xià yīn yǐ shàng hòu fēi zhī zhì qí wén lüè yǐ
夏、殷以上，后妃之制，其文略矣。
zhōu lǐ wáng zhě lì hòu sān fū rén jiǔ pín èr shí qī shì fù bā shí yī nǚ yù yǐ bèi nèi zhí yān
《周礼》上说，帝王立后、三夫人、九嫔、二十七世妇、八十一女御，以充任内宫的各种职责。
hòu zhèng wèi gōng wéi tóng tǐ tiān wáng
后正位宫闱，同体天王。
fū rén zuò lùn fù lǐ jiǔ pín zhǎng jiào sì dé shì fù zhǔ sāng jì bīn kè nǚ yù xù yú wáng zhī yàn qǐn
夫人坐论妇礼，九嫔掌教四德，世妇主丧、祭、宾客，女御序于王之燕寝。
bān guān fēn wù gè yǒu diǎn sī
颁官分务，各有典司。
nǚ shǐ tóng guǎn jì gōng shū guò
女史彤管，记功书过。
jū yǒu bǎo ā zhī xun dòng yǒu huán pèi zhī xiǎng
居有保阿之训，动有环佩之响。
jìn xián cái yǐ fǔ zuǒ jūn zǐ āi yǎo tiǎo ér bù yín qí sè
进贤才以辅佐君子，哀窈窕而不淫其色。
suǒ yǐ néng shù xuān yīn huà xiū chéng nèi zé guī fáng sù yōng xiǎn yè bù xíng yě
所以能述宣阴化，修成内则，闺房肃雍，险谒不行也。
gù kāng wáng wǎn cháo guān jū zuò fěng
故康王晚朝，《关雎》作讽；
xuān hòu yàn qǐ jiāng shì qǐng qiān
宣后晏起，姜氏请愆。
jí zhōu shì dōng qiān lǐ xù diāo quē
及周室东迁，礼序凋缺。
zhū hóu tiě zòng guǐ zhì wú zhāng
诸侯僣纵，轨制无章。
qí huán yǒu rú fū rén zhě liù rén jìn xiàn shēng róng nǚ wèi yuán fēi zhōng yú wǔ zǐ zuò luàn zhǒng sì gòu tún
齐桓有如夫人者六人，晋献升戎女为元妃，终于五子作乱，冢嗣遘屯。
yuán dǎi zhàn guó fēng xiàn yú báo shì qíng rèn yù diān dǎo yī cháng yǐ zhì pò guó wáng shēn bù kě shèng shǔ
爰逮战国，风宪逾薄，适情任欲，颠倒衣裳，以至破国亡身，不可胜数。
sī gù qīng lǐ chí fáng xiān sè hòu dé zhě yě
斯固轻礼驰防，先色后德者也。
qín bìng tiān xià duō zì jiāo dà gōng bèi qī guó jué liè bā pǐn
秦并天下，多自骄大，宫备七国，爵列八品。
hàn xìng yīn xún qí hào ér fù zhì mò lí
汉兴，因循其号，而妇制莫厘。
gāo zǔ wéi bó bù xiū xiào wén rèn xí wú biàn
高祖帷薄不修，孝文衽席无辩。
rán ér xuǎn nà shàng jiǎn shì wán shǎo huá
然而选纳尚简，饰玩少华。
zì wǔ yuán zhī hòu shì zēng yín fèi zhì nǎi yè tíng sān qiān zēng jí shí sì
自武、元之后，世增淫费，至乃掖庭三千，增级十四。
yāo xìng huǐ zhèng zhī fú wài yīn luàn bāng zhī jī qián shǐ zài zhī xiáng yǐ
妖幸毁政之符，外姻乱邦之迹，前史载之详矣。
jí guāng wǔ zhōng xīng zhuó diāo wéi pǔ liù gōng chēng hào wéi huáng hòu guì rén
及光武中兴，斫雕为朴，六宫称号，唯皇后、贵人。
guì rén jīn yìn zǐ shòu fèng bù guò sù shù shí hú
贵人金印紫绶，奉不过粟数十斛。
yòu zhì měi rén gōng rén cǎi nǚ sān děng bìng wú jué zhì suì shí shǎng cì chōng gěi ér yǐ
又置美人、宫人、采女三等，并无爵秩，岁时赏赐充给而已。
hàn fǎ cháng yīn bā yuè suàn rén qiǎn zhōng dài fū yǔ yè tíng chéng jí xiāng gōng yú luò yáng xiāng zhōng yuè shì liáng jiā tóng nǚ nián shí sān yǐ shàng èr shí yǐ xià zī sè duān lì hé fǎ xiāng zhě zài hái hòu gōng zé shì kě fǒu nǎi yòng dēng yù
汉法常因八月筭人，遣中大夫与掖庭丞及相工，于洛阳乡中阅视良家童女，年十三以上，二十已下，姿色端丽，合法相者，载还后宫，择视可否，乃用登御。
suǒ yǐ míng shèn pìn nà xiáng qiú shū zhé
所以明慎聘纳，详求淑哲。
míng dì yù zūn xiān zhǐ gōng jiào pō xiū dēng jiàn pín hòu bì xiān lìng dé nèi wú chū kǔn zhī yán quán wú sī ruò zhī shòu kě wèi jiáo qí bì yǐ
明帝聿遵先旨，宫教颇修，登建嫔后，必先令德，内无出阃之言，权无私溺之授，可谓矫其敝矣。
xiàng shǐ guó shè wài qī zhī jìn biān zhù jiǎ lìng gǎi zhèng hòu fēi zhī zhì yí jué fāng lái qǐ bù xiū zāi
向使国设外戚之禁，编著《甲令》，改正后妃之制，贻厥方来，岂不休哉！
suī yù jǐ yǒu dù ér fáng xián wèi dǔ gù xiào zhāng yǐ xià jiàn yòng sè shòu ēn lóng hǎo hé suì wàng zī dù
虽御己有度，而防闲未笃，故孝章以下，渐用色授，恩隆好合，遂忘淄蠹。
zì gǔ suī zhǔ yòu shí jiān wáng jiā duō xìn bì wěi chéng zhǒng zǎi jiǎn qiú zhōng xián wèi yǒu zhuān rèn fù rén duàn gē zhòng qì
自古虽主幼时艰，王家多衅，必委成冢宰，简求忠贤，未有专任妇人，断割重器。
wéi qín mǐ tài hòu shǐ shè zhèng shì gù ráng hóu quán zhòng yú zhāo wáng jiā fù yú yíng guó
唯秦芈太后始摄政事，故穰侯权重于昭王，家富于嬴国。
hàn réng qí miù zhī huàn mò gǎi
汉仍其谬，知患莫改。
dōng jīng huáng tǒng lǚ jué quán guī nǚ zhǔ wài lì zhě sì dì lín cháo zhě liù hòu mò bù dìng cè wéi yì wěi shì fù xiōng tān hái tóng yǐ jiǔ qí zhèng yì míng xián yǐ zhuān qí wēi
东京皇统屡绝，权归女主，外立者四帝，临朝者六后，莫不定策帷帟，委事父兄，贪孩童以久其政，抑明贤以专其威。
rèn zhòng dào yōu lì shēn huò sù
任重道悠，利深祸速。
shēn fàn wù lù yú yún tái zhī shàng jiā yīng léi xiè yú yǔ àn zhī xià
身犯雾露于云台之上，家婴缧绁于圄犴之下。
yān miè lián zhǒng qīng zhōu jì lù
湮灭连踵，倾辀继路。
ér fù dǎo bù xī jiāo làn wéi qī zhōng yú líng yí dà yùn cāng wáng shén bǎo
而赴蹈不息，燋烂为期，终于陵夷大运，沧亡神宝。
shī shū suǒ tàn lüè tóng yī kuí
《诗》、《书》所叹，略同一揆。
gù kǎo liè xíng jì yǐ wéi huáng hòu běn jì
故考列行迹，以为《皇后本纪》。
suī chéng bài shì yì ér tóng jū zhèng hào zhě bìng liè yú piān
虽成败事异，而同居正号者，并列于篇。
qí yǐ sī ēn zhuī zūn fēi dāng shí suǒ fèng zhě zé suí tā shì fù chū
其以私恩追尊，非当时所奉者，则随它事附出。
qīn shǔ bié shì gè yī liè zhuàn
亲属别事，各依列传。
qí yú wú suǒ jiàn zé xì zhī cǐ jì yǐ zuǎn xī jīng wài qī yún ěr
其余无所见，则系之此纪，以缵西京《外戚》云尔。
guāng wǔ guō huáng hòu huì shèng tōng zhēn dìng gǎo rén yě
光武郭皇后讳圣通，真定槀人也。
wèi jùn zhe xìng
为郡著姓。
fù chāng ràng tián zhái cái chǎn shù bǎi wàn yǔ yì mǔ dì guó rén yì zhī
父昌，让田宅财产数百万与异母弟，国人义之。
shì jùn gōng cáo
仕郡功曹。
qǔ zhēn dìng gōng wáng nǚ hào guō zhǔ shēng hòu jí zi kuàng
娶真定恭王女，号郭主，生后及子况。
chāng zǎo zú
昌早卒。
guō zhǔ suī wáng jiā nǚ ér hǎo lǐ jié jiǎn yǒu mǔ yí zhī dé
郭主虽王家女，而好礼节俭，有母仪之德。
gēng shǐ èr nián chūn guāng wǔ jī wáng láng zhì zhēn dìng yīn nà hòu yǒu chǒng
更始二年春，光武击王郎，至真定，因纳后，有宠。
jí jí wèi yǐ wéi guì rén
及即位，以为贵人。
jiàn wǔ yuán nián shēng huáng zǐ qiáng
建武元年，生皇子彊。
dì shàn kuàng xiǎo xīn jǐn shèn nián shǐ shí liù bài huáng mén shì láng
帝善况小心谨慎，年始十六，拜黄门侍郎。
èr nián guì rén lì wèi huáng hòu qiáng wèi huáng tài zǐ fēng kuàng mián mán hóu
二年，贵人立为皇后，彊为皇太子，封况绵蛮侯。
yǐ hòu dì guì zhòng bīn kè fú còu
以后弟贵重，宾客辐凑。
kuàng gōng qiān xià shì pō de shēng yù
况恭谦下士，颇得声誉。
shí sì nián qiān chéng mén xiào wèi
十四年，迁城门校尉。
qí hòu hòu yǐ chǒng shāo shuāi shù huái yuàn duì
其后，后以宠稍衰，数怀怨怼。
shí qī nián suì fèi wèi zhōng shān wáng tài hòu jìn hòu zhōng zǐ yòu yì gōng fǔ wèi zhōng shān wáng yǐ cháng shān jùn yì zhōng shān guó
十七年，遂废为中山王太后，进后中子右翊公辅为中山王，以常山郡益中山国。
xǐ fēng kuàng dà guó wèi yáng ān hóu
徙封况大国，为阳安侯。
hòu cóng xiōng jìng yǐ qí dū wèi cóng zhēng fá yǒu gōng fēng wèi xīn qī hóu guān zhì dōng hǎi xiāng
后从兄竟，以骑都尉从征伐有功，封为新郪侯，官至东海相。
jìng dì kuāng wèi fā gàn hòu guān zhì tài zhōng dài fū
竟弟匡为发干侯，官至太中大夫。
hòu shū fù liáng zǎo zhōng wú zi
后叔父梁，早终，无子。
qí xù nán yáng chén mào yǐ ēn zé fēng nán hóu
其婿南阳陈茂，以恩泽封南侯。
èr shí nián zhōng shān wáng fǔ fù xǐ fēng pèi wáng hòu wèi pèi tài hòu
二十年，中山王辅复徙封沛王，后为沛太后。
kuàng qiān dà hóng lú
况迁大鸿胪。
dì shù xìng qí dì huì gōng qīng zhū hóu qìng jia yǐn yàn shǎng cì jīn qián jiān bó fēng shèng mò bǐ jīng shī hào kuàng jiā wèi jīn xué
帝数幸其第，会公卿诸侯亲家饮燕，赏赐金钱缣帛，丰盛莫比，京师号况家为金穴。
èr shí liù nián hòu mǔ guō zhǔ hōng dì qīn lín sàng sòng zàng bǎi guān dà huì qiǎn shǐ zhě yíng chāng sàng jiù yǔ zhǔ hé zàng zhuī zèng chāng yáng ān hòu yìn shòu shì yuē sī hóu èr shí bā nián hòu hōng zàng yú běi máng
二十六年，后母郭主薨，帝亲临丧送葬，百官大会，遣使者迎昌丧柩，与主合葬，追赠昌阳安侯印绶，谥曰思侯，二十八年，后薨，葬于北芒。
dì lián guō shì zhào kuàng zi huáng shàng yù yáng gōng zhǔ chú huáng wèi láng
帝怜郭氏，诏况子璜尚淯阳公主，除璜为郎。
xiǎn zōng jí wèi kuàng yǔ dì jiù yīn shí yīn jiù bìng wèi tè jìn jiào shòu shǎng cì ēn chǒng jù wò
显宗即位，况与帝舅阴识、阴就并为特进，教授赏赐，恩宠俱渥。
lǐ dài yīn guō měi shì bì jūn
礼待阴、郭，每事必均。
yǒng píng èr nián kuàng zú zèng cì shén hòu dì qīn zì lín sàng shì yuē jié hóu zi huáng sì
永平二年，况卒，赠赐甚厚，帝亲自临丧，谥曰节侯，子璜嗣。
yuán hé sān nián sù zōng běi xún shòu guò zhēn dìng huì zhū guō cháo jiàn shàng shòu yǐn rù chàng yǐn shén huan
元和三年，肃宗北巡狩，过真定，会诸郭，朝见上寿，引入倡饮甚欢。
yǐ tài láo jù shàng guō zhǔ zhǒng cì sù wàn hú qián wǔ shí wàn
以太牢具上郭主冢，赐粟万斛，钱五十万。
yǒng yuán chū huáng wèi cháng lè shào fǔ zi jǔ wèi shì zhōng jiān shè shēng xiào wèi
永元初，璜为长乐少府，子举为侍中，兼射声校尉。
jí dà jiàng jūn dòu xiàn bèi zhū jǔ yǐ xiàn nǚ xù móu nì gù fù zǐ jù xià yù sǐ jiā shǔ xǐ hé pǔ zōng zú wèi láng lì zhě xī miǎn guān
及大将军窦宪被诛，举以宪女婿谋逆，故父子俱下狱死，家属徙合浦，宗族为郎吏者，悉免官。
xīn qī hóu jìng chū wèi qí jiāng cóng zhēng fá yǒu gōng bài dōng hǎi xiāng
新郪侯竟初为骑将，从征伐有功，拜东海相。
yǒng píng zhōng zú zi sōng sì
永平中卒，子嵩嗣；
sōng zú zhuī zuò rǎn chǔ wáng yīng shì guó fèi
嵩卒，追坐染楚王英事，国废。
jiàn chū èr nián zhāng dì shào fēng sōng zi qín wèi yī tíng hòu qín wú zi guó chú
建初二年，章帝绍封嵩子勤为伊亭侯，勤无子，国除。
fā gàn hòu kuāng guān zhì tài zhōng dài fū jiàn wǔ sān shí nián zú zi xūn sì
发干侯匡，官至太中大夫，建武三十年卒，子勋嗣；
xūn zú zi jùn sì yǒng píng shí sān nián yì zuò chǔ wáng yīng guó shī guó
勋卒，子骏嗣，永平十三年，亦坐楚王英国，失国。
jiàn chū sān nián fù fēng jùn wèi guān dōu hóu zú wú zi guó chú
建初三年，复封骏为观都侯，卒，无子，国除。
guō shì hòu zhě fán sān rén jiē jué guó
郭氏侯者凡三人，皆绝国。
lùn yuē wù zhī xīng shuāi qíng zhī qǐ fú lǐ yǒu gù rán yǐ
论曰：物之兴衰，情之起伏，理有固然矣。
ér chóng tì qù lái zhī shèn zhě bì wéi chǒng huò hu
而崇替去来之甚者，必唯宠惑乎？
dāng qí jiē chuáng dì chéng ēn sè suī xiǎn qíng zhuì xíng mò bù dé yān
当其接床第，承恩色，虽险情赘行，莫不德焉。
jí zhì yí yì ài xī yàn sī suī huì xīn yán zhuàng yù xiàn chǒu yān
及至移意爱，析嬿私，虽惠心妍状，愈献丑焉。
ài shēng zé tiān xià bù zú róng qí gāo
爱升，则天下不足容其高；
huan duì gù jiǔ fù wú suǒ táo qí mìng
欢队，故九服无所逃其命。
sī chéng zhì shì zhī suǒ chén nì jūn rén zhī suǒ yì yáng wèi huò wéi zhī zhě yě
斯诚志士之所沉溺，君人之所抑扬，未或违之者也。
guō hòu yǐ shuāi lí jiàn biǎn huì yuàn chéng yóu ér yóu ēn jiā bié guǎn zēng chǒng dǎng qī
郭后以衰离见贬，恚怨成尤，而犹恩加别馆，增宠党戚。
zhì hū dōng hǎi qūn xún qù jiù yǐ lǐ shǐ hòu shì bú jiàn lóng báo jìn tuì zhī xì bù yì guāng yú gǔ hu
至乎东海逡巡，去就以礼，使后世不见隆薄进退之隙，不亦光于古乎！
guāng liè yīn huáng hòu huì lì huá nán yáng xīn yě rén
光烈阴皇后讳丽华，南阳新野人。
chū guāng wǔ shì xīn yě wén hòu měi xīn yuè zhī
初，光武适新野，闻后美，心悦之。
hòu zhì cháng ān jiàn zhí jīn wú chē qí shén shèng yīn tàn yuē shì huàn dàng zuò zhí jīn wú qǔ qī dāng de yīn lì huá
后至长安，见执金吾车骑甚盛，因叹曰："仕宦当作执金吾，娶妻当得阴丽华。
gēng shǐ yuán nián liù yuè suì nà hòu yú wǎn dàng chéng lǐ shí nián shí jiǔ
"更始元年六月，遂纳后于宛当成里，时年十九。
jí guāng wǔ wèi sī lì xiào wèi fāng xi zhī luò yáng lìng hòu guī xīn yě
及光武为司隶校尉，方西之洛阳，令后归新野。
jí shān fèng qǐ bīng hòu xiōng shi wèi zhī jiāng hòu suí jiā shǔ xǐ yù yīn zhǐ yú fèng shě
及邓奉起兵，后兄识为之将，后随家属徙淯阴，止于奉舍。
guāng wǔ jí wèi lìng shì zhōng fu jùn yíng hòu yǔ hú yáng níng píng zhǔ zhū gōng rén jù dào luò yáng yǐ hòu wèi guì rén
光武即位，令侍中傅俊迎后，与胡阳、宁平主诸宫人俱到洛阳，以后为贵人。
dì yǐ hòu yǎ xìng kuān rén yù chóng yǐ zūn wèi hòu gù cí yǐ guō shì yǒu zi zhōng bù kěn dāng gù suì lì guō huáng hòu
帝以后雅性宽仁，欲崇以尊位，后固辞，以郭氏有子，终不肯当，故遂立郭皇后。
jiàn wǔ sì nián cóng zhēng péng chǒng shēng xiǎn zōng yú yuán shì
建武四年，从征彭宠，生显宗于元氏。
jiǔ nián yǒu dào jié shā hòu mǔ shān shì jí dì dì shén shāng zhī nǎi zhào dà sī kōng yuē wú wēi jiàn zhī shí qǔ yú yīn shì yīn jiàng bīng zhēng fá suì gè bié lí
九年，有盗劫杀后母邓氏及弟，帝甚伤之，乃诏大司空曰："吾微贱之时，娶于阴氏，因将兵征伐，遂各别离。
xìng de ān quán jù tuō hǔ kǒu
幸得安全，俱脱虎口。
yǐ guì rén yǒu mǔ yí zhī měi yi lì wèi hòu ér gù cí fú gǎn dāng liè yú yìng qiè
以贵人有母仪之美，宜立为后，而固辞弗敢当，列于媵妾。
zhèn jiā qí yì ràng xǔ fēng zhū dì
朕嘉其义让，许封诸弟。
wèi jí jué shì ér zāo huàn féng huò mǔ zǐ tóng mìng mǐn shāng yú huái
未及爵士，而遭患逢祸，母子同命，愍伤于怀。
xiǎo yǎ yuē jiāng kǒng jiāng jù wéi yǔ yǔ rǔ
《小雅》曰：'将恐将惧，惟予与汝。
jiāng ān jiāng lè
将安将乐。
rǔ zhuǎn qì yǔ
汝转弃予。
fēng rén zhī jiè kě bù shèn hu
'风人之戒，可不慎乎？
qí zhuī jué shì guì rén fù lù wèi xuān ēn āi hóu dì wèi xuān yì gōng hóu yǐ dì jiù sì āi hóu hòu
其追爵谥贵人父陆为宣恩哀侯，弟为宣义恭侯，以弟就嗣哀侯后。
jí shī jiù zài táng shǐ tài zhōng dài fū bài shòu yìn shòu rú zài guó liè hóu lǐ
及尸柩在堂，使太中大夫拜授印绶，如在国列侯礼。
hún ér yǒu líng jiā qí chǒng róng
魂而有灵，嘉其宠荣！
shí qī nián fèi huáng hòu guō shì ér lì guì rén
十七年，废皇后郭氏而立贵人。
zhì zhào sān gōng yuē huáng hòu huái zhí yuàn duì shù wéi jiào lìng bù néng fǔ xún tā zi xùn cháng yì shì
制诏三公曰："皇后怀执怨怼，数违教令，不能抚循它子，训长异室。
gōng wéi zhī nèi ruò jiàn yīng zhān
宫闱之内，若见鹰鹯。
jì wú guān jū zhī dé ér yǒu lǚ huò zhī fēng qǐ kě tuō yǐ yòu gū gōng chéng míng sì
既无《关雎》之德，而有吕、霍之风，岂可托以幼孤，恭承明祀。
jīn qiǎn dà sī tú shè zōng zhèng jí chí jié qí shàng huáng hòu xǐ shòu
今遣大司徒涉、宗正吉持节，其上皇后玺绶。
yīn guì rén xiāng lǐ liáng jiā guī zì wēi jiàn
阴贵人乡里良家，归自微贱。
zì wǒ bú jiàn yú jīn sān nián
'自我不见，于今三年。
yi fèng zōng miào wèi tiān xià mǔ
'宜奉宗庙，为天下母。
zhǔ zhě xiáng àn jiù diǎn shí shàng zūn hào
主者详案旧典，时上尊号。
yì cháng zhī shì fēi guó xiū fú bù dé shàng shòu chēng qìng
异常之事，非国休福，不得上寿称庆。
hòu zài wèi gōng jiǎn shǎo shì wán bù xǐ xiào xuè
"后在位恭俭，少嗜玩，不喜笑谑。
xìng rén xiào duō jīn cí
性仁孝，多矜慈。
qī suì shī fù suī yǐ shù shí nián yán jí wèi zēng bù liú tì
七岁失父，虽已数十年，言及未曾不流涕。
dì jiàn cháng tàn xī
帝见，常叹息。
xiǎn zōng jí wèi zūn hòu wèi huáng tài hòu
显宗即位，尊后为皇太后。
yǒng píng sān nián dōng dì cóng tài hòu xìng zhāng líng zhì jiǔ jiù zhái huì yīn shān gù rén zhū jiā zǐ sūn bìng shòu shǎng cì
永平三年冬，帝从太后幸章陵，置酒旧宅，会阴、邓故人诸家子孙，并受赏赐。
qī nián bēng zài wèi èr shí sì nián nián liù shí hé zàng yuán líng
七年，崩，在位二十四年，年六十，合葬原陵。
míng dì xìng xiào ài zhuī mù wú yǐ
明帝性孝爱，追慕无已。
shí qī nián zhēng yuè dāng yè yuán líng yè mèng xiān dì tài hòu rú píng shēng huān
十七年正月，当谒原陵，夜梦先帝、太后如平生欢。
jì wù bēi bù néng mèi jí àn lì míng dàn rì jí suì lǜ bǎi guān jí gù kè shàng líng
既寤，悲不能寐，即案历，明旦日吉，遂率百官及故客上陵。
qí rì jiàng gān lù yú líng shù dì lìng bǎi guān cǎi qǔ yǐ jiàn
其日，降甘露于陵树，帝令百官采取以荐。
huì bì dì cóng xí qián fú yù chuáng shì tài hòu jìng lián zhōng wù gǎn dòng bēi tì lìng yì zhī zé zhuāng jù
会毕，帝从席前伏御床，视太后镜奁中物，感动悲涕，令易脂泽装具。
zuǒ yòu jiē qì mò néng yǎng shì yān
左右皆泣，莫能仰视焉。
míng dé mǎ huáng hòu huì mǒu fú bō jiāng jūn yuán zhī xiǎo nǚ yě
明德马皇后讳某，伏波将军援之小女也。
shǎo sàng fù mǔ
少丧父母。
xiōng kè qīng huì mǐn zǎo yāo mǔ lìn fū rén bēi shāng fā jí huāng hū
兄客卿惠敏早夭，母蔺夫人悲伤发疾慌惚。
hòu shí nián shí suì gàn lǐ jiā shì chì zhì tóng yù nèi wài zī bǐng shì tóng chéng rén
后时年十岁，干理家事，敕制僮御，内外咨禀，事同成人。
chū zhū jiā mò zhī zhě hòu wén zhī xián tàn yì yān
初，诸家莫知者，后闻之，咸叹异焉。
hòu cháng jiǔ jí tài fū rén lìng shì zhī shì zhě yuē cǐ nǚ suī yǒu huàn zhuàng ér dāng dà guì zhào bù kě yán yě
后尝久疾，太夫人令筮之，筮者曰："此女虽有患状而当大贵，兆不可言也。
hòu yòu hū xiāng zhě shǐ zhàn zhū nǚ jiàn hòu dà jīng yuē wǒ bì wèi cǐ nǚ chēng chén
"后又呼相者使占诸女，见后，大惊曰："我必为此女称臣。
rán guì ér shǎo zǐ ruò yǎng tā zi zhě dé lì nǎi dāng yú yú suǒ shēng
然贵而少子，若养它子者得力，乃当逾于所生。
chū yuán zhēng wǔ xī mán zú yú shī hǔ bēn zhōng láng jiàng liáng sōng huáng mén shì láng dòu gù děng yīn zèn zhī yóu shì jiā yì shī shì yòu shù wèi quán guì suǒ qīn wǔ
初，援征五溪蛮，卒于师，虎贲中郎将梁松、黄门侍郎窦固等因谮之，由是家益失势，又数为权贵所侵侮。
hòu cóng xiōng yán bù shèng yōu fèn bái tài fū rén jué dòu shì hūn qiú jìn nǚ yè tíng
后从兄严不胜忧愤，白太夫人绝窦氏婚，求进女掖庭。
nǎi shàng shū yuē chén shū fù yuán gū ēn bù bào ér qī zǐ tè huò ēn quán dài yǎng bì xià wèi tiān wèi fù
乃上书曰："臣叔父援孤恩不报，而妻子特获恩全，戴仰陛下，为天为父。
rén qíng jì dé bù sǐ biàn yù qiú fú
人情既得不死，便欲求福。
qiè wén tài zǐ zhū wáng fēi pǐ wèi bèi yuán yǒu sān nǚ dà zhě shí wǔ cì zhě shí sì xiǎo zhě shí sān yí zhuàng fā fū shàng zhōng yǐ shàng
窃闻太子、诸王妃匹未备，援有三女，大者十五，次者十四，小者十三，仪状发肤，上中以上。
jiē xiào shùn xiǎo xīn wǎn jìng yǒu lǐ
皆孝顺小心，婉静有礼。
yuàn xià xiāng gōng jiǎn qí kě fǒu
愿下相工，简其可否。
rú yǒu wàn yī yuán bù xiǔ yú huáng quán yǐ
如有万一，援不朽于黄泉矣。
yòu yuán gū zǐ mèi bìng wèi chéng dì jié yú zàng yú yán líng
又援姑姊妹并为成帝婕妤，葬于延陵。
chén yán xìng de méng ēn gēng shēng jì yīn yuán xiān gū dāng chōng hòu gōng
臣严幸得蒙恩更生，冀因缘先姑，当充后宫。
yóu shì xuǎn hòu rù tài zǐ gōng
"由是选后入太子宫。
shí nián shí sān
时年十三。
fèng cheng yīn hòu bàng jiē tóng liè lǐ zé xiū bèi shàng xià ān zhī
奉承阴后，傍接同列，礼则修备，上下安之。
suì jiàn chǒng yì cháng jū hòu táng
遂见宠异，常居后堂。
xiǎn zōng jí wèi yǐ hòu wèi guì rén
显宗即位，以后为贵人。
shí hòu qián mǔ zǐ nǚ gǔ shì yì yǐ xuǎn rù shēng sù zōng
时后前母姊女贾氏亦以选入，生肃宗。
dì yǐ hòu wú zi mìng lìng yǎng zhī
帝以后无子，命令养之。
wèi yuē rén wèi bì dāng zì shēng zǐ dàn huàn ài yǎng bù zhì ěr
谓曰："人未必当自生子，但患爱养不至耳。
hòu yú shì jìn xīn fǔ yù láo cuì guò yú suǒ shēng
"后于是尽心抚育，劳悴过于所生。
sù zōng yì xiào xìng chún dǔ ēn xìng tiān zhì mǔ zǐ cí ài shǐ zhōng wú xiān jiè zhī jiān
肃宗亦孝性淳笃，恩性天至，母子慈爱，始终无纤介之间。
hòu cháng yǐ huáng sì wèi guǎng měi huái yōu tàn jiàn dá zuǒ yòu yòu kǒng bù jí
后常以皇嗣未广，每怀忧叹，荐达左右，右恐不及。
hòu gōng yǒu jìn jiàn zhě měi jiā wèi nà
后宫有进见者，每加慰纳。
ruò shù suǒ chǒng yǐn zhé zēng lóng yù
若数所宠引，辄增隆遇。
yǒng píng sān nián chūn yǒu sī zòu lì cháng qiū gōng dì wèi yǒu suǒ yán
永平三年春，有司奏立长秋宫，帝未有所言。
huáng tài hòu yuē mǎ guì rén dé guān hòu gōng jí qí rén yě
皇太后曰："马贵人德冠后宫，即其人也。
suì lì wèi huáng hòu
"遂立为皇后。
xiān shì shù rì mèng yǒu xiǎo fēi chóng wú shù fù zhe shēn yòu rù pí fū zhōng ér fù fēi chū
先是数日，梦有小飞虫无数赴着身，又入皮肤中而复飞出。
jí zhèng wèi gōng wéi yù zì qiān sù
即正位宫闱，愈自谦肃。
shēn cháng qī chǐ èr cùn fāng kǒu měi fà
身长七尺二寸，方口，美发。
néng sòng yì hǎo dú chūn qiū chǔ cí yóu shàn zhōu guān dǒng zhòng shū shū
能诵《易》，好读《春秋》、《楚辞》，尤善《周官》、《董仲舒书》。
cháng yī dà liàn qún bù jiā yuán
常衣大练，裙不加缘。
shuò wàng zhū jī zhǔ cháo qǐng wàng jiàn hòu páo yī shū cū fǎn yǐ wéi qǐ hú jiù shì nǎi xiào
朔望诸姬主朝请，望见后袍衣疏粗，反以为绮縠，就视，乃笑。
hòu cí yuē cǐ zēng tè yi rǎn sè gù yòng zhī ěr
后辞曰："此缯特宜染色，故用之耳。
liù gōng mò bù tàn xī
"六宫莫不叹息。
dì cháng xìng yuàn yòu lí gōng hòu zhé yǐ fēng xié lù wù wèi jiè cí yì kuǎn bèi duō jiàn xiáng zé
帝尝幸苑囿离宫，后辄以风邪露雾为戒，辞意款备，多见详择。
dì xìng zhuó lóng zhōng bìng zhào zhū cái rén xià pī wáng yǐ xià jiē zài cè qǐng hū huáng hòu
帝幸濯龙中，并召诸才人，下邳王已下皆在侧，请呼皇后。
dì xiào yuē shì jiā zhì bù hǎo lè suī lái wú huan
帝笑曰："是家志不好乐，虽来无欢。
shì yǐ yóu yú zhī shì xī cháng cóng yān
"是以游娱之事希尝从焉。
shí wǔ nián dì àn dì tú jiāng fēng huáng zǐ xī bàn zhū guó
十五年，帝案地图，将封皇子，悉半诸国。
hòu jiàn ér yán yuē zhū zǐ cái shí shù xiàn qiān zhì bù yǐ jiǎn hu
后见而言曰："诸子裁食数县，千制不已俭乎？
dì yuē wǒ zi qǐ yi yǔ xiān dì zi děng hu
"帝曰："我子岂宜与先帝子等乎？
suì gěi èr qiān wàn zú yǐ
岁给二千万足矣。
shí chu yù lián nián bù duàn qiú xiāng zhèng yǐn zuò xì zhě shén zhòng
"时楚狱连年不断，囚相证引，坐系者甚众。
hòu lǜ qí duō làn chéng jiàn yán jí cè rán
后虑其多滥，乘间言及，恻然。
dì gǎn wù zhī yè qǐ páng huáng wèi sī suǒ nà zú duō yǒu suǒ jiàng yòu
帝感悟之，夜起仿偟，为思所纳，卒多有所降宥。
shí zhū jiāng zòu shì jí gōng qīng jiào yì nán píng zhě dì shù yǐ shì hòu
时诸将奏事及公卿较议难平者，帝数以试后。
hòu zhé fēn jiě qù lǐ gè de qí qíng
后辄分解趣理，各得其情。
měi yú shì zhí zhī jì zhé yán jí zhèng shì duō suǒ pí bǔ ér wèi cháng yǐ jiā sī gàn
每于侍执之际，辄言及政事，多所毗补，而未尝以家私干。
gù chǒng jìng rì lóng shǐ zhōng wú shuāi
故宠敬日隆，始终无衰。
jí dì bēng sù zōng jí wèi zūn hòu yuē huáng tài hòu
及帝崩，肃宗即位，尊后曰皇太后。
zhū guì rén dāng xǐ jū nán gōng tài hòu gǎn xī bié zhī huái gè cì wáng chì shòu jiā ān chē sì mǎ bái yuè sān qiān duān zá bó èr qiān pǐ huáng jīn shí jīn
诸贵人当徙居南宫，太后感析别之怀，各赐王赤绶，加安车驷马，白越三千端，杂帛二千匹，黄金十斤。
zì zhuàn xiǎn zōng qǐ jū zhù xuē qù xiōng fáng cān yī yào shì
自撰《显宗起居注》，削去兄防参医药事。
dì qǐng yuē huáng mén jiù dàn xī gōng yǎng qiě yī nián jì wú bāo yì yòu bù lù qín láo wú nǎi guò hu
帝请曰："黄门舅旦夕供养且一年，既无褒异，又不录勤劳，无乃过乎！
tài hòu yuē wú bù yù lìng hòu shì wén xiān dì shù qīn hòu gōng zhī jiā gù bù zhe yě
"太后曰："吾不欲令后世闻先帝数亲后宫之家，故不著也。
jiàn chū yuán nián dì yù fēng jué zhū jiù tài hòu bù tīng
建初元年，帝欲封爵诸舅，太后不听。
míng nián xià dà hàn yán shì zhě yǐ wéi bù fēng wài qī zhī gù yǒu sī yīn cǐ shàng zòu yi yī jiù diǎn
明年夏，大旱，言事者以为不封外戚之故，有司因此上奏，宜依旧典。
tài hòu zhào yuē fán yán shì zhě jiē yù mèi zhèn yǐ yào fú ěr
太后诏曰："凡言事者皆欲媚朕以要福耳。
xī wáng shì wǔ hòu tóng rì jù fēng qí shí huáng wù sì sài bù wén shù yǔ zhī yīng
昔王氏五侯同日俱封，其时黄雾四塞，不闻澍雨之应。
yòu tián fén dòu yīng chǒng guì hèng zì qīng fù zhī huò wèi shì suǒ chuán
又田蚡、窦婴，宠贵横恣，倾覆之祸，为世所传。
gù xiān dì fáng shèn jiù shì bù lìng zài shū jī zhī wèi
故先帝防慎舅氏，不令在枢机之位。
zhū zǐ zhī fēng cái lìng bàn chu huái yáng zhū guó cháng wèi wǒ zi bù dàng yǔ xiān dì zi děng
诸子之封，裁令半楚、淮阳诸国，常谓'我子不当与先帝子等'。
jīn yǒu sī nài hé yù yǐ mǎ shì bǐ yīn shì hu
今有司奈何欲以马氏比阴氏乎！
wú wèi tiān xià mǔ ér shēn fú dà liàn shí bù qiú gān zuǒ yòu dàn zhe bó bù wú xiāng xūn zhī shì zhě yù shēn lǜ xià yě
吾为天下母，而身服大练，食不求甘，左右但着帛布，无香薰之饰者，欲身率下也。
yǐ wéi wài qīn jiàn zhī dāng shāng xīn zì chì dàn xiào yán tài hòu sù hǎo jiǎn
以为外亲见之，当伤心自敕，但笑言太后素好俭。
qián guò zhuó lóng mén shàng jiàn wài jiā wèn qǐ jū zhě chē rú liú shuǐ mǎ rú yóu lóng cāng tóu yī lǜ gōu lǐng xiù zhèng bái gù shì yù zhě bù jí yuǎn yǐ
前过濯龙门上，见外家问起居者，车如流水，马如游龙，仓头衣绿褠，领袖正白，顾视御者，不及远矣。
gù bù jiā qiǎn nù dàn jué suì yòng ér yǐ jì yǐ mò kuì qí xīn ér yóu xiè dài wú yōu guó wàng jiā zhī lǜ
故不加谴怒，但绝岁用而已，冀以默愧其心，而犹懈怠，无忧国忘家之虑。
zhī chén mò ruò jūn kuàng qīn shǔ hu
知臣莫若君，况亲属乎？
wú qǐ kě shàng fù xiān dì zhī zhǐ xià kuī xiān rén zhī dé zhòng xí xī jīng bài wáng zhī huò zāi
吾岂可上负先帝之旨，下亏先人之德，重袭西京败亡之祸哉！
gù bù xǔ
"固不许。
dì shěng zhào bēi tàn fù zhòng qǐng yuē hàn xìng jiù shì zhī fēng hóu yóu huáng zǐ zhī wèi wáng yě
帝省诏悲叹，复重请曰："汉兴，舅氏之封侯，犹皇子之为王也。
tài hòu chéng cún qiān xū nài hé lìng chén dú bù jiā ēn sān jiù hu
太后诚存谦虚，奈何令臣独不加恩三舅乎？
qiě wèi wèi nián zūn liǎng xiào wèi yǒu dà bìng rú lìng bù huì shǐ chén zhǎng bào kè gǔ zhī hèn
且卫尉年尊，两校尉有大病，如令不讳，使臣长抱刻骨之恨。
yi jí jí shí bù kě jī liú
宜及吉时，不可稽留。
tài hòu bào yuē wú fǎn fù niàn zhī sī lìng liǎng shàn
太后报曰："吾反复念之，思令两善。
qǐ tú yù huò qiān ràng zhī míng ér shǐ dì shòu bù wài shī zhī xián zāi
岂徒欲获谦让之名，而使帝受不外施之嫌哉！
xī dòu tài hòu yù fēng wáng huáng hòu zhī xiōng chéng xiàng tiáo hòu yán shòu gāo zǔ yuē wú jūn gōng fēi liú shì bù hóu
昔窦太后欲封王皇后之兄，丞相条侯言受高祖约，无军功，非刘氏不侯。
jīn mǎ shì wú gōng yú guó qǐ de yǔ yīn guō zhōng xīng zhī hòu děng yá
今马氏无功于国，岂得与阴、郭中兴之后等邪？
cháng guān fù guì zhī jiā lù wèi chóng dié yóu zài shí zhī mù qí gēn bì shāng
常观富贵之家，禄位重叠，犹再实之木，其根必伤。
qiě rén suǒ yǐ yuàn fēng hóu zhě yù shàng fèng jì sì xià qiú wēn bǎo ěr
且人所以愿封侯者，欲上奉祭祀，下求温饱耳。
jīn jì sì zé shòu sì fāng zhī zhēn yī shí zé méng yù fǔ yú zī sī qǐ bù zú ér bì dāng de yī xiàn hu
今祭祀则受四方之珍，衣食则蒙御府余资，斯岂不足，而必当得一县乎？
wú jì zhī shú yǐ wù yǒu yí yě
吾计之孰矣，勿有疑也。
fu zhì xiào zhī xíng ān qīn wéi shàng
夫至孝之行，安亲为上。
jīn shù zāo biàn yì gǔ jià shù bèi yōu huáng zhòu yè bù ān zuò wò ér yù xiān yíng wài fēng wéi cí mǔ zhī quán quán hu
今数遭变异，谷价数倍，忧惶昼夜，不安坐卧，而欲先营外封，违慈母之拳拳乎！
wú sù gāng jí yǒu xiōng zhōng qì bù kě bù shùn yě
吾素刚急，有匈中气，不可不顺也。
ruò yīn yáng tiáo hé biān jìng qīng jìng rán hòu háng zǐ zhī zhì
若阴阳调和，边境清静，然后行子之志。
wú dàn dāng hán yí nòng sūn bù néng fù guān zhèng yǐ
吾但当含饴弄孙，不能复关政矣。
shí xīn píng zhǔ jiā yù zhě shī huǒ yán jí běi gé hòu diàn
时，新平主家御者失火，延及北阁后殿。
tài hòu yǐ wéi jǐ guò qǐ jū bù huan
太后以为己过，起居不欢。
shí dāng yè yuán líng zì yǐn shǒu bèi bù shèn cán jiàn líng yuán suì bù xíng chū tài fū rén zàng qǐ fén wēi gāo tài hòu yǐ wéi yán xiōng liáo děng jí shí jiǎn xiāo
时当谒原陵，自引守备不慎，惭见陵园，遂不行，初，太夫人葬，起坟微高，太后以为言，兄廖等即时减削。
qí wài qīn yǒu qiān sù yì xíng zhě zhé jiǎ jiè wēn yán shǎng yǐ cái wèi
其外亲有谦素义行者，辄假借温言，赏以财位。
rú yǒu xiān jiè zé xiān jiàn yán kè zhī sè rán hòu jiā qiǎn
如有纤介，则先见严恪之色，然后加谴。
qí měi jūn fú bù guǐ fǎ dù zhě biàn jué shǔ jí qiǎn guī tián lǐ
其美军服不轨法度者，便绝属籍，遣归田里。
guǎng píng jù lù lè chéng wáng chē qí pǔ sù wú jīn yín zhī shì dì yǐ bái tài hòu tài hòu jí cì qián gè wǔ bǎi wàn
广平、巨鹿、乐成王车骑朴素，无金银之饰，帝以白太后，太后即赐钱各五百万。
yú shì nèi wài cóng huà bèi fú rú yī zhū jiā huáng kǒng bèi yú yǒng píng shí
于是内外从化，被服如一，诸家惶恐，倍于永平时。
nǎi zhì zhī shì cán yú zhuó lóng zhōng shù wǎng guān shì yǐ wéi yú lè
乃置织室，蚕于濯龙中，数往观视，以为娱乐。
cháng yǔ dì dàn xī yán dào zhèng shì nǎi jiào shòu zhū xiǎo wáng lùn yì jīng shū shù xù píng shēng yōng hé zhōng rì
常与帝旦夕言道政事，乃教授诸小王，论议经书，述叙平生，雍和终日。
sì nián tiān xià fēng rěn fāng chuí wú shì dì suì fēng sān jiù liáo fáng guāng wèi liè hóu
四年，天下丰稔，方垂无事，帝遂封三舅廖、防、光为列侯。
bìng cí ràng yuàn jiù guān nèi hóu
并辞让，愿就关内侯。
tài hòu wén zhī yuē shèng rén shè jiào gè yǒu qí fāng zhī rén qíng xìng mò néng qí yě
太后闻之，曰："圣人设教，各有其方，知人情性莫能齐也。
wú shào zhuàng shí dàn mù zhú bó zhì bù gù mìng
吾少壮时，但慕竹帛，志不顾命。
jīn suī yǐ lǎo ér fù jiè zhī zài de gù rì yè tì lì sī zì jiàng sǔn
今虽已老，而复'戒之在得'，故日夜惕厉，思自降损。
jū bù qiú ān shí bù niàn bǎo
居不求安，食不念饱。
jì chéng cǐ dào bù fù xiān dì
冀乘此道，不负先帝。
suǒ yǐ huà dǎo xiōng dì gòng tóng sī zhì yù lìng míng mù zhī rì wú suǒ fù hèn
所以化导兄弟，共同斯志，欲令瞑目之日，无所复恨。
hé yì lǎo zhì fù bù cóng zāi
何意老志复不从哉？
wàn nián zhī rì cháng hèn yǐ
万年之日长恨矣！
liáo děng bù dé yǐ shòu fēng jué ér tuì wèi guī dì yān
"廖等不得已，受封爵而退位归第焉。
tài hòu qí nián qǐn jí bù xìn wū zhù xiǎo yī shù lài jué dǎo sì
太后其年寝疾，不信巫祝小医，数赖绝祷祀。
zhì liù yuè bēng
至六月，崩。
zài wèi èr shí sān nián nián sì shí yú
在位二十三年，年四十余。
hé zàng xiǎn jié líng
合葬显节陵。
gǔ guì rén nán yáng rén
贾贵人，南阳人。
jiàn wǔ mò xuǎn rù tài zǐ gōng zhōng yuán èr nián shēng sù zōng ér xiǎn zōng yǐ wéi guì rén
建武末选入太子宫，中元二年生肃宗，而显宗以为贵人。
dì jì wèi tài hòu suǒ yǎng zhuān yǐ mǎ shì wèi wài jiā gù guì rén bù dēng jí wèi gǔ shì qīn zú wú shòu chǒng róng zhě
帝既为太后所养，专以马氏为外家，故贵人不登极位，贾氏亲族无受宠荣者。
jí tài hòu bēng nǎi cè shū jiā guì rén wáng chì shòu ān chē yī sì yǒng xiàng gōng rén èr bǎi yù fǔ zá bó èr wàn pǐ dà sī nóng huáng jīn qiān jīn qián èr qiān wàn
及太后崩，乃策书加贵人王赤绶，安车一驷，永巷宫人二百，御府杂帛二万匹，大司农黄金千斤，钱二千万。
zhū shǐ bìng quē hòu shì gù bù zhī suǒ zhōng
诸史并阙后事，故不知所终。
zhāng dé dòu huáng hòu huì mǒu fú fēng píng líng rén dà sī kōng róng zhī zēng sūn yě
章德窦皇后讳某，扶风平陵人，大司空融之曾孙也。
zǔ mù fù xūn zuò shì sǐ shì zài dòu róng chuán
祖穆，父勋，坐事死，事在《窦融传》。
xūn shàng dōng hǎi gōng wáng qiáng nǚ bǐ yáng gōng zhǔ hòu qí cháng nǚ yě
勋尚东海恭王彊女沘阳公主，后其长女也。
jiā jì fèi huài shù hū xiāng gōng wèn xī hào jiàn hòu zhě jiē yán dāng dà zūn guì fēi chén qiè róng mào
家既废坏，数呼相工问息耗，见后者皆言当大尊贵，非臣妾容貌。
nián liù suì néng shū qìng jia jiē qí zhī
年六岁能书，亲家皆奇之。
jiàn chū èr nián hòu yǔ nǚ dì jù yǐ xuǎn lì rù jiàn cháng lè gōng jìn zhǐ yǒu xù fēng róng shén shèng
建初二年，后与女弟俱以选例入见长乐宫，进止有序，风容甚盛。
sù zōng xiān wén hòu yǒu cái sè shù yǐ xùn zhū jī fu
肃宗先闻后有才色，数以讯诸姬傅。
jí jiàn yā yǐ wéi měi mǎ tài hòu yì yì yān yīn rù yè tíng jiàn yú běi gōng zhāng dé diàn
及见，雅以为美，马太后亦异焉，因入掖庭，见于北宫章德殿。
hòu xìng mǐn gěi qīng xīn chéng jiē chēng yù rì wén
后性敏给，倾心承接，称誉日闻。
míng nián suì lì wèi huáng hòu mèi wèi guì rén
明年，遂立为皇后，妹为贵人。
qī nián zhuī jué shì hòu fù xūn wèi ān chéng sī hóu
七年，追爵谥后父勋为安成思侯。
hòu chǒng xìng shū tè zhuān gù hòu gōng
后宠幸殊特，专固后宫。
chū sòng guì rén shēng huáng tài zǐ qìng liáng guì rén shēng hé dì
初，宋贵人生皇太子庆，梁贵人生和帝。
hòu jì wú zi bìng jí jì zhī shù jiān yú dì jiàn zhì shū xián
后既无子，并疾忌之，数间于帝，渐致疏嫌。
yīn wū sòng guì rén xié xié mèi dào suì zì shā fèi qìng wèi qīng hé wáng yǔ zài qìng chuán
因诬宋贵人挟邪媚道，遂自杀，废庆为清河王，语在《庆传》。
liáng guì rén zhě bāo qīn mǐn hóu liáng sǒng zhī nǚ yě
梁贵人者，褒亲愍侯梁竦之女也。
shǎo shī mǔ wèi bó mǔ wǔ yīn cháng gōng zhǔ suǒ yǎng
少失母，为伯母舞阴长公主所养。
nián shí liù yì yǐ jiàn chū èr nián yǔ zhōng zǐ jù xuǎn rù yè tíng wèi guì rén
年十六，亦以建初二年与中姊俱选入掖庭为贵人。
sì nián shēng hé dì
四年，生和帝。
hòu yǎng wèi jǐ zi
后养为己子。
yù zhuān míng wài jiā ér jì liáng shì
欲专名外家而忌梁氏。
bā nián nǎi zuò fēi shū yǐ xiàn sǒng sǒng zuò zhū guì rén zǐ mèi yǐ yōu zú
八年，乃作飞书以陷竦，竦坐诛，贵人姊妹以忧卒。
zì shì gōng fáng dié xī hòu ài rì lóng
自是宫房惵息，后爱日隆。
jí dì bēng hé dì jí wèi zūn hòu wèi huáng tài hòu
及帝崩，和帝即位，尊后为皇太后。
huáng tài hòu lín cháo zūn mǔ bǐ yáng gōng zhǔ wèi cháng gōng zhǔ yì tāng mù yì sān qiān hù
皇太后临朝，尊母沘阳公主为长公主，益汤沐邑三千户。
xiōng xiàn dì dǔ jǐng bìng xiǎn guì shàn wēi quán hòu suì mì móu bù guǐ yǒng yuán sì nián fā jué bèi zhū
兄宪，弟笃、景，并显贵，擅威权，后遂密谋不轨，永元四年，发觉被诛。
jiǔ nián tài hòu bēng wèi jí zàng ér liáng guì rén zǐ yì shàng shū chén guì rén wǎng mò zhī zhuàng
九年，太后崩，未及葬，而梁贵人姊嫕上书陈贵人枉殁之状。
tài wèi zhāng pú sī tú liú fāng sī kōng zhāng fèn shàng zòu yī guāng wǔ chù lǚ tài hòu gù shì biǎn tài hòu zūn hào bù yí hé zàng xiān dì
太尉张酺、司徒刘方、司空张奋上奏，依光武黜吕太后故事，贬太后尊号，不宜合葬先帝。
bǎi guān yì duō shàng yán zhě
百官亦多上言者。
dì shǒu zhào yuē dòu shì suī bù zūn fǎ dù ér tài hòu cháng zì jiǎn sǔn
帝手诏曰："窦氏虽不遵法度，而太后常自减损。
zhèn fèng shì shí nián shēn wéi dà yì lǐ chén zǐ wú biǎn zūn shàng zhī wén
朕奉事十年，深惟大义，礼，臣子无贬尊上之文。
ēn bù rěn lí yì bù rěn kuī
恩不忍离，义不忍亏。
àn qián shì shàng guān tài hòu yì wú jiàng chù qí wù fù yì
案前世上官太后亦无降黜，其勿复议。
yú shì hé zàng jìng líng
"于是合葬敬陵。
zài wèi shí bā nián
在位十八年。
dì yǐ guì rén kù mò liǎn zàng lǐ quē nǎi gǎi bìn yú chéng guāng gōng shàng zūn shì yuē gōng huái huáng hòu zhuī fú sàng zhì bǎi guān gǎo sù yǔ zǐ dà guì rén jù zàng xī líng yí bǐ jìng yuán
帝以贵人酷殁，敛葬礼阙，乃改殡于承光宫，上尊谥曰恭怀皇后，追服丧制，百官缟素，与姊大贵人俱葬西陵，仪比敬园。
hé dì yīn huáng hòu huì mǒu guāng liè huáng hòu xiōng zhí jīn wú shi zhī zēng sūn yě
和帝阴皇后讳某，光烈皇后兄执金吾识之曾孙也。
hòu shǎo cōng huì shàn shū yì
后少聪慧，善书艺。
yǒng yuán sì nián xuǎn rù yè tíng yǐ xiān hòu jìn shǔ gù de wèi guì rén
永元四年，选入掖庭，以先后近属，故得为贵人。
yǒu shū chǒng
有殊宠。
bā nián suì lì wèi huáng hòu
八年，遂立为皇后。
zì hé xī shān hòu rù gōng ài chǒng shāo shuāi shù yǒu huì hèn
自和熹邓后入宫，爱宠稍衰，数有恚恨。
hòu wài zǔ mǔ shān zhū chū rù gōng yè
后外祖母邓朱出入宫掖。
shí sì nián xià yǒu yán hòu yǔ zhū gòng xié wū gǔ dào shì fā jué dì suì shǐ zhōng cháng shì zhāng shèn yǔ shàng shū chén bāo yú yè tíng yù zá kǎo àn zhī
十四年夏，有言后与朱共挟巫蛊道，事发觉，帝遂使中常侍张慎与尚书陈褒于掖庭狱杂考案之。
zhū jí èr zi fèng yì yǔ hòu dì yì fǔ chang cí yǔ xiāng lián jí yǐ wéi cí jì zhòu zǔ dà nì wú dào
朱及二子奉、毅与后弟轶、辅、敞辞语相连及，以为祠祭祝诅，大逆无道。
fèng yì fǔ kǎo sǐ yù zhōng
奉、毅、辅考死狱中。
dì shǐ sī tú lǔ gōng chí jié cì hòu cè shàng xǐ shòu qiān yú tóng gōng yǐ yōu sǐ
帝使司徒鲁恭持节赐后策，上玺绶，迁于桐宫，以忧死。
lì qī nián zàng lín píng tíng bù
立七年，葬临平亭部。
fù tè jìn gāng zì shā
父特进纲自杀。
yì chang jí zhū jiā shǔ xǐ rì nán bǐ jǐng xiàn zōng qīn wài nèi kūn dì jiē miǎn guān hái tián lǐ
轶、敞及朱家属徙日南比景县，宗亲外内昆弟皆免官还田里。
yǒng chū sì nián shān tài hòu zhào shè yīn shì zhū xǐ zhě xī guī gù jùn hái qí zī cái wǔ bǎi yú wàn
永初四年，邓太后诏赦阴氏诸徙者悉归故郡，还其资财五百余万。
hé xī shān huáng hòu huì suí tài fù yǔ zhī sūn yě
和熹邓皇后讳绥，太傅禹之孙也。
fù xùn hù qiāng xiào wèi
父训，护羌校尉；
mǔ yīn shì guāng liè huáng hòu cóng dì nǚ yě
母阴氏，光烈皇后从弟女也。
hòu nián wǔ suì tài fù fū rén ài zhī zì wèi jiǎn fà
后年五岁，太傅夫人爱之，自为剪发。
fū rén nián gāo mù míng wù shāng hòu é rěn tòng bù yán
夫人年高目冥，误伤后额，忍痛不言。
zuǒ yòu jiàn zhě guài ér wèn zhī hòu yuē fēi bù tòng yě tài fū rén āi lián wèi duàn fà nán shāng lǎo rén yì gù rěn zhī ěr
左右见者怪而问之，后曰："非不痛也，太夫人哀怜为断发，难伤老人意，故忍之耳。
liù suì néng shǐ shū shí èr tōng shī lún yǔ
"六岁能《史书》，十二通《诗》、《论语》。
zhū xiōng měi dú jīng chuán zhé xià yì nán wèn
诸兄每读经传，辄下意难问。
zhì zài diǎn jí bù wèn jū jiā zhī shì
志在典籍，不问居家之事。
mǔ cháng fēi zhī yuē rǔ bù xí nǚ gōng yǐ gōng yī fú nǎi gèng wu xué níng dāng jǔ bó shì yá
母常非之，曰："汝不习女工以供衣服，乃更务学，宁当举博士邪？
hòu zhòng wéi mǔ yán zhòu xiū fù yè mù sòng jīng diǎn jiā rén hào yuē zhū shēng
"后重违母言，昼修妇业，暮诵经典，家人号曰"诸生"。
fù xùn yì zhī shì wú dà xiǎo zhé yǔ xiáng yì
父训异之，事无大小，辄与详议。
yǒng yuán sì nián dāng yǐ xuǎn rù huì xùn zú hòu zhòu yè hào qì zhōng sān nián bù shí yán cài qiáo cuì huǐ róng qīn rén bù shí zhī
永元四年，当以选入，会训卒，后昼夜号泣，终三年不食盐菜，憔悴毁容，亲人不识之。
hòu cháng mèng mén tiān dàng dàng zhèng qīng ruò yǒu zhōng rǔ zhuàng nǎi yǎng sou yǐn zhī
后尝梦扪天，荡荡正青，若有钟乳状，乃仰嗽饮之。
yǐ xùn zhū zhān mèng yán yáo mèng pān tiān ér shàng tāng mèng jí tiān ér huài zhī sī jiē shèng wáng zhī qián zhàn jí bù kě yán
以讯诸占梦，言尧梦攀天而上，汤梦及天而咶之，斯皆圣王之前占，吉不可言。
yòu xiāng zhě jiàn hòu jīng yuē cǐ chéng tāng zhī fǎ yě
又相者见后惊曰："此成汤之法也。
jiā rén qiè xǐ ér bù gǎn xuān
"家人窃喜而不敢宣。
hòu shū fù gāi yán cháng wén huó qiān rén zhě zǐ sūn yǒu fēng
后叔父陔言："常闻活千人者，子孙有封。
xiōng xun wèi yè zhě shǐ xiū shí jiù hé suì huó shù qiān rén
兄训为谒者，使修石臼河，岁活数千人。
tiān dào kě xìn jiā bì méng fú
天道可信，家必蒙福。
chū tài fù yǔ tàn yuē wú jiāng bǎi wàn zhī zhòng wèi cháng wàng shā yī rén qí hòu shì bì yǒu xīng zhě
"初，太傅禹叹曰："吾将百万之众，未尝妄杀一人，其后世必有兴者。
qī nián hòu fù yǔ zhū jiā zi jù xuǎn rù gōng
七年，后复与诸家子俱选入宫。
hòu zhǎng qī chǐ èr cùn zī yán shū lì jué yì yú zhòng zuǒ yòu jiē jīng
后长七尺二寸，姿颜姝丽，绝异于众，左右皆惊。
bā nián dōng rù yè tíng wèi guì rén shí nián shí liù
八年冬，入掖庭为贵人，时年十六。
gōng sù xiǎo xīn dòng yǒu fǎ dù
恭肃小心，动有法度。
chéng shì yīn hòu sù yè zhàn jīng
承事阴后，夙夜战兢。
jiē fǔ tóng liè cháng kè jǐ yǐ xià zhī suī gōng rén lì yì jiē jiā ēn jiè
接抚同列，常克己以下之，虽宫人隶役，皆加恩借。
dì shēn jiā ài yān
帝深嘉爱焉。
jí hòu yǒu jí tè lìng hòu mǔ xiōng dì rù shì yī yào bù xiàn yǐ rì shù
及后有疾，特令后母兄弟入视医药，不限以日数。
hòu yán yú dì yuē gōng jìn zhì zhòng ér shǐ wài shè jiǔ zài nèi shěng shàng lìng bì xià yǒu xìng sī zhī jī xià shǐ jiàn qiè huò bù zhī zú zhī bàng
后言于帝曰："宫禁至重，而使外舍久在内省，上令陛下有幸私之讥，下使贱妾获不知足之谤。
shàng xià jiāo sǔn chéng bù yuàn yě
上下交损，诚不愿也。
dì yuē rén jiē yǐ shù rù wèi róng guì rén fǎn yǐ wéi yōu shēn zì yì sǔn chéng nán jí yě
"帝曰："人皆以数入为荣，贵人反以为忧，深自抑损，诚难及也。
měi yǒu yàn huì zhū jī guì rén jìng zì xiū zhěng zān ěr guāng cǎi shì guī cháng xiān míng ér hòu dú zhe sù zhuāng fú wú shì
"每有宴会，诸姬贵人竞自修整，簪珥光采，礻圭裳鲜明，而后独着素，装服无饰。
qí yī yǒu yǔ yīn hòu tóng sè zhě jí shí jiě yì
其衣有与阴后同色者，即时解易。
ruò bìng shí jìn jiàn zé bù gǎn zhèng zuò lí lì xíng zé lǚ shēn zì bēi
若并时进见，则不敢正坐离立，行则偻身自卑。
dì měi yǒu suǒ wèn cháng qūn xún hòu duì bù gǎn xiān yīn hòu yán
帝每有所问，常逡巡后对，不敢先阴后言。
dì zhī hòu láo xīn qǔ tǐ tàn yuē xiū dé zhī láo nǎi rú shì hu
帝知后劳心曲体，叹曰："修德之劳，乃如是乎！
hòu yīn hòu jiàn shū měi dāng yù jiàn zhé cí yǐ jí
"后阴后渐疏，每当御见，辄辞以疾。
shí dì shù shī huáng zǐ hòu yōu jì sì bù guǎng héng chuí tì tàn xī shù xuǎn jìn cái rén yǐ bó dì yì
时帝数失皇子，后忧继嗣不广，恒垂涕叹息，数选进才人，以博帝意。
yīn hòu jiàn hòu dé chēng rì shèng bù zhī suǒ wéi suì zào zhòu zǔ yù yǐ wéi hài
阴后见后德称日盛，不知所为，遂造祝诅，欲以为害。
dì cháng qǐn bìng wēi shén yīn hòu mì yán wǒ dé yì bù lìng shān shì fù yǒu yí lèi
帝尝寝病危甚，阴后密言："我得意，不令邓氏复有遗类！
hòu wén nǎi duì zuǒ yòu liú tì yán yuē wǒ jié chéng jìn xīn yǐ shì huáng hòu jìng bù wéi suǒ yòu ér dāng huò zuì yú tiān
"后闻，乃对左右流涕言曰："我竭诚尽心以事皇后，竟不为所祐，而当获罪于天。
fù rén suī wú cóng sǐ zhī yì rán zhōu gōng shēn qǐng wǔ wáng zhī mìng yuè jī xīn shì bì sǐ zhī fēn shàng yǐ bào dì zhī ēn zhōng yǐ jiě zōng zú zhī huò xià bù lìng yīn shì yǒu rén shǐ zhī jī
妇人虽无从死之义，然周公身请武王之命，越姬心誓必死之分，上以报帝之恩，中以解宗族之祸，下不令阴氏有人豕之讥。
jí yù yǐn yào gōng rén zhào yù zhě gù jìn zhī yīn zhà yán shǔ yǒu shǐ lái shàng jí yǐ yù
"即欲饮药，宫人赵玉者固禁之，因诈言属有使来，上疾已愈。
hòu xìn yǐ wéi rán nǎi zhǐ
后信以为然，乃止。
míng rì dì guǒ liáo
明日，帝果廖。
shí sì nián xià yīn hòu yǐ wū gǔ shì fèi hòu qǐng jiù bù néng de dì biàn zhǔ yì yān
十四年夏，阴后以巫蛊事废，后请救不能得，帝便属意焉。
hòu yù chēng jí dǔ shēn zì bì jué
后愈称疾笃，深自闭绝。
huì yǒu sī zòu jiàn cháng qiū gōng dì yuē huáng hòu zhī zūn yǔ zhèn tóng tǐ chéng zōng miào mǔ tiān xià qǐ yì zāi
会有司奏建长秋宫，帝曰："皇后之尊，与朕同体，承宗庙，母天下，岂易哉！
wéi shān guì rén dé guān hòu tíng nǎi kě dāng zhī
唯邓贵人德冠后庭，乃可当之。
zhì dōng lì wèi huáng hòu
"至冬，立为皇后。
cí ràng zhě sān rán hòu jí wèi
辞让者三，然后即位。
shǒu shū biǎo xiè shēn chén dé báo bù zú yǐ chōng xiǎo jūn zhī xuǎn
手书表谢，深陈德薄，不足以充小君之选。
shì shí fāng guó gòng xiàn jìng qiú zhēn lì zhī wù zì hòu jí wèi xī lìng jìn jué suì shí dàn gōng zhǐ mò ér yǐ
是时，方国贡献，竞求珍丽之物，自后即位，悉令禁绝，岁时但供纸墨而已。
dì měi yù guān jué shān shì hòu zhé āi qǐng qiān ràng gù xiōng zhì zhōng dì shì bù guò hǔ bēn zhōng láng jiàng
帝每欲官爵邓氏，后辄哀请谦让，故兄骘终帝世不过虎贲中郎将。
yuán xìng yuán nián dì bēng zhǎng zǐ píng yuán wáng yǒu jí ér zhū huáng zǐ yāo méi qián hòu shí shù hòu shēng zhě zhé yǐn mì yǎng yú rén jiān
元兴元年，帝崩，长子平原王有疾，而诸皇子夭没，前后十数，后生者辄隐秘养于人间。
shāng dì shēng shǐ bǎi rì hòu nǎi yíng lì zhī
殇帝生始百日，后乃迎立之。
zūn hòu wèi huáng tài hòu tài hòu lín cháo
尊后为皇太后，太后临朝。
hé dì zàng hòu gōng rén bìng guī yuán tài hòu cì zhōu féng guì rén cè yuē zhèn yǔ guì rén tuō pèi hòu tíng gòng huan děng liè shí yǒu yú nián
和帝葬后，宫人并归园，太后赐周、冯贵人策曰："朕与贵人托配后庭，共欢等列，十有余年。
bù huò fú yòu xiān dì zǎo qì tiān xià gū xīn qióng qióng mǐ suǒ zhān yǎng sù yè yǒng huái gǎn chuàng fā zhōng
不获福祐，先帝早弃天下，孤心茕茕，靡所瞻仰，夙夜永怀，感怆发中。
jīn dāng yǐ jiù diǎn fēn guī wài yuán cǎn jié zēng tàn yàn yàn zhī shī hé néng yù yān
今当以旧典分归外园，惨结增叹，燕燕之诗，曷能喻焉？
qí cì guì rén wáng qīng gài chē cǎi shì lù cān mǎ gè yī sì huáng jīn sān shí jīn zá bó sān qiān pǐ bái yuè sì qiān duān
其赐贵人王青盖车，采饰辂，骖马各一驷，黄金三十斤，杂帛三千匹，白越四千端。
yòu cì féng guì rén wáng chì shòu yǐ wèi yǒu tóu shàng bù yáo huán pèi jiā cì gè yī jù
"又赐冯贵人王赤绶，以未有头上步摇、环佩，加赐各一具。
shì shí xīn zāo dà yōu fǎ jìn wèi shè
是时新遭大忧，法禁未设。
gōng zhōng wáng dà zhū yī qiè tài hòu niàn yù kǎo wèn bì yǒu bù gū
宫中亡大珠一箧，太后念，欲考问，必有不辜。
nǎi qīn yuè gōng rén guān chá yán sè jí shí shǒu fú
乃亲阅宫人，观察颜色，即时首服。
yòu hé dì xìng rén jí chéng yù zhě gòng wang jí chéng yǐ wū gǔ shì suì xià yè tíng kǎo xùn cí zhèng míng bái
又和帝幸人吉成，御者共枉吉成以巫蛊事，遂下掖庭考讯，辞证明白。
tài hòu yǐ xiān dì zuǒ yòu dài zhī yǒu ēn píng rì shàng wú è yán jīn fǎn ruò cǐ bù hé rén qíng gēng zì hū jiàn shí hé guǒ yù zhě suǒ wéi
太后以先帝左右，待之有恩，平日尚无恶言，今反若此，不合人情，更自呼见实核，果御者所为。
mò bù tàn fú yǐ wéi shèng míng
莫不叹服，以为圣明。
cháng yǐ guǐ shén nán zhēng yín sì wú fú
常以鬼神难征，淫祀无福。
nǎi zhào yǒu sī ba zhū cí guān bù hé diǎn lǐ zhě
乃诏有司罢诸祠官不合典礼者。
yòu zhào shè chú jiàn wǔ yǐ lái zhū fàn yāo è jí mǎ dòu jiā shǔ suǒ bèi jìn gù zhě jiē fù zhī wèi píng rén
又诏赦除建武以来诸犯妖恶，及马、窦家属所被禁锢者，皆复之为平人。
jiǎn dà guān dǎo guān shàng fāng nèi zhě fú yù zhēn shàn mǐ lì nán chéng zhī wù zì fēi gōng líng miào dào liáng mǐ bù dé dǎo zé zhāo xī yī ròu fàn ér yǐ
减大官、导官、尚方、内者服御珍膳靡丽难成之物，自非供陵庙，稻粱米不得导择，朝夕一肉饭而已。
jiù tài guān tāng guān jīng yòng suì qiě èr wàn wàn tài hòu chì zhǐ rì shā shěng zhēn fèi zì shì cái shù qiān wàn
旧太官汤官经用岁且二万万，太后敕止，日杀省珍费，自是裁数千万。
jí jùn guó suǒ gòng jiē jiǎn qí guò bàn
及郡国所贡，皆减其过半。
xī chì mài shàng lín yīng quǎn
悉斥卖上林鹰犬。
qí shǔ hàn kòu qì jiǔ dài pèi dāo bìng bù fù diào
其蜀、汉扣器九带佩刀，并不复调。
zhǐ huà gōng sān shí jiǔ zhǒng
止画工三十九种。
yòu yù fǔ shàng fāng zhī shì jǐn xiù bīng wán qǐ hú jīn yín zhū yù xī xiàng dài mào diāo lòu wán nòng zhī wù jiē jué bù zuò
又御府、尚方、织室锦绣、冰纨、绮縠、金银、珠玉、犀象、玳瑁、雕镂玩弄之物，皆绝不作。
lí gōng bié guǎn chǔ zhì mǐ bèi xīn tàn xī lìng shěng zhī
离宫别馆储峙米糒薪炭，悉令省之。
yòu zhào zhū yuán guì rén qí gōng rén yǒu zōng shì tóng zú ruò léi lǎo bù rèn shǐ zhě lìng yuán jiān shí hé shàng míng zì yù běi gōng zēng xǐ guān yuè wèn zhī zì qí qù liú jí rì miǎn qiǎn zhě wǔ liù bǎi rén
又诏诸园贵人，其宫人有宗室同族若羸老不任使者，令园监实核上名，自御北宫增喜观阅问之，恣其去留，即日免遣者五六百人。
jí shāng dì bēng tài hòu dìng cè lì ān dì yóu lín cháo zhèng
及殇帝崩，太后定策立安帝，犹临朝政。
yǐ lián zāo dà yōu bǎi xìng kǔ yì shāng dì kāng líng fāng zhōng mì cáng jí zhū gōng zuò shì shì jiǎn yuē shí fēn jū yī
以连遭大忧，百姓苦役，殇帝康陵方中秘藏，及诸工作，事事减约，十分居一。
zhào gào sī lì xiào wèi hé nán yǐn nán yáng tài shǒu yuē měi lǎn qián dài wài qī bīn kè jiǎ jiè wēi quán qīng bó yán tóng zhì yǒu zhuó luàn fèng gōng wéi rén huàn kǔ
诏告司隶校尉、河南尹、南阳太守曰："每览前代外戚宾客，假借威权，轻薄讠𫍣，至有浊乱奉公，为人患苦。
jiù zài zhí fǎ dài xiè bù zhé xíng qí fá gù yě
咎在执法怠懈，不辄行其罚故也。
jīn chē qí jiāng jūn zhì děng suī huái jìng shùn zhī zhì ér zōng mén guǎng dà yīn qī bù shǎo bīn kè jiān huá duō gàn jìn xiàn
今车骑将军骘等虽怀敬顺之志，而宗门广大，姻戚不少，宾客奸猾，多干禁宪。
qí míng jiā jiǎn chì wù xiāng róng hù
其明加检敕，勿相容护。
zì shì qīn shǔ fàn zuì wú suǒ jiǎ dài
"自是亲属犯罪，无所假贷。
tài hòu mǐn yīn shì zhī zuì fèi shè qí xǐ zhě guī xiāng chì hái zī cái wǔ bǎi yú wàn
太后愍阴氏之罪废，赦其徙者归乡，敕还资财五百余万。
yǒng chū yuán nián jué hào tài fū rén wèi xīn yě jūn wàn hù gōng tāng mù yì
永初元年，爵号太夫人为新野君，万户供汤沐邑。
èr nián xià jīng shī hàn qīn xìng luò yáng sì lù yuān yù
二年夏，京师旱，亲幸洛阳寺录冤狱。
yǒu qiú shí bù shā rén ér bèi kǎo zì wū léi kùn yú jiàn wèi lì bù gǎn yán jiāng qù jǔ tóu ruò yù zì sù
有囚实不杀人而被考自诬，羸困舆见，畏吏不敢言，将去，举头若欲自诉。
tài hòu chá shì jué zhī jí hū hái wèn zhuàng jù de wǎng shí jí shí shōu luò yáng lìng xià yù dǐ zuì
太后察视觉之，即呼还问状，具得枉实，即时收洛阳令下狱抵罪。
xíng wèi hái gōng shù yǔ dà jiàng
行未还宫，澍雨大降。
sān nián qiū tài hòu tǐ bù ān zuǒ yòu yōu huáng dǎo qǐng zhù cí yuàn de dài mìng
三年秋，太后体不安，左右忧惶，祷请祝辞，愿得代命。
tài hòu wén zhī jí qiǎn nù qiē chì yè tíng lìng yǐ xià dàn shǐ xiè guò qí fú bù dé wàng shēng bù xiáng zhī yán
太后闻之，即谴怒，切敕掖庭令以下，但使谢过祈福，不得妄生不祥之言。
jiù shì suì zhōng dāng xiǎng qiǎn wèi shì dà nuó zhú yì
旧事，岁终当飨遣卫士，大傩逐疫。
tài hòu yǐ yīn yáng bù hé jūn lǚ shù xìng zhào xiǎng huì wù shè xì zuò yuè jiǎn zhú yì zhèn zǐ zhī bàn xī ba xiàng tuó tuó zhī shǔ
太后以阴阳不和，军旅数兴，诏飨会勿设戏作乐，减逐疫侲子之半，悉罢象橐驼之属。
fēng nián fù gù
丰年复故。
tài hòu zì rù gōng yè cóng cáo dà gū shòu jīng shū jiān tiān wén suàn shù
太后自入宫掖，从曹大家受经书，兼天文、算数。
zhòu shěng wáng zhèng yè zé sòng dú ér huàn qí miù wù jù guāi diǎn zhāng nǎi bó xuǎn zhū rú liú zhēn děng jí bó shì yì láng sì fǔ yuàn shǐ wǔ shí yú rén yì dōng guān chóu jiào zhuàn jì
昼省王政，夜则诵读，而患其谬误，惧乖典章，乃博选诸儒刘珍等及博士、议郎、四府掾史五十余人，诣东观雠校传记。
shì bì zòu yù cì gé bù gè yǒu chà
事毕奏御，赐葛布各有差。
yòu zhào zhōng guān jìn chén yú dōng guān shòu dú jīng chuán yǐ jiào shòu gōng rén zuǒ yòu xí sòng zhāo xī jì jì
又诏中官近臣于东观受读经传，以教授宫人，左右习诵，朝夕济济。
jí xīn yě jūn hōng tài hòu zì shì jí bìng zhì hū zhōng jǐn yōu āi huǐ sǔn shì jiā yú cháng
及新野君薨，太后自侍疾病，至乎终尽，忧哀毁损，事加于常。
zèng yǐ cháng gōng zhǔ chì shòu dōng yuán mì qì yù yī xiù qīn yòu cì bù sān wàn pǐ qián sān qiān wàn
赠以长公主赤绶、东园秘器、玉衣绣衾，又赐布三万匹、钱三千万。
zhì děng suì gù ràng qián bù bù shòu
骘等遂固让钱、布不受。
shǐ sī kōng chí jié hù sàng shì yí bǐ dōng hǎi gōng wáng shì yuē jìng jūn
使司空持节护丧事，仪比东海恭王，谥曰敬君。
tài hòu liàng ān jì zhōng jiǔ hàn tài hòu bǐ sān rì xìng luò yáng lù qiú tú lǐ chū sǐ zuì sān shí liù rén nài zuì bā shí rén qí yú jiǎn zuì sǐ yòu zhǐ yǐ xià zhì sī kòu
太后谅暗既终，久旱，太后比三日幸洛阳，录囚徒，理出死罪三十六人，耐罪八十人，其余减罪死右趾已下至司寇。
qī nián zhēng yuè chū rù tài miào zhāi qī rì cì gōng qīng bǎi liáo gè yǒu chà
七年正月，初入太庙，斋七日，赐公卿百僚各有差。
gēng xū yè zōng miào lǜ mìng fù qún qiè xiāng lǐ yí yǔ huáng dì jiāo xiàn qīn jiàn chéng lǐ ér hái
庚戌，谒宗庙，率命妇群妾相礼仪，与皇帝交献亲荐，成礼而还。
yīn xià zhào yuē fán gōng jiàn xīn wèi duō fēi qí jié huò yù yǎng qiáng shú huò chuān jué méng yá wèi wú suǒ zhì ér yāo zhé shēng zhǎng qǐ suǒ yǐ shùn shí yù wù hu
因下诏曰："凡供荐新味，多非其节，或郁养强孰，或穿掘萌牙，味无所至而夭折生长，岂所以顺时育物乎！
chuán yuē fēi qí shí bù shí
传曰：'非其时不食。
zì jīn dāng fèng cí líng miào jí gěi yù zhě jiē xū shí nǎi shàng
'自今当奉祠陵庙及给御者，皆须时乃上。
fán suǒ shěng èr shí sān zhǒng
"凡所省二十三种。
zì tài hòu lín cháo shuǐ hàn shí zài sì yí wài qīn dào zéi nèi qǐ
自太后临朝，水旱十载，四夷外侵，盗贼内起。
měi wén rén jī huò dá dàn bú mèi ér gōng zì jiǎn chè yǐ jiù zāi ě gù tiān xià fù píng suì hái fēng ráng
每闻人饥，或达旦不寐，而躬自减彻，以救灾厄，故天下复平，岁还丰穰。
yuán chū wǔ nián píng wàng hóu liú yì yǐ tài hòu duō dé zhèng yù lìng zǎo yǒu zhù jì shàng shū ān dì yuē
元初五年，平望侯刘毅以太后多德政，欲令早有注记，上书安帝曰：
chén wén yì zài xī nóng ér huáng dé zhe shū shù táng yú ér dì dào chóng gù suī shèng míng bì shū gōng yú zhú bó liú yīn yú guǎn xián
臣闻《易》载羲、农而皇德著，《书》述唐、虞而帝道崇，故虽圣明，必书功于竹帛，流音于管弦。
fú wéi huáng tài hòu yīng dà shèng zhī zī tǐ qián kūn zhī dé qí zōng yú fēi bǐ jì rèn sì
伏惟皇太后膺大圣之姿，体乾坤之德，齐踪虞妃，比迹任、姒。
xiào tì cí rén yǔn gōng jié yuē dù jué shē yíng zhī yuán fáng yì yì yù zhī zhào
孝悌慈仁，允恭节约，杜绝奢盈之源，防抑逸欲之兆。
zhèng wèi nèi cháo liú huà sì hǎi
正位内朝，流化四海。
jí yuán xìng yán píng zhī jì guó wú chǔ fù yǎng guān qián xiàng cān zhī rén yù yuán lì bì xià wèi tiān xià zhǔ yǒng ān hàn shì suí jìng sì hǎi
及元兴、延平之际，国无储副，仰观乾象，参之人誉，援立陛下为天下主，永安汉室，绥静四海。
yòu zāo shuǐ lǎo dōng zhōu jī huāng
又遭水潦，东州饥荒。
chuí ēn yuán yuán guān gài jiāo lù fěi bó yī shí gōng lǜ qún xià sǔn shàn jiě cān yǐ shàn lí miáo
垂恩元元，冠盖交路，菲薄衣食，躬率群下，损膳解骖，以赡黎苗。
cè yǐn zhī ēn yóu shì chì zǐ
恻隐之恩，犹视赤子。
kè yǐ yǐn qiān xiǎn yáng zè lòu
克已引愆，显扬仄陋。
chóng yàn yàn zhī zhèng fū zài kuān zhī jiào
崇晏晏之政，敷在宽之教。
xìng miè guó jì jué shì lù gōng chén fù zōng shì
兴灭国，继绝世，录功臣，复宗室。
zhuī huán xǐ rén juān chú jìn gù
追还徙人，蠲除禁锢。
zhèng fēi huì hé bù tú yú xīn zhì fēi jiù diǎn bù fǎng yú cháo
政非惠和，不图于心，制非旧典，不访于朝。
hóng dé yáng yì chōng sè yǔ zhòu
弘德洋溢，充塞宇宙；
hóng zé fēng pèi màn yǎn bā fāng
洪泽丰沛，漫衍八方。
huá xià lè huà róng dí hùn bìng
华夏乐化，戎狄混并。
pī gōng zhe yú dà hàn shuò huì jiā yú shēng rén
丕功著于大汉，硕惠加于生人。
wēi wēi zhī yè kě wén ér bù kě jí
巍巍之业，可闻而不可及；
dàng dàng zhī xūn kě sòng ér bù kě míng
荡荡之勋，可诵而不可名。
gǔ zhī dì wáng zuǒ yòu zhì shǐ
古之帝王，左右置史；
hàn zhī jiù diǎn shì yǒu zhù jì
汉之旧典，世有注记。
fu dào yǒu yí chóng zhì yǒu jìn tuì
道有低有崇，治绩有进有退。
ruò shàn zhèng bù shù xì yì zhé shū shì wèi yáo tāng fù hóng shuǐ dà hàn zhī zé ér wú xián xī jiǎ tiān zhī měi
若善政不述，细异辄书，是为尧、汤负洪水大旱之责，而无咸熙假天之美；
gāo zōng chéng wáng yǒu zhì gòu xùn fēng zhī biàn ér wú zhōng xīng kāng níng zhī gōng yě
高宗、成王有雉雊迅风之变，而无中兴康宁之功也。
shàng kǎo shī shū yǒu yú èr fēi zhōu shì sān mǔ xiū xíng zuǒ dé sī bù yú yù
上考《诗》、《书》，有虞二妃，周室三母，修行佐德，思不逾阈。
wèi yǒu nèi zāo jiā nán wài yù zāi hài lǎn zǒng dà lù jīng yíng tiān wù gōng dé wēi wēi ruò zī zhě yě
未有内遭家难，外遇灾害，览总大麓，经营天物，功德巍巍若兹者也。
yi lìng shǐ guān zhe cháng lè gōng zhù shèng dé sòng yǐ fū xuān jǐng yào lè xūn jīn shí xiàn zhī rì yuè shū zhī wǎng jí yǐ chóng bì xià zhēng zhēng zhī xiào
宜令史官著《长乐宫注》、《圣德颂》，以敷宣景耀，勒勋金石，县之日月，摅之罔极，以崇陛下烝烝之孝。
dì cóng zhī
帝从之。
liù nián tài hòu zhào zhēng hé dì dì jì běi hé jiān wáng zǐ nán nǚ nián wǔ suì yǐ shàng sì shí yú rén yòu shān shì jìn qīn zǐ sūn sān shí yú rén bìng wèi kāi dǐ dì jiào xué jīng shū gōng zì jiān shì
六年，太后诏征和帝弟济北、河间王子男女年五岁以上四十余人，又邓氏近亲子孙三十余人，并为开邸第，教学经书，躬自监试。
shàng yòu zhě shǐ zhì shī bǎo zhāo xī rù gōng fǔ xún zhào dǎo ēn ài shén wò
尚幼者，使置师保，朝夕入宫，抚循诏导，恩爱甚渥。
nǎi zhào cóng xiōng hé nán yǐn bào yuè qí xiào wèi kāng děng yuē
乃诏从兄河南尹豹、越骑校尉康等曰：
wú suǒ yǐ yǐn nà qún zǐ zhì zhī xué guān zhě shí yǐ fāng jīn chéng bǎi wáng zhī bì shí sú qiǎn bó qiǎo wěi zī shēng wǔ jīng shuāi quē bù yǒu huà dǎo jiāng suì ling chi gù yù bāo chóng shèng dào yǐ kuāng shī sú
吾所以引纳群子，置之学官者，实以方今承百王之敝，时俗浅薄，巧伪滋生，《五经》衰缺，不有化导，将遂陵迟，故欲褒崇圣道，以匡失俗。
chuán bù yún hū bǎo shí zhōng rì wú suǒ yòng xīn nán yǐ zāi
传不云乎："饱食终日，无所用心，难矣哉！
jīn mò shì guì qī shí lù zhī jiā wēn yī měi fàn chéng jiān qū liáng ér miàn qiáng shù xué bù shí zāng pǐ sī gù huò bài suǒ cóng lái yě
"今末世贵戚食禄之家，温衣美饭，乘坚驱良，而面墙术学，不识臧否，斯故祸败所从来也。
yǒng píng zhōng sì xìng xiǎo hòu jiē lìng rù xué suǒ yǐ jiǎo sú lì báo fǎn zhī zhōng xiào
永平中，四姓小侯皆令入学，所以矫俗厉薄，反之忠孝。
xiān gōng jì yǐ wǔ gōng shū zhī zhú bó jiān yǐ wén dé jiào huà zǐ sūn gù néng shù xiū bù chù luó wǎng
先功既以武功书之竹帛，兼以文德教化子孙，故能束修，不触罗网。
chéng lìng ér cáo shàng shù zǔ kǎo xiū liè xià niàn zhào shū běn yì zé zú yǐ
诚令儿曹上述祖考休烈，下念诏书本意，则足矣。
qí miǎn zhī zāi
其勉之哉！
kāng yǐ tài hòu jiǔ lín cháo zhèng xīn huái wèi jù tuō bìng bù cháo
康以太后久临朝政，心怀畏惧，托病不朝。
tài hòu shǐ nèi rén wèn zhī
太后使内人问之。
shí gōng bì chū rù duō néng yǒu suǒ huǐ yù qí qí sù zhě jiē chēng zhōng dà rén suǒ shǐ zhě nǎi kāng jiā xiān bì yì zì tōng zhōng dà rén
时宫婢出入，多能有所毁誉，其耆宿者皆称中大人，所使者乃康家先婢，亦自通中大人。
kāng wén gòu zhī yuē rǔ wǒ jiā chū ěr gǎn ěr yā
康闻，诟之曰："汝我家出，尔敢尔鸦！
bì nù hái shuō kāng zhà jí ér yán bù xùn
"婢怒，还说康诈疾而言不逊。
tài hòu suì miǎn kāng guān qiǎn guī guó jué shǔ jí
太后遂免康官，遣归国，绝属籍。
yǒng níng èr nián èr yuè qǐn bìng jiàn dǔ nǎi chéng niǎn yú qián diàn jiàn shì zhōng shàng shū yīn běi zhì tài zǐ xīn suǒ shàn gōng
永宁二年二月，寝病渐笃，乃乘辇于前殿，见侍中、尚书，因北至太子新所缮宫。
hái dà shè tiān xià cì zhū yuán guì rén wáng zhǔ qún liáo qián bù gè yǒu chà
还，大赦天下，赐诸园贵人、王、主、群僚钱、布各有差。
zhào yuē zhèn yǐ wú dé tuō mǔ tiān xià ér báo yòu bù tiān zǎo lí dà yōu
诏曰："朕以无德，托母天下，而薄祐不天，早离大忧。
yán píng zhī jì hǎi nèi wú zhǔ yuán yuán è yùn wēi yú lěi luǎn
延平之际，海内无主，元元厄运，危于累卵。
qín qín kǔ xīn bù gǎn yǐ wàn shèng wéi lè shàng yù bù qī tiān kuì xiān dì xià bù wéi rén fù sù xīn chéng zài jì dù bǎi xìng yǐ ān liú shì
勤勤苦心，不敢以万乘为乐，上欲不欺天愧先帝，下不违人负宿心，诚在济度百姓，以安刘氏。
zì wèi gǎn chè tiān dì dāng méng fú zuò ér sàng huò nèi wài shāng tòng bù jué
自谓感彻天地，当蒙福祚，而丧祸内外，伤痛不绝。
qǐng yǐ fèi bìng chén zhì jiǔ bù dé shì cí zì lì shàng yuán líng jiā ké nì tuò xuè suì zhì bù jiě
顷以废病沉滞，久不得侍祠，自力上原陵，加咳逆唾血，遂至不解。
cún wáng dà fēn wú kě nài hé
存亡大分，无可奈何。
gōng qīng bǎi guān qí miǎn jìn zhōng kè yǐ fǔ cháo tíng
公卿百官，其勉尽忠恪，以辅朝廷。
sān yuè bēng
"三月崩。
zài wèi èr shí nián nián sì shí yī
在位二十年，年四十一。
hé zàng shùn líng
合葬顺陵。
lùn yuē duì hòu chēng zhì zhōng shēn hào lìng zì chū shù xiè qián zhèng zhī liáng shēn quē míng bì zhī yì zhì shǐ sì zhǔ cè mù liǎn rèn yú xū qì zhí shēng huái mèn xuán shū yú xiàng wèi
论曰：对后称制终身，号令自出，术谢前政之良，身阙明辟之义，至使嗣主侧目，敛衽于虚器，直生怀懑，悬书于象魏。
jiè zhī yí zhě dài qí huò zāi
借之仪者，殆其惑哉！
rán ér jiàn guāng zhī hòu wáng bǐng yǒu guī suì nǎi míng xián lù rǔ biàn niè dǎng jìn shuāi yì zhī lái cí yān yǒu zhēng
然而建光之后，王柄有归，遂乃名贤戮辱，便孽党进，衰斁之来，兹焉有征。
gù zhī chí quán yǐn bàng suǒ xìng zhě fēi jǐ
故知持权引谤，所幸者非己；
jiāo xīn xù huàn zì qiáng zhě wéi guó
焦心恤患，自强者唯国。
shì yǐ bān mǔ yī shuō hé mén cí shì
是以班母一说，阖门辞事；
ài zhí wēi qiān kūn tī xiè zuì
爱侄微愆，髡剔谢罪。
jiāng dù gēn féng zhū wèi zhí qí chéng hu
将杜根逢诛，未值其诚乎！
dàn xī tián zhī niú duó zhī yǐ shèn
但蹊田之牛，夺之已甚。