ju zhī shù cǐ jiē suǒ de yǐ zhì yú miào
今夫善射者，有仪表之度，如工匠有规矩之数，此皆所得以至于妙。
rán ér xī zhòng bù néng wèi féng méng zào fù bù néng wèi bó lè zhě shì yuē yù yú yī qǔ ér bù tōng yú wàn fāng zhī jì yě
然而奚仲不能为逢蒙，造父不能为伯乐者，是曰谕于一曲，而不通于万方之际也。
jīn yǐ niè rǎn zī zé hēi yú niè
今以涅染缁，则黑于涅；
yǐ lán rǎn qīng zé qīng yú lán niè fēi zī yě qīng fēi lán yě cí suī yù qí mǔ ér wú néng fù huà yǐ
以蓝染青，则青于蓝，涅非缁也，青非蓝也，兹虽遇其母，而无能复化已。
shì hé zé
是何则？
yǐ yù qí zhuǎn ér yì báo yě
以谕其转而益薄也。
hé kuàng fu wèi shǐ yǒu niè lán zào huà zhī zhě hu
何况夫未始有涅蓝造化之者乎！
qí wèi huà yě suī lòu jīn shí shū zhú bó hé zú yǐ jǔ qí shù
其为化也，虽镂金石、书竹帛，何足以举其数？
yóu cǐ guān zhī wù mò bù shēng yú yǒu yě xiǎo dà yōu yóu yǐ fu qiū háo zhī mò lún yú wú jiàn ér fù guī yú dà yǐ
由此观之，物莫不生于有也，小大优游矣，夫秋毫之末，沦于无间，而复归于大矣。
lú fú zhī hòu tōng yú wú yín ér fù fǎn yú dūn páng ruò fú wú qiū háo zhī wēi lú fú zhī yuán sì dá wú jìng tōng yú wú yín ér mò zhī yào yù yāo è zhě qí xí wēi zhòng miào tǐng dòng wàn wù chuāi wán biàn huà tiān dì zhī jiān hé zú yǐ lùn zhī
芦符之厚，通于无垠而复反于敦庞，若夫无秋豪之微，芦苻之原，四达无镜，通于无圻，而莫之要御夭遏者，其袭微重妙，挺挏万物，揣丸变化，天地之间，何足以论之！
fu jí fēng jiào mù ér bù néng bá máo fā
夫疾风教木，而不能拔毛发；
yún tái zhī gāo duò zhě zhé jí suì nǎo ér wén méng shì zú yǐ áo xiáng fu yǔ qí náo tóng chéng tiān jī fu shòu xíng yú yī quān fēi qīng wēi xì zhě yóu zú yǐ tuō qí mìng yòu kuàng wèi yǒu lèi yě
云台之高，堕者折脊碎脑，而蚊虻适足以翱翔，夫与跂蛲同乘天机，夫受形于一圈，飞轻微细者犹足以脱其命，又况未有类也？
yóu cǐ guān zhī wú xíng ér shēng yǒu xíng yì míng yǐ
由此观之，无形而生有形亦明矣。
shì gù shèng rén tuō qí shén yú líng fǔ ér guī yú wàn wù zhī chū
是故圣人托其神于灵府，而归于万物之初；
shì yú míng míng tīng yú wú shēng míng míng zhī zhōng dú jiàn xiǎo yān
视于冥冥，听于无声，冥冥之中，独见晓焉；
jì mò zhī zhōng dú yǒu zhào yān
寂漠之中，独有照焉；
qí yòng zhī yě yǐ bù yòng qí bù yòng yě ér hòu néng yòng zhī
其用之也以不用，其不用也而后能用之；
qí zhī yě nǎi bù zhī qí bù zhī yě ér hòu néng zhī zhī yě
其知也乃不知，其不知也而后能知之也。
fu tiān bù dìng rì yuè wú suǒ zài
夫天不定，日月无所载；
de bù dìng cǎo mù wú suǒ zhí
地不定，草木无所植；
suǒ lì yú shēn zhě bù níng shì fēi wú suǒ xíng
所立于身者不宁，是非无所形。
shì gù yǒu zhēn rén rán hòu yǒu zhēn zhī
是故有真人然后有真知。
qí suǒ chí zhě bù míng yōng jù zhī wú suǒ wèi zhī zhī fēi bù zhī yú
其所持者不明，庸讵知吾所谓知之非不知欤？
jīn fú jī huì zhòng hòu lèi ài xí ēn yǐ shēng huá ǒu fú yù yǎn wàn mín bǎi xìng shǐ zhī zhī xīn xīn jí rán rén lè qí xìng zhě rén yě
今夫积惠重厚，累爱袭恩，以声华呕符妪掩万民百姓，使知之欣欣亟然，人乐其性者，仁也。
jǔ dà gōng lì xiǎn míng tǐ jūn chén zhèng shàng xià míng qīn shū děng guì jiàn cún wēi guó jì jué shì jué rú zhì fán xīng huǐ zōng lì wú hòu zhě yì yě
举大功，立显名，体君臣，正上下，明亲疏，等贵贱，存危国，继绝世，决挐治烦，兴毁宗，立无后者，义也。
bì jiǔ qiào cáng xīn zhì qì cōng míng fǎn wú shí máng rán fǎng yáng yú chén āi zhī wài ér xiāo yáo yú wú shì zhī yè hán yīn tǔ yáng ér wàn wù hé tóng zhě dé yě
闭九窍，藏心志，弃聪明，反无识，芒然仿佯于尘埃之外，而消摇于无事之业，含阴吐阳，而万物和同者，德也。
shì gù dào sàn ér wèi dé dé yì ér wèi rén yì rén yì lì ér dào dé fèi yǐ
是故道散而为德，德溢而为仁义，仁义立而道德废矣。
bǎi wéi zhī mù zhǎn ér wèi xī zūn lòu zhī yǐ jī jué zá zhī yǐ qīng huáng huá zǎo tuán xiān lóng shé hǔ bào qū chéng wén zhāng rán qí duàn zài gōu zhōng yī bǐ xī zūn gōu zhōng zhī duàn zé chǒu měi yǒu jiàn yǐ rán ér shī mù xìng jūn yě
百围之木，斩而为牺尊，镂之以剞劂，杂之以青黄，华藻鏄鲜，龙蛇虎豹，曲成文章，然其断在沟中，一比牺尊沟中之断，则丑美有间矣，然而失木性钧也。
shì gù shén yuè zhě qí yán huá dé dàng zhě qí xíng wěi
是故神越者其言华，德荡者其行伪。
zhì jīng wáng yú zhōng ér yán xíng guān yú wài cǐ bù miǎn yǐ shēn yì wù yǐ
至精亡于中，而言行观于外，此不免以身役物矣。
fu qū shè xíng wěi zhě wèi jīng qiú yú wài yě
夫趋舍行伪者，为精求于外也。
jīng yǒu jiǎo jǐn ér xíng wú qióng jí zé huá xīn zhuó shén ér huò luàn qí běn yǐ
精有湫尽，而行无穷极，则滑心浊神而惑乱其本矣。
qí suǒ shǒu zhě bù dìng ér wài yín yú shì sú zhī fēng suǒ duàn chà diē zhě ér nèi yǐ zhuó qí qīng míng shì gù chóu chú yǐ zhōng ér bù dé xū yú tián dàn yǐ
其所守者不定，而外婬于世俗之风，所断差跌者，而内以浊其清明，是故踌躇以终，而不得须臾恬淡矣。
shì gù shèng rén nèi xiū dào shù ér bù wài shì rén yì
是故圣人内修道术，而不外饰仁义；
bù zhī ěr mù zhī xuān ér yóu yú jīng shén zhī hé
不知耳目之宣，而游于精神之和。
ruò rán zhě xià kuí sān quán shàng xún jiǔ tiān héng kuò liù hé dié guàn wàn wù cǐ shèng rén zhī yóu yě
若然者，下揆三泉，上寻九天，横廓六合，揲贯万物，此圣人之游也。
ruò fú zhēn rén zé dòng róng yú zhì xū ér yóu yú miè wáng zhī yě qí fěi lián ér cóng dūn yǔ chí yú fāng wài xiū hu yǔ nèi
若夫真人，则动溶于至虚而游于灭亡之野，骑蜚廉而从敦圄，驰于方外，休乎宇内；
zhú shí rì ér shǐ fēng yǔ
烛十日，而使风雨；
chén léi gōng yì kuā fù qiè fú fēi qī zhī nǚ tiān dì zhī jiān hé zú yǐ liú qí zhì
臣雷公，役夸父，妾宓妃，妻织女，天地之间何足以留其志！
shì gù xū wú zhě dào zhī shě píng yì zhě dào zhī sù
是故虚无者道之舍，平易者道之素。
fū rén zhī shì qí shén ér ráo qí jīng yíng huì rán ér yǒu qiú yú wài cǐ jiē shī qí shén míng ér lí qí zhái yě
夫人之事其神而娆其精，营慧然而有求于外，此皆失其神明而离其宅也。
shì gù dòng zhě jiǎ jiān yī yú chūn ér yē zhě wàng lěng fēng yú qiū
是故冻者假兼衣于春，而暍者望冷风于秋。
fu yǒu bìng yú nèi zhě bì yǒu sè yú wài yǐ
夫有病于内者，必有色于外矣。
fu cén mù sè qīng yì ér yíng yù wō huǎn cǐ jiē zhì mù zhī yào yě rén wú gù qiú cǐ wù zhě bì yǒu bì qí míng zhě
夫梣木色青翳，而赢瘉蜗睆，此皆治目之药也，人无故求此物者，必有蔽其明者。
shèng rén zhī suǒ yǐ hài tiān xià zhě zhēn rén wèi cháng guò yān
圣人之所以骇天下者，真人未尝过焉；
xián rén zhī suǒ yǐ jiǎo shì sú zhě shèng rén wèi cháng guān yān
贤人之所以矫世俗者，圣人未尝观焉。
fu niú tí zhī cén wú chǐ zhī lǐ kuài fù zhī shān wú zhàng zhī cái suǒ yǐ rán zhě hé yě
夫牛蹄之涔，无尺之鲤，块阜之山，无丈之材，所以然者何也？
jiē qí yíng zì xiá xiǎo ér bù néng róng jù dà yě yòu kuàng hū yǐ wú guǒ zhī zhě yá cǐ qí wéi shān yuān zhī shì yì yuǎn yǐ
皆其营字狭小而不能容巨大也，又况乎以无裹之者邪，此其为山渊之势亦远矣。
fū rén zhī jū yú shì yě bì xíng xì ér shén xiè gù bù miǎn yú xū
夫人之拘于世也，必形系而神泄，故不免于虚。
shǐ wǒ kě xì jī zhě bì qí yǒu mìng zài yú wài yě
使我可系羁者，必其有命在于外也。
zhì dé zhī shì gān míng yú hùn xián zhī yù ér xǐ yǐ yú hàn màn zhī yǔ tí qiè tiān dì ér wěi wàn wù yǐ hóng méng wèi jǐng zhù ér fú yáng hu wú zhěn yá zhī jì
至德之世，甘瞑于溷澖之域，而徙倚于汗漫之宇，提挈天地而委万物，以鸿蒙为景柱，而浮扬乎无畛崖之际。
shì gù shèng rén hū xī yīn yáng zhī qì ér qún shēng mò bù yóng yóng rán yǎng qí dé yǐ hé shùn
是故圣人呼吸阴阳之气，而群生莫不颙颙然仰其德以和顺。
dāng cǐ zhī shí mò zhī lǐng lǐ jué lí yǐn mì ér zì chéng hún hún cāng cāng chún piáo wèi sàn páng báo wèi yī ér wàn wù dà yōu shì gù suī yǒu yì zhī zhī ér wú suǒ yòng zhī
当此之时，莫之领理，决离隐密而自成，浑浑苍苍，纯朴未散，旁薄为一而万物大优，是故虽有羿之知而无所用之。
jí shì zhī shuāi yě zhì fú xī shì qí dào mèi mèi máng máng rán yín dé huái hé bèi shī pō liè ér zhī nǎi shǐ jiē yù lí qí tóng méng zhī xīn ér jué shì yú tiān dì zhī jiān shì gù qí dé fán ér bù néng yī
及世之衰也，至伏羲氏，其道昧昧芒芒然，吟德怀和，被施颇烈，而知乃始，皆欲离其童蒙之心，而觉视于天地之间，是故其德烦而不能一。
nǎi zhì shén nóng huáng dì pōu pàn dà zōng qiào lǐng tiān dì xí jiǔ kuǎn chóng jiǔ shú tí qiè yīn yáng zhuān wán gāng róu zhī jiě yè guàn wàn wù bǎi zú shǐ gè yǒu jīng jì tiáo guàn
乃至神农、黄帝，剖判大宗，窍领天地，袭九窾，重九熟，提挈阴阳，嫥捖刚柔，枝解叶贯，万物百族，使各有经纪条贯。
yú cǐ wàn mín huī huī xū xū rán mò bù sǒng shēn ér zài tīng shì shì gù zhì ér bù néng hé
于此万民睢睢盱盱然，莫不竦身而载听视，是故治而不能和。
xià qī chí zhì yú kūn wú xià hòu zhī shì shì yù lián yú wù cōng míng yòu yú wài ér xìng mìng shī qí de
下栖迟至于昆吾、夏后之世，嗜欲连于物，聪明诱于外，而性命失其得。
shī jí zhōu shì zhī shuāi jiāo chún sàn pǔ zá dào yǐ wěi jiǎn dé yǐ xíng ér qiǎo gù méng shēng
施及周室之衰，浇淳散朴，杂道以伪，俭德以行，而巧故萌生。
zhōu shì shuāi ér wáng dào fèi rú mò nǎi shǐ liè dào ér yì fēn tú ér sòng
周室衰而王道废，儒墨乃始列道而议，分徒而讼。
yú shì bó xué yǐ yí shèng huá wū yǐ xié zhòng xián gē gǔ wǔ yuán shì shī shū yǐ mǎi míng yù yú tiān xià
于是博学以疑圣，华诬以胁众，弦歌鼓舞，缘饰诗书，以买名誉于天下。
fán dēng jiàng zhī lǐ shì fú miǎn zhī fú jù zhòng bù zú yǐ jí qí biàn jī cái bù zú yǐ shàn qí fèi yú shì wàn mín nǎi shǐ mán huà lí qí gè yù xíng qí zhī wěi yǐ qiú záo ruì yú shì ér cuò zé míng lì
繁登降之礼，饰绂冕之服，聚众不足以极其变，积财不足以赡其费，于是万民乃始𣗊觟离跂，各欲行其知伪，以求凿枘于世，而错择名利。
shì gù bǎi xìng màn yǎn yú yín huāng zhī bēi ér shī qí dà zōng zhī běn
是故百姓曼衍于婬荒之陂，而失其大宗之本。
fu shì zhī suǒ yǐ sàng xìng mìng yǒu shuāi jiàn yǐ rán suǒ yóu lái zhě jiǔ yǐ
夫世之所以丧性命，有衰渐以然，所由来者久矣。
shì gù shèng rén zhī xué yě yù yǐ fǎn xìng yú chū ér yóu xīn yú xū yě
是故圣人之学也，欲以返性于初，而游心于虚也；
dá rén zhī xué yě yù yǐ tōng xìng yú liáo kuò ér jué yú jì mò yě
达人之学也，欲以通性于辽廓，而觉于寂漠也。
ruò fú sú shì zhī xué yě zé bù rán zhuó dé xián xìng nèi chóu wǔ zàng wài láo ěr mù nǎi shǐ zhāo náo zhèn qiǎn wù zhī háo máng yáo xiāo diào shāo rén yì lǐ yuè bào xíng yuè zhì yú tiān xià yǐ zhāo hào míng shēng yú shì
若夫俗世之学也则不然，擢德慊性，内愁五藏，外劳耳目，乃始招蛲振缱物之豪芒，摇消掉捎仁义礼乐，暴行越智于天下，以招号名声于世。
cǐ wǒ suǒ xiū ér bù wéi yě
此我所羞而不为也。
shì gù yǔ qí yǒu tiān xià yě bù ruò yǒu shuō yě
是故与其有天下也，不若有说也；
yǔ qí yǒu shuō yě bù ruò shàng yáng wù zhī zhōng shǐ yě ér tiáo dá yǒu wú zhī jì
与其有说也，不若尚羊物之终始也，而条达有无之际。
shì gù jǔ shì ér yù zhī bù jiā quàn jǔ shì ér fēi zhī bù jiā jū
是故举世而誉之不加劝，举世而非之不加沮；
dìng yú sǐ shēng zhī jìng ér tōng yú róng rǔ zhī lǐ
定于死生之境，而通于荣辱之理；
suī yǒu yán huǒ hóng shuǐ mí mí yú tiān xià shén wú kuī quē yú xiōng yì zhī zhōng yǐ
虽有炎火洪水弥靡于天下，神无亏缺于胸臆之中矣。
ruò rán zhě shì tiān xià zhī jiān yóu fēi yǔ fú jiè yě shú kěn fēn fēn rán yǐ wù wéi shì yě
若然者，视天下之间，犹飞羽浮芥也，孰肯分分然以物为事也？
shuǐ zhī xìng zhēn qīng ér tǔ dòng zhī
水之性真清，而土洞之；
rén xìng ān jìng ér shì yù luàn zhī
人性安静，而嗜欲乱之。
fū rén zhī suǒ shòu yú tiān zhě ěr mù zhī yú shēng sè yě kǒu bí zhī yú fāng chòu yě jī fū zhī yú hán yù qí qíng yī yě
夫人之所受于天者，耳目之于声色也，口鼻之于芳臭也，肌肤之于寒燠，其情一也。
huò tōng yú shén míng huò bù miǎn yú chī kuáng zhě hé yě
或通于神明，或不免于痴狂者，何也？
qí suǒ wèi zhì zhě yì yě
其所为制者异也。
shì gù shén zhě zhì zhī yuān yě yuān qīng zé zhì míng yǐ
是故神者智之渊也，渊清则智明矣；
zhì zhě xīn zhī fǔ yě zhì gōng zé xīn píng yǐ
智者心之府也，智公则心平矣。
rén mò jiàn yú liú mò ér jiàn yú zhǐ shuǐ zhě yǐ qí jìng yě
人莫鉴于流沫，而鉴于止水者，以其静也；
mò kuī xíng yú shēng tiě ér kuī yú míng jìng zhě yǐ dǔ qí yì yě fu wéi yì qiě jìng xíng wù zhī xìng yě
莫窥形于生铁，而窥于明镜者，以睹其易也，夫唯易且静，形物之性也。
yóu cǐ guān zhī yòng yě bì jiǎ zhī yú fú yòng yě
由此观之，用也必假之于弗用也。
shì gù xū shì shēng bái jí xiáng zhǐ yě
是故虚室生白，吉祥止也。
fu jiàn míng zhě chén gòu fú néng miǎo
夫鉴明者，尘垢弗能藐；
shén qīng zhě shì yù fú néng luàn
神清者，嗜欲弗能乱。
jīng shén yǐ yuè yú wài ér shì fù fǎn zhī shì shī zhī yú běn ér qiú zhī yú wèi yě
精神已越于外，而事复返之，是失之于本而求之于未也。
wài nèi wú fú ér yù yǔ wù jiē bì qí xuán guāng ér qiú zhī zhī yú ěr mù shì shì qí zhāo zhāo ér dào qí míng míng yě shì zhī wèi shī dào
外内无符，而欲与物接，弊其玄光，而求知之于耳目，是释其炤炤而道其冥冥也，是之谓失道。
xīn yǒu suǒ zhì ér shén kuì rán zài zhī fǎn zhī yú xū zé xiāo shuò miè xī cǐ shèng rén zhī yóu yě
心有所至，而神喟然在之，反之于虚，则消铄灭息，此圣人之游也。
gù gǔ zhī zhì tiān xià yě bì dá hu xìng mìng zhī qíng
故古之治天下也，必达乎性命之情；
qí jǔ cuò wèi bì tóng yě qí hé yú dào yī yě
其举错未必同也，其合于道一也。
fu xià rì zhī bù bèi qiú zhě fēi ài zhī yě huàn yǒu yú yú shēn yě
夫夏日之不被裘者，非爱之也，焕有余于身也；
dōng rì zhī bù yòng shà zhě fēi jiǎn zhī yě qīng yǒu yú yú shì yě
冬日之不用翣者，非简之也，清有余于适也。
fu shèng rén liàng fù ér shí dù xíng ér yī jié yú jǐ ér yǐ tān wū zhī xīn xī yóu shēng zāi
夫圣人量腹而食，度形而衣，节于己而已，贪污之心，奚由生哉？
gù néng yǒu tiān xià zhě bì wú yǐ tiān xià wèi yě
故能有天下者，必无以天下为也；
néng yǒu míng yù zhě bì wú yǐ qū xíng qiú zhě yě
能有名誉者，必无以趋行求者也。
shèng rén yǒu suǒ yú dá dá zé shì yù zhī xīn wài yǐ
圣人有所于达，达则嗜欲之心外矣。
kǒng mò zhī dì zǐ jiē yǐ rén yì zhī shù jiào dǎo yú shì rán ér bù miǎn yú léi shēn yóu bù néng xíng yě yòu kuàng suǒ jiào píng
孔、墨之弟子，皆以仁义之术教导于世，然而不免于儡，身犹不能行也，又况所教平！
shì hé zé
是何则？
qí dào wài yě
其道外也。
fu yǐ wèi qiú fǎn yú běn xǔ yóu bù néng xíng yě yòu kuàng qí mín hu
夫以未求返于本，许由不能行也，又况齐民乎！
chéng dá yú xìng mìng zhī qíng ér rén yì gù fù yǐ qū shè hé zú yǐ huá xīn
诚达于性命之情，而仁义固附矣，趋舍何足以滑心！
ruò fú shén wú suǒ yǎn
若夫神无所掩，
xīn wú suǒ zài
心无所载，
tōng dòng tiáo dá
通洞条达，
tián mò wú shì
恬漠无事，
wú suǒ níng zhì
无所凝滞，
xū jì yǐ dài
虚寂以待，
shì lì bù néng yòu yě
势利不能诱也，
biàn zhě bù néng shuō yě
辩者不能说也，
shēng sè bù néng yín yě
声色不能婬也，
měi zhě bù néng làn yě
美者不能滥也，
zhì zhě bù néng dòng yě
智者不能动也，
yǒng zhě bù néng kǒng yě
勇者不能恐也，
cǐ zhēn rén zhī dào yě
此真人之道也。
ruò rán zhě táo yě wàn wù yǔ zào huà zhě wéi rén tiān dì zhī jiān yǔ zhòu zhī nèi mò néng yāo è
若然者，陶冶万物，与造化者为人，天地之间，宇宙之内，莫能夭遏。
fu huà shēng zhě bù sǐ ér huà wù zhě bù huà
夫化生者不死，而化物者不化。
shén jīng yú qū shān tài xíng ér bù néng nán rù yú sì hǎi jiǔ jiāng ér bù néng rú chù xiǎo ài ér bù sāi héng jiōng tiān dì zhī jiān ér bù tiǎo
神经于驱山、太行而不能难，入于四海九江而不能儒，处小隘而不塞，横扃天地之间而不窕。
bù tōng cǐ zhě suī mù shù qiān yáng zhī qún ěr fēn bā fēng zhī diào zú dié yáng ā zhī wǔ ér shǒu huì lǜ shuǐ zhī qū zhì zhōng tiān de míng zhào rì yuè biàn jiě lián huán zé rùn yù shí yóu wú yì yú zhì tiān xià yě
不通此者，虽目数千羊之群，耳分八风之调，足蹀《阳阿》之舞，而手会《绿水》之趋，智终天地，明照日月，辩解连环，泽润玉石，犹无益于治天下也。
jìng mò tián dàn suǒ yǐ yǎng xìng yě
静漠恬澹，所以养性也；
hé yú xū wú suǒ yǐ yǎng dé yě
和愉虚无，所以养德也。
wài bù huá nèi zé xìng de qí yi
外不滑内，则性得其宜；
xìng bù dòng hé zé dé ān qí wèi
性不动和，则德安其位。
yǎng shēng yǐ jīng shì bào dé yǐ zhōng nián kě wèi néng hé dào yǐ
养生以经世，抱德以终年，可谓能何道矣。
ruò rán zhě xuè mài wú yù zhì wǔ zàng wú wèi qì huò fú fú néng náo huá fěi yù fú néng chén gòu gù néng zhì qí jí
若然者，血脉无郁滞，五藏无蔚气，祸福弗能挠滑，非誉弗能尘垢，故能致其极。
fēi yǒu qí shì shú néng jì yān
非有其世，孰能济焉？
yǒu qí rén bù yù qí shí shēn yóu bù néng tuō yòu kuàng wú dào hu
有其人，不遇其时，身犹不能脱，又况无道乎！
qiě rén zhī qíng ěr mù yìng gǎn dòng xīn zhì zhī yōu lè shǒu zú zhī jí yǎng pì hán shǔ suǒ yǐ yǔ wù jiē yě
且人之情，耳目应感动，心志知忧乐，手足之疾痒，辟寒暑，所以与物接也。
fēng chài shì zhǐ ér shén bù néng yán wén méng fū ér zhī bù néng píng fu yōu huàn zhī lái yīng rén xīn yě fēi zhí fēng chài zhī shì dú ér wén méng zhī cǎn dá yě ér yù jìng mò xū wú nài zhī hé zāi
蜂虿螫指而神不能檐，蚊虻肤而知不能平，夫忧患之来，撄人心也，非直蜂虿之螫毒而蚊虻之惨怛也，而欲静漠虚无，奈之何哉！
fu mù chá qiū háo zhī mò ěr bù wén léi tíng zhī yīn
夫目察秋毫之末，耳不闻雷霆之音；
ěr diào yù shí zhī shēng mù bù jiàn tài shān zhī gāo hé zé
耳调玉石之声，目不见泰山之高，何则？
xiǎo yǒu suǒ zhì ér dà yǒu suǒ wàng yě
小有所志而大有所忘也。
jīn wàn wù zhī lái zhuó bá wú xìng qiān qǔ wú qíng yǒu ruò quán yuán suī yù wù bǐng qí kě de yá
今万物之来，擢拔吾性，攓取吾情，有若泉源，虽欲勿禀，其可得邪？
jīn fú shù mù zhě guàn yǐ fán shuǐ chóu yǐ féi rǎng yī rén yǎng zhī shí rén bá zhī zé bì wú yú niè yòu kuàng yǔ yī guó tóng fá zhī zāi
今夫树木者，灌以瀿水，畴以肥壤，一人养之，十人拔之，则必无余孽，又况与一国同伐之哉！
suī yù jiǔ shēng qǐ kě de hu
虽欲久生，岂可得乎？
jīn pén shuǐ zài tíng qīng zhī zhōng rì wèi néng jiàn méi jié zhuó zhī bù guò yī náo ér bù néng chá fāng yuán
今盆水在庭，清之终日，未能见眉睫，浊之不过一挠，而不能察方员。
rén shén yì zhuó ér nán qīng yóu pén shuǐ zhī lèi yě kuàng yī shì ér náo huá zhī hé de xū yú píng hu
人神易浊而难清，犹盆水之类也，况一世而挠滑之，曷得须臾平乎？
gǔ zhě zhì dé zhī shì gǔ biàn qí sì nóng lè qí yè dài fū ān qí zhí ér chǔ shì xiū qí dào
古者至德之世，贾便其肆，农乐其业，大夫安其职，而处士修其道。
dāng cǐ zhī shí fēng yǔ bù huǐ shé cǎo mù bù yāo jiǔ dǐng chóng wèi zhū yù rùn zé luò chū dān shū hé chū lǜ tú gù xǔ yóu fāng huí shàn juàn pī yī de dá qí dào
当此之时，风雨不毁折，草木不夭，九鼎重味，珠玉润泽，洛出《丹书》，河出《绿图》，故许由、方回、善卷、披衣得达其道。
hé zé
为什么呢？
shì zhī zhǔ yǒu yù lì tiān xià zhī xīn shì yǐ rén de zì lè qí jiān
世之主有欲利天下之心，是以人得自乐其间。
sì zǐ zhī cái fēi néng jìn shàn gài jīn zhī shì yě rán mò néng yǔ zhī tóng guāng zhě yù táng yú zhī shí
四子之才，非能尽善盖今之世也，然莫能与之同光者，遇唐虞之时。
dǎi zhì xià jié yīn zhòu fán shēng rén gū jiàn zhě wèi páo luò zhù jīn zhù pōu xián rén zhī xīn xī cái shì zhī jìng hǎi guǐ hòu zhī nǚ zū méi bó zhī hái
逮至夏桀、殷纣，燔生人，辜谏者，为炮烙，铸金柱，剖贤人之心，析才士之胫，醢鬼侯之女，葅梅伯之骸。
dāng cǐ zhī shí shān bēng sān chuān hé fēi niǎo shā yì zǒu shòu jǐ jiǎo
当此之时，山崩，三川涸，飞鸟铩翼，走兽挤脚。
dāng cǐ zhī shí qǐ dú wú shèng rén zāi
当此之时，岂独无圣人哉？
rán ér bù néng tōng qí dào zhě bù yù qí shì
然而不能通其道者，不遇其世。
fu niǎo fēi qiān rèn zhī shàng shòu zǒu cóng báo zhī zhōng huò yóu jí zhī yòu kuàng biān hù qí mín hu
夫鸟飞千仞之上，兽走丛薄之中，祸犹及之，又况编户齐民乎！
yóu cǐ guān zhī tǐ dào zhě bù zhuān zài yú wǒ yì yǒu xì yú shì zhě yǐ
由此观之，体道者不专在于我，亦有系于世者矣。
fu lì yáng zhī dōu yī xī fǎn ér wèi hú yǒng lì shèng zhī yǔ bà qiè bù xiào zhě tóng mìng
夫历阳之都，一夕反而为湖，勇力圣知与罢怯不肖者同命；
wū shān zhī shàng shùn fēng zòng huǒ gāo xià zǐ zhī yǔ xiāo ài jù sǐ
巫山之上，顺风纵火，膏夏紫芝与萧、艾俱死。
gù hé yú bù dé míng mù zhì jia bù dé yù shí qí suǒ shēng zhě rán yě
故河鱼不得明目，穉稼不得育时，其所生者然也。
gù shì zhì zé yú zhě bù néng dú luàn shì luàn zé zhì zhě bù néng dú zhì
故世治则愚者不能独乱，世乱则智者不能独治。
shēn dǎo yú zhuó shì zhī zhōng ér zé dào zhī bù xíng yě shì yóu liǎng bàn qí jì ér qiú qí zhì qiān lǐ yě
身蹈于浊世之中，而责道之不行也，是犹两绊骐骥，而求其致千里也。
zhì yuán kǎn zhōng zé yǔ tún tóng fēi bù qiǎo jié yě wú suǒ sì qí néng yě
置猨槛中，则与豚同，非不巧捷也，无所肆其能也。
shùn zhī gēng táo yě bù néng lì qí lǐ
舜之耕陶也，不能利其里；
nán miàn wáng zé dé shī hu sì hǎi
南面王则德施乎四海。
rén fēi néng yì yě chù biàn ér shì lì yě
仁非能益也，处便而势利也。
gǔ zhī shèng rén qí hé yú níng jìng xìng yě
古之圣人，其和愉宁静，性也；
qí zhì dé dào xíng mìng yě
其志得道行，命也。
shì gù xìng zāo mìng ér hòu néng xíng mìng de xìng ér hòu néng míng
是故性遭命而后能行，命得性而后能明。
wū hào zhī gōng xī zi zhī nǔ bù néng wú xián ér shè
乌号之弓，溪子之弩，不能无弦而射；
yuè líng shǔ tǐng bù néng wú shuǐ ér fú
越舲蜀艇，不能无水而浮。
jīn zēng jiǎo jī ér zài shàng gǔ zhāng ér zài xià suī yù áo xiáng qí shì yān de
今矰缴机而在上，罟张而在下，虽欲翱翔，其势焉得！
gù shī yún cǎi cǎi juǎn ěr bù yíng qīng kuāng jiē wǒ huái rén tián bǐ zhōu xíng
故《诗》云：“采采卷耳，不盈倾筐，嗟我怀人，寘彼周行。
yǐ yán mù yuǎn shì yě
”以言慕远世也。