tài qīng zhī shǐ yě hé shùn yǐ jì mò zhì zhēn ér sù piáo xián jìng ér bù zào tuī yí ér wú gù zài nèi ér hé hū dào chū wài ér diào yú yì fā dòng ér chéng yú wén xíng kuài ér biàn yú wù
太清之始也，和顺以寂漠，质真而素朴，闲静而不躁，推移而无故，在内而合乎道，出外而调于义，发动而成于文，行快而便于物。
qí yán lüè ér xún lǐ qí xíng tuō ér shùn qíng qí xīn yú ér bù wěi qí shì sù ér bù shì
其言略而循理，其行侻而顺情，其心愉而不伪，其事素而不饰。
shì yǐ bù zé shí rì bù zhān guà zhào bù móu suǒ shǐ bù yì suǒ zhōng
是以不择时日，不占卦兆，不谋所始，不议所终；
ān zé zhǐ jī zé xíng
安则止，激则行；
tōng tǐ yú tiān dì tóng jīng gàn yīn yáng
通体于天地，同精干阴阳；
yī hè yú sì shí míng zhào yú rì yuè yǔ zào huà zhě xiāng cí xióng
一和于四时，明照于日月，与造化者相雌雄。
shì yǐ tiān fù yǐ dé de zài yǐ lè
是以天覆以德，地载以乐；
sì shí bù shī qí xù fēng yǔ bù jiàng qí nüè
四时不失其叙，风雨不降其虐；
rì yuè shū qīng ér yáng guāng wǔ xīng xún guǐ ér bù shī qí xíng
日月淑清而扬光，五星循轨而不失其行。
dāng cǐ zhī shí xuán yuán zhì tāng ér yùn zhào fèng lín zhì shī guī zhào gān lù xià zhú shí mǎn liú huáng chū ér zhū cǎo shēng jī xiè zhà wěi mò cáng yú xīn
当此之时，玄元至汤而运照，凤麟至，蓍龟兆，甘露下，竹实满，流黄出而朱草生，机械诈伪，莫藏于心。
dǎi zhì shuāi shì juān shān shí qiè jīn yù zhì bàng shèn xiāo gāng tiě ér wàn wù bù zī
逮至衰世，镌山石，锲金玉，擿蚌蜃，消钢铁，而万物不滋。
kū tāi shā yāo qí lín bù yóu fù cháo huǐ luǎn fèng huáng bù xiáng
刳胎杀夭，麒麟不游：覆巢毁卵，凤皇不翔；
zuàn suì qǔ huǒ gòu mù wèi tái
钻燧取火，构木为台；
fén lín ér tián jié zé ér yú
焚林而田，竭泽而渔；
rén xiè bù zú chù cáng yǒu yú ér wàn wù bù fán zhào méng yá luǎn tāi ér bù chéng zhě chù zhī tài bàn yǐ
人械不足，畜藏有余，而万物不繁兆，萌牙卵胎而不成者，处之太半矣。
jī rǎng ér qiū chù fèn tián ér zhǒng gǔ
积壤而丘处，粪田而种谷；
jué de ér jǐng yǐn shū chuān ér wèi lì
掘地而井饮，疏川而为利；
zhù chéng ér wèi gù jū shòu yǐ wéi chù
筑城而为固，拘兽以为畜；
zé yīn yáng miù lì sì shí shī xù
则阴阳缪戾，四时失叙；
léi tíng huǐ shé báo xiàn jiàng nüè
雷霆毁折，雹霰降虐；
fēn wù shuāng xuě bù jì ér wàn wù jiāo yāo
氛雾霜雪不霁，而万物燋夭。
zī zhēn huì jù liè mǔ
菑榛秽，聚埒亩；
shān yě tǎn zhǎng miáo xiù
芟野菼，长苗秀；
cǎo mù zhī gōu méng xián huá dài shí ér sǐ zhě bù kě shèng shǔ
草木之句萌衔华戴实而死者，不可胜数。
nǎi zhì xià wū gōng jià xuán lián fáng zhí
乃至夏屋宫驾，县联房植；
lǎo yán cuī tí diāo zhuó kè lòu
橑檐榱题，雕琢刻镂；
qiáo zhī líng ā fū róng jì hé
乔枝菱阿，夫容芰荷；
wǔ cǎi zhēng shèng liú màn lù lí
五采争胜，流漫陆离；
xiū shàn qū xiào yāo jiǎo zēng náo máng fán fēn ná yǐ xiāng jiāo chí
修掞曲校，夭矫曾挠，芒繁纷挐，以相交持；
gōng shū wáng ěr wú suǒ cuò qí jī jué xuē jù rán yóu wèi néng dàn rén zhǔ zhī yù yě
公输、王尔无所错其剞劂削锯，然犹未能澹人主之欲也。
shì yǐ sōng bǎi jūn lù xià gǎo jiāng hé sān chuān jué ér bù liú yí yáng zài mù fēi qióng mǎn yě
是以松柏菌露夏槁，江河三川，绝而不流，夷羊在牧，飞蛩满野；
tiān hàn dì chè fèng huáng bù xià
天旱地坼，凤皇不下；
jù zhǎo jū yá dài jiǎo chū jù zhī shòu yú shì zhì yǐ
句爪、居牙、戴角、出距之兽，于是鸷矣。
mín zhī zhuān shì péng lú wú suǒ guī sù dòng è jī hán sǐ zhě xiāng zhěn xí yě
民之专室蓬庐，无所归宿，冻饿饥寒，死者相枕席也。
jí dào fēn shān chuān huō gǔ shǐ yǒu rǎng jiè
及到分山川豁谷，使有壤界；
jì rén duō shǎo zhòng guǎ shǐ yǒu fèn shù
计人多少众寡，使有分数；
zhù chéng jué chí shè jī xiè xiǎn zǔ yǐ wéi bèi
筑城掘池，设机械险阻以为备；
shì zhí shì zhì fú děng yì guì jiàn chà xián bù xiào jīng fěi yù xíng shǎng fá zé bīng gé xìng ér fēn zhēng shēng
饰职事，制服等，异贵贱，差贤不肖，经诽誉，行赏罚，则兵革兴而分争生；
mín zhī miè yì yāo yǐn nüè shā bù gū ér xíng zhū wú zuì yú shì shēng yǐ
民之灭抑夭隐，虐杀不辜而刑诛无罪，于是生矣。
tiān dì zhī hé hé yīn yáng zhī táo huà wàn wù jiē chéng rén qì zhě yě
天地之合和，阴阳之陶化万物，皆乘人气者也。
shì gù shàng xià lí xīn qì nǎi shàng zhēng
是故上下离心，气乃上蒸；
jūn chén bù hé wǔ gǔ bù wéi
君臣不和，五谷不为。
jù rì dōng zhì sì shí liù rì tiān hán hé ér wèi jiàng de huái qì ér wèi yáng yīn yáng chǔ yǔ hū xī jìn tán bāo guǒ fēng sú zhēn zhuó shū báo zhòng yí yǐ xiāng ǒu fu yùn niàng ér chéng yù qún shēng
距日冬至四十六日，天含和而未降，地怀气而未扬，阴阳储与，呼吸浸潭，包裹风俗，斟酌殊，薄众宜，以相呕咐酝酿，而成育群生。
shì gù chūn sù qiū róng dōng léi xià shuāng jiē zéi qì zhī suǒ shēng
是故春肃秋荣，冬雷夏霜，皆贼气之所生。
yóu cǐ guān zhī tiān dì yǔ zhòu yī rén zhī shēn yě
由此观之，天地宇宙，一人之身也；
liù hé zhī nèi yī rén zhī zhì yě
六合之内，一人之制也。
shì gù míng yú xìng zhě tiān dì bù néng xié yě
是故明于性者，天地不能胁也；
shěn yú fú zhě guài wù bù néng huò yě
审于符者，怪物不能惑也。
gù shèng rén zhě yóu jìn zhī yuǎn ér wàn shū wèi yī
故圣人者，由近知远，而万殊为一；
gǔ zhī rén tóng qì yú tiān dì yǔ yī shì ér yōu yóu
古之人，同气于天地，与一世而优游。
dāng cǐ zhī shí wú qìng hè zhī lì xíng fá zhī wēi lǐ yì lián chǐ bù shè huǐ yù rén bǐ bù lì ér wàn mín mò xiāng qīn qī bào nüè yóu zài yú hùn míng zhī zhōng
当此之时，无庆贺之利，刑罚之威，礼义廉耻不设，毁誉仁鄙不立，而万民莫相侵欺暴虐，犹在于混冥之中。
dǎi zhì shuāi shì rén zhòng cái guǎ shì lì láo ér yǎng bù zú yú shì fèn zhēng shēng shì yǐ guì rén
逮至衰世，人众财寡，事力劳而养不足，于是忿争生，是以贵仁。
rén bǐ bù qí bǐ zhōu péng dǎng shè zhà xū huái jī xiè qiǎo gù zhī xīn ér xìng shī yǐ shì yǐ guì yì
仁鄙不齐，比周朋党，设诈谞，怀机械巧故之心，而性失矣，是以贵义。
yīn yáng zhī qíng mò bù yǒu xuè qì zhī gǎn nán nǚ qún jū zá chǔ ér wú bié shì yǐ guì lǐ
阴阳之情莫不有血气之感，男女群居杂处而无别，是以贵礼。
xìng mìng zhī qíng yín ér xiāng xié yǐ bù de yǐ zé bù hé shì yǐ guì lè
性命之情，淫而相胁，以不得已则不和，是以贵乐。
shì gù rén yì lǐ yuè zhě kě yǐ jiù bài ér fēi tōng zhì zhī zhì yě
是故仁义礼乐者，可以救败，而非通治之至也。
fu rén zhě suǒ yǐ jiù zhēng yě
夫仁者，所以救争也；
yì zhě suǒ yǐ jiù shī yě
义者，所以救失也；
lǐ yě suǒ yǐ jiù yín yě
礼也，所以救淫也；
lè zhě suǒ yǐ jiù yōu yě
乐者，所以救忧也。
shén míng dìng yú tiān xià ér xīn fǎn qí chū xīn fǎn qí chū ér mín xìng shàn mín xìng shàn ér tiān dì yīn yáng cóng ér bāo zhī zé cái zú ér rén dàn yǐ tān bǐ fèn zhēng bù dé shēng yān
神明定于天下而心反其初，心反其初而民性善，民性善而天地阴阳从而包之，则财足而人澹矣，贪鄙忿争不得生焉。
yóu cǐ guān zhī zé rén yì bù yòng yǐ
由此观之，则仁义不用矣。
dào dé dìng yú tiān xià ér mín chún piáo zé mù bù yíng yú sè ěr bù yín yú shēng zuò pái ér gē yáo bèi fā ér fú yóu suī yǒu máo qiáng xī shī zhī sè bù zhī shuō yě diào yǔ wǔ xiàng bù zhī lè yě yín yì wú bié bù shēng yān
道德定于天下而民纯朴，则目不营于色，耳不淫于声，坐俳而歌谣，被发而浮游，虽有毛嫱、西施之色，不知说也，掉羽、武象，不知乐也，淫泆无别不生焉。
yóu cǐ guān zhī lǐ yuè bù yòng yě
由此观之，礼乐不用也。
shì gù dé shuāi rán hòu rén shēng xíng jū rán hòu yì lì hé shī rán hòu shēng diào lǐ yín rán hòu róng shì
是故德衰然后仁生，行沮然后义立，和失然后声调，礼淫然后容饰。
shì gù zhī shén míng rán hòu zhī dào dé zhī bù zú wèi yě zhī dào dé rán hòu zhī rén yì zhī bù zú xíng yě zhī rén yì rán hòu zhī lǐ lè zhī bù zú xiū yě
是故知神明然后知道德之不足为也，知道德然后知仁义之不足行也，知仁义然后知礼乐之不足修也。
jīn bèi qí běn ér qiú qí mò shì qí yào ér suǒ zhī yú xiáng wèi kě yǔ yán zhì yě
今背其本而求其末，释其要而索之于详，未可与言至也。
tiān dì zhī dà kě yǐ ju biǎo zhì yě
天地之大，可以矩表识也；
xīng yuè zhī xíng kě yǐ lì tuī de yě
星月之行，可以历推得也；
léi zhèn zhī shēng kě yǐ gǔ zhōng xiě yě
雷震之声，可以鼓钟写也；
fēng yǔ zhī biàn kě yǐ yīn lǜ zhī yě
风雨之变，可以音律知也。
shì gù dà kě dǔ zhě kě de ér liàng yě
是故大可睹者，可得而量也；
míng kě jiàn zhě kě de ér bì yě shēng kě wén zhě kě de ér diào yě
明可见者，可得而蔽也：声可闻者，可得而调也；
sè kě chá zhě kě de ér bié yě
色可察者，可得而别也。
fu zhì dà tiān dì fú néng hán yě
夫至大，天地弗能含也；
zhì wēi shén míng fú néng lǐng yě
至微，神明弗能领也。
jí zhì jiàn lǜ lì bié wǔ sè yì qīng zhuó wèi gān kǔ zé piáo sàn ér wèi qì yǐ
及至建律历，别五色，异清浊，味甘苦，则朴散而为器矣。
lì rén yì xiū lǐ lè zé dé qiān ér wèi wěi yǐ
立仁义，修礼乐，则德迁而为伪矣。
jí wěi zhī shēng yě shì zhì yǐ jīng yú shè zhà yǐ qiǎo shàng tiān xià yǒu néng chí zhī zhě yǒu néng zhì zhī zhě yě
及伪之生也，饰智以惊愚，设诈以巧上，天下有能持之者，有能治之者也。
xī zhě cāng jié zuò shū ér tiān yù sù guǐ yè kū
昔者苍颉作书，而天雨粟，鬼夜哭；
bó yì zuò jǐng ér lóng dēng xuán yún shén qī kūn lún néng yù duō ér dé yù báo yǐ
伯益作井，而龙登玄云，神栖昆仑，能愈多而德愈薄矣。
gù zhōu dǐng zhe chuí shǐ xián qí zhǐ yǐ míng dà qiǎo zhī bù kě wèi yě
故周鼎著倕，使衔其指，以明大巧之不可为也。
gù zhì rén zhī zhì yě xīn yǔ shén chù xíng yǔ xìng diào
故至人之治也，心与神处，形与性调；
jìng ér tǐ dé dòng ér lǐ tōng
静而体德，动而理通；
suí zì rán zhī xìng ér yuán bù dé yǐ zhī huà
随自然之性，而缘不得已之化；
dòng rán wú wéi ér tiān xià zì hé dàn rán wú yù ér mín zì pǔ
洞然无为而天下自和，憺然无欲而民自朴；
wú jī xiáng ér mín bù yāo bù fèn zhēng ér yǎng zú
无机祥而民不夭，不忿争而养足；
jiān bāo hǎi nèi zé jí hòu shì bù zhī wèi zhī zhě shuí hé
兼包海内，泽及后世，不知为之者谁何。
shì gù shēng wú hào sǐ fu shì shí bù jù ér míng bù lì shī zhě bù dé shòu zhě bù ràng dé jiāo guī yān ér mò zhī chōng rěn yě
是故生无号，死夫谥，实不聚而名不立，施者不德，受者不让，德交归焉，而莫之充忍也。
gù dé zhī suǒ zǒng dào fú néng hài yě zhì zhī suǒ bù zhī biàn fú néng jiě yě
故德之所总，道弗能害也，智之所不知，辩弗能解也。
bù yán zhī biàn bù dào zhī dào ruò huò tōng yān wèi zhī tiān fǔ
不言之辩，不道之道，若或通焉，谓之天府。
qǔ yān ér bù sǔn zhuó yān ér bù jié mò zhī qí suǒ yóu chū shì wèi yáo guāng
取焉而不损，酌焉而不竭，莫知其所由出，是谓瑶光。
yáo guāng zhě zī liáng wàn wù zhě yě
瑶光者，资粮万物者也。
zhèn kùn qióng bǔ bù zú zé míng shēng
振困穷，补不足，则名生；
xīng lì chú hài fá luàn jìn bào zé gōng chéng
兴利除害，伐乱禁暴，则功成。
shì wú zāi hài suī shén wú suǒ shī qí dé
世无灾害，虽神无所施其德；
shàng xià hé jí suī xián wú suǒ lì qí gōng
上下和辑，虽贤无所立其功。
xī róng chéng shì zhī shí dào lù yàn háng liè chù tuō yīng ér yú cháo shàng zhì yú liáng yú mǔ shǒu hǔ bào kě wěi huī shé kě gēn ér bù zhī qí suǒ yóu rán
昔容成氏之时，道路雁行列处，托婴儿于巢上，置余粮于亩首，虎豹可尾，虺蛇可跟，而不知其所由然。
dǎi zhì yáo zhī shí shí rì bìng chū jiāo hé jià shā cǎo mù ér mín wú suǒ shí
逮至尧之时，十日并出，焦禾稼，杀草木，而民无所食。
yà yǔ záo chǐ jiǔ yīng dà fēng fēng xī xiū shé jiē wèi mín hài
猰貐、凿齿、九婴、大风、封豨、修蛇皆为民害。
yáo nǎi shǐ yì zhū záo chǐ yú chóu huá zhī yě shā jiǔ yīng yú xiōng shuǐ zhī shàng jiǎo dà fēng yú qīng qiū zhī zé shàng shè shí rì ér xià shā yà yǔ duàn xiū shé yú dòng tíng qín fēng xī yú sāng lín wàn mín jiē xǐ zhì yáo yǐ wéi tiān zǐ
尧乃使羿诛凿齿于畴华之野，杀九婴于凶水之上，缴大风于青丘之泽，上射十日而下杀猰貐，断修蛇于洞庭，禽封豨于桑林，万民皆喜，置尧以为天子。
yú shì tiān xià guǎng shǎn xiǎn yì yuǎn jìn shǐ yǒu dào lǐ
于是天下广陕险易远近始有道里。
shùn zhī shí gòng gōng zhèn tāo hóng shuǐ yǐ báo kōng sāng lóng mén wèi kāi lǚ liáng wèi fā jiāng huái tōng liú sì hǎi míng xìng mín jiē shàng qiū líng fù shù mù
舜之时，共工振滔洪水，以薄空桑，龙门未开，吕梁未发，江淮通流，四海溟涬，民皆上丘陵，赴树木。
shùn nǎi shǐ yǔ shū sān jiāng wǔ hú pì yī quē mín chán jiàn píng tōng gōu lù liú zhù dōng hǎi
舜乃使禹疏三江五湖，辟伊阙，民廛涧，平通沟陆，流注东海。
hóng shuǐ lòu jiǔ zhōu gàn wàn mín jiē níng qí xìng
鸿水漏，九州干，万民皆宁其性。
shì yǐ chēng yáo shùn yǐ wéi shèng
是以称尧、舜以为圣。
wǎn shì zhī shí dì yǒu jié zhòu wèi xuán shì yáo tái xiàng láng yù chuáng zhòu wèi ròu pǔ jiǔ chí liǎo fén tiān xià zhī cái ba kǔ wàn mín zhī lì kū jiàn zhě tī yùn fù ràng tiān xià nüè bǎi xìng
晚世之时，帝有桀、纣，为琁室、瑶台、象廊、玉床，纣为肉圃、酒池，燎焚天下之财，罢苦万民之力，刳谏者，剔孕妇，攘天下，虐百姓。
yú shì tāng nǎi yǐ gé chē sān bǎi chéng fá jié yú nán cháo fàng zhī xià tái
于是汤乃以革车三百乘，伐桀于南巢，放之夏台；
wǔ wáng jiǎ zú sān qiān pò zhòu mù yě shā zhī yú xuān shì
武王甲卒三千，破纣牧野，杀之于宣室。
tiān xià níng dìng bǎi xìng hé jí shì yǐ chēng tāng wǔ zhī xián
天下宁定，百姓和集，是以称汤、武之贤。
yóu cǐ guān zhī yǒu xián shèng zhī míng zhě bì zāo luàn shì zhī huàn yě
由此观之，有贤圣之名者，必遭乱世之患也。
zhì rén shēng luàn shì zhī zhōng hán dé huái dào jū wú qióng zhī zhì qián kǒu qǐn shuō suì bù yán ér sǐ zhě zhòng yǐ rán tiān xià mò zhī guì qí bù yán yě
至人生乱世之中，含德怀道，拘无穷之智，钳口寝说，遂不言而死者众矣，然天下莫知贵其不言也。
gù dào kě dào fēi cháng dào míng kě míng fēi cháng míng zhù yú zhú bó lòu yú jīn shí kě chuán yú rén zhě qí cū yě
故道可道，非常道，名可名，非常名，著于竹帛，镂于金石，可传于人者，其粗也。
wǔ dì sān wáng shū shì ér tóng zhǐ yì lù ér tóng guī
五帝三王，殊事而同指，异路而同归。
wǎn shì xué zhě bù zhī dào zhī suǒ yī tǐ dé zhī suǒ zǒng yào qǔ chéng zhī jī xiāng yǔ wēi zuò ér shuō zhī gǔ gē ér wǔ zhī gù bó xué duō wén ér bù miǎn yú huò
晚世学者，不知道之所一体，德之所总要，取成之迹，相与危坐而说之，鼓歌而舞之，故博学多闻而不免于惑。
shī yún bù gǎn bào hǔ bù gǎn píng hé
诗云： “不敢暴虎，不敢冯河。
rén zhī yī mò zhī qí tā
人知一，莫知其他。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
dì zhě tǐ tài yī wáng zhě fǎ yīn yáng bà zhě zé sì shí jūn zhě yòng liù lǜ
帝者体太一，王者法阴阳，霸者则四时，君者用六律。
bǐng tài yī zhě láo lóng tiān dì tán yā shān chuān
秉太一者，牢笼天地，弹压山川；
hán tǔ yīn yáng shēn yè sì shí
含吐阴阳，伸曳四时；
jì gāng bā jí jīng wěi liù hé
纪纲八极，经纬六合；
fù lù zhào dǎo pǔ sì wú sī
复露照导，普汜无私；
xuān fēi rú dòng mò bù yǎng dé ér shēng
蠉飞蠕动，莫不仰德而生。
yīn yáng zhě chéng tiān de zhī hé xíng wàn shū zhī tǐ
阴阳者，承天地之和，形万殊之体；
hán qì huà wù yǐ chéng liè lèi
含气化物，以成埒类；
yíng suō juǎn shū lún yú bù cè
赢缩卷舒，沦于不测；
zhōng shǐ xū mǎn zhuǎn yú wú yuán
终始虚满，转于无原。
sì shí zhě chūn shēng xià zhǎng qiū shōu dōng cáng
四时者，春生夏长，秋收冬藏；
qǔ yù yǒu jié chū rù yǒu shí
取予有节，出入有时；
kāi hé zhāng xī bù shī qí xù
开阖张歙，不失其叙；
xǐ nù gāng róu bù lí qí lǐ
喜怒刚柔，不离其理。
liù lǜ zhě shēng zhī yǔ shā yě shǎng zhī yǔ fá yě yǔ zhī yǔ duó yě fēi cǐ wú dào yě
六律者，生之与杀也，赏之与罚也，予之与夺也，非此无道也。
gù jǐn yú quán héng zhǔn shéng shěn hu qīng zhòng zú yǐ zhì qí jìng nèi yǐ
故谨于权衡准绳，审乎轻重，足以治其境内矣。
shì gù tǐ tài yī zhě míng yú tiān dì zhī qíng tōng yú dào dé zhī lún
是故体太一者，明于天地之情，通于道德之伦；
cōng míng yào yú rì yuè jīng shén tōng yú wàn wù
聪明耀于日月，精神通于万物；
dòng jìng diào yú yīn yáng xǐ nù hé yú sì shí
动静调于阴阳，喜怒和于四时；
dé zé shī yú fāng wài míng shēng chuán yú hòu shì
德泽施于方外，名声传于后世。
fǎ yīn yáng zhě dé yǔ tiān de cān míng yǔ rì yuè bìng jīng yǔ guǐ shén zǒng
法阴阳者，德与天地参，明与日月并，精与鬼神总；
dài yuán lǚ fāng bào biǎo huái shéng
戴圆履方，抱表怀绳；
nèi néng zhì shēn wài néng dé rén
内能治身，外能得人；
fā hào shī lìng tiān xià mò bù cóng fēng
发号施令，天下莫不从风。
zé sì shí zhě róu ér bù cuì gāng ér bù guì
则四时者，柔而不脆，刚而不鞼；
kuān ér bù sì sù ér bù bèi
宽而不肆，肃而不悖；
yōu róu wěi cóng yǐ yǎng qún lèi
优柔委从，以养群类；
qí dé hán yú ér róng bù xiào wú suǒ sī ài
其德含愚而容不肖，无所私爱。
yòng liù lǜ zhě fá luàn jìn bào jìn xián ér tuì bù xiào
用六律者，伐乱禁暴，进贤而退不肖；
fú bō yǐ wéi zhèng huài xiǎn yǐ wéi píng jiǎo wǎng yǐ wéi zhí
扶拨以为正，坏险以为平，矫枉以为直；
míng yú jìn shě kāi bì zhī dào chéng shí yīn shì yǐ fú yì rén xīn yě
明于禁舍开闭之道，乘时因势，以服役人心也。
dì zhě tǐ yīn yáng zé qīn wáng zhě fǎ sì shí zé xuē bà zhě jié liù lǜ zé rǔ jūn zhě shī zhǔn shéng zé fèi
帝者体阴阳则侵，王者法四时则削，霸者节六律则辱，君者失准绳则废。
gù xiǎo ér xíng dà zé tāo tiǎo ér bù qīn
故小而行大，则滔窕而不亲；
dà ér xíng xiǎo zé xiá ài ér bù róng
大而行小，则狭隘而不容；
guì jiàn bù shī qí tǐ ér tiān xià zhì yǐ
贵贱不失其体，而天下治矣。
tiān ài qí jīng de ài qí píng rén ài qí qíng
天爱其精，地爱其平，人爱其情。
tiān zhī jīng rì yuè xīng chén léi diàn fēng yǔ yě
天之精，日月星辰雷电风雨也；
de zhī píng shuǐ huǒ jīn mù tǔ yě
地之平，水火金木土也；
rén zhī qíng sī lǜ cōng míng xǐ nù yě
人之情，思虑聪明喜怒也。
gù bì sì guān zhǐ wǔ dùn zé yǔ dào lún shì gù shén míng cáng yú wú xíng jīng shén fǎn yú zhì zhēn zé mù míng ér bù yǐ shì ěr cōng ér bù yǐ tīng xīn tiáo dá ér bù yǐ sī lǜ
故闭四关，止五遁，则与道沦，是故神明藏于无形，精神反于至真，则目明而不以视，耳聪而不以听，心条达而不以思虑；
wěi ér fú wèi hé ér fú qín
委而弗为，和而弗矜；
míng xìng mìng zhī qíng ér zhì gù bù dé zá yān
冥性命之情，而智故不得杂焉。
jīng xiè yú mù zé qí shì míng
精泄于目，则其视明；
zài yú ěr zé qí tīng cōng
在于耳，则其听聪；
liú yú kǒu zé qí yán dāng
留于口，则其言当；
jí yú xīn zé qí lǜ tōng
集于心，则其虑通。
gù bì sì guān zé shēn wú huàn bǎi jié mò yuàn mò sǐ mò shēng mò xū mò yíng shì wèi zhēn rén
故闭四关则身无患，百节莫苑，莫死莫生，莫虚莫盈，是谓真人。
fán luàn zhī suǒ yóu shēng zhě jiē zài liú dùn
凡乱之所由生者，皆在流遁。
liú dùn zhī suǒ shēng zhě wǔ
流遁之所生者五。
dà gòu jià xìng gōng shì
大构驾，兴宫室；
yán lóu zhàn dào jī qī jǐng gàn
延楼栈道，鸡栖井干；
biāo zhū bó lú yǐ xiāng zhī chí
标株欂栌，以相支持；
mù qiǎo zhī shì pán xiān kè yǎn
木巧之饰，盘纤刻俨；
yíng lòu diāo zhuó guǐ wén huí bō
赢镂雕琢，诡文回波；
shàng yóu yì yù líng shū zhěn bào
尚游瀷淢，菱抒紾抱；
máng fán luàn zé qiǎo wěi fēn ná yǐ xiāng cuī cuò cǐ dùn yú mù yě
芒繁乱泽，巧伪纷挐，以相摧错，此遁于木也。
záo hàn chí zhī shēn
凿汗池之深，
sì zhěn yá zhī yuǎn
肆畛崖之远，
lái xī gǔ zhī liú
来谿谷之流，
shì qū yá zhī jì
饰曲崖之际，
jī dié xuán shí
积牒旋石，
yǐ chún xiū qí
以纯修埼，
yì yù nù lài
抑淢怒濑，
yǐ yáng jī bō
以扬激波，
qū fú zhān jiǒng
曲拂邅迥，
yǐ xiàng yú wú
以像湡浯，
yì shù lián líng
益树莲菱，
yǐ shí biē yú
以食鳖鱼，
hóng hú liáng sù shuāng
鸿鹄粱鹔鷞，
dào liáng ráo xú
稻粱饶徐，
lóng zhōu yì shǒu
龙舟鹢首，
fú chuī yǐ yú
浮吹以娱，
cǐ dùn yú shì yě
此遁于世也。
gāo zhù chéng guō shè shù xiǎn zǔ
高筑城郭，设树险阻；
chóng tái xiè zhī lóng chǐ yuàn yòu zhī dà yǐ qióng yào miào zhī wàng
崇台榭之隆，侈苑囿之大，以穷要妙之望；
wèi quē zhī gāo shàng jì qīng yún
魏阙之高，上际青云；
dà shà zēng jiā nǐ yú kūn lún
大厦曾加，拟于昆仑；
xiū wéi qiáng yuán yǒng dào xiāng lián
修为墙垣，甬道相连；
cán gāo zēng xià jī shuǐ wéi shān
残高增下，积土为山；
jiē jìng lì yuǎn zhí dào yí xiǎn zhōng rì chí wù ér wú jī dǎo zhī huàn cǐ dùn yú tǔ yě
接径历远，直道夷险，终日驰鹜而无迹蹈之患，此遁于土也。
dà zhōng dǐng měi zhòng qì huá chóng shū lòu yǐ xiāng miù zhěn
大钟鼎，美重器，华虫疏镂，以相缪紾；
qǐn sì fú hǔ pán lóng lián zǔ
寝兕伏虎，蟠龙连组；
kūn yù zhě xuàn zhào yào huī huáng
焜昱锗眩，照耀辉煌；
yǎn jiǎn liáo jiū qū chéng wén zhāng
偃蹇寥纠、曲成文章；
diāo zhuó zhī shì duàn xī wén náo
雕琢之饰，锻锡文铙；
zhà huì zhà míng yì wēi miè xiá
乍晦乍明，抑微灭瑕；
shuāng wén chén jū ruò diàn jǔ chú
霜文沈居，若簟籧篨；
chán jǐn jīng rǒng shì shù ér shū cǐ dùn yú jīn yě
缠锦经宂，似数而疏，此遁于金也。
jiān áo fén zhì diào qí hé zhī shì yǐ qióng jīng wú gān suān zhī biàn
煎熬焚炙，调齐和之适，以穷荆吴甘酸之变；
fén lín ér liè shāo liǎo dà mù
焚林而猎，烧燎大木；
gǔ tuó chuī duǒ yǐ xiāo tóng tiě
鼓橐吹埵，以销铜铁；
mǐ liú jiān duàn wú yàn zú mù
靡流坚锻，无猒足目；
shān wú jùn gàn lín wú zhè zǐ
山无峻干，林无柘梓；
liǎo mù yǐ wéi tàn fán cǎo ér wèi huī
燎木以为炭，燔草而为灰；
yě mǎng bái sù bù dé qí shí
野莽白素，不得其时；
shàng yǎn tiān guāng xià zhēn dì cái cǐ dùn yú huǒ yě
上掩天光，下珍地财，此遁于火也。
cǐ wǔ zhě yī zú yǐ wáng tiān xià yǐ
此五者，一足以亡天下矣。
shì gù gǔ zhě míng táng zhī zhì xià zhī rùn shī fú néng jí shàng zhī wù lù fú néng rù sì fāng zhī fēng fú néng xí
是故古者明堂之制，下之润湿弗能及，上之雾露弗能入，四方之风弗能袭；
tǔ shì bù wén mù gōng bù zhuó jīn qì bù lòu
土事不文，木工不斵，金器不镂；
yī wú yú chà zhī xuē guān wú gū luǒ zhī lǐ
衣无隅差之削，冠无觚蠃之理；
táng dà zú yǐ zhōu xuán lǐ wén jìng jié zú yǐ xiǎng shàng dì lǐ guǐ shén yǐ shì mín zhī jiǎn jié
堂大足以周旋理文，静洁足以享上帝、礼鬼神，以示民知俭节。
fu shēng sè wǔ wèi yuǎn guó zhēn guài guī yì qí wù zú yǐ biàn xīn yì zhì yáo dàng jīng shén gǎn dòng xuè qì zhě bù kě shèng jì yě
夫声色五味，远国珍怪，瑰异奇物，足以变心易志，摇荡精神，感动血气者，不可胜计也。
fu tiān dì zhī shēng cái yě běn bù guò wǔ
夫天地之生财也，本不过五。
shèng rén jié wǔ xíng zé zhì bù huāng
圣人节五行，则治不荒。
fán rén zhī xìng xīn hé yù de zé lè lè sī dòng dòng sī dǎo dǎo sī dàng dàng sī gē gē sī wǔ gē wǔ jié zé qín shòu tiào yǐ
凡人之性，心和欲得则乐，乐斯动，动斯蹈，蹈斯荡，荡斯歌，歌斯舞，歌舞节则禽兽跳矣。
rén zhī xìng xīn yǒu yōu sàng zé bēi bēi zé āi āi sī fèn fèn sī nù nù sī dòng dòng zé shǒu zú bù jìng
人之性，心有忧丧则悲，悲则哀，哀斯愤，愤斯怒，怒斯动，动则手足不静。
rén zhī xìng yǒu qīn fàn zé nù nù zé xuè chōng xuè chōng zé qì jī qì jī zé fā nù fā nù zé yǒu suǒ shì hàn yǐ
人之性，有侵犯则怒，怒则血充，血充则气激，气激则发怒，发怒则有所释憾矣。
gù zhōng gǔ guǎn xiāo gàn qī yǔ máo suǒ yǐ shì xǐ yě
故钟鼓管箫，干戚羽旄，所以饰喜也。
cuī dié jū zhàng kū yǒng yǒu jié suǒ yǐ shì āi yě
衰绖苴杖，哭踊有节，所以饰哀也。
bīng gé yǔ máo jīn gǔ fǔ yuè suǒ yǐ shì nù yě
兵革羽旄，金鼓斧钺，所以饰怒也。
bì yǒu qí zhì nǎi wèi zhī wén
必有其质，乃为之文。
gǔ zhě shèng zài shàng zhèng jiào píng rén ài qià
古者圣在上，政教平，仁爱洽；
shàng xià tóng xīn jūn chén jí mù
上下同心，君臣辑睦；
yī shí yǒu yú jiā jǐ rén zú
衣食有余，家给人足；
fù cí zǐ xiào xiōng liáng dì shùn
父慈子孝，兄良弟顺；
shēng zhě bù yuàn sǐ zhě bù hèn
生者不怨，死者不恨；
tiān xià hé qià rén de qí yuàn
天下和洽，人得其愿。
fū rén xiāng lè wú suǒ fā kuàng gù shèng rén wèi zhī zuò yuè yǐ hé jié zhī
夫人相乐无所发贶，故圣人为之作乐以和节之。
mò shì zhī zhèng tián yú zhòng shuì guān shì jí zhēng zé liáng bì jìn
末世之政，田渔重税，关市急征，泽梁毕禁；
wǎng shǔ wú suǒ bù lái sì wú suǒ shè
网署无所布，来耜无所设；
mín lì jié yú yáo yì cái yòng dān yú huì fù
民力竭于谣役，财用殚于会赋；
jū zhě wú shí xíng zhě wú liáng
居者无食，行者无粮；
lǎo zhě bù yǎng sǐ zhě bù zàng
老者不养，死者不葬；
zhuì qī yù zǐ yǐ gěi shàng qiú yóu fú néng dàn
赘妻鬻子，以给上求，犹弗能澹；
yú fū chǔn fù jiē yǒu liú lián zhī xīn qī chuàng zhī zhì nǎi shǐ shǐ wèi zhī zhuàng dà zhōng jī míng gǔ chuī yú shēng tán qín sè shī lè zhī běn yǐ
愚夫蠢妇，皆有流连之心，凄怆之志，乃使始为之撞大钟，击鸣鼓，吹竽笙，弹琴瑟，失乐之本矣。
gǔ zhě shàng qiú báo ér mín yòng gěi jūn shī qí dé chén jǐn qí zhōng fù xíng qí cí zi jié qí xiào gè zhì qí ài ér wú hàn hèn qí jiān
古者上求薄而民用给，君施其德，臣尽其忠，父行其慈，子竭其孝，各致其爱，而无憾恨其间。
fu sān nián zhī sàng fēi qiáng ér zhì zhī
夫三年之丧，非强而致之；
tīng lè bù lè shí zhǐ bù gān sī mù zhī xīn wèi néng jué yě
听乐不乐，食旨不甘，思慕之心未能绝也。
wǎn shì fēng liú sú bài shì yù duō lǐ yì fèi jūn chén xiāng qī fù zǐ xiāng yí yuàn yóu chōng xiōng sī xīn jǐn wáng bèi shuāi dài jīng xì xiào qí zhōng suī zhì zhī sān nián shī sàng zhī běn yě
晚世风流俗败，嗜欲多，礼义废，君臣相欺，父子相疑，怨尤充胸，思心尽亡，被衰戴经，戏笑其中，虽致之三年，失丧之本也。
gǔ zhě tiān zǐ yī jī zhū hóu yī tóng gè shǒu qí fēn bù dé xiāng qīn
古者天子一畿，诸侯一同，各守其分，不得相侵。
yǒu bù xíng wáng dào zhě bào nüè wàn mín zhēng dì qīn rǎng luàn zhèng fàn jìn zhào zhī bù zhì lìng zhī bù xíng jìn zhī bù zhǐ huì zhī bù biàn nǎi jǔ bīng ér fá zhī lù qí jūn yì qí dǎng fēng qí mù lèi qí shè bo qí zǐ sūn yǐ dài zhī
有不行王道者，暴虐万民，争地侵壤，乱政犯禁，召之不至，令之不行，禁之不止，诲之不变，乃举兵而伐之，戮其君，易其党，封其墓，类其社，卜其子孙以代之。
wǎn shì wu guǎng de qīn rǎng bìng jiān wú yǐ
晚世务广地侵壤，并兼无已；
jǔ bú yì zhī bīng fá wú zuì zhī guó shā bù gū zhī mín jué xiān shèng zhī hòu dà guó chū gōng xiǎo guó chéng shǒu
举不义之兵，伐无罪之国，杀不辜之民，绝先圣之后：大国出攻，小国城守；
qū rén zhī niú mǎ xī rén zhī zǐ nǚ
驱人之牛马，傒人之子女；
huǐ rén zhī zōng miào qiān rén zhī zhòng bǎo
毁人之宗庙，迁人之重宝；
xuè liú qiān lǐ bào hái mǎn yě yǐ dàn tān zhǔ zhī yù fēi bīng zhī suǒ wéi shēng yě
血流千里，暴骸满野，以澹贪主之欲，非兵之所为生也。
gù bīng zhě suǒ yǐ tǎo bào fēi suǒ yǐ wéi bào yě
故兵者所以讨暴，非所以为暴也；
lè zhě suǒ yǐ zhì hé fēi suǒ yǐ wéi yín yě
乐者所以致和，非所以为淫也；
sàng zhě suǒ yǐ jìn āi fēi suǒ yǐ wéi wěi yě
丧者所以尽哀，非所以为伪也。
gù shì qīn yǒu dào yǐ ér ài wèi wu
故事亲有道矣，而爱为务；
cháo tíng yǒu róng yǐ ér jìng wéi shàng
朝廷有容矣，而敬为上；
chù sàng yǒu lǐ yǐ ér āi wéi zhǔ
处丧有礼矣，而哀为主；
yòng bīng yǒu shù yǐ ér yì wèi běn
用兵有术矣，而义为本。
běn lì ér dào héng běn shāng ér dào fèi
本立而道行，本伤而道废。