mèng chūn zhī yuè zhāo yáo zhǐ yín hūn cān zhōng dàn wěi zhōng
孟春之月,招摇指寅,昏参中,旦尾中。
qí wèi dōng fāng qí rì jiǎ yǐ shèng dé zài mù qí chóng lín qí yīn jiǎo lǜ zhōng tài cù qí shù bā qí wèi suān qí chòu shān
其位东方,其日甲乙,盛德在木,其虫鳞,其音角,律中太蔟,其数八,其味酸,其臭膻。
qí sì hù
其祀户。
jì xiān pí
祭先脾。
dōng fēng jiě dòng zhé chóng shǐ zhèn sū yú shàng fù bīng tǎ jì yú hòu yàn běi
东风解冻,蛰虫始振苏,鱼上负冰,獭祭鱼,候雁北。
tiān zǐ yī qīng yī chéng cāng lóng fú cāng yù jiàn qīng qí shí mài yǔ yáng fú bā fēng shuǐ cuàn qí suì huǒ
天子衣青衣,乘苍龙,服苍玉,建青旗,食麦与羊,服八风水,爨其燧火。
dōng gōng yù nǚ qīng sè yī qīng cǎi gǔ qín sè
东宫御女青色,衣青采,鼓琴瑟。
qí bīng máo qí chù yáng cháo yú qīng yáng zuǒ gè yǐ chū chūn lìng
其兵矛,其畜羊,朝于青阳左个,以出春令。
bù dé shī huì xíng qìng shǎng shěng yáo fù
布德施惠,行庆赏,省徭赋。
lì chūn zhī rì tiān zǐ qīn lǜ sān gōng jiǔ qīng dài fū yǐ yíng suì yú dōng jiāo
立春之日,天子亲率三公九卿大夫以迎岁于东郊。
xiū chú cí wèi bì dǎo guǐ shén xī shēng yòng mǔ
修除祠位,币祷鬼神,牺牲用牡。
jìn fá mù wú fù cháo shā tāi yāo wú mí wú luǎn wú jù zhòng zhì chéng guō yǎn gé mái cī
禁伐木,毋覆巢杀胎夭,毋麛,毋卵,毋聚众置城郭,掩骼薶骴。
mèng chūn xíng xià lìng zé fēng yǔ bù shí cǎo mù hàn luò guó nǎi yǒu kǒng
孟春行夏令,则风雨不时,草木旱落,国乃有恐;
xíng qiū lìng zé qí mín dà yì piāo fēng bào yǔ zǒng zhì lí wèi péng hāo bìng xìng
行秋令,则其民大疫,飘风暴雨总至,黎萎蓬蒿并兴;
xíng dōng lìng zé shuǐ lǎo wèi bài yǔ shuāng dà báo shǒu jià bù rù
行冬令,则水潦为败,雨霜大雹,首稼不入。
zhēng yuè guān sī kōng qí shù yáng
正月官司空,其树杨。
zhòng chūn zhī yuè zhāo yáo zhǐ mǎo hūn hú zhōng dàn jiàn xīng zhōng
仲春之月,招摇指卯,昏弧中,旦建星中。
qí wèi dōng fāng qí rì jiǎ yǐ qí chóng lín qí yīn jiǎo lǜ zhōng jiā zhōng qí shù bā qí wèi suān qí chòu shān
其位东方,其日甲乙,其虫鳞,其音角,律中夹钟,其数八,其味酸,其臭膻。
qí sì hù
其祀户。
jì xiān pí
祭先脾。
shǐ yǔ shuǐ táo lǐ shǐ huá cāng gēng míng yīng huà wèi jiū
始雨水,桃李始华,苍庚鸣,鹰化为鸠。
tiān zǐ yī qīng yī chéng cāng lóng fú cāng yù jiàn qīng qí shí mài yǔ yáng fú bā fēng shuǐ bào qí suì huǒ
天子衣青衣,乘苍龙,服苍玉,建青旗,食麦与羊,服八风水,暴萁燧火。
dōng gōng yù nǚ qīng sè yī qīng cǎi gǔ qín sè
东宫御女青色,衣青采,鼓琴瑟。
qí bīng máo qí chù yáng cháo yú qīng yáng tài miào
其兵矛,其畜羊,朝于青阳太庙。
mìng yǒu sī shěng líng yǔ qù zhì gù wú chī lüě zhǐ yù sòng yǎng yòu xiǎo cún gū dú yǐ tōng gōu méng
命有司,省囹圄,去桎梏,毋笞掠,止狱讼,养幼小,存孤独,以通句萌。
zé yuán rì lìng mín shè
择元日令民社。
shì yuè yě rì yè fēn léi shǐ fā shēng zhé chóng xián dòng sū
是月也,日夜分,雷始发声,蛰虫咸动苏。
xiān léi sān rì zhèn duó yǐ lìng yú zhào mín yuē léi qiě fā shēng yǒu bù jiè qí róng zhǐ zhě shēng zǐ bù bèi bì yǒu xiōng zāi
先雷三日,振铎以令于兆民曰:雷且发声,有不戒其容止者,生子不备,必有凶灾。
lìng guān shì tóng dù liàng jūn héng shí jué dòu chēng duān quán gài
令官市同度量,钧衡石,角斗称,端权概。
wú jié chuān zé wú lù bēi chí wú fén shān lín wú zuò dà shì yǐ fáng nóng gōng
毋竭川泽,毋漉陂池,毋焚山林,毋作大事以妨农功。
jì bù yòng xī shēng yòng guī bì gèng pí bì
祭不用牺牲,用圭壁,更皮币。
zhòng chūn xíng qiū lìng zé qí guó dà shuǐ hán qì zǒng zhì kòu róng lái zhēng
如果在仲春时节施行秋季的政令,那么国家就会发大水,寒气会一起到来,敌寇会来侵犯;
xíng dōng lìng zé yáng qì bù shèng mài nǎi bù shú mín duō xiāng cán
行冬令,则阳气不胜,麦乃不熟,民多相残;
xíng xià lìng zé qí guó dà hàn nuǎn qì zǎo lái chóng míng wéi hài
行夏令,则其国大旱,暖气早来,虫螟为害。
èr yuè guān cāng qí shù xìng
二月官仓,其树杏。
jì chūn zhī yuè zhāo yáo zhǐ chén hūn qī xīng zhōng dàn qiān niú zhōng
季春之月,招摇指辰,昏七星中,旦牵牛中。
qí wèi dōng fāng qí rì jiǎ yǐ qí chóng lín qí yīn jiǎo lǜ zhōng gū xǐ qí shù bā qí wèi suān qí chòu shān qí bǎ hù jì xiān pí
其位东方,其日甲乙,其虫鳞,其音角,律中姑洗,其数八,其味酸,其臭膻,其把户,祭先脾。
tóng shǐ huá tián shǔ huà wèi jià hóng shǐ jiàn píng shǐ shēng
桐始华,田鼠化为驾,虹始见,萍始生。
tiān zǐ yī qīng yī chéng cāng lóng fú cāng yù jiàn qīng qí shí mài yǔ yáng fú bā fēng shuǐ bào qí suì huǒ
天子衣青衣,乘苍龙,服苍玉,建青旗,食麦与羊,服八风水,暴萁燧火。
dōng gōng yù nǚ qīng sè yī qīng cǎi gǔ qín sè qí bīng máo qí chù yáng cháo yú qīng yáng yòu gè
东宫御女青色,衣青采,鼓琴瑟,其兵矛,其畜羊,朝于青阳右个。
zhōu mù fù zhōu wǔ fù wǔ fǎn nǎi yán jù yú tiān zǐ
舟牧覆舟,五覆五反,乃言具于天子。
tiān zǐ wū shǐ chéng zhōu jiàn wěi yú qǐn miào nǎi wèi mài qí shí
天子乌始乘舟,荐鲔于寝庙,乃为麦祈实。
shì yuè yě shēng qì fāng shèng yáng qì fā xiè jù zhě bì chū méng zhě jǐn dá bù kě yǐ nèi
是月也,生气方盛,阳气发泄,句者毕出,萌者尽达,不可以内。
tiān zǐ mìng yǒu sī fā qūn cāng zhù pín qióng zhèn fá jué
天子命有司发囷仓,助贫穷,振乏绝;
kāi fǔ kù chū bì bó shǐ zhū hóu pìn míng shì lǐ xián zhě
开府库,出币帛,使诸侯,聘名士,礼贤者。
mìng sī kōng shí yǔ jiāng jiàng xià shuǐ shàng téng xún háng guó yì zhōu shì yuán yě xiū lì dī fáng dǎo tōng gōu dú dá lù chú dào cóng guó shǐ zhì jìng zhǐ
命司空,时雨将降,下水上腾,循行国邑,周视原野,修利堤防,导通沟读,达路除道,从国始,至境止。
tián liè bì yì jū fú luó wǎng wèi dú zhī yào wú chū jiǔ mén
田猎毕弋、罝罘罗网,𫗪毒之药,毋出九门。
nǎi jìn yě yú wú fá sāng xiǔ
乃禁野虞,毋伐桑朽。
míng jiū fèn qí yǔ dài rén jiàng yú sāng
鸣鸠奋其羽,戴鵀降于桑。
jù pū qǔ jǔ kuāng
具扑曲筥筐。
hòu fēi zhāi jiè dōng xiāng qīn sāng shěng fù shǐ quàn cán shì
后妃斋戒,东乡亲桑,省妇使,劝蚕事。
mìng wǔ kù lìng bǎi gōng shěn jīn tiě pí gé jīn jiǎo jiàn gàn zhī jiāo dān qī wú yǒu bù liáng
命五库,令百工,审金铁皮革筋角箭干脂胶丹漆,无有不良。
zé xià xún jí rì dà hé lè zhì huān xīn
择下旬吉日,大合乐,致欢欣。
nǎi hé niú téng mǎ yóu pìn yú mù
乃合牛腾马,游牝于牧。
lìng guó nuó jiǔ mén zhé rǎng yǐ bì chūn qì
令国傩,九门磔攘,以毕春气。
xíng shì yuè lìng gān yǔ zhì sān xún
行是月令,甘雨至三旬。
jì chūn xíng dōng lìng zé hán qì shí fā cǎo mù jiē sù guó yǒu dà kǒng
季春时节如果施行冬季的政令,就会时常有寒气发作,草木凋零,国家会有大的恐慌;
xíng xià lìng zé mín duō jí yì shí yǔ bù jiàng shān líng bù dēng
行夏令,则民多疾疫,时雨不降,山陵不登;
xíng qiū lìng zé tiān duō shěn yīn yín yǔ zǎo jiàng bīng gé bìng qǐ
如果施行秋季的政令,天气就会多阴沉,连绵的雨过早降下,战争一起发生。
sān yuè guān xiāng qí shù li
三月官乡,其树李。
mèng xià zhī yuè zhāo yáo zhǐ sì hūn yì zhōng dàn wù nǚ zhōng
孟夏之月,招摇指巳,昏翼中,旦婺女中。
qí wèi nán fāng qí rì bǐng dīng shèng dé zài huǒ qí chóng yǔ qí yīn zhēng lǜ zhōng zhòng lǚ qí shù qí wèi kǔ qí chòu jiāo qí sì shè jì xiān fèi
其位南方,其日丙丁,盛德在火,其虫羽,其音征,律中仲吕,其数,其味苦,其臭焦,其祀社,祭先肺。
lóu guō míng qiū yǐn chū wáng guā shēng kǔ cài xiù
蝼蝈鸣,丘螾出,王瓜生,苦菜秀。
tiān zǐ yī chì yī chéng chì liú fú chì yù jiàn chì qí shí shū yǔ jī fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天子衣赤衣,乘赤骝,服赤玉,建赤旗,食菽与鸡,服八风水,爨柘燧火。
nán gōng yù nǚ chì sè yī chì cǎi chuī yú shēng
南宫御女赤色,衣赤采,吹竽笙。
qí bīng qián qí chù jī cháo yú míng táng zuǒ gè yǐ chū xià lìng
其兵干,其畜鸡,朝于明堂左个,以出夏令。
lì xià zhī rì tiān zǐ qīn lǜ sān gōng jiǔ qīng dài fū yǐ yíng suì yú nán jiāo
立夏之日,天子亲率三公九卿大夫以迎岁于南郊。
hái nǎi shǎng cì fēng zhū hóu xiū lǐ lè xiǎng zuǒ yòu
还乃赏赐,封诸侯,修礼乐,飨左右。
mìng tài wèi xiān jié jùn xuǎn xián liáng jǔ xiào tì
命太尉,先杰俊,选贤良,举孝悌。
xíng jué chū lù zuǒ tiān cháng yǎng jì xiū zēng gāo wú yǒu huī huài
行爵出禄,佐天长养,继修增高,无有隳坏。
wú xìng tǔ gōng wú fá dà shù
毋兴土功,毋伐大树。
lìng yě yú xíng tián yuán quàn nóng shì qū shòu chù wù lìng hài gǔ
令野虞,行田原,劝农事,驱兽畜,勿令害谷。
tiān zǐ yǐ zhì cháng mài xiān jiàn qǐn miào
天子以彘尝麦,先荐寝庙。
jù chù bǎi yào mí cǎo sǐ
聚畜百药,靡草死。
mài qiū zhì jué xiǎo zuì
麦秋至,决小罪。
duàn báo xíng
断薄刑。
mèng xià xíng qiū lìng zé kǔ yǔ shù lái wǔ gǔ bù zī sì lín rù bǎo
孟夏行秋令,则苦雨数来,五谷不滋,四邻入保。
xíng dōng lìng zé cǎo mù zǎo kū hòu nǎi dà shuǐ bài huài chéng guō
行冬令,则草木早枯,后乃大水败坏城郭。
xíng chūn lìng zé chǔn huáng wèi bài bào fēng lái gé xiù cǎo bù shí
行春令,则蠢蝗为败,暴风来格,秀草不实。
sì yuè guān tián qí shù táo
四月官田,其树桃。
zhòng xià zhī yuè zhāo yáo zhǐ wǔ hūn gāng zhōng dàn wēi zhōng
仲夏之月,招摇指午,昏亢中,旦危中。
qí wèi nán fāng qí rì bǐng dīng qí chóng yǔ qí yīn zhēng lǜ zhōng ruí bīn qí shù qī qí wèi kǔ qí chòu jiāo qí sì zào jì xiān pèi
其位南方,其日丙丁,其虫羽,其音征,律中蕤宾,其数七,其味苦,其臭焦,其祀灶,祭先沛。
xiǎo shǔ zhì táng láng shēng jú shǐ míng fǎn shé wú shēng
小暑至,螳螂生,鵙始鸣,反舌无声。
tiān zǐ yī chì yī chéng chì liú fú chì yù zài chì qí shí shū yǔ jī fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天子衣赤衣,乘赤骝,服赤玉,载赤旗,食菽与鸡,服八风水,爨柘燧火。
nán gōng yù nǚ chì sè yī chì cǎi chuī yú shēng qí bīng jǐ qí chù jī cháo yú míng táng tài miào
南宫御女赤色,衣赤采,吹竽笙,其兵戟,其畜鸡,朝于明堂太庙。
mìng lè shī xiū táo pí qín sè guǎn xiāo tiáo yú hǔ shì zhōng qìng zhí gàn qi gē yǔ
命乐师修鞀鼙琴瑟管萧,调竽箎,饰钟磬,执干戚戈羽。
mìng yǒu sī wèi mín qí sì shān chuān bǎi yuán
命有司为民祈祀山川百源。
dà yú dì yòng shèng lè
大雩帝,用盛乐。
tiān zǐ yǐ zhì cháng shǔ xiū yǐ hán táo xiān jiàn qǐn miào
天子以雉尝黍,羞以含桃,先荐寝庙。
jìn mín wú yì lán yǐ rǎn wú shāo huī wú bào bù mén yán wú bì guān shì wú suǒ tǐng zhòng qiú yì qí shí cún guān guǎ zhèn sǐ shì yóu mù bié qí qún zhí téng jū bān mǎ zhèng
禁民无刈蓝以染,毋烧灰,毋暴布,门阎无闭,关市无索,挺重囚,益其食,存鳏寡,振死事,游牧别其群,执腾驹,班马政。
rì cháng zhì yīn yáng zhēng sǐ shēng fēn
日长至,阴阳争,死生分。
jūn yú zhāi jiè shèn shēn wú zào jié shēng sè báo zī wèi
君于斋戒,慎身无躁,节声色,薄滋味。
bǎi guān jìng shì wú jìng yǐ dìng yàn yīn zhī suǒ chéng
百官静,事无径,以定晏阴之所成。
lù jiǎo jiě chán shǐ míng bàn xià shēng mù jǐn róng
鹿角开始脱落,蝉开始鸣叫,半夏生长,木槿开花。
jìn mín wú fā huǒ kě yǐ jū gāo míng yuǎn tiào wàng dēng qiū líng chù tái shù
禁民无发火,可以居高明,远眺望,登丘陵,处台树。
zhòng xià xíng dōng lìng zé báo xiàn shāng gǔ dào lù bù tōng bào bīng lái zhì
如果在仲夏施行冬季的政令,就会下冰雹霰雪损害谷物,道路不通,暴虐的军队会来侵犯;
xíng chūn lìng zé wǔ gǔ bù shú bǎi tè shí qǐ qí guó nǎi jī
行春令,则五谷不熟,百螣时起,其国乃饥;
xíng qiū lìng zé zǎo mù líng luò guǒ shí zǎo chéng mín yāng yú yì
行秋令,则早木零落,果实蚤成,民殃于疫。
wǔ yuè guān xiāng qí shù yú
五月官相,其树榆。
jì xià zhī yuè zhāo yáo zhǐ wèi hūn xīn zhōng dàn kuí zhōng
季夏之月,招摇指未,昏心中,旦奎中。
qí wèi zhōng yāng qí rì wù jǐ shèng dé zài tǔ qí chóng yíng qí yīn gōng lǜ zhōng bǎi zhōng qí shù wǔ qí wèi gān qí chòu xiāng qí sì wèi léi jì xiān xīn
其位中央,其日戊己,盛德在土,其虫赢,其音宫,律中百钟,其数五,其味甘,其臭香,其祀为雷,祭先心。
liáng fēng shǐ zhì xī shuài jū ào yīng nǎi xué xí fǔ cǎo huà wèi yá
凉风始至,蟋蟀居奥,鹰乃学习,腐草化为蚜。
tiān zǐ yī huáng yī chéng huáng liú fú huáng yù jiàn huáng qí shí jì yǔ niú fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天子衣黄衣,乘黄骝,服黄玉,建黄旗,食稷与牛,服八风水,爨柘燧火。
zhōng gōng yù nǚ huáng sè yī huáng cǎi
中宫御女黄色,衣黄采。
qí bīng jiàn qí chù niú cháo yú zhōng gōng
其兵剑,其畜牛,朝于中宫。
nǎi mìng yú rén fá jiāo qǔ tuó dēng guī qǔ zhòng
乃命渔人伐蛟取鼍,登龟取重。
lìng pāng rén rén cái wěi
令滂人,人材苇。
mìng sì jiān dài fū lìng bǎi xiàn zhī zhì chú yǐ yǎng xī shēng yǐ gōng huáng tiān shàng dì míng shān dà chuān sì fāng zhī shén zōng miào shè jì wèi mín qí fú xíng huì
命四监大夫,令百县之秩刍,以养牺牲,以供皇天上帝、名山大川、四方之神、宗庙社稷,为民祈福行惠。
lìng diào sǐ wèn jí cún shì zhǎng lǎo xíng shì zhōu hòu xí yàn yǐ sòng wàn wù guī yě
令吊死问疾,存视长老,行释粥,厚席彦,以送万物归也。
mìng fù guān rǎn cǎi fǔ fú wén zhāng qīng huáng bái hēi mò bù zhì liáng yǐ gěi zōng miào zhī fú bì xuān yǐ míng
命妇官染彩,黼黻文章,青黄白黑,莫不质良,以给宗庙之服,必宣以明。
shì yuè yě shù mù fāng shèng wù gǎn zhǎn fá
是月也,树木方盛,勿敢斩伐。
bù kě yǐ hé zhū hóu qǐ tǔ gōng
不可以合诸侯,起土功。
dòng zhòng xīng bīng bì yǒu tiān yāng
动众兴兵,必有天殃。
shàng rùn rù shǔ dà yǔ shí xíng lì yǐ shā cǎo fèn tián chóu yǐ féi tǔ jiāng
上润褥暑,大雨时行,利以杀草粪田畴,以肥土疆。
jì xià xíng chūn lìng zé gǔ shí jiě luò duō fēng xiào mín nǎi qiān xǐ
季夏行春令,则谷实解落,多风效,民乃迁徙;
xíng qiū lìng zé qiū yú shuǐ lǎo jià sè bù shú nǎi duō shuǐ zāi
行秋令,则丘隅水潦,稼穑不熟,乃多水灾;
xíng dōng lìng zé fēng hán bù shí yīng sǔn zǎo zhì sì bǐ rù bǎo
行冬令,则风寒不时,鹰隼蚤挚,四鄙入保。
liù yuè guān shǎo nèi qí shù zǐ
六月官少内,其树梓。
mèng qiū zhī yuè zhāo yáo zhǐ shēn hūn dòu zhōng dàn bì zhōng
孟秋之月,招摇指申,昏斗中,旦毕中。
qí wèi xī fāng qí rì gēng xīn shèng dé zài jīn qí chóng máo qí yīn shāng lǜ zhōng yí zé qí shǔ jiǔ qí wèi xīn qí chòu xīng qí bǎ mén jì xiān gān
其位西方,其日庚辛,盛德在金,其虫毛,其音商,律中夷则,其数九,其味辛,其臭腥,其把门,祭先肝。
liáng fēng zhì bái lù jiàng hán chán míng yīng nǎi jì wū yòng shǐ xíng lù
凉风至,白露降,寒蝉鸣,鹰乃祭乌,用始行戮。
tiān yú yī bái yī chéng bái luò fú bái yù jiàn bái qí shí má yǔ quǎn fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天于衣白衣,乘白骆,服白玉,建白旗,食麻与犬,服八风水,爨柘燧火。
xī gōng yù nǚ bái sè yī bái cǎi zhuàng bái zhōng qí bīng gē qí chù gǒu
西宫御女白色,衣白采,撞白钟,其兵戈,其畜狗。
cháo yú zǒng zhāng zuǒ gè yǐ chū qiū lìng
朝于总章左个,以出秋令。
qiú bù xiào bù tì lù bào ào hàn ér fá zhī yǐ zhù sǔn qì
求不孝不悌、戮暴傲悍而罚之,以助损气。
lì qiū zhī rì tiān zǐ qīn lǜ sān gōng jiǔ qīng dài fū yǐ yíng qiū yú xi jiāo
立秋之日,天子亲率三公九卿大夫以迎秋于西郊。
hái nǎi shǎng jūn lǜ wǔ rén yú cháo
还乃赏军率武人于朝。
mìng jiāng lǜ xuǎn zú lì bīng jiǎn liàn jié jùn zhuān rèn yǒu gōng yǐ zhēng bú yì jié zhū bào màn shùn bǐ sì fāng
命将率,选卒厉兵,简练桀俊,专任有功,以征不义,洁诛暴慢,顺彼四方。
mìng yǒu sī xiū fǎ zhì shàn líng yǔ jìn jiān sāi yá shěn jué yù píng cí sòng
命有司修法制,缮囹圄,禁奸塞邪,审决狱,平词讼。
tiān dì shǐ sù bù kě yǐ yíng
天地之气开始肃杀,不可骄盈懈怠。
shì yuè nóng shǐ shēng gǔ tiān zǐ cháng xīn xiān jiàn qǐn miào
是月农始升谷,天子尝新,先荐寝庙。
mìng bǎi guān shǐ shōu liǎn wán dī fáng jǐn zhàng sāi yǐ bèi shuǐ lǎo xiū chéng guō shàn gōng shì
命百官始收敛,完堤防、谨障塞以备水潦,修城郭,缮宫室。
wú yǐ fēng hóu lì dà guān xíng zhòng shì chū dà shǐ
毋以封侯,立大官,行重市,出大使。
xíng shì yuè lìng liáng fēng zhì sān xún
行是月令,凉风至三旬。
yú qiū xíng dōng lìng zé yīn qì dà shèng jiè chóng bài gǔ róng bīng nǎi lái
盂秋行冬令,则阴气大胜,介虫败谷,戎兵乃来;
xíng chūn lìng zé qí guó nǎi hàn yáng qì fù huán wǔ gǔ wú shí
行春令,则其国乃旱,阳气复还,五谷无实;
xíng xià lìng zé dōng duō huǒ zāi hán shǔ bù jié mín duō nüè jí
行夏令,则冬多火灾,寒暑不节,民多虐疾。
qī yuè guān kù qí shù liàn
七月官库,其树楝。
zhòng qiū zhī yuè zhāo yáo zhǐ xi
仲秋之月,招摇指西。
hūn qiān niú zhōng dàn zī guī zhōng
昏牵牛中,旦觜巂中。
qí wèi xī fāng
其位西方。
qí rì gēng xīn qí chóng máo qí yīn shāng lǜ zhōng nán lǚ qí shǔ jiǔ qí wèi xīn qí chòu xīng qí bǎ mén jì xiān gān
其日庚辛,其虫毛,其音商,律中南吕,其数九,其味辛,其臭腥,其把门,祭先肝。
liáng fēng zhì hòu yàn lái xuán niǎo guī qún niǎo xiáng
凉风至,候雁来,玄鸟归,群鸟翔。
tiān zǐ yī bái yī chéng bái luò fú bái yù jiàn bái qí shí má yǔ quǎn fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天子衣白衣,乘白骆,服白玉,建白旗,食麻与犬,服八风水,爨柘燧火。
xī gōng yù nǚ bái sè yī bái cǎi zhuàng bái zhōng
西宫御女白色,衣白采,撞白钟。
qí bīng gē qí chù quǎn
其兵戈,其畜犬。
cháo yú zǒng zhāng tài miào
朝于总章太庙。
mìng yǒu sī shēn yán bǎi xíng zhǎn shā bì dāng wú huò zài náo
命有司申严百刑,斩杀必当,无或在挠。
jué yù bù dàng fǎn shòu qí yāng
决狱不当,反受其殃。
shì yuè yě yǎng cháng lǎo shòu jǐ zhàng xíng fū zhōu yǐn shí
是月也,养长老,授几杖,行稃鬻饮食。
nǎi mìng zǎi zhù xíng xī shēng àn chú huàn shì féi qú quán cuì chá wù sè kè bǐ lèi liàng xiǎo dà shì shào zhǎng mò bù zhōng dù
乃命宰祝行牺牲,案刍豢,视肥臞全粹,察物色,课比类,量小大,视少长,莫不中度。
tiān zǐ nǎi nuó yǐ yù qiū qì
天子乃傩,以御秋气。
yǐ quǎn cháng má xiān jiàn qǐn miào
以犬尝麻,先荐寝庙。
shì yuè kě yǐ zhù chéng guō jiàn dū yì chuān dòu jiào xiū qūn cāng nǎi mìng yǒu sī qù mín shōu liǎn chù cǎi duō jī jù quàn zhǒng sù mài ruò huò shī shí xíng zuì wú yí
是月可以筑城郭,建都邑,穿窦窖,修囷仓,乃命有司趣民收敛畜采,多积聚,劝种宿麦,若或失时,行罪无疑。
shì yuè yě léi nǎi shǐ shōu zhé chóng péi hù shā qì jìn shèng yáng qì rì shuāi shuǐ shǐ hé rì yè fēn
是月也,雷乃始收,蛰虫培户,杀气浸盛,阳气日衰,水始涸,日夜分。
yí dù liàng píng quán héng zhèng jūn shí jué dòu chēng lǐ guān shì lái shāng lǚ rù huò cái yǐ biàn mín shì
一度量,平权衡,正钧石角斗称,理关市,来商旅,入货财,以便民事。
sì fāng lái jí yuǎn fāng jiē zhì cái wù bù biǎn shàng wú fá yòng bǎi shì nǎi suì
四方来集,远方皆至,财物不匾,上无乏用,百事乃遂。
zhòng qiū xíng chūn lìng zé qiū yǔ bù jiàng cǎo mù shēng róng guó yǒu dà kǒng
仲秋行春令,则秋雨不降,草木生荣,国有大恐;
xíng xià lìng zé qí guó nǎi hàn zhé chóng bù cáng wǔ gǔ jiē fù shēng
行夏令,则其国乃旱,蛰虫不藏,五谷皆复生;
xíng dōng lìng zé fēng zāi shù qǐ shōu léi xiān xíng cǎo mù zǎo sǐ
行冬令,则风灾数起,收雷先行,草木蚤死。
bā yuè guān wèi qí shù zhí
八月官尉,其树拓。
jì qiū zhī yuè zhāo yáo zhǐ xū hūn xū zhōng dàn liǔ zhōng
季秋之月,招摇指戌,昏虚中,旦柳中。
qí wèi xī fāng qí rì gēng xīn qí chóng máo qí yīn shāng lǜ zhōng wú yì qí shǔ jiǔ qí wèi xīn qí chòu xīng qí sì mén jì xiān gān
其位西方,其日庚辛,其虫毛,其音商,律中无射,其数九,其味辛,其臭腥,其祀门,祭先肝。
hòu yàn lái bīn què rù dà shuǐ wèi há jú yǒu huáng huá chái nǎi jì shòu lù qín
候雁来宾雀入大水为蛤,菊有黄华,豺乃祭兽戮禽。
tiān zǐ yī bái yī chéng bái luò fú bái yù jiàn bái qí shí má yǔ quǎn fú bā fēng shuǐ cuàn zhè suì huǒ
天子衣白衣,乘白骆,服白玉,建白旗,食麻与犬,服八风水,爨柘燧火。
xī gōng yù nǚ bái sè yī bái cǎi zhuàng bái zhōng
西宫御女白色,衣白采,撞白钟。
qí bīng gē qí chù quǎn
其兵戈,其畜犬。
cháo yú zǒng zhāng yòu gè
朝于总章右个。
mìng yǒu sī shēn yán hào lìng bǎi guān guì jiàn wú bù wu rén yǐ huì tiān dì zhī cáng wú yǒu xuān chū nǎi mìng jiā zǎi nóng shì bèi shōu jǔ wǔ gǔ zhī yào cáng dì jí zhī shōu yú shén cāng
命有司申严号令,百官贵贱,无不务人以会天地之藏,无有宣出,乃命家宰,农事备收,举五谷之要,藏帝籍之收于神仓。
shì yuè yě shuāng shǐ jiàng bǎi gōng xiū
是月也,霜始降,百工休。
nǎi mìng yǒu sī yuē hán qì zǒng zhì mín lì bù kān qí jiē rù shì
乃命有司曰:寒气总至,民力不堪,其皆入室。
shàng dīng rù xué xí chuī
上丁入学习吹。
dà xiǎng dì cháng xī shēng
大飨帝,尝牺牲。
hé zhū hóu zhì bǎi xiàn
合诸侯,制百县。
wèi lái suì shòu shuò rì yǔ zhū hóu suǒ shuì yú mín qīng zhòng zhī fǎ gòng suì zhī shù yǐ yuǎn jìn tǔ dì suǒ yí wèi dù
为来岁受朔日,与诸侯所税于民,轻重之法,贡岁之数,以远近土地所宜为度。
nǎi jiào yú tián liè yǐ xí wǔ róng
乃教于田猎,以习五戎。
mìng tài pú jí qī zōu xián jià dài rěn shòu chē yǐ jí jiē zhèng shè yú píng wài
命太仆及七驺咸驾戴荏,授车以级,皆正设于屏外。
sī tú cuò pǔ běi xiàng yǐ zàn zhī
司徒措朴北向以赞之。
tiān zǐ nǎi lì fú guǎng shì zhí gōng cāo shǐ yǐ liè mìng zhǔ cí jì qín sì fāng
天子乃厉服广饰,执弓操矢以猎,命主词祭禽四方。
shì yuè cǎo mù huáng luò nǎi fá xīn wèi tàn
是月草木黄落,乃伐薪为炭。
zhé chóng xián yuè
蛰虫咸悦。
nǎi qū yù xíng wú liú yǒu zuì shōu lù zhì zhī bù dàng gōng yǎng zhī bù yí zhě
乃趋狱刑,毋留有罪,收禄秩之不当、供养之不宜者。
tōng lù chú dào cóng jìng shǐ zhì guó ér hòu jǐ
通路除道,从境始,至国而后己;
shì yuè tiān zǐ nǎi yǐ quǎn cháng má xiān jiàn qǐn miào
是月天子乃以犬尝麻,先荐寝庙。
jì qiū xíng xià lìng zé qí guó dà shuǐ dōng cáng yāng bài mín duō qiú zhì
九月如果施行夏季的政令,那么国家就会发生大水灾,冬季储藏的食物会遭殃腐烂,百姓多患鼻塞不通;
xíng dōng lìng zé guó duō dào zéi biān jìng bù níng tǔ dì fēn liè
如果施行冬季的政令,那么国家就会盗贼增多,边境不得安宁,土地会被分裂;
xíng chūn lìng zé nuǎn fēng lái zhì mín qì xiè qíng shī lǚ bìng xìng
行春令,则暖风来至,民气懈情,师旅并兴。
jiǔ yuè guān hou qí shù huái
九月官候,其树槐。
mèng dōng zhī yuè zhāo yáo zhǐ hài hūn wēi zhōng dàn qī xīng zhōng
孟冬之月,招摇指亥,昏危中,旦七星中。
qí wèi běi fāng qí rì rén guǐ shèng dé zài shuǐ qí chóng jiè qí yīn yǔ lǜ zhōng yìng zhōng qí shù liù qí wèi xián qí chòu fǔ qí bǎ jǐng jì xiān shèn
其位北方,其日壬癸,盛德在水,其虫介,其音羽,律中应钟,其数六,其味咸,其臭腐,其把井,祭先肾。
shuǐ shǐ bīng de shǐ dòng zhì rén dà shuǐ wèi shèn hóng cáng bú jiàn
水始冰,地始冻,雉人大水为蜃,虹藏不见。
tiān zǐ yī hēi yī chéng xuán lí fú xuán yù jiàn xuán qí shí shǔ yǔ zhì fú bā fēng shuǐ cuàn sōng suì huǒ
天子衣黑衣,乘玄骊,服玄玉,建玄旗,食黍与彘,服八风水,爨松燧火。
běi gōng yù nǚ hēi sè yī hēi cǎi jī pán shí
北宫御女黑色,衣黑采,击磐石。
qí bīng shā qí chù zhì
其兵铩,其畜彘。
cháo yú xuán táng zuǒ gè yǐ chū dōng lìng mìng yǒu sī xiū qún jìn jìn wài xǐ bì mén yán dà sōu kè duàn fá xíng shā dāng zuì
朝于玄堂左个,以出冬令,命有司修群禁,禁外徙,闭门阎,大搜客,断罚刑,杀当罪。
ā shàng luàn fǎ zhě zhū
阿上乱法者诛。
lì dōng zhī rì tiān zǐ qīn lǜ sān gōng jiǔ qīng dài fū yǐ yíng suì yú běi jiāo
立冬之日,天子亲率三公九卿大夫以迎岁于北郊。
hái nǎi shǎng sǐ shì cún gū guǎ
还乃赏死事,存孤寡。
shì yuè mìng tài zhù dǎo sì shén wèi zhàn guī cè shěn guà zhào yǐ chá jí xiōng
是月命太祝祷祀神位,占龟策,审卦兆,以察吉凶。
yú shì tiān zǐ shǐ qiú mìng bǎi guān jǐn gài cáng
于是天子始裘,命百官谨盖藏。
mìng sī tú xíng jī jù xiū chéng guō jǐng mén lǘ xiū jiàn bì
命司徒行积聚,修城郭,警门闾,修楗闭;
shèn guǎn qín gù fēng xǐ xiū biān jìng wán yào sài jué tī jìng chì sàng jì shěn guān guǒ yī qīn zhī bó hòu yíng qiū lǒng zhī xiǎo dà gāo bì shǐ guì jiàn bēi zūn gè yǒu děng jí
慎管禽,固封玺,修边境,完要塞,绝踢径,饬丧纪,审棺椁衣衾之薄厚,营丘拢之小大高痺,使贵贱卑尊各有等级。
shì yuè yě gōng shī xiào gōng chén jì qì àn dù chéng jiān zhì lì shàng
是月也,工师效功,陈祭器,案度程,坚致力上。
gōng shì kǔ màn zuò wéi yín qiǎo bì xíng qí zuì
工事苦慢,作为淫巧,必行其罪。
shì yuè yě dà yǐn zhēng
是月也,大饮蒸。
tiān yú qí lái nián yú tiān zōng dà dǎo jì yú gōng shè bì xiǎng xiān zǔ
天于祈来年于天宗,大祷祭于公社,毕,飨先祖。
láo nóng fu yǐ xiū xī zhī
劳农夫以休息之。
mìng jiāng lǜ jiǎng wǔ yì shè yù jué lì jìn
命将率讲武,肄射御,角力劲。
nǎi mìng shuǐ yú yú shī shōu shuǐ quán chí zé zhī fù wú huò qīn mù
乃命水虞渔师收水泉池泽之赋,毋或侵牟。
mèng dōng xíng chūn lìng zé dòng bì bù mì dì qì fā xiè mín duō liú wáng
孟冬行春令,则冻闭不密,地气发泄,民多流亡;
xíng xià lìng zé duō bào fēng fāng dōng bù hán zhé zǎo fù chū
行夏令,则多暴风,方冬不寒,蛰早复出;
xíng qiū lìng zé xuě shuāng bù shí xiǎo bīng shí qǐ tǔ dì qīn xuē
如果施行秋天的政令,雪霜就会不按时节降临,小的战事时常发生,国土被侵夺削减。
shí yuè guān sī mǎ qí shù tán
十月官司马,其树檀。
zhòng dōng zhī yuè zhāo yáo zhǐ zi hūn bì zhōng dàn zhěn zhōng
仲冬之月,招摇指子,昏壁中,旦轸中。
qí wèi běi fāng qí rì rén guǐ qí chóng jiè qí yīn yǔ lǜ zhōng huáng zhōng qí shù liù qí wèi xián qí chòu fǔ qí bǎ jǐng jì xiān shèn
其位北方,其日壬癸,其虫介,其音羽,律中黄钟,其数六,其味咸,其臭腐,其把井,祭先肾。
bīng yì zhuàng de shǐ chāi gān dàn bù míng hǔ shǐ jiāo
冰益壮,地始拆,鳱鴠不鸣,虎始交。
tiān zǐ yī hēi yī chéng tiě lí fú xuán yù jiàn xuán qí shí shǔ yǔ zhì fú bā fēng shuǐ cuàn sōng suì huǒ
天子衣黑衣,乘铁骊,服玄玉,建玄旗,食黍与彘,服八风水,爨松燧火。
běi gōng yù nǚ hēi sè yī hēi cǎi jī pán shí qí bīng shā
北宫御女黑色,衣黑采,击磐石,其兵铩。
qí chù zhì
其畜彘。
cháo yú xuán táng tài miào
朝于玄堂太庙。
mìng yǒu sī yuē tǔ shì wú zuò wú fā shì jū jí qǐ dà zhòng shì wèi fā tiān dì zhī cáng zhū zhé zé sǐ mín bì jí yì yǒu suí yǐ sàng
命有司曰:土事无作,无发室居及起大众,是谓发天地之藏,诸蛰则死,民必疾疫,有随以丧。
jí bǔ dào zéi zhū yín yì zhà wěi zhī rén
急捕盗贼,诛淫泆诈伪之人。
mìng yuē chàng yuè
命曰畅月。
mìng yǎn yǐn shēn gōng lìng shěn mén lǘ jǐn fáng shì bì zhòng bì shěng fù shì
命奄尹申宫令,审门闾,谨房室,必重闭,省妇事。
nǎi mìng dà qiú shú dào bì qí qū niè bì shí chén xī bì jié shuǐ quán bì xiāng táo qì bì liáng huǒ jì bì děi wú yǒu chà tè
乃命大酋,秫稻必齐,曲蘖必时,湛熺必洁,水泉必香,陶器必良,火齐必得,无有差忒。
tiān zǐ nǎi mìng yǒu sī bǎ sì hǎi dà chuān míng zé
天子乃命有司把四海大川名泽。
shì yuè yě nóng yǒu bù shōu cáng jī jù niú mǎ chù shòu yǒu fàng shī zhě qǔ zhī bù jí shān lín yào zé yǒu néng qǔ shū shí tián liè qín shòu zhě yě yú jiào dǎo zhī
是月也,农有不收藏积聚,牛马畜兽有放失者,取之不诘,山林药泽有能取疏食、田猎禽兽者,野虞教导之。
qí yǒu xiāng qīn duó zuì zhī bù shè
其有相侵夺,罪之不赦。
shì yuè yě
是月也。
rì duǎn zhì yīn yáng zhēng
日短至,阴阳争。
jūn zǐ zhāi jiè chù bì yǎn shēn yù jìng qù shēng sè jìn shì yù níng shēn tǐ ān xíng xìng
君子斋戒,处必掩,身欲静,去声色,禁嗜欲,宁身体,安形性。
shì yuè yě lì tǐng chū tái shǐ shēng qiū yǐn jié mí jiǎo jiě shuǐ quán dòng zé fá shù mù qǔ zhú jiàn
是月也,荔挺出,苔始生,丘螾结,麋角解,水泉动,则伐树木,取竹箭。
bà guān zhī wú shì qì zhī wú yòng zhě
罢官之无事、器之无用者。
tu què tíng mén lǘ zhù líng yǔ suǒ yǐ zhù tiān dì zhī bì
涂阙庭门闾,筑囹圄,所以助天地之闭。
zhòng dōng xíng xià lìng zé qí guó nǎi hàn fēn wù míng míng léi nǎi fā shēng
仲冬行夏令,则其国乃旱,氛雾冥冥,雷乃发声;
xíng qiū lìng zé qí shí yǔ shuǐ guā hù bù chéng guó yǒu dà bīng
行秋令,则其时雨水,瓜瓠不成,国有大兵;
xíng chūn lìng zé chóng míng wèi bài shuǐ quán xián jié mín duō jí bìng
行春令,则虫螟为败,水泉咸竭,民多疾病。
shí yī yuè guān dōu wèi qí shù zǎo
十一月官都尉,其树枣。
jì dōng zhī yuè zhāo yáo zhǐ chǒu hūn lóu zhōng dàn shì zhōng
季冬之月,招摇指丑,昏娄中,旦氏中。
qí wèi běi fāng qí rì rén guǐ qí chóng jiè qí yīn yǔ lǜ zhōng dà lǚ qí shù liù qí wèi xián qí chòu fǔ qí sì jǐng jì xiān shèn
其位北方,其日壬癸,其虫介,其音羽,律中大吕,其数六,其味咸,其臭腐,其祀井,祭先肾。
yàn běi xiàng que jiā cháo zhì gòu jī hū luǎn tiān zǐ yī hēi yī chéng tiě lí fú xuán yù jiàn xuán qí shí mài yǔ zhì fú bā fēng shuǐ cuàn sōng suì huǒ
雁北向,鹊加巢,雉雊,鸡呼卵,天子衣黑衣,乘铁骊,服玄玉,建玄旗,食麦与彘,服八风水,爨松燧火。
běi gōng yù nǚ hēi sè yī hēi cǎi jī pán shí qí bīng shā qí chù zhì
北宫御女黑色,衣黑采,击磐石,其兵铩,其畜彘。
cháo yú xuán táng yòu gè
朝于玄堂右个。
mìng yǒu sī dà nuó páng zhé chū tǔ niú
命有司大傩,旁磔,出土牛。
mìng yú shī shǐ yú tiān zǐ qīn wǎng shè yú xiān jiàn qǐn miào
命渔师始渔,天子亲往射渔,先荐寝庙。
lìng mín chū wǔ zhǒng lìng nóng jì ǒu gēng shì xiū lái sì jù tián qì mìng lè shī dà hé chuī ér ba
令民出五种,令农计耦耕事,修来耜,具田器,命乐师大合吹而罢。
nǎi mìng sì jiān shōu zhì xīn yǐ gōng qǐn miào jí bǎi bǎ zhī xīn liǎo
乃命四监收秩薪,以供寝庙及百把之薪燎。
shì yuè yě rì qióng yú cì yuè qióng yú jì xīng zhōu yú tiān suì jiāng gēng shǐ
是月也,日穷于次,月穷于纪,星周于天,岁将更始。
lìng jìng nóng mín wú yǒu suǒ shǐ
令静农民,无有所使。
tiān zǐ nǎi yǔ gōng qīng dài fū shì guó diǎn lùn shí lìng yǐ dài sì suì zhī yi nǎi shǐ dà shǐ cì zhū hóu zhī liè fù zhī xī shēng yǐ gōng huáng tiān shàng dì shè jì zhī chú xiǎng
天子乃与公卿大夫饰国典,论时令,以待嗣岁之宜,乃使大史次诸侯之列,赋之牺牲,以供皇天上帝社稷之刍享。
nǎi mìng tóng xìng zhī guó gōng qǐn miào zhī chú huàn
于是命令同姓诸侯国,供给宗庙祭祀用的牛羊猪等牲畜;
qīng shì dài fū zhì yú shù mín gōng shān lín míng chuān zhī sì
卿士大夫至于庶民,供山林名川之祀。
jì dōng xíng qiū lìng zé bái lù zǎo jiàng jiè chóng wèi yāo sì bǐ rù bǎo
季冬行秋令,则白露早降,介虫为妖,四鄙入保;
xíng chūn lìng zé tāi yāo shāng guó duō liú jí mìng zhī yuē nì
行春令,则胎夭伤,国多瘤疾,命之曰逆;
xíng xià lìng zé shuǐ lǎo bài guó shí xuě bù jiàng bīng dòng xiāo shì
如果施行夏季的政令,那么水灾会危害国家,应时的雪不降,冰冻会消融。
shí èr yuè guān yù qí shù lì
十二月官狱,其树栎。
wǔ wèi dōng fāng zhī jí
五位:东方之极,
zì jié shí shān guò cháo xiǎn
自碣石山过朝鲜,
guàn dà rén zhī guó
贯大人之国,
dōng zhì rì chū zhī cì
东至日出之次,
mó mù zhī de
模木之地,
qīng tǔ shù mù zhī yě
青土树木之野,
tài hào gōu máng zhī suǒ sī zhě
太皞、句芒之所司者,
wàn èr qiān lǐ
万二千里,
qí lìng yuē tǐng qún jìn
其令曰:挺群禁,
kāi bì hé
开闭阖,
tōng qióng zhì
通穷窒,
dá zhàng sāi
达障塞,
xíng yōu yóu
行优游,
qì yuàn è
弃怨恶,
jiě yì zuì
解役罪,
miǎn yōu huàn
免忧患,
xiū fá xíng
休罚刑,
kāi guān liáng
开关梁,
xuān chū cái
宣出财,
hé wài yuàn
和外怨,
fǔ sì fāng
抚四方,
xíng róu huì
行柔惠,
zhǐ gāng qiáng
止刚强。
nán fāng zhī jí zì běi hù sūn zhī wài guàn bǎn xiàng zhī guó nán zhì wěi huǒ yán fēng zhī yě chì dì zhù róng zhī suǒ sī zhě wàn èr qiān lǐ
南方之极,自北户孙之外,贯版项之国,南至委火炎风之野,赤帝、祝融之所司者,万二千里。
qí lìng yuē jué yǒu dé shǎng yǒu gōng huì xián liáng jiù jī kě jǔ lì nóng zhèn pín qióng huì gū guǎ yōu ba jí chū dà lù xíng dà shǎng qǐ huǐ zōng lì wú hòu fēng jiàn hóu lì xián fǔ
其令曰:爵有德,赏有功,惠贤良,救饥渴,举力农,振贫穷,惠孤寡,忧罢疾,出大禄,行大赏,起毁宗,立无后,封建侯,立贤辅。
zhōng yāng zhī jí zì kūn lún dōng jué liǎng héng shān rì yuè zhī suǒ dào jiāng hàn zhī suǒ chū zhòng mín zhī yě wǔ gǔ zhī suǒ yí lóng mén hé jì xiāng guàn yǐ xī rǎng yīn hóng shuǐ zhī zhōu dōng zhì yú jié shí huáng dì hòu tǔ zhī suǒ sī zhě wàn èr qiān lǐ
中央之极,自昆仑东绝两恒山,日月之所道,江汉之所出,众民之野,五谷之所宜,龙门、河、济相贯,以息壤堙洪水之州,东至于碣石,黄帝、后土之所司者,万二千里。
qí lìng yuē píng ér bù ē míng ér bù kē bāo guǒ fù lù wú bù náng huái pǔ sì wú sī zhèng jìng yǐ hé xíng fū zhōu yǎng lǎo shuāi diào sǐ wèn jí yǐ sòng wàn wù zhī guī
其令曰:平而不阿,明而不苛,包裹复露,无不囊怀,溥汜无私,正静以和,行稃鬻,养老衰,吊死问疾,以送万物之归。
xī fāng zhī jí zì kūn lún jué liú shā shěn yǔ xi zhì sān wēi zhī guó shí chéng jīn shì yǐn qì zhī mín bù sǐ zhī yě shǎo hào rù shōu zhī suǒ sī zhě wàn èr qiān lǐ
西方之极,自昆仑绝流沙、沈羽,西至三危之国,石城金室,饮气之民,不死之野,少皞、蓐收之所司者,万二千里。
qí lìng yuē shěn yòng fǎ zhū bì gū bèi dào zéi jìn jiān yá shì qún mù jǐn zhe jù xiū chéng guō bǔ jué dòu sāi xī jìng è gōu dú zhǐ liú shuǐ yōng xī gǔ shǒu mén lǘ chén bīng jiǎ xuǎn bǎi guān zhū bù fǎ
其令曰:审用法,诛必辜,备盗贼,禁奸邪,饰群牧,谨著聚,修城郭,补决窦,塞蹊径,遏沟渎,止流水,雝谿谷,守门闾,陈兵甲,选百官,诛不法。
běi fāng zhī jí zì jiǔ zé qióng xià huì zhī jí běi zhì lìng zhèng zhī gǔ yǒu dòng hán jī bīng xuě báo shuāng xiàn piào rùn qún shuǐ zhī yě zhuān xū xuán míng zhī suǒ sī zhě wàn èr qiān lǐ
北方之极,自九泽穷夏晦之极,北至令正之谷,有冻寒积冰、雪雹霜霰、漂润群水之野,颛顼、玄冥之所司者,万二千里。
qí lìng yuē shēn qún jìn gù bì cáng
其令曰:申群禁,固闭藏;
xiū zhàng sāi shàn guān liáng
修障塞,缮关梁;
jìn wài xǐ duàn fá xíng shā dāng zuì
禁外徙,断罚刑,杀当罪;
bì guān lǘ dà sōu kè zhǐ jiāo yóu jìn yè lè zǎo bì yàn kāi yǐ zhì jiān rén yǐ dé zhí zhī bì gù tiān jié yǐ jǐ xíng shā wú shè suī yǒu shèng zūn zhī qīn duàn yǐ fǎ dù
闭关闾,大搜客,止交游,禁夜乐,蚤闭晏开,以窒奸人,已德,执之必固:天节已几,刑杀无赦,虽有盛尊之亲,断以法度;
wú xíng shuǐ wú fā cáng wú shì zuì
毋行水,毋发藏,毋释罪。
liù hé mèng chūn yǔ mèng qiū wèi hé zhòng chūn yǔ zhòng qiū wèi hé jì chūn yǔ jì qiū wèi hé mèng xià yǔ mèng dōng wèi hé zhòng xià yǔ zhòng dōng wèi hé jì xià yǔ jì dōng wèi hé
六合:孟春与孟秋为合,仲春与仲秋为合,季春与季秋为合,孟夏与孟冬为合,仲夏与仲冬为合,季夏与季冬为合。
mèng chūn shǐ yíng mèng qiū shǐ suō
孟春始赢,孟秋始缩。
zhòng chūn shǐ chū zhòng qiū shǐ nèi
仲春始出,仲秋始内。
jì chūn dà chū jì qiū dà nèi
季春大出,季秋大内。
mèng xià shǐ huǎn mèng dōng shǐ jí
孟夏始缓,孟冬始急。
zhòng xià zhì xiū zhòng dōng zhì duǎn
仲夏至修,仲冬至短。
jì xià dé bì jì dōng xíng bì
季夏德毕,季冬刑毕。
gù zhēng yuè shī zhèng qī yuè liáng fēng bù zhì
故正月失政,七月凉风不至;
èr yuè shī zhèng bā yuè léi bù cáng
二月失政,八月雷不藏;
sān yuè shī zhèng jiǔ yuè bù xià shuāng
三月失政,九月不下霜;
sì yuè shī zhèng shí yuè bù dòng
四月失政,十月不冻;
wǔ yuè shī zhèng shí yī yuè zhé chóng dōng chū qí xiāng
五月失政,十一月蛰虫冬出其乡;
liù yuè shī zhèng shí èr yuè cǎo mù bù tuō
六月失政,十二月草木不脱;
qī yuè shī zhèng zhēng yuè dà hán bù jiě bā yuè shī zhèng èr yuè léi bù fā
七月失政,正月大寒不解:八月失政,二月雷:不发;
jiǔ yuè shī zhèng sān yuè chūn fēng bù jì
九月失政,三月春风不济;
shí yuè shī zhèng sì yuè cǎo mù bù shí
十月失政, 四月草木不实;
shí yī yuè shī zhèng wǔ yuè xià báo shuāng
十一月失政,五月下雹霜;
shí èr yuè shī zhèng liù yuè wǔ gǔ jí kuáng
十二月失政,六月五谷疾狂。
chūn xíng xià lìng xiè
春行夏令,泄;
xíng qiū lìng shuǐ
行秋令,水;
xíng dōng lìng sù
行冬令,肃。
xià xíng chūn lìng fēng
夏行春令,风;
xíng qiū lìng wú
行秋令,芜;
xíng dōng lìng gé
行冬令,格。
qiū xíng xià líng huá
秋行夏令,华;
xíng chūn lìng róng
行春令,荣;
xíng dōng lìng hào
行冬令,耗。
dōng xíng chūn lìng xiè
冬行春令,泄;
xíng xià lìng hàn
行夏令,旱;
xíng qiū lìng wù
行秋令,雾。
zhì dù yīn yáng dà zhì yǒu liù dù tiān wèi shéng de wéi zhǔn chūn wèi chūn guī xià wèi héng qiū wèi ju dōng wèi quán
制度:阴阳大制有六度:天为绳,地为准,春为春规,夏为衡,秋为矩,冬为权。
shéng zhě suǒ yǐ shéng wàn wù yě zhǔn zhě suǒ yǐ zhǔn wàn wù yě guī zhě suǒ yǐ yuán wàn wù yě héng zhě suǒ yǐ píng wàn wù yě ju zhě suǒ yǐ fāng wàn wù yě quán zhě suǒ yǐ quán wàn wù yě
绳者所以绳万物也,准者所以准万物也,规者所以员万物也,衡者所以平万物也,矩者所以方万物也,权者所以权万物也。
shéng zhī wèi dù yě zhí ér bù zhēng xiū ér bù qióng jiǔ shì bù bì yuǎn ér bù wàng
绳之为度也,直而不争,修而不穷:久市不弊,远而不忘;
yǔ tiān hé dé yǔ shén hé míng
与天合德,与神合明;
suǒ yù zé de suǒ è zé wáng
所欲则得,所恶则亡;
zì gǔ jí jīn bù kě yí kuāng
自古及今,不可移匡;
jué dé kǒng mì guǎng dà yǐ róng shì gù shàng dì yǐ wéi wù zōng
厥德孔密,广大以容,是故上帝以为物宗。
zhǔn zhī wèi dù yě píng ér bù xiǎn jūn ér bù ē
准之为度也,平而不险,均而不阿;
guǎng dà yǐ róng kuān yù yǐ hé
广大以容,宽裕以和;
róu ér bù gāng ruì ér bù cuò
柔而不刚,锐而不挫;
liú ér bù zhì yì ér bù huì
流而不滞,易而不秽;
fā tōng ér yǒu jì zhōu mì ér bù xiè zhǔn píng ér bù shī
发通而有纪,周密而不泄,准平而不失;
wàn wù jiē píng mín wú xiǎn móu móu yuàn è bù shēng shì gù shàng dì yǐ wéi wù píng
万物皆平,民无险谋谋,怨恶不生,是故上帝以为物平。
guī zhī wèi dù yě zhuǎn ér bù fù yuán ér bù huán
规之为度也,转而不复,员而不垸;
yōu ér bù zòng guǎng dà yǐ kuān
优而不纵,广大以宽;
gǎn dòng yǒu lǐ fā tōng yǒu jì
感动有理,发通有纪;
yōu yōu jiǎn jiǎn bǎi yuàn bù qǐ
优优简简,百怨不起;
guī dù bù shī shēng qì nǎi lǐ
规度不失,生气乃理。
héng zhī wèi dù yě huǎn ér bù hòu píng ér bù yuàn
衡之为度也,缓而不后,平而不怨;
shī ér bù dé diào ér bù zé
施而不德,吊而不责;
dāng píng mín lù yǐ jì bù zú
当平民禄,以继不足;
bó bó yáng yáng wéi dé shì xíng
勃勃阳阳,唯德是行;
yǎng cháng huà yù wàn wù fán chāng
养长化育,万物蕃昌;
yǐ chéng wǔ gǔ yǐ shí fēng jiāng
以成五谷,以实封疆;
qí zhèng bù shī tiān dì nǎi míng
其政不失,天地乃明。
ju zhī lì dù yě sù ér bù bèi gāng ér bù kuì qǔ ér wú yuàn nèi ér wú hài
矩之力度也,肃而不悖,刚而不愦,取而无怨,内而无害;
wēi lì ér bù shè lìng xíng ér bù fèi
威厉而不慑,令行而不废;
shā fá jì dé chóu dí nǎi kè
杀伐既得,仇敌乃克;
ju zhèng bù shī bǎi zhū nǎi fú
矩正不失,百诛乃服。
quán zhī wèi dù yě jí ér bù yíng shā ér bù gē
权之为度也,急而不赢,杀而不割;
chōng mǎn yǐ shí zhōu mì ér bù xiè bài wù ér fú qǔ zuì shā ér bù shè
充满以实,周密而不泄,败物而弗取,罪杀而不赦;
chéng xìn yǐ bì jiān què yǐ gù
诚信以必,坚悫以固;
fèn chú kē tè bù kě yǐ qū
粪除苛慝,不可以曲;
gù dōng zhèng jiāng xíng bì ruò yǐ qiáng bì róu yǐ gāng quán zhèng ér bù shī wàn wù nǎi cáng
故冬正将行,必弱以强,必柔以刚,权正而不失,万物乃藏。
míng táng zhī zhì jìng ér fǎ zhǔn dòng ér fǎ shéng chūn zhì yǐ guī qiū zhì yǐ ju dōng zhì yǐ quán xià zhì yǐ héng shì gù zào shī hán shǔ yǐ jié zhì gān yǔ gāo lù yǐ shí jiàng
明堂之制,静而法准,动而法绳,春治以规,秋治以矩,冬治以权,夏治以衡,是故燥湿寒暑以节至,甘雨膏露以时降。