xī zhě shī kuàng zòu bái xuě zhī yīn ér shén wù wèi zhī xià jiàng fēng yǔ bào zhì píng gōng lóng bìng jìn guó chì dì
昔者师旷奏白雪之音，而神物为之下降，风雨暴至，平公癃病，晋国赤地。
shù nǚ jiào tiān léi diàn xià jī jǐng gōng tái yǔn zhī tǐ shāng shé hǎi shuǐ dà chū
庶女叫天，雷电下击，景公台陨，支体伤折，海水大出。
fu gǔ shī shù nǚ wèi jiàn shàng xǐ quán qīng fēi yǔ rán ér zhuān jīng lì yì wěi wu jī shén shàng tōng jiǔ tiān jī lì zhì jīng
夫瞽师、庶女，位贱尚葈，权轻飞羽，然而专精厉意，委务积神，上通九天，激励至精。
yóu cǐ guān zhī shàng tiān zhī zhū yě suī zài kuàng xū yōu xián liáo yuǎn yǐn nì zhòng xí shí shì jiè zhàng xiǎn yīn qí wú suǒ táo zhī yì míng yǐ
由此观之，上天之诛也，虽在圹虚幽闲，辽远隐匿，重袭石室，界障险阴，其无所逃之亦明矣。
wǔ wáng fá zhòu dù yú mèng jīn yáng hòu zhī bō nì liú ér jī jí fēng huì míng rén mǎ bù xiāng jiàn
武王伐纣，渡于孟津，阳侯之波，逆流而击，疾风晦冥，人马不相见。
yú shì wǔ wáng zuǒ cāo huáng yuè yòu bǐng bái máo chēn mù ér huī zhī yuē yú rèn tiān xià shuí gǎn hài wú yì zhě
于是武王左操黄钺，右秉白旄，瞋目而㧑之曰：“余任天下，谁敢害吾意者！
yú shì fēng jì ér bō ba
”于是风济而波罢。
lǔ yáng gōng yǔ hán gòu nán zhàn hān rì mù yuán gē ér huī zhī rì wèi zhī fǎn sān shè
鲁阳公与韩搆难，战酣日暮，援戈而㧑之，日为之反三舍。
fu quán xìng bǎo zhēn bù kuī qí shēn zāo jí pò nán jīng tōng yú tiān ruò nǎi wèi shǐ chū qí zōng zhě hé wéi ér bù chéng
夫全性保真，不亏其身，遭急迫难，精通于天，若乃未始出其宗者，何为而不成？
fu sǐ shēng tóng yù bù kě xié líng yǒng wǔ yī rén wèi sān jūn xióng
夫死生同域，不可胁陵，勇武一人，为三军雄。
bǐ zhí qiú míng ěr ér néng zì yào zhě shàng yóu ruò cǐ yòu kuàng fu gōng tiān dì huái wàn wù ér you zào huà hán zhì hé zhí ǒu yú rén xíng guān jiǔ zuàn yī zhī zhī suǒ bù zhī ér xīn wèi cháng sǐ zhě hu
彼直求名耳，而能自要者尚犹若此，又况夫宫天地、怀万物而友造化，含至和，直偶于人形，观九钻一，知之所不知，而心未尝死者乎！
xī yōng mén zi yǐ kū jiàn yú mèng cháng jūn yǐ ér chén cí tōng yì fǔ xīn fā shēng mèng cháng jūn wèi zhī zēng xī wū yì liú tì láng lì bù kě zhǐ
昔雍门子以哭见于孟尝君，已而陈辞通意，抚心发声，孟尝君为之增欷歍唈，流涕狼戾不可止。
jīng shén xíng yú nèi ér wài yù āi yú rén xīn cǐ bù chuán zhī dào
精神形于内而外谕哀于人心，此不传之道。
shǐ sú rén bù dé qí jūn xíng zhě ér xiào qí róng bì wéi rén xiào
使俗人不得其君形者而效其容，必为人笑。
gù pú qiě zi zhī lián niǎo yú bǎi rèn zhī shàng ér zhān hé zhī wù yú yú dà yuān zhī zhōng cǐ jiē de qīng jìng zhī dào tài hào zhī hé yě
故蒲且子之连鸟于百仞之上，而詹何之鹜鱼于大渊之中，此皆得清净之道、太浩之和也。
fu wù lèi zhī xiāng yìng xuán miào shēn wēi zhī bù néng lùn biàn bù néng jiě
夫物类之相应，玄妙深微，知不能论，辩不能解。
gù dōng fēng zhì ér jiǔ chén yì cán èr sī ér shāng xián jué huò gǎn zhī yě
故东风至而酒湛溢，蚕咡丝而商弦绝，或感之也。
huà suí huī ér yuè yùn quē jīng yú sǐ ér huì xīng chū huò dòng zhī yě
画随灰而月运阙，鲸鱼死而彗星出，或动之也。
gù shèng rén zài wèi huái dào ér bù yán zé jí wàn mín
故圣人在位，怀道而不言，泽及万民。
jūn chén guāi xīn zé bèi jué jiàn yú tiān shén qì xiāng yìng zhēng yǐ
君臣乖心，则背谲见于天，神气相应，征矣。
gù shān yún cǎo mǎng shuǐ yún yú lín hàn yún yān huǒ cén yún bō shuǐ gè xiàng qí xíng lèi suǒ yǐ gǎn zhī
故山云草莽，水云鱼鳞，旱云烟火，涔云波水，各象其形类，所以感之。
fu yáng suì qǔ huǒ yú rì fāng zhū qǔ lù yú yuè
夫阳燧取火于日，方诸取露于月。
tiān dì zhī jiān qiǎo lì bù néng jǔ qí shù
天地之间，巧历不能举其数；
shǒu zhēng hū huǎng bù néng lǎn qí guāng
手征忽怳，不能览其光。
rán yǐ zhǎng wò zhī zhōng yǐn lèi yú tài jí zhī shàng ér shuǐ huǒ kě lì zhì zhě yīn yáng tóng qì xiāng dòng gǎn cǐ fù shuō zhī suǒ yǐ qí chén wěi yě
然以掌握之中，引类于太极之上，而水火可立致者，阴阳同气相动敢，此傅说之所以骑辰尾也。
gù zhì yīn liù liù zhì yáng hè hè liǎng zhě jiāo jiē chéng hé ér wàn wù shēng yān
故至阴飂飂，至阳赫赫，两者交接成和而万物生焉。
zhòng xióng ér wú cí yòu hé huà zhī suǒ néng zào hu
众雄而无雌，又何化之所能造乎？
suǒ wèi bù yán zhī biàn bù dào zhī dào yě
所谓不言之辩，不道之道也。
gù zhào yuǎn zhě shǐ wú wéi yān qīn jìn zhě shǐ wú shì yān wéi yè xíng zhě wèi néng yǒu zhī
故召远者使无为焉，亲近者使无事焉，惟夜行者为能有之。
gù què zǒu mǎ yǐ fèn ér chē guǐ bù jiē yú yuǎn fāng zhī wài shì wèi zuò chí lù shěn zhòu míng xiāo míng yǐ dōng shuò jiāo yǐ xià zào bīng
故却走马以粪，而车轨不接于远方之外，是谓坐驰陆沈，昼冥宵明，以冬铄胶，以夏造冰。
fu dào zhě wú sī jiù yě wú sī qù yě
夫道者，无私就也，无私去也；
néng zhě yǒu yú zhuō zhě bù zú
能者有余，拙者不足；
shùn zhī zhě lì nì zhī zhě xiōng
顺之者利，逆之者凶。
pì rú suí hóu zhī zhū hé shì zhī bì de zhī zhě fù shī zhī zhě pín
譬如隋侯之珠，和氏之壁，得之者富，失之者贫；
dé shī zhī dù shēn wēi yǎo míng nán yǐ zhī lùn bù kě yǐ biàn shuō yě
得失之度，深微窈冥，难以知论，不可以辩说也。
hé yǐ zhī qí rán
何以知其然？
jīn fú dì huáng zhǔ shǔ gǔ ér gān cǎo zhǔ shēng ròu zhī yào yě yǐ qí shǔ gǔ zé qí shēng ròu yǐ qí shēng ròu lùn qí shǔ gǔ shì yóu wáng sūn chāo zhī yù bèi piān kū zhī yào ér yù yǐ shēng shū sǐ zhī rén yì kě wèi shī lùn yǐ
今夫地黄主属骨，而甘草主生肉之药也，以其属骨，责其生肉，以其生肉，论其属骨，是犹王孙绰之欲倍偏枯之药而欲以生殊死之人，亦可谓失论矣。
ruò fú yǐ huǒ néng jiāo mù yě yīn shǐ xiāo jīn zé dào héng yǐ
若夫以火能焦木也，因使销金，则道行矣。
ruò yǐ cí shí zhī néng lián tiě yě ér qiú qí yǐn wǎ zé nán yǐ
若以慈石之能连铁也，而求其引瓦，则难矣。
wù gù bù kě yǐ qīng zhòng lùn yě
物固不可以轻重论也。
fu suì zhī qǔ huǒ yú rì cí shí zhī yǐn tiě xiè zhī bài qī kuí zhī xiàng rì suī yǒu míng zhì fú néng rán yě
夫燧之取火于日，慈石之引铁，蟹之败漆，葵之向日，虽有明智，弗能然也。
gù ěr mù zhī chá bù zú yǐ fēn wù lǐ
故耳目之察，不足以分物理；
xīn yì zhī lùn bù zú yǐ dìng shì fēi
心意之论，不足以定是非。
gù yǐ zhì lì zhì zhě nán yǐ chí guó wéi tōng yú tài hé ér chí zì rán zhī yīng zhě wèi néng yǒu zhī
故以智力治者，难以持国，唯通于太和而持自然之应者，为能有之。
gù yáo shān bēng ér báo luò zhī shuǐ hé qū yě shēng ér chún gōu zhī jiàn chéng
故峣山崩而薄落之水涸，区冶生而淳钩之剑成；
zhòu wèi wú dào zuǒ jiàng zài cè
纣为无道，左强在侧；
dà gōng bìng shì gù wǔ wáng zhī gōng lì
大公并世，故武王之功立。
yóu shì guān zhī lì hài zhī lù huò fú zhī mén bù kě qiú ér de yě
由是观之，利害之路，祸福之门，不可求而得也。
fu dào zhī yǔ dé ruò wéi zhī yǔ gé yuǎn zhī zé ěr jìn zhī zé yuǎn
夫道之与德，若韦之与革，远之则迩，近之则远；
bù dé qí dào ruò guān tiáo yú
不得其道，若观鲦鱼。
gù shèng ruò jìng bù jiāng bù yíng yīng ér bù cáng gù wàn huà ér wú shāng
故圣若镜，不将不迎，应而不藏，故万化而无伤。
qí de zhī nǎi shī zhī qí shī zhī fēi nǎi de zhī yě
其得之乃失之，其失之非乃得之也。
jīn fú tiáo xián zhě kòu gōng gōng yīng dàn jiǎo jiǎo dòng cǐ tóng shēng xiāng hè zhě yě
今夫调弦者，叩宫宫应，弹角角动，此同声相和者也。
fu yǒu gǎi diào yī xián qí yú wǔ yīn wú suǒ bǐ gǔ zhī ér èr shí wǔ xián jiē yīng cǐ wèi shǐ yì yú shēng ér yīn zhī jūn yǐ xíng yě
夫有改调一弦，其于五音无所比，鼓之而二十五弦皆应，此未始异于声，而音之君已形也。
gù tōng yú dà hé zhě hūn ruò chún zuì ér gān wò yǐ yóu qí zhōng ér bù zhī qí suǒ yóu zhì yě
故通于大和者，惛若纯醉而甘卧，以游其中，而不知其所由至也。
chún wēn yǐ lún dùn mèn yǐ zhōng
纯温以沦，钝闷以终。
ruò wèi shǐ chū qí zōng shì wèi dà tōng
若未始出其宗，是谓大通。
jīn fú chì chī qīng qiú zhī yóu jì zhōu yě tiān qīng de dìng dú shòu bù zuò fēi niǎo bù hài rù zhēn báo shí jiàn méi shì wèi hán gān bù bù chū qǐng mǔ zhī qū ér shé shàn qīng zhī yǐ wéi bù néng yǔ zhī zhēng yú jiāng hǎi zhī zhōng
今夫赤螭、青虬之游冀州也，天清地定，毒兽不作，飞鸟不骇，入榛薄，食荐梅，嗜味含甘，步不出顷亩之区，而蛇鳝轻之，以为不能与之争于江海之中；
ruò nǎi zhì yú xuán yún zhī sù cháo
若乃至于玄云之素朝，
yīn yáng jiāo zhēng
阴阳交争，
jiàng fú fēng
降扶风，
zá dòng yǔ
杂冻雨，
fú yáo ér dēng zhī
扶摇而登之，
wēi dòng tiān dì
威动天地，
shēng zhèn hǎi nèi
声震海内，
shé shàn zhe ní bǎi rèn zhī zhōng
蛇蟮著泥百仞之中，
xióng pí pú fú qiū shān chán yán
熊罴匍匐丘山磛岩，
hǔ bào xí xué ér bù gǎn páo
虎豹袭穴而不敢咆，
yuán yòu diān juě ér shī mù zhī
猨狖颠蹶而失木枝，
yòu kuàng zhí shé shàn zhī lèi hu
又况直蛇鳝之类乎！
fēng huáng zhī xiáng zhì dé yě léi tíng bù zuò fēng yǔ bù xīng chuān gǔ bù dàn cǎo mù bù yáo ér yàn què jiāo zhī yǐ wéi bù néng yǔ zhī zhēng yú yǔ zhòu zhī jiān
风皇之翔至德也，雷霆不作，风雨不兴，川谷不澹，草木不摇，而燕雀佼之，以为不能与之争于宇宙之间；
hái zhì qí zēng shì wàn rèn zhī shàng
还至其曾逝万仞之上，
áo xiáng sì hǎi zhī wài
翱翔四海之外，
guò kūn lún zhī shū pǔ
过昆仑之疏圃，
yǐn dǐ zhù zhī tuān lài
饮砥柱之湍濑，
zhān huí méng sì zhī zhū
邅回蒙汜之诸，
shàng yáng jì zhōu zhī jì
尚佯冀州之际，
jìng niè dōu guǎng
径蹑都广，
rén rì yì jié
人日抑节，
yǔ yì ruò shuǐ
羽翼弱水，
mù sù fēng xué
暮宿风穴，
dāng cǐ zhī shí
当此之时，
hóng hú cāng hè
鸿鹄鸧鸖，
mò bù dàn jīng fú cuàn
莫不惮惊伏窜，
zhù huì jiāng yì
注喙江裔，
yòu kuàng zhí yàn què zhī lèi hu
又况直燕雀之类乎！
cǐ míng yú xiǎo dòng zhī jī ér bù zhī dà jié zhī suǒ yóu zhě yě
此明于小动之迹，而不知大节之所由者也。
xī zhě wáng liáng zào fù zhī yù yě shàng chē shè pèi mǎ wèi zhěng qí ér liǎn xié tóu zú diào jūn láo yì ruò yī
昔者王良、造父之御也，上车摄辔，马为整齐而敛谐，投足调均，劳逸若一；
xīn yí qì hé tǐ biàn qīng bì
心怡气和，体便轻毕；
ān láo lè jìn chí wù ruò miè
安劳乐进，驰鹜若灭；
zuǒ yòu ruò biān zhōu xuán ruò huán
左右若鞭，周旋若环；
shì jiē yǐ wéi qiǎo rán wèi jiàn qí guì zhě yě
世皆以为巧，然未见其贵者也。
ruò fú qián qiě dà bǐng zhī yù yě chú pèi xián qù biān qì cè chē mò dòng ér zì jǔ mǎ mò shǐ ér zì zǒu yě
若夫钳且、大丙之御也，除辔衔，去鞭弃策，车莫动而自举，马莫使而自走也。
rì xíng yuè dòng xīng yào ér xuán yùn diàn bēn ér guǐ téng
日行月动，星耀而玄运，电奔而鬼腾；
jìn tuì qū shēn bú jiàn zhèn yín gù bù zhāo zhǐ bù duō chì guò guī yàn yú jié shí yì kūn jī yú gū yú chěng ruò fēi wù ruò jué
进退屈伸，不见朕垠，故不招指、不咄叱，过归雁于碣石，轶鶤鸡于姑余，骋若飞，鹜若绝；
zòng shǐ niè fēng zhuī biāo guī hū
纵矢蹑风，追猋归忽；
cháo fā bó sāng rì rù luò táng cǐ jiǎ fú yòng ér néng yǐ chéng qí yòng zhě yě
朝发博桑，日入落棠，此假弗用而能以成其用者也。
fēi lǜ sī zhī chá shǒu zhǎo zhī qiǎo yě
非虑思之察、手爪之巧也。
shì yù xíng yú xiōng zhōng ér jīng shén yú yú liù mǎ cǐ yǐ fú yù yù zhī zhě yě
嗜欲形于胸中，而精神逾于六马，此以弗御御之者也。
xī zhě huáng dì zhì tiān xià ér lì mù tài shān jī fǔ zhī yǐ zhì rì yuè zhī xíng lǜ zhì yīn yáng zhī qì
昔者黄帝治天下，而力牧、太山稽辅之，以治日月之行律，治阴阳之气；
jié sì shí zhī dù zhèng lǜ lì zhī shù
节四时之度，正律历之数；
bié nán nǚ yì cí xióng míng shàng xià děng guì jiàn
别男女，异雌雄，明上下，等贵贱；
shǐ qiáng bù yǎn ruò zhòng bù bào guǎ
使强不掩弱，众不暴寡；
rén mín bǎo mìng ér bù yāo suì shí shú ér bù xiōng
人民保命而不夭，岁时熟而不凶；
bǎi guān zhèng ér wú sī shàng xià diào ér wú yóu
百官正而无私，上下调而无尤；
fǎ lìng míng ér bù àn fǔ zuǒ gōng ér bù ē
法令明而不暗，辅佐公而不阿；
tián zhě bù qīn pàn yú zhě bù zhēng xiàn
田者不侵畔，渔者不争限；
dào bù shí yí shì bù yù jiǎ
道不拾遗，市不豫贾；
chéng guō bù guān yì wú dào zéi
城郭不关，邑无盗贼；
bǐ lǚ zhī rén xiāng ràng yǐ cái
鄙旅之人，相让以财；
gǒu zhì tǔ shū sù yú lù ér wú fèn zhēng zhī xīn
狗彘吐菽粟于路，而无忿争之心；
yú shì rì yuè jīng míng xīng chén bù shī qí xíng
于是日月精明，星辰不失其行；
fēng yǔ shí jié wǔ gǔ dēng shú
风雨时节，五谷登熟；
hǔ láng bù wàng shì zhì niǎo bù wàng bó
虎狼不妄噬，鸷鸟不妄博；
fèng huáng xiáng yú tíng qí lín yóu yú jiāo
凤皇翔于庭，麒麟游于郊；
qīng lóng jìn jià fēi huáng fú zào
青龙进驾，飞黄伏皂；
zhū běi dān ěr zhī guó mò bù xiàn qí gòng zhí rán yóu wèi jí lǜ xì shì zhī dào yě
诸北、儋耳之国，莫不献其贡职，然犹未及虑戏氏之道也。
wǎng gǔ zhī shí sì jí fèi jiǔ zhōu liè
往古之时，四极废，九州裂；
tiān bù jiān fù de bù zhōu zài
天不兼覆，地不周载；
huǒ làn yán ér bù miè shuǐ hào yáng ér bù xī
火爁炎而不灭，水浩洋而不息；
měng shòu shí zhuān mín zhì niǎo jué lǎo ruò
猛兽食颛民，鸷鸟攫老弱。
yú shì nǚ wā liàn wǔ sè shí yǐ bǔ cāng tiān duàn áo zú yǐ lì sì jí shā hēi lóng yǐ jì jì zhōu jī lú huī yǐ zhǐ yín shuǐ
于是女娲炼五色石以补苍天，断鳌足以立四极，杀黑龙以济冀州，积芦灰以止淫水。
cāng tiān bǔ sì jí zhèng
苍天补，四极正；
yín shuǐ hé jì zhōu píng
淫水涸，冀州平；
jiǎo chóng sǐ zhuān mín shēng
狡虫死，颛民生；
bèi fāng zhōu bào yuán tiān
背方州，抱圆天；
hé chūn yáng xià shā qiū yuē dōng zhěn fāng qǐn shéng
和春阳夏，杀秋约冬，枕方寝绳；
yīn yáng zhī suǒ yōng chén bù tōng zhě qiào lǐ zhī
阴阳之所壅沈不通者，窍理之；
nì qì lì wù shāng mín hòu jī zhě jué zhǐ zhī
逆气戾物、伤民厚积者，绝止之。
dāng cǐ zhī shí wò jù jù xìng miǎn miǎn
当此之时，卧倨倨，兴眄眄；
yī zì yǐ wéi mǎ yī zì yǐ wéi niú
一自以为马，一自以为牛；
qí xíng diān diān qí shì míng míng
其行蹎蹎，其视瞑瞑；
tōng rán jiē de qí hé mò zhī suǒ yóu shēng fú yóu bù zhī suǒ qiú wǎng liǎng bù zhī suǒ wǎng
侗然皆得其和，莫知所由生，浮游不知所求，魍魉不知所往。
dāng cǐ zhī shí qín shòu fù shé wú bù nì qí zhǎo yá cáng qí shì dú wú yǒu jué shì zhī xīn
当此之时，禽兽蝮蛇，无不匿其爪牙，藏其螫毒，无有攫噬之心。
kǎo qí gōng liè shàng jì jiǔ tiān xià qì huáng lú
考其功烈，上际九天，下契黄垆；
míng shēng bèi hòu shì guāng huī zhòng wàn wù
名声被后世，光晖重万物。
chéng léi chē fú jià yìng lóng cān qīng qiú yuán jué ruì xí luó tú huáng yún luò qián bái chī hòu bēn shé fú yóu xiāo yáo dào guǐ shén dēng jiǔ tiān cháo dì yú líng mén mì mù xiū yú tài zǔ zhī xià
乘雷车，服驾应龙，骖青虬，援绝瑞，席萝图，黄云络，前白螭，后奔蛇，浮游消摇，道鬼神，登九天，朝帝于灵门，宓穆休于太祖之下。
rán ér bù zhāng qí gōng bù yáng qí shēng yǐn zhēn rén zhī dào yǐ cóng tiān de zhī gù rán
然而不彰其功，不扬其声，隐真人之道，以从天地之固然。
hé zé
为什么呢？
dào dé shàng tōng ér zhì gù xiāo miè yě
道德上通，而智故消灭也。
dǎi zhì xià jié zhī shí zhǔ àn huì ér bù míng dào lán màn ér bù xiū
逮至夏桀之时，主暗晦而不明，道澜漫而不修；
qì juān wǔ dì zhī ēn xíng tuī jué sān wáng zhī fǎ jí
弃捐五帝之恩刑，推蹶三王之法籍；
shì yǐ zhì dé miè ér bù yáng dì dào yǎn ér bù xīng
是以至德灭而不扬，帝道掩而不兴；
jǔ shì lì cāng tiān fā hào nì sì shí
举事戾苍天，发号逆四时；
chūn qiū suō qí hé dà dì chú qí dé
春秋缩其和，大地除其德；
rén jūn chù wèi ér bù ān dài fū yǐn dào ér bù yán
仁君处位而不安，大夫隐道而不言；
qún chén zhǔn shàng yì ér huái dāng shū gǔ ròu ér zì róng
群臣准上意而怀当，疏骨肉而自容；
xié rén cān ǒu bǐ zhōu ér yīn móu jū jūn chén fù zǐ zhī jiān ér kuàng zài
邪人参偶比周而阴谋，居君臣父子之间而况载；
jiāo zhǔ ér xiàng qí yì luàn rén yǐ chéng qí shì
骄主而象其意，乱人以成其事。
shì gù jūn chén guāi ér bù qīn gǔ ròu shū ér bù fù
是故君臣乖而不亲，骨肉疏而不附；
zhí shè gǎo ér liè róng tái zhèn ér yǎn fù
植社槁而裂，容台振而掩覆；
quǎn qún pù ér rù yuān shǐ xián téng ér xí yù
犬群曝而入渊，豕衔藤而席澳；
měi rén ná shǒu mò miàn ér bù róng màn shēng tūn tàn nèi bì ér bù gē
美人挐首墨面而不容，曼声吞炭内闭而不歌；
sàng bù jìn qí āi liè bù tīng qí lè
丧不尽其哀，猎不听其乐；
xī lǎo zhé shèng huáng shén xiào yín
西老折胜，黄神啸吟；
fēi niǎo shā yì zǒu shòu fèi jiǎo
飞鸟铩翼，走兽废脚；
shān wú jùn gàn zé wú wā shuǐ
山无峻干，泽无洼水；
hú lí shǒu xué mǎ niú fàng shī
狐狸首穴，马牛放失；
tián wú lì hé lù wú suō fán
田无立禾，路无莎薠；
jīn jī zhé lián bì xí wú lǐ
金积折廉，壁袭无理；
qìng guī wú fù xù cè rì shī
磬龟无腹，蓄策日施。
wǎn shì zhī shí qī guó yì zú
晚世之时，七国异族；
zhū hóu zhì fǎ gè shū xí sú
诸侯制法，各殊习俗；
zòng héng jiān zhī jǔ bīng ér xiàng jiǎo
纵横间之，举兵而相角；
gōng chéng làn shā fù gāo wēi ān
攻城滥杀，覆高危安；
jué fén mù yáng rén hái
掘坟墓，扬人骸；
dà chōng chē gāo zhòng jīng
大冲车，高重京；
chú zhàn dào biàn sǐ lù
除战道，便死路；
fàn yán dí cán bú yì
犯严敌，残不义；
bǎi wǎng yī fǎn míng shēng gǒu shèng yě
百往一反，名声苟盛也。
shì gù zhì zhuàng qīng zú zhě wèi jiǎ zú qiān lǐ zhī wài jiā lǎo yíng ruò jiāng qiāng yú nèi
是故质壮轻足者为甲卒千里之外，家老赢弱姜枪于内；
sī tú mǎ wéi rǒng chē fèng xiǎng dào lù liáo yuǎn shuāng xuě jí jí duān hè bù wán rén yíng chē bì ní tú zhì xī
厮徒马围，軵车奉𫗵，道路辽远，霜雪亟集，短褐不完，人赢车弊，泥涂至膝；
xiāng xié yú dào fèn shǒu yú lù shēn zhěn gé ér sǐ
相携于道，奋首于路，身枕格而死。
suǒ wèi jiān guó yǒu de zhě fú shī shù shí wàn pò chē yǐ qiān bǎi shù shāng gōng nǔ máo jǐ shǐ shí zhī chuàng zhě fú jǔ yú lù
所谓兼国有地者，伏尸数十万，破车以千百数，伤弓弩矛戟矢石之创者，扶举于路。
gù shì zhì yú zhěn rén tóu shí rén ròu zū rén gān yǐn rén xuè gān zhī yú chú huàn
故世至于枕人头，食人肉，葅人肝，饮人血，甘之于刍豢。
gù zì sān dài yǐ hòu zhě tiān xià wèi cháng de ān qí qíng xìng ér lè qí xí sú bǎo qí xiū mìng tiān ér bù yāo yú rén nüè yě
故自三代以后者，天下未尝得安其情性而乐其习俗，保其修命，天而不夭于人虐也。
suǒ yǐ rán zhě hé yě
所以然者，何也？
zhū hóu lì zhēng tiān xià bù hé ér wèi yī jiā
诸侯力征，天下不合而为一家。
dǎi zhì dāng jīn zhī shí tiān zǐ zài shàng wèi chí yǐ dào dé fǔ yǐ rén yì
逮至当今之时，天子在上位，持以道德，辅以仁义；
jìn zhě xiàn qí zhì yuǎn zhě huái qí dé
近者献其智，远者怀其德；
gǒng yī zhǐ huī ér sì hǎi bīn fú
拱揖指麾，而四海宾服；
chūn qiū dōng xià jiē xiàn qí gòng zhí
春秋冬夏，皆献其贡职；
tiān xià hùn ér wèi yī zǐ sūn xiāng dài cǐ wǔ dì zhī suǒ yǐ yíng tiān dé yě
天下混而为一，子孙相代，此五帝之所以迎天德也。
fu shèng rén zhě bù néng shēng shí shí zhì ér fú shī yě
夫圣人者，不能生时，时至而弗失也。
fǔ zuǒ yǒu néng chù chán nìng zhī duān xi qiǎo biàn zhī shuō
辅佐有能，黜谗佞之端，息巧辩之说；
chú kè xuē zhī fǎ qù fán kē zhī shì
除刻削之法，去烦苛之事；
píng liú yán zhī jī sāi péng dǎng zhī mén
屏流言之迹，塞朋党之门；
xiāo zhī néng xiū tài cháng
消知能，修太常；
huī zhī tǐ jì cōng míng
隳肢体，继聪明；
dà tōng hùn míng jiě yì shì shén
大通混冥，解意释神；
mò rán ruò wú hún pò shǐ wàn wù gè fù guī qí gēn
漠然若无魂魄，使万物各复归其根；
zé shì suǒ xiū fú xī shì zhī jī ér fǎn wǔ dì zhī dào yě
则是所修伏牺氏之迹而反五帝之道也。
fu qián qiě dà bǐng bù shī pèi xián ér yǐ shàn yù wén yú tiān xià
夫钳且、大丙不施辔衔，而以善御闻于天下；
fú xì nǚ wā bù shè fǎ dù ér yǐ zhì dé yí yú hòu shì
伏戏、女娲不设法度，而以至德遗于后世。
hé zé
为什么呢？
zhì xū wú chún yī ér bù dié kē shì yě
至虚无纯一，而不喋苛事也。
zhōu shū yuē yǎn zhì bù dé gèng shùn qí fēng
《周书》曰：“掩雉不得，更顺其风。
jīn ruò fú shēn hán shāng yāng zhī wèi zhì yě bó bá qí gēn wú qì qí běn ér bù qióng jiū qí suǒ yóu shēng hé yǐ zhì cǐ yě
”今若夫申、韩、商鞅之为治也，桲拔其根，芜弃其本，而不穷究其所由生，何以至此也？
záo wǔ xíng wèi kè xuē nǎi bèi dào dé zhī běn ér zhēng yú zhuī dāo zhī wèi zhǎn ài bǎi xìng dàn jǐn tài bàn ér xīn xīn rán cháng zì yǐ wéi zhì shì yóu bào xīn ér jiù huǒ záo dòu ér chū shuǐ
凿五刑，为刻削，乃背道德之本而争于锥刀之未，斩艾百姓，弹尽太半，而忻忻然常自以为治，是犹抱薪而救火，凿窦而出水。
fu jǐng zhí shēng zǐ ér bù róng wèng gōu zhí shēng tiáo ér bù róng zhōu bù guò sān yuè bì sǐ
夫井植生梓而不容瓮，沟植生条而不容舟，不过三月必死。
suǒ yǐ rán zhě hé yě
所以然者何也？
jiē kuáng shēng ér wú qí běn zhě yě
皆狂生而无其本者也。
hé jiǔ zhé zhù yú hǎi ér liú bù jué zhě kūn lún zhī shū yě
河九折注于海而流不绝者，昆仑之输也。
lǎo shuǐ bù xiè wǎng yàng jí wàng xún yuè bù yǔ zé hé ér kū zé shòu yì ér wú yuán zhě
潦水不泄，㲿瀁极望，旬月不雨，则涸而枯泽，受瀷而无源者。
pì ruò yì qǐng bù sǐ zhī yào yú xī wáng mǔ héng é qiè yǐ bēn yuè chàng rán yǒu sàng wú yǐ xù zhī
譬若羿请不死之药于西王母，姮娥窃以奔月，怅然有丧，无以续之。
hé zé
为什么呢？
bù zhī bù sǐ zhī yào suǒ yóu shēng yě
不知不死之药所由生也。
shì gù qǐ huǒ bù ruò qǔ suì jì jí bù ruò záo jǐng
是故乞火不若取燧，寄汲不若凿井。