mǎ yuán zì wén yuān fú fēng mào líng rén yě
马援字文渊，扶风茂陵人也。
qí xiān zhào shē wèi zhào jiāng hào yuē mǎ fú jūn zǐ sūn yīn wèi shì
其先赵奢为赵将，号曰马服君，子孙因为氏。
wǔ dì shí yǐ lì èr qiān dàn zì hán dān xǐ yān
武帝时，以吏二千石自邯郸徙焉。
zēng zǔ fù tōng yǐ gōng fēng chóng hé hóu zuò xiōng hé luó fǎn bèi zhū gù yuán zài shì bù xiǎn
曾祖父通，以功封重合侯，坐兄何罗反，被诛，故援再世不显。
yuán sān xiōng kuàng yú yuán bìng yǒu cái néng wáng mǎng shí jiē wèi èr qiān dàn
援三兄况、余、员，并有才能，王莽时皆为二千石。
yuán nián shí èr ér gū shǎo yǒu dà zhì zhū xiōng qí zhī
援年十二而孤，少有大志，诸兄奇之。
cháng shòu qí shī yì bù néng shǒu zhāng jù nǎi cí kuàng yù jiù biān jùn tián mù
尝受《齐诗》，意不能守章句，乃辞况，欲就边郡田牧。
kuàng yuē rǔ dà cái dàng wǎn chéng
况曰：“汝大才，当晚成。
liáng gōng bù shì rén yǐ pǔ qiě cóng suǒ hǎo
良工不示人以朴，且从所好。
huì kuàng zú yuán xíng fú jī nián bù lí mù suǒ
”会况卒，援行服期年，不离墓所；
jìng shì guǎ sǎo bù guān bù rù lú
敬事寡嫂，不冠不入庐。
hòu wèi jùn dū yóu sòng qiú zhì sī mìng fǔ qiú yǒu zhòng zuì yuán āi ér zòng zhī suì wáng mìng běi dì
后为郡督邮，送囚至司命府，囚有重罪，援哀而纵之，遂亡命北地。
yù shè yīn liú mù chù bīn kè duō guī fù zhě suì yì shǔ shù bǎi jiā
遇赦，因留牧畜，宾客多归附者，遂役属数百家。
zhuǎn yóu lǒng hàn jiān cháng wèi bīn kè yuē zhàng fū wèi zhì qióng dāng yì jiān lǎo dāng yì zhuàng
转游陇汉间，常谓宾客曰：“丈夫为志，穷当益坚，老当益壮。
yīn chù tián mù zhì yǒu niú mǎ yáng shù qiān tóu gǔ shù wàn hú
”因处田牧，至有牛、马、羊数千头，谷数万斛。
jì ér tàn yuē fán zhí huò cái chǎn guì qí néng shī zhèn yě fǒu zé shǒu qián lǔ ěr
既而叹曰：“凡殖货财产，贵其能施赈也，否则守钱虏耳。
nǎi jǐn sàn yǐ bān kūn dì gù jiù shēn yī yáng qiú pí kù
”乃尽散以班昆弟故旧，身衣羊裘皮裤。
wáng mǎng mò sì fāng bīng qǐ mǎng cóng dì wèi jiāng jūn lín guǎng zhāo xióng jùn nǎi pì yuán jí tóng xiàn yuán shè wèi yuàn jiàn zhī yú mǎng
王莽末，四方兵起，莽从弟卫将军林广招雄俊，乃辟援及同县原涉为掾，荐之于莽。
mǎng yǐ shè wèi zhèn róng dà yǐn yuán wèi xīn chéng dà yǐn
莽以涉为镇戎大尹，援为新成大尹。
jí mǎng bài yuán xiōng yuán shí wéi zēng shān lián lǜ yǔ yuán jù qù jùn fù bì dì liáng zhōu
及莽败，援兄员时为增山连率，与援俱去郡，复避地凉州。
shì zǔ jí wèi yuán xiān yì luò yáng dì qiǎn yuán fù jùn zú yú guān
世祖即位，员先诣洛阳，帝遣员复郡，卒于官。
yuán yīn liú xī zhōu áo wěi shén jìng zhòng zhī yǐ yuán wèi suí dé jiāng jūn yǔ jué chóu cè
援因留西州，嚣隗甚敬重之，以援为绥德将军，与决筹策。
shì shí gōng sūn shù chēng dì yú shǔ áo shǐ yuán wǎng guān zhī
是时，公孙述称帝于蜀，嚣使援往观之。
yuán sù yǔ shù tóng lǐ hàn xiāng shàn yǐ wéi jì zhì dāng wò shǒu huān rú píng shēng ér shù shèng chén bì wèi yǐ yán yuán rù jiāo bài lǐ bì shǐ chū jiù guǎn gèng wéi yuán zhì dōu bù dān yī jiāo ràng guān huì bǎi guān yú zōng miào zhōng lì jiù jiāo zhī wèi
援素与述同里闬，相善，以为既至当握手欢如平生，而述盛陈陛卫，以延援入，交拜礼毕，使出就馆，更为援制都布单衣、交让冠，会百官于宗庙中，立旧交之位。
shù luán qí máo qí jǐng bì jiù chē qìng shé ér rù lǐ xiǎng guān shǔ shén shèng yù shòu yuán yǐ fēng hóu dà jiàng jūn wèi
述鸾旗旄骑，警跸就车，磬折而入，礼飨官属甚盛，欲授援以封侯大将军位。
bīn kè jiē lè liú yuán xiǎo zhī yuē tiān xià xióng cí wèi dìng gōng sūn bù tǔ bǔ zǒu yíng guó shì yǔ tú chéng bài fǎn xiū shì biān fú rú ǒu rén xíng
宾客皆乐留，援晓之曰：“天下雄雌未定，公孙不吐哺走迎国士，与图成败，反修饰边幅，如偶人形。
cǐ zi hé zú jiǔ jī tiān xià shì hu
此子何足久稽天下士乎！
yīn cí guī wèi áo yuē zi yáng jǐng dǐ wā ěr ér wàng zì zūn dà bù rú zhuān yì dōng fāng
”因辞归，谓嚣曰：“子阳井底蛙耳，而妄自尊大，不如专意东方。
jiàn wǔ sì nián dōng áo shǐ yuán fèng shū luò yáng
建武四年冬，嚣使援奉书洛阳。
yuán zhì yǐn jiàn yú xuān dé diàn
援至，引见于宣德殿。
shì zǔ xiào wèi yuán yuē qīng áo yóu èr dì jiān jīn jiàn qīng shǐ rén dà cán
世祖笑谓援曰“卿遨游二帝间，今见卿，使人大惭。
yuán dùn shǒu cí xiè yīn yuē dāng jīn zhī shì fēi dú jūn zé chén yě chén yì zé jūn yǐ
”援顿首辞谢，因曰：“当今之世，非独君择臣也，臣亦择君矣。
chén yǔ gōng sūn shù tóng xiàn shào xiāng shàn
臣与公孙述同县，少相善。
chén qián zhì shǔ shù bì jǐ ér hòu jìn chén
臣前至蜀，述陛戟而后进臣。
chén jīn yuǎn lái bì xià hé zhī fēi cì kè jiān rén ér jiǎn yì ruò shì
臣今远来，陛下何知非刺客奸人，而简易若是？
dì fù xiào yuē qīng fēi cì kè gù shuō kè ěr
”帝复笑曰：“卿非刺客，顾说客耳。
yuán yuē tiān xià fǎn fù dào míng zì zhě bù kě shèng shǔ
”援曰：“天下反复，盗名字者不可胜数。
jīn jiàn bì xià huī kuò dà dù tóng fú gāo zǔ nǎi zhī dì wáng zì yǒu zhēn yě
今见陛下，恢廓大度，同符高祖，乃知帝王自有真也。
dì shén zhuàng zhī
”帝甚壮之。
yuán cóng nán xìng lí bīng zhuǎn zhì dōng hǎi
援从南幸黎兵，转至东海。
jí hái yǐ wéi dài zhào shǐ tài zhōng dài fū lái xī chí jié sòng yuán xī guī lǒng yòu
及还，以为待诏，使太中大夫来歙持节送援西归陇右。
wěi áo yǔ yuán gòng wò qǐ wèn yǐ dōng fāng liú yán jí jīng shī dé shī
隗嚣与援共卧起，问以东方流言及京师得失。
yuán shuō áo yuē qián dào cháo tíng shàng yǐn jiàn shù shí měi jiē yàn yǔ zì xī zhì dàn cái míng yǒng lüè fēi rén dí yě
援说嚣曰：“前到朝廷，上引见数十，每接宴语，自夕至旦，才明勇略，非人敌也。
qiě kāi xīn jiàn chéng wú suǒ yǐn fú kuò dá duō dà jié lüè yǔ gāo dì tóng
且开心见诚，无所隐伏，阔达多大节，略与高帝同。
jīng xué bó lǎn zhèng shì wén biàn qián shì wú bǐ
经学博览，政事文辩，前世无比。
áo yuē qīng wèi hé rú gāo dì
”嚣曰：“卿谓何如高帝？
yuán yuē bù rú yě
”援曰：“不如也。
gāo dì wú kě wú bù kě
高帝无可无不可；
jīn shàng hǎo lì shì dòng rú jié dù yòu bù xǐ yǐn jiǔ
今上好吏事，动如节度，又不喜饮酒。
áo yì bù yì yuē rú qīng yán fǎn fù shèng xié
”嚣意不怿，曰：“如卿言，反复胜邪？
rán yǎ xìn yuán gù suì qiǎn zhǎng zǐ xún rù zhì
”然雅信援，故遂遣长子恂入质。
yuán yīn jiāng jiā shǔ suí xún guī luò yáng
援因将家属随恂归洛阳。
jū shù yuè ér wú tā zhí rèn
居数月而无它职任。
yuán yǐ sān fǔ de kuàng tǔ wò ér suǒ jiāng bīn kè wěi duō nǎi shàng shū qiú tún tián shàng lín yuàn zhōng dì xǔ zhī
援以三辅地旷土沃，而所将宾客猥多，乃上书求屯田上林苑中，帝许之。
huì wěi áo yòng wáng yuán jì yì gèng hú yí yuán shù yǐ shū jì zé pì yú áo áo yuàn yuán bèi jǐ de shū zēng nù qí hòu suì fā bīng jù hàn
会隗嚣用王元计，意更狐疑，援数以书记责譬于嚣，嚣怨援背己，得书增怒，其后遂发兵拒汉。
yuán nǎi shàng shū yuē chén yuán zì niàn guī shēn shèng cháo fèng shì bì xià běn wú gōng fǔ yī yán zhī jiàn zuǒ yòu wéi róng zhī zhù
援乃上疏曰：“臣援自念归身圣朝，奉事陛下，本无公辅一言之荐，左右为容之助。
chén bù zì chén bì xià hé yīn wén zhī
臣不自陈，陛下何因闻之。
fu jū qián bù néng lìng rén zhì jū hòu bù néng lìng rén xuān yú rén yuàn bù néng wéi rén huàn chén suǒ chǐ yě
夫居前不能令人轾，居后不能令人轩，与人怨不能为人患，臣所耻也。
gù gǎn chù mào zuì jì mèi sǐ chén chéng
故敢触冒罪忌，昧死陈诚。
chén yǔ wěi áo běn shí jiāo yǒu
臣与隗嚣，本实交友。
chū áo qiǎn chén dōng wèi chén yuē běn yù wèi hàn yuàn zú xià wǎng guān zhī
初，嚣遣臣东，谓臣曰：'本欲为汉，愿足下往观之。
yú rǔ yì kě jí zhuān xīn yǐ
于汝意可，即专心矣。
jí chén hái fǎn bào yǐ chì xīn shí yù dǎo zhī yú shàn fēi gǎn jué yǐ fēi yì
'及臣还反，报以赤心，实欲导之于善，非敢谲以非义。
ér áo zì jiā jiān xīn dào zēng zhǔ rén yuàn dú zhī qíng suì guī yú chén
而嚣自挟奸心，盗憎主人，怨毒之情遂归于臣。
chén yù bù yán zé wú yǐ shàng wén
臣欲不言，则无以上闻。
yuàn tīng yì xíng zài suǒ jí chén miè áo zhī shù dé kōng xiōng fù shēn yú cè tuì jiù lǒng mǔ sǐ wú suǒ hèn
愿听诣行在所，极陈灭嚣之术，得空匈腹，申愚策，退就陇亩，死无所恨。
dì nǎi zhào yuán jì shì yuán jù yán móu huà
”帝乃召援计事，援具言谋画。
yīn shǐ yuán jiāng tū qí wǔ qiān wǎng lái yóu shuì áo jiāng gāo jùn rèn yǔ zhī shǔ xià jí qiāng háo wèi chén huò fú yǐ lí áo zhī dǎng
因使援将突骑五千，往来游说嚣将高峻、任禹之属，下及羌豪，为陈祸福，以离嚣支党。
yuán yòu wéi shū yǔ áo jiāng yáng guǎng shǐ xiǎo quàn yú áo yuē
援又为书与嚣将杨广，使晓劝于嚣，曰：
chūn qīng wú yàng qián bié jì nán jì wú yīn yì
春卿无恙，前别冀南，寂无音驿。
yuán jiān hái cháng ān
援间还长安。
yīn liú shàng lín
因留上林。
qiè jiàn sì hǎi yǐ dìng zhào mín tóng qíng ér jì mèng bì jù bèi pàn wèi tiān xià biǎo de
窃见四海已定，兆民同情，而季孟闭拒背畔，为天下表的。
cháng jù hǎi nèi qiè chǐ sī xiāng tú liè gù yí shū liàn liàn yǐ zhì cè yǐn zhī jì
常惧海内切齿，思相屠裂，故遗书恋恋，以致恻隐之计。
nǎi wén jì mèng guī zuì yú yuán ér nà wáng yóu wēng chǎn xié zhī shuō zì wèi hán gǔ yǐ xī jǔ zú kě dìng yǐ jīn ér guān jìng hé rú yá
乃闻季孟归罪于援，而纳王游翁谄邪之说，自谓函谷以西，举足可定，以今而观，竟何如邪？
yuán jiān zhì hé nèi guò cún bó chūn jiàn qí nú jí cóng xī fāng hái shuō bó chūn xiǎo dì zhòng shū wàng jiàn jí yù wèn bó chūn wú tā fǒu jìng bù néng yán xiǎo xī hào qì wǎn zhuǎn chén zhōng
援间至河内，过存伯春，见其奴吉从西方还，说伯春小弟仲舒望见吉，欲问伯春无它否，竟不能言，晓夕号泣，婉转尘中。
yòu shuō qí jiā bēi chóu zhī zhuàng bù kě yán yě
又说其家悲愁之状，不可言也。
fu yuàn chóu kě cì bù kě huǐ yuán wén zhī bù zì zhī qì xià yě
夫怨仇可刺不可毁，援闻之，不自知泣下也。
yuán sù zhī jì mèng xiào ài céng mǐn bù guò
援素知季孟孝爱，曾、闵不过。
fu xiào yú qí qīn qǐ bù cí yú qí zi
夫孝于其亲，岂不慈于其子？
kě yǒu zi bào sān mù ér tiào liáng wàng zuò zì tóng fēn gēng zhī shì hu
可有子抱三木，而跳梁妄作，自同分羹之事乎？
jì mèng píng shēng zì yán suǒ yǐ yōng bīng zhòng zhě yù yǐ bǎo quán fù mǔ zhī guó ér wán fén mù yě yòu yán gǒu hòu shì dà fū ér yǐ
季孟平生自言所以拥兵众者，欲以保全父母之国而完坟墓也，又言苟厚士大夫而已。
ér jīn suǒ yù quán zhě jiāng pò wáng zhī suǒ yù wán zhě jiāng huǐ shāng zhī suǒ yù hòu zhě jiāng fǎn báo zhī
而今所欲全者将破亡之，所欲完者，将毁伤之，所欲厚者将反薄之。
jì mèng cháng shé kuì zi yáng ér bù shòu qí jué jīn gèng gòng lù lù yù wǎng fù zhī jiāng nán wéi yán hu
季孟尝折愧子阳而不受其爵，今更共陆陆，欲往附之，将难为颜乎？
ruò fù zé yǐ zhòng zhì dāng ān cóng de zi zhǔ gěi shì zāi
若复责以重质，当安从得子主给是哉！
wǎng shí zi yáng dú yù yǐ wáng xiāng dài ér chūn qīng jù zhī
往时子阳独欲以王相待，而春卿拒之；
jīn zhě guī lǎo gèng yù dī tóu yǔ xiǎo ér cáo gòng cáo lì ér shí bìng jiān cè shēn yú yuàn jiā zhī cháo hu
今者归老，更欲低头与小儿曹共槽枥而食，并肩侧身于怨家之朝乎？
nán ér nì sǐ hé shāng ér jū yóu zāi
男儿溺死何伤而拘游哉！
jīn guó jiā dài chūn qīng yì shēn yi shǐ niú rú qīng yǔ zhū qí lǎo dà rén gòng shuō jì mèng ruò jì huà bù cóng zhēn kě yǐn lǐng qù yǐ
今国家待春卿意深，宜使牛孺卿与诸耆老大人共说季孟，若计画不从，真可引领去矣。
qián pī yú dì tú jiàn tiān xià jùn guó bǎi yǒu liù suǒ nài hé yù yǐ qū qū èr bāng yǐ dāng zhū xià bǎi yǒu sì hu
前披舆地图，见天下郡国百有六所，奈何欲以区区二邦以当诸夏百有四乎？
chūn qīng shì jì mèng wài yǒu jūn chén zhī yì nèi yǒu péng yǒu zhī dào
春卿事季孟，外有君臣之义，内有朋友之道。
yán jūn chén yá gù dāng jiàn zhēng
言君臣邪，固当谏争；
yǔ péng yǒu yá yīng yǒu qiē cuō
语朋友邪，应有切磋。
qǐ yǒu zhī qí wú chéng ér dàn wěi něi zé shé chā shǒu cóng zú hu
岂有知其无成，而但萎腇咋舌，叉手从族乎？
jí jīn chéng jì shū shàng shàn yě
及今成计，殊尚善也；
guò shì yù shǎo wèi yǐ
过是，欲少味矣。
qiě lái jūn shū tiān xià xìn shì cháo tíng zhòng zhī qí yì yī yī cháng dú wèi xī zhōu yán
且来君叔天下信士，朝廷重之，其意依依，常独为西州言。
yuán shāng cháo tíng yóu yù lì xìn yú cǐ bì bù fù yuē
援商朝廷，尤欲立信于此，必不负约。
yuán bù dé jiǔ liú yuàn jí cì bào
援不得久留，愿急赐报。
guǎng jìng bù dá
广竟不答。
bā nián dì zì xī zhēng áo zhì qī zhū jiāng duō yǐ wáng shī zhī zhòng bù yí yuǎn rù xiǎn zǔ jì yóu yù wèi jué
八年，帝自西征嚣，至漆，诸将多以王师之重，不宜远入险阻，计冘豫未决。
huì zhào yuán yè zhì dì dà xǐ yǐn rù jù yǐ qún yì zhì zhī
会召援，夜至，帝大喜，引入，具以群议质之。
yuán yīn shuō wěi áo jiàng shuài yǒu tǔ bēng zhī shì bīng jìn yǒu bì pò zhī zhuàng
援因说隗嚣将帅有土崩之势，兵进有必破之状。
yòu yú dì qián jù mǐ wéi shān gǔ zhǐ huà xíng shì kāi shì zhòng jūn suǒ cóng dào jìng wǎng lái fēn xī qū zhé zhāo rán kě xiǎo
又于帝前聚米为山谷，指画形势，开示众军所从道径往来，分析曲折，昭然可晓。
dì yuē lǔ zài wú mù zhōng yǐ
帝曰：“虏在吾目中矣。
míng dàn suì jìn jūn zhì dì yī áo zhòng dà kuì
”明旦，遂进军至第一，嚣众大溃。
jiǔ nián bài yuán wèi tài zhōng dài fū fù lái xī jiān zhū jiāng píng liáng zhōu
九年，拜援为太中大夫，副来歙监诸将平凉州。
zì wáng mǎng mò xī qiāng kòu biān suì rù jū sāi nèi jīn chéng shǔ xiàn duō wèi lǔ yǒu
自王莽末，西羌寇边，遂入居塞内，金城属县多为虏有。
lái xī zòu yán lǒng xī qīn cán fēi mǎ yuán mò néng dìng
来歙奏言陇西侵残，非马援莫能定。
shí yī nián xià xǐ shū bài yuán lǒng xī tài shǒu
十一年夏，玺书拜援陇西太守。
yuán nǎi fā bù qí sān qiān rén jī pò xiān lián qiāng yú lín shui zhào zhǎn shǒu shù bǎi jí huò mǎ niú yáng wàn yú tóu
援乃发步骑三千人，击破先零羌于临氵兆，斩首数百级，获马、牛、羊万余头。
shǒu sāi zhū qiāng bā qiān yú rén yì yuán jiàng yì zhǒng yǒu shù wàn tún jù kòu chāo jù hào wěi ài
守塞诸羌八千余人诣援降，诣种有数万，屯聚寇抄，拒浩亹隘。
yuán yǔ yáng wǔ jiàng jūn mǎ chéng jī zhī
援与扬武将军马成击之。
qiāng yīn jiāng qí qī zǐ zī zhòng yí zǔ yú yǔn wú gǔ yuán nǎi qián xíng jiàn dào yǎn fù qí yíng
羌因将其妻子辎重移阻于允吾谷，援乃潜行间道，掩赴其营。
qiāng dà jīng huài fù yuǎn xǐ táng yì gǔ zhōng yuán fù zhuī tǎo zhī
羌大惊坏，复远徙唐翼谷中，援复追讨之。
qiāng yǐn jīng bīng jù běi shān shàng yuán chén jūn xiàng shān ér fēn qiǎn shù bǎi qí rào xí qí hòu chéng yè fàng huǒ jī gǔ jiào zào lǔ suì dà kuì fán zhǎn shǒu qiān yú jí
羌引精兵聚北山上，援陈军向山，而分遣数百骑绕袭其后，乘夜放火，击鼓叫噪，虏遂大溃，凡斩首千余级。
yuán yǐ bīng shǎo bù dé qióng zhuī shōu qí gǔ liáng xù chǎn ér hái
援以兵少，不得穷追，收其谷粮畜产而还。
yuán zhōng shǐ guàn jìng dì yǐ xǐ shū láo zhī cì niú yáng shù qiān tóu yuán jǐn bān zhū bīn kè
援中矢贯胫，帝以玺书劳之，赐牛、羊数千头，援尽班诸宾客。
shì shí cháo chén yǐ jīn chéng pò qiāng zhī xi tu yuǎn duō kòu yì yù qì zhī
是时，朝臣以金城破羌之西，涂远多寇，议欲弃之。
yuán shàng yán pò qiāng yǐ xī chéng duō wán láo yì kě yī gù
援上言，破羌以西城多完牢，易可依固；
qí tián tǔ féi rǎng guàn gài liú tōng
其田土肥壤，灌溉流通。
rú lìng qiāng zài huáng zhōng zé wéi hài bù xiū bù kě qì yě
如令羌在湟中，则为害不休，不可弃也。
dì rán zhī yú shì zhào wǔ wēi tài shǒu lìng xī hái jīn chéng kè mín
帝然之，于是诏武威太守，令悉还金城客民。
guī zhě sān qiān yú kǒu shǐ gè fǎn jiù yì
归者三千余口，使各反旧邑。
yuán zòu wèi zhì zhǎng lì shàn chéng guō qǐ wù hòu kāi dǎo shuǐ tián quàn yǐ gēng mù jùn zhōng lè yè
援奏为置长吏，缮城郭，起坞候，开导水田，劝以耕牧，郡中乐业。
yòu qiǎn qiāng háo yáng fēng pì shuō sài wài qiāng jiē lái hé qīn
又遣羌豪杨封譬说塞外羌，皆来和亲。
yòu wǔ dū dī rén bèi gōng sūn shù lái jiàng zhě yuán jiē shàng fù qí hòu wáng jūn zhǎng cì yìn shòu dì xī cóng zhī
又武都氐人背公孙述来降者，援皆上复其侯王君长，赐印绶，帝悉从之。
nǎi pí mǎ chéng jūn
乃罢马成军。
shí sān nián wǔ dū cān láng qiāng yǔ sài wài zhū zhǒng wèi kòu shā zhǎng lì
十三年，武都参狼羌与塞外诸种为寇，杀长吏。
yuán jiāng sì qiān yú rén jī zhī zhì dǐ dào xiàn qiāng zài shān shàng shòu jūn jù biàn dì duó qí shuǐ cǎo bù yǔ zhàn qiāng suì qióng kùn háo shuài shù shí wàn hù wáng chū sài zhū zhǒng wàn yú rén xī jiàng yú shì lǒng yòu qīng jìng
援将四千余人击之，至氐道县，羌在山上，授军据便地，夺其水草，不与战，羌遂穷困，豪帅数十万户亡出塞，诸种万余人悉降，于是陇右清静。
yuán wu kāi ēn xìn kuān yǐ dài xià rèn lì yǐ zhí dàn zǒng dà tǐ ér yǐ
援务开恩信，宽以待下，任吏以职，但总大体而已。
bīn kè gù rén rì mǎn qí mén
宾客故人，日满其门。
zhū cáo shí bái wài shì yuán zhé yuē cǐ chéng yuàn zhī rèn hé zú xiāng fán
诸曹时白外事，援辄曰：“此丞、掾之任，何足相烦。
pō āi lǎo zi shǐ de áo yóu
颇哀老子，使得遨游。
ruò dà xìng qīn xiǎo mín xiá qiāng yù lǚ jù cǐ nǎi tài shǒu shì ěr
若大姓侵小民，黠羌欲旅距，此乃太守事耳。
bàng xiàn cháng yǒu bào chóu zhě lì mín jīng yán qiāng fǎn bǎi xìng bēn rù chéng guō
”傍县尝有报仇者，吏民惊言羌反，百姓奔入城郭。
dí dào zhǎng yì mén qǐng bì chéng fā bīng
狄道长诣门，请闭城发兵。
yuán shí yǔ bīn kè yǐn dà xiào yuē shāo lǔ hé gǎn fù fàn wǒ
援时与宾客饮，大笑曰：“烧虏何敢复犯我。
xiǎo dí dào cháng guī shǒu sì shè liáng bù jí zhě kě chuáng xià fú
晓狄道长归守寺舍，良怖急者，可床下伏。
hòu shāo dìng jùn zhōng fú zhī
”后稍定，郡中服之。
shì shì liù nián zhēng rù wèi hǔ bēn zhōng láng jiàng
视事六年，征入为虎贲中郎将。
chū yuán zài lǒng xī shàng shū yán yi rú jiù zhù wǔ zhū qián
初，援在陇西上书，言宜如旧铸五铢钱。
shì xià sān fǔ sān fǔ zòu yǐ wéi wèi kě xǔ shì suì qǐn
事下三府，三府奏以为未可许，事遂寝。
nǎi yuán hái cóng gōng fǔ qiú dé qián zòu nán shí yú tiáo nǎi suí dié jiě shì gèng jù biǎo yán
乃援还，从公府求得前奏，难十余条，乃随牒解释，更具表言。
dì cóng zhī tiān xià lài qí biàn
帝从之，天下赖其便。
yuán zì hái jīng shī shù bèi jìn jiàn
援自还京师，数被进见。
wéi rén míng xū fà méi mù rú huà xián yú jìn duì yóu shàn shù qián shì xíng shì
为人明须发，眉目如画，闲于进对，尤善述前世行事。
měi yán jí sān fǔ zhǎng zhě xià zhì lǘ lǐ shào nián jiē kě guān tīng
每言及三辅长者，下至闾里少年，皆可观听。
zì huáng tài zǐ zhū wáng shì wén zhě mò bù zhǔ ěr wàng juàn
自皇太子、诸王侍闻者，莫不属耳忘倦。
yòu shàn bīng cè dì cháng yán fú bō lùn bīng yǔ wǒ yì hé měi yǒu suǒ móu wèi cháng bù yòng
又善兵策，帝常言“伏波论兵，与我意合”，每有所谋，未尝不用。
chū juǎn rén wéi sì yāo yán chēng shén yǒu dì zǐ shù bǎi rén zuò fú zhū
初，卷人维汜，𫍚言称神，有弟子数百人，坐伏诛。
hòu qí dì zǐ lǐ guǎng děng xuān yán sì shén huà bù sǐ yǐ kuáng huò bǎi xìng
后其弟子李广等宣言汜神化不死，以诳惑百姓。
shí qī nián suì gòng jù huì tú dǎng gōng méi wǎn chéng shā wǎn hóu liú mǐn zì chēng nán yuè dà shī
十七年，遂共聚会徒党，攻没晥城，杀晥侯刘闵，自称“南岳大师”。
qiǎn yè zhě zhāng zōng jiàng bīng shù qiān rén tǎo zhī fù wèi guǎng suǒ bài
遣谒者张宗将兵数千人讨之，复为广所败。
yú shì shǐ yuán fā zhū jùn bīng hé wàn yú rén jī pò guǎng děng zhǎn zhī
于是使援发诸郡兵，合万余人，击破广等，斩之。
yòu jiāo zhǐ nǚ zǐ zhēng cè jí nǚ dì zhēng èr fǎn gōng méi qí jùn jiǔ zhēn rì nán hé pǔ mán yí jiē yīng zhī kòu lüè lǐng wài liù shí yú chéng cè zì lì wèi wáng
又交阯女子征侧及女弟征贰反，攻没其郡，九真、日南、合浦蛮夷皆应之，寇略岭外六十余城，侧自立为王。
yú shì xǐ shū bài yuán fú bō jiāng jūn yǐ fú lè hóu liú lóng wèi fù dū lóu chuán jiāng jūn duàn zhì děng nán jī jiāo zhǐ
于是玺书拜援伏波将军，以扶乐侯刘隆为副，督楼船将军段志等南击交阯。
jūn zhì hé pǔ ér zhì bìng zú zhào yuán bìng jiāng qí bīng
军至合浦而志病卒，诏援并将其兵。
suì yuán hǎi ér jìn suí shān kān dào qiān yú lǐ
遂缘海而进，随山刊道千余里。
shí bā nián chūn jūn zhì làng pō shàng yǔ zéi zhàn pò zhī zhǎn shǒu shù qiān jí jiàng zhě wàn yú rén
十八年春，军至浪泊上，与贼战，破之，斩首数千级，降者万余人。
yuán zhuī zhēng cè děng zhì jìn xī shù bài zhī zéi suì sàn zǒu
援追征侧等至禁谿，数败之，贼遂散走。
míng nián zhēng yuè zhǎn zhēng cè zhēng èr chuán shǒu luò yáng
明年正月，斩征侧、征贰，传首洛阳。
fēng yuán wèi xīn xī hóu shí yì sān qiān hù
封援为新息侯，食邑三千户。
yuán nǎi jī niú shāi jiǔ láo xiǎng jūn shì
援乃击牛酾酒，劳飨军士。
cóng róng wèi guān shǔ yuē wú cóng dì shǎo yóu cháng āi wú kāng kǎi duō dà zhì yuē shì shēng yī shì dàn qǔ yī shí cái zú chéng xià zé chē yù kuǎn duàn mǎ wèi jùn yuàn shǐ shǒu fén mù xiāng lǐ chēng shàn rén sī kě yǐ
从容谓官属曰：“吾从弟少游常哀吾慷慨多大志，曰：'士生一世，但取衣食裁足，乘下泽车，御款段马，为郡掾史，守坟墓，乡里称善人，斯可矣。
zhì qiú yíng yú dàn zì kǔ ěr
致求盈余，但自苦耳。
dāng wú zài làng pō xi lǐ jiān lǔ wèi miè zhī shí xià lǎo shàng wù dú qì zhòng zhēng yǎng shì fēi yuān dié dié duò shuǐ zhōng wò niàn shǎo yóu píng shēng shí yǔ hé kě de yě
'当吾在浪泊、西里间，虏未灭之时，下潦上雾，毒气重蒸，仰视飞鸢跕跕堕水中，卧念少游平生时语，何可得也！
jīn lài shì dà fū zhī lì bèi méng dà ēn wěi xiān zhū jūn yū pèi jīn zǐ qiě xǐ qiě cán
今赖士大夫之力，被蒙大恩，猥先诸君纡佩金紫，且喜且惭。
lì shì jiē fú chēng wàn suì
”吏士皆伏称万岁。
yuán jiāng lóu chuán dà xiǎo èr qiān yú sōu zhàn shì èr wàn yú rén jìn jī jiǔ zhēn zéi zhēng cè yú dǎng dōu yáng děng zì wú gōng zhì jū fēng zhǎn huò wǔ qiān yú rén qiáo nán xī píng
援将楼船大小二千余艘，战士二万余人，进击九真贼征侧余党都羊等，自无功至居风，斩获五千余人，峤南悉平。
yuán zòu yán xi yú xiàn hù yǒu sān wàn èr qiān yuǎn jiè qù tíng qiān yú lǐ qǐng fēn wéi fēng xī wàng hǎi èr xiàn xǔ zhī
援奏言西于县户有三万二千，远界去庭千余里，请分为封溪、望海二县，许之。
yuán suǒ guò zhé wèi jùn xiàn zhì chéng guō chuān qú guàn gài yǐ lì qí mín
援所过辄为郡县治城郭，穿渠灌溉，以利其民。
tiáo zòu yuè lǜ yǔ hàn lǜ bó zhě shí yú shì yǔ yuè rén shēn míng jiù zhì yǐ yuē shù zhī zì hòu luò yuè fèng xíng mǎ jiāng jūn gù shì
条奏越律与汉律驳者十余事，与越人申明旧制以约束之，自后骆越奉行马将军故事。
èr shí nián qiū zhèn lǚ hái jīng shī jūn lì jīng zhàng yì sǐ zhě shí sì wǔ
二十年秋，振旅还京师，军吏经瘴疫死者十四五。
cì yuán bīng chē yī chéng cháo jiàn wèi cì jiǔ qīng
赐援兵车一乘，朝见位次九卿。
yuán hǎo qí shàn bié míng mǎ yú jiāo zhǐ de luò yuè tóng gǔ nǎi zhù wèi mǎ shì hái shàng zhī
援好骑，善别名马，于交阯得骆越铜鼓，乃铸为马式，还上之。
yīn biǎo yuē fu xíng tiān mò rú lóng xíng dì mò rú mǎ
因表曰：“夫行天莫如龙，行地莫如马。
mǎ zhě jiá bīng zhī běn
马者甲兵之本。
guó zhī dà yòng
国之大用。
ān níng zé yǐ bié zūn bēi zhī xù yǒu biàn zé yǐ jì yuǎn jìn zhī nán
安宁则以别尊卑之序，有变则以济远近之难。
xī yǒu qí jì yī rì qiān lǐ bó lè jiàn zhī zhāo rán bù huò
昔有骐骥，一日千里，伯乐见之，昭然不惑。
jìn shì yǒu xī hé zi yú yì míng xiāng fǎ
近世有西河子舆，亦明相法。
zi yú chuán xī hé yí zhǎng rú zhǎng rú chuán mào líng dīng jūn dōu jūn qún chuán chéng jì yáng zǐ ā chén yuán cháng shī shì zi ā shòu xiàng mǎ gǔ fǎ
子舆传西河仪长孺，长孺传茂陵丁君都，君群传成纪杨子阿，臣援尝师事子阿，受相马骨法。
kǎo zhī yú xíng shì zhé yǒu yàn xiào
考之于行事，辄有验效。
chén yú yǐ wéi chuán wén bù rú qīn jiàn shì jǐng bù rú chá xíng
臣愚以为传闻不如亲见，视景不如察形。
jīn yù xíng zhī yú shēng mǎ zé gǔ fǎ nán bèi jù yòu bù kě chuán zhī yú hòu
今欲形之于生马，则骨法难备具，又不可传之于后。
xiào wǔ huáng dì shí shàn xiāng mǎ zhě dōng mén jīng zhù zuò tóng mǎ fǎ xiàn zhī yǒu zhào lì mǎ yú lǔ bān mén wài zé gēng míng lǔ bān mén yuē jīn mǎ mén
孝武皇帝时，善相马者东门京铸作铜马法献之，有诏立马于鲁班门外，则更名鲁班门曰金马门。
chén jǐn yī yí shì gé qí zhōng bó shì kǒu chǐ xiè shì chún qí dīng shì shēn zhōng bèi cǐ shù jiā gǔ xiāng yǐ wéi fǎ
臣谨依仪氏〈革奇〉，中帛氏口齿，谢氏唇鬐，丁氏身中，备此数家骨相以为法。
mǎ gāo sān chǐ wǔ cùn wéi sì chǐ wǔ cùn yǒu zhào zhì yú xuān dé diàn xià yǐ wéi míng mǎ shì yān
”马高三尺五寸，围四尺五寸，有诏置于宣德殿下，以为名马式焉。
chū yuán jūn hái jiāng zhì gù rén duō yíng láo zhī
初，援军还，将至，故人多迎劳之。
píng líng rén mèng jì míng yǒu jì móu yú zuò hè yuán
平陵人孟冀，名有计谋，于坐贺援。
yuán wèi zhī yuē wú wàng zǐ yǒu shàn yán fǎn tóng zhòng rén yá
援谓之曰：“吾望子有善言，反同众人邪？
xī fú bō jiāng jūn lù bó dé kāi zhì qī jùn cái fēng shù bǎi hù
昔伏波将军路博德开置七郡，裁封数百户；
jīn wǒ wēi láo wěi xiǎng dà xiàn gōng báo shǎng hòu hé yǐ néng cháng jiǔ hu
今我微劳，猥飨大县，功薄赏厚，何以能长久乎？
xiān shēng xī yòng xiāng jì
先生奚用相济？
jì yuē yú bù jí
”冀曰：“愚不及。
yuán yuē fāng jīn xiōng nú wū huán shàng rǎo běi biān yù zì qǐng jī zhī
”援曰：“方今匈奴、乌桓尚扰北边，欲自请击之。
nán ér yào dāng sǐ yú biān yě yǐ mǎ gé guǒ shī hái zàng ěr hé néng wò chuáng shàng zài ér nǚ zǐ shǒu zhòng xié
男儿要当死于边野，以马革裹尸还葬耳，何能卧床上在儿女子手中邪！
jì yuē liàng wèi liè shì dāng rú cǐ yǐ
”冀曰：“谅为烈士，当如此矣”
hái yuè yú huì xiōng nú wū huán kòu fú fēng yuán yǐ sān fǔ qīn rǎo yuán líng wēi bī yīn qǐng xíng xǔ zhī
还月余，会匈奴、乌桓寇扶风，援以三辅侵扰，园陵危逼，因请行，许之。
zì jiǔ yuè zhì jīng shī shí èr yuè fù chū zhūn xiāng guó
自九月至京师，十二月复出屯襄国。
zhào bǎi guān zǔ dào
诏百官祖道。
yuán wèi huáng mén láng liáng sōng dòu gù yuē fán rén wèi guì dāng shǐ kě jiàn rú qīng děng yù bù kě fù jiàn jū gāo jiān zì chí miǎn sī bǐ yán
援谓黄门郎梁松、窦固曰：“凡人为贵，当使可贱，如卿等欲不可复贱，居高坚自持，勉思鄙言。
sōng hòu guǒ yǐ guì mǎn zhì zāi gù yì jǐ bù miǎn
”松后果以贵满致灾，固亦几不免。
míng nián qiū yuán nǎi jiāng sān qiān qí chū gāo liǔ xíng yàn mén dài jùn shàng gǔ zhàng sāi
明年秋，援乃将三千骑出高柳，行雁门、代郡、上谷障塞。
wū huán hòu zhě jiàn hàn jūn zhì lǔ suì sàn qù yuán wú suǒ de ér hái
乌桓候者见汉军至，虏遂散去，援无所得而还。
yuán cháng yǒu jí liáng sōng lái hou zhī dú bài chuáng xià yuán bù dá
援尝有疾，梁松来候之，独拜床下，援不答。
sōng qù hòu zhū zǐ wèn yuē liáng bó sūn dì xù guì zhòng cháo tíng gōng qīng yǐ xià mò bù dàn zhī dà rén nài hé dú bù wéi lǐ
松去后，诸子问曰：“梁伯孙帝婿，贵重朝廷，公卿已下莫不惮之，大人奈何独不为礼？
yuán yuē wǒ nǎi sōng fù you yě
”援曰：“我乃松父友也。
suī guì hé de shī qí xù hu
虽贵，何得失其序乎？
sōng yóu shì hèn zhī
”松由是恨之。
èr shí sì nián wǔ wēi jiāng jūn liú shàng jī wǔ líng wǔ xī mán yí shēn rù jūn méi yuán yīn fù qǐng xíng
二十四年，武威将军刘尚击武陵五溪蛮夷，深入，军没，援因复请行。
shí nián liù shí èr dì mǐn qí lǎo wèi xǔ zhī
时年六十二，帝愍其老，未许之。
yuán zì qǐng yuē chén shàng néng pī jiǎ shàng mǎ
援自请曰：“臣尚能披甲上马。
dì lìng shì zhī
“帝令试之。
yuán jù ān gù miǎn yǐ shì kě yòng
援据鞍顾眄，以示可用。
dì xiào yuē jù shuò zāi shì wēng yě
帝笑曰：“瞿铄哉是翁也！
suì qiǎn yuán lǜ zhōng láng jiàng mǎ wǔ gěng shū liú kuāng sūn yǒng děng jiāng shí èr jùn mù shì jí chí xíng sì wàn yú rén zhēng wǔ xī
”遂遣援率中郎将马武、耿舒、刘匡、孙永等，将十二郡募士及弛刑四万余人征五溪。
yuán yè yǔ sòng zhě jué wèi yǒu rén wèi zhě dù yīn yuē wú shòu hòu ēn nián pò yú rì suǒ cháng kǒng bù dé sǐ guó shì
援夜与送者诀，谓友人谓者杜愔曰：“吾受厚恩，年迫余日索，常恐不得死国事。
jīn huò suǒ yuàn gān xīn míng mù dàn wèi zhǎng zhě jiā ér huò zài zuǒ yòu huò yǔ cóng shì shū nán de diào jiè jiè dú è shì ěr
今获所愿，甘心瞑目，但畏长者家儿或在左右，或与从事，殊难得调，介介独恶是耳。
míng nián chūn jūn zhì lín xiāng yù zéi gōng xiàn yuán yíng jī pò zhī zhǎn huò èr qiān yú rén jiē sàn zǒu rù zhú lín zhōng
”明年春，军至临乡，遇贼攻县，援迎击，破之，斩获二千余人，皆散走入竹林中。
chū jūn cì xià juàn yǒu liǎng dào kě rén cóng hú tóu zé lù jìn ér shuǐ xiǎn cóng chōng zé tu yí ér yùn yuǎn dì chū yǐ wéi yí
初，军次下隽，有两道可人，从壶头则路近而水崄，从充则涂夷而运远，帝初以为疑。
jí jūn zhì gěng shū yù cóng chōng dào yuán yǐ wéi qì rì fèi liáng bù rú jìn hú tóu è qí hóu yān chōng zéi zì pò
及军至，耿舒欲从充道，援以为弃日费粮，不如进壶头，扼其喉咽，充贼自破。
yǐ shì shàng zhī dì cóng yuán cè
以事上之，帝从援策。
sān yuè jìn yíng hú tóu
三月，进营壶头。
zéi chéng gāo shǒu ài shuǐ jí chuán bù dé shàng
贼乘高守隘，水疾，船不得上。
huì shǔ shén shì zú duō yì sǐ yuán yì zhōng bìng suì kùn nǎi chuān àn wèi shì yǐ bì yán qì
会暑甚，士卒多疫死，援亦中病，遂困，乃穿岸为室，以避炎气。
zéi měi shēng xiǎn gǔ zào yuán zhé yè zú yǐ guān zhī zuǒ yòu āi qí zhuàng yì mò bù wèi zhī liú tì
贼每升险鼓噪，援辄曳足以观之，左右哀其壮意，莫不为之流涕。
gěng shū yǔ xiōng hǎo zhì hòu yǎn shū yuē qián shū shàng shū dāng xiān jī chōng liáng suī nán yùn ér bīng mǎ de yòng jūn rén shù wàn zhēng yù xiān fèn
耿舒与兄好畤侯弇书曰：“前舒上书当先击充，粮虽难运而兵马得用，军人数万争欲先奋。
jīn hú tóu jìng bù dé jìn dà zhòng fú yù xíng sǐ chéng kě tòng xī
今壶头竟不得进，大众怫郁行死，诚可痛惜。
qián dào lín xiāng zéi wú gù zì zhì ruò yè jī zhī jí kě tiǎn miè
前到临乡，贼无故自致，若夜击之，即可殄灭。
fú bō lèi xī yù jiǎ hú dào yī chù zhé zhǐ yǐ shì shī lì
伏波类西域贾胡，到一处辄止，以是失利。
jīn guǒ jí yì jiē rú shū yán
今果疾疫，皆如舒言。
yǎn de shū zòu zhī
“弇得书，奏之。
dì nǎi shǐ hǔ bēn zhōng láng jiàng liáng sōng chéng yì zé wèn yuán yīn dài jiān jūn
帝乃使虎贲中郎将梁松乘驿责问援，因代监军。
huì yuán bìng zú sōng sù huái bù píng suì yīn shì xiàn zhī
会援病卒，松宿怀不平，遂因事陷之。
dì dà nù zhuī shōu yuán xīn xī hòu yìn shòu
帝大怒，追收援新息侯印绶。
chū xiōng zi yán dūn bìng xǐ jī yì ér tōng qīng xiá kè
初，兄子严、敦并喜讥议，而通轻侠客。
yuán qián zài jiāo zhǐ huán shū jiè zhī yuē wú yù rǔ cáo wén rén guò shī rú wén fù mǔ zhī míng ěr kě de wén kǒu bù kě de yán yě
援前在交阯，还书诫之曰：“吾欲汝曹闻人过失，如闻父母之名，耳可得闻，口不可得言也。
hǎo lùn yì rén cháng duǎn wàng shì fēi zhèng fǎ cǐ wú suǒ dà è yě níng sǐ bù yuàn wén zǐ sūn yǒu cǐ xíng yě
好论议人长短，妄是非正法，此吾所大恶也，宁死不愿闻子孙有此行也。
rǔ cáo zhī wú è zhī shén yǐ suǒ yǐ fù yán zhě shī jīn jié yī lí shēn fù mǔ zhī jiè yù shǐ rǔ cáo bù wàng zhī ěr
汝曹知吾恶之甚矣，所以复言者，施衿结衤离，申父母之戒，欲使汝曹不忘之耳。
lóng bó gāo dūn hòu zhōu shèn kǒu wú zé yán qiān yuē jié jiǎn lián gōng yǒu wēi wú ài zhī zhòng zhī yuàn rǔ cáo xiào zhī
龙伯高敦厚周慎，口无择言，谦约节俭，廉公有威，吾爱之重之，愿汝曹效之。
dù jì liáng háo xiá hǎo yì yōu rén zhī yōu lè rén zhī lè qīng zhuó wú suǒ shī fù sāng zhì kè shù jùn bì zhì wú ài zhī zhòng zhī bù yuàn rǔ cáo xiào yě
杜季良豪侠好义，忧人之忧，乐人之乐，清浊无所失，父丧致客，数郡毕至，吾爱之重之，不愿汝曹效也。
xiào bó gāo bù dé yóu wèi jǐn chì zhī shì suǒ wèi kè hú bù chéng shàng lèi wù zhě yě
效伯高不得，犹为谨敕之士，所谓刻鹄不成尚类鹜者也。
xiào jì liáng bù dé xiàn wèi tiān xià qīng bó zi suǒ wèi huà hǔ bù chéng fǎn lèi gǒu zhě yě
效季良不得，陷为天下轻薄子，所谓画虎不成反类狗者也。
qì jīn jì liáng shàng wèi kě zhī jùn jiāng xià chē zhé qiè chǐ zhōu jùn yǐ wéi yán wú cháng wèi hán xīn shì yǐ bù yuàn zǐ sūn xiào yě
迄今季良尚未可知，郡将下车辄切齿，州郡以为言，吾常为寒心，是以不愿子孙效也。
jì liáng míng bǎo jīng zhào rén shí wéi yuè qí sī mǎ
”季良名保，京兆人，时为越骑司马。
bǎo chóu rén shàng shū sòng bǎo wéi xíng fú bó luàn qún huò zhòng fú bō jiāng jūn wàn lǐ huán shū yǐ jiè xiōng zi ér liáng sōng dòu gù yǐ zhī jiāo jié jiāng shàn qí qīng wěi bài luàn zhū xià
保仇人上书，讼保“为行浮薄，乱群惑众，伏波将军万里还书以诫兄子，而梁松、窦固以之交结，将扇其轻伪，败乱诸夏”。
shū zòu dì zhào zé sōng gù yǐ sòng shū jí yuán jiè shū shì zhī sōng gù kòu tóu liú xiě ér dé bù zuì
书奏，帝召责松、固，以讼书及援诫书示之，松、固叩头流血，而得不罪。
zhào miǎn bǎo guān
诏免保官。
bó gāo míng shù yì jīng zhào rén wéi shān dōu cháng yóu cǐ zhuó bài líng líng tài shǒu
伯高名述，亦京兆人，为山都长，由此擢拜零陵太守。
chū yuán zài jiāo zhǐ cháng ěr yì yǐ shí yòng néng qīng shēn shěng yù yǐ shèng zhàng qì
初，援在交阯，常饵薏苡实，用能轻身省欲，以胜瘴气。
nán fāng yì yǐ shí dà yuán yù yǐ wèi zhǒng jūn hái zài zhī yī chē
南方薏苡实大，援欲以为种，军还，载之一车。
shí rén yǐ wéi nán shì zhēn guài quán guì jiē wàng zhī
时人以为南士珍怪，权贵皆望之。
yuán shí fāng yǒu chǒng gù mò yǐ wén
援时方有宠，故莫以闻。
jí zú hòu yǒu shàng shū zèn zhī zhě yǐ wéi qián suǒ zài hái jiē míng zhū wén xī
及卒后，有上书谮之者，以为前所载还，皆明珠文犀。
mǎ wǔ yǔ wū líng hóu hóu yù děng jiē yǐ zhāng yán qí zhuàng dì yì nù
马武与于陵侯侯昱等皆以章言其状，帝益怒。
yuán qī nú huáng jù bù gǎn yǐ sàng hái jiù yíng cái mǎi chéng xi shù mǔ de gǎo zàng ér yǐ
援妻孥惶惧，不敢以丧还旧茔，裁买城西数亩地槁葬而已。
bīn kè gù rén mò gǎn diào huì
宾客故人莫敢吊会。
yán yǔ yuán qī zǐ cǎo suǒ xiāng lián yì què qǐng zuì
严与援妻子草索相连，诣阙请罪。
dì nǎi chū sōng shū yǐ shì zhī fāng zhī suǒ zuò shàng shū sù yuān qián hòu liù shàng cí shén āi qiē rán hòu de zàng
帝乃出松书以示之，方知所坐，上书诉冤，前后六上，辞甚哀切，然后得葬。
yòu qián yún yáng lìng tóng jùn zhū bó yì què shàng shū yuē
又前云阳令同郡朱勃诣阙上书曰：
chén wén wáng dé shèng zhèng bù wàng rén zhī gōng cǎi qí yī měi bù qiú bèi yú zhòng
臣闻王德圣政，不忘人之功，采其一美，不求备于众。
gù gāo zǔ shè kuǎi tōng ér yǐ wáng lǐ zàng tián héng dà chén kuàng rán xián bù zì yí
故高祖赦蒯通而以王礼葬田横，大臣旷然，咸不自疑。
fu dà jiàng zài wài chán yán zài nèi wēi guò zhé jì dà gōng bù jì chéng wèi guó zhī suǒ shèn yě
夫大将在外，谗言在内，微过辄记，大功不计，诚为国之所慎也。
gù zhāng hán wèi kǒu ér bēn chu yàn jiāng jù liáo ér bù xià
故章邯畏口而奔楚，燕将据聊而不下。
qǐ qí gān xīn mò guī zāi dào qiǎo yán zhī shāng lèi yě
岂其甘心末规哉，悼巧言之伤类也。
qiè jiàn gù fú bō jiāng jūn xīn xī hóu mǎ yuán bá zì xī zhōu qīn mù shèng yì jiān guān xiǎn nán chù mào wàn sǐ gū lì qún guì zhī jiān bàng wú yī yán zhī zuǒ chí shēn yuān rù hǔ kǒu qǐ gù jì zāi
窃见故伏波将军新息侯马援，拔自西州，钦慕圣义，间关险难，触冒万死，孤立群贵之间，傍无一言之佐，驰深渊，入虎口，岂顾计哉！
níng zì zhī dāng yào qī jùn zhī shǐ jiào fēng hóu zhī fú yá
宁自知当要七郡之使，徼封侯之福邪？
bā nián chē jià xi tǎo wěi áo guó jì hú yí zhòng yíng wèi jí yuán jiàn yi jìn zhī cè zú pò xī zhōu
八年，车驾西讨隗嚣，国计狐疑，众营未集，援建宜进之策，卒破西州。
jí wú hàn xià lǒng jì lù duàn gé wéi dú dí dào wèi guó jiān shǒu shì mín jī kùn jì mìng lòu kè
及吴汉下陇，冀路断隔，惟独狄道为国坚守，士民饥困，寄命漏刻。
yuán fèng zhào xi shǐ zhèn wèi biān zhòng nǎi zhāo jí háo jié xiǎo yòu qiāng róng móu rú yǒng quán shì rú zhuǎn guī suì jiù dǎo xiàn zhī jí cún jǐ wáng zhī chéng bīng quán shī jìn yīn liáng dí rén lǒng jì lüè píng ér dú shǒu kōng jùn bīng dòng yǒu gōng shī jìn zhé kè
援奉诏西使，镇慰边众，乃招集豪杰，晓诱羌戎，谋如涌泉，势如转规，遂救倒县之急，存几亡之城，兵全师进，因粮敌人，陇、冀略平，而独守空郡，兵动有功，师进辄克。
zhū chú xiān lián yuán rù shān gǔ měng nù lì zhàn fēi shǐ guàn jìng
铢锄先零，缘入山谷，猛怒力战，飞矢贯胫。
yòu chū zhēng jiāo zhǐ tǔ duō zhàng qì yuán yǔ qī zǐ shēng jué wú huǐ lìn zhī xīn suì zhǎn miè zhēng cè kè píng yī zhōu jiān fù nán tǎo lì xiàn lín xiāng shī yǐ yǒu yè wèi jìng ér sǐ lì shì suī yì yuán bù dú cún
又出征交阯，土多瘴气，援与妻子生诀，无悔吝之心，遂斩灭征侧，克平一州，间复南讨，立陷临乡，师已有业，未竟而死，吏士虽疫，援不独存。
fu zhàn huò yǐ jiǔ ér lì gōng huò yǐ sù ér zhì bài shēn rù wèi bì wèi de bù jìn wèi bì wèi fēi
夫战或以久而立功，或以速而致败，深入未必为得，不进未必为非。
rén qíng qǐ lè jiǔ zhūn jué dì bù shēng guī zāi
人情岂乐久屯绝地，不生归哉！
wéi yuán de shì cháo tíng èr shí èr nián běi chū sài mò nán dù jiāng hǎi chù mào hài qì jiāng sǐ jūn shì míng miè jué jué guó tǔ bù chuán
惟援得事朝廷二十二年，北出塞漠，南度江海，触冒害气，僵死军事，名灭爵绝，国土不传。
hǎi nèi bù zhī qí guò zhòng shù wèi wén qí huǐ zú yù sān fū zhī yán héng bèi wū wǎng zhī chán jiā shǔ dù mén zàng bù guī mù yuàn xì bìng xìng zōng qīn bù lì
海内不知其过，众庶未闻其毁，卒遇三夫之言，横被诬罔之谗，家属杜门，葬不归墓，怨隙并兴，宗亲怖栗。
sǐ zhě bù néng zì liè shēng zhě mò wèi zhī sòng chén qiè shāng zhī
死者不能自列，生者莫为之讼，臣窃伤之。
fu míng zhǔ nóng yú yòng shǎng yuē yú yòng xíng
夫明主𬪩于用赏，约于用刑。
gāo zǔ cháng yǔ chén píng jīn sì wàn jīn yǐ jiān chu jūn bù wèn chū rù suǒ wéi qǐ fù yí yǐ qián gǔ jiān zāi
高祖尝与陈平金四万斤以间楚军，不问出入所为，岂复疑以钱谷间哉？
fu cāo kǒng fù zhī zhōng ér bù néng zì miǎn yú chán cǐ zōu yáng zhī suǒ bēi yě
夫操孔父之忠而不能自免于谗，此邹阳之所悲也。
shī yún qǔ bǐ chán rén tóu bì chái hǔ
《诗》云：“取彼谗人，投畀豺虎。
chái hǔ bù shí tóu bì yǒu běi
豺虎不食，投畀有北。
yǒu běi bù shòu tóu bì yǒu hào
有北不受，投畀有昊。
cǐ yán yù lìng shàng tiān ér píng qí è
”此言欲令上天而平其恶。
wéi bì xià liú sī shù rú zhī yán wú shǐ gōng chén huái hèn huáng quán
惟陛下留思竖儒之言，无使功臣怀恨黄泉。
chén wén chūn qiū zhī yì zuì yǐ gōng chú
臣闻《春秋》之义，罪以功除；
shèng wáng zhī sì chén yǒu wǔ yì
圣王之祀，臣有五义。
ruò yuán suǒ wèi yǐ sǐ qín shì zhě yě
若援，所谓以死勤事者也。
yuàn xià gōng qīng píng yuán gōng zuì yi jué yi xù yǐ yàn hǎi nèi zhī wàng
愿下公卿平援功罪，宜绝宜续，以厌海内之望。
chén nián yǐ liù shí cháng fú tián lǐ qiè gǎn luán bù kū péng yuè zhī yì mào chén bēi fèn zhàn lì què tíng
臣年已六十，常伏田里，窃感栾布哭彭越之义，冒陈悲愤，战栗阙庭。
shū zòu bào guī tián lǐ
书奏，报，归田里。
bó zì shū yáng nián shí èr néng sòng shī shū
勃字叔阳，年十二能诵《诗》、《书》。
cháng hòu yuán xiōng kuàng
常候援兄况。
bó yī fāng lǐng néng jǔ bù
勃衣方领，能矩步。
cí yán xián yǎ yuán cái zhī shū jiàn zhī zì shī
辞言娴雅，援裁知书，见之自失。
kuàng zhī qí yì nǎi zì zhuó jiǔ wèi yuán yuē zhū bó xiǎo qì sù chéng zhì jǐn cǐ ěr zú dāng cóng rǔ bǐng xué wù wèi yě
况知其意，乃自酌酒慰援曰：“朱勃小器速成，智尽此耳，卒当从汝禀学，勿畏也。
zhū bó wèi èr shí yòu fú fēng qǐng shì shǒu wèi chéng zǎi jí yuán wèi jiāng jūn fēng hóu ér bó wèi bù guò xiàn lìng
”朱勃未二十，右扶风请试守渭城宰，及援为将军，封侯，而勃位不过县令。
yuán hòu suī guì cháng dài yǐ jiù ēn ér bēi wǔ zhī bó yù shēn zì qīn jí yuán yù chán wéi bó néng zhōng yān
援后虽贵，常待以旧恩而卑侮之，勃愈身自亲，及援遇谗，唯勃能终焉。
sù zōng jí wèi zhuī cì bó zǐ gǔ èr qiān hú
肃宗即位，追赐勃子谷二千斛。
chū yuán xiōng zǐ xù wáng pán zǐ shí wáng mǎng cóng xiōng píng ā hòu rén zhī zǐ yě
初，援兄子婿王磐子石，王莽从兄平阿侯仁之子也。
mǎng bài pán yōng fù zī jū gù guó wéi rén shàng qì jié ér ài tǔ hào shī yǒu míng jiāng huái jiān hòu yóu jīng shī yǔ wèi wèi yīn xìng dà sī kōng zhū fú qí wáng zhāng gòng xiāng yǒu shàn
莽败，磐拥富资居故国，为人尚气节而爱土好施，有名江淮间，后游京师，与卫尉阴兴，大司空朱浮、齐王章共相友善。
yuán wèi zǐ zi cáo xun yuē wáng shì fèi xìng yě
援谓姊子曹训曰：“王氏，废姓也。
zǐ shí dāng bǐng jū zì shǒu ér fǎn yóu jīng shī zhǎng zhě yòng qì zì xíng duō suǒ líng shé qí bài bì yě
子石当屏居自守，而反游京师长者，用气自行，多所陵折，其败必也。
hòu suì yú pán guǒ yǔ sī lì xiào wèi sū qiū dīng hóng shì xiāng lián zuò sǐ luò yáng yù
”后岁余，磐果与司隶校尉苏邺、丁鸿事相连，坐死洛阳狱。
ér pán zi sù fù chū rù běi gōng jí wáng hóu dǐ dì
而磐子肃复出入北宫及王侯邸第。
yuán wèi sī mǎ lǚ zhǒng yuē
援谓司马吕种曰；
jiàn wǔ zhī yuán míng wéi tiān xià chóng kāi
“建武之元，名为天下重开。
zì jīn yǐ wǎng hǎi nèi rì dāng ān ěr
自今以往，海内日当安耳。
dàn yōu guó jiā zhū zǐ bìng zhuàng ér jiù fáng wèi lì ruò duō tōng bīn kè zé dà yù qǐ yǐ
但忧国家诸子并壮，而旧防未立，若多通宾客，则大狱起矣。
qīng cáo jiè shèn zhī
卿曹戒慎之！
jí guō hòu hōng yǒu shàng shū zhě yǐ wéi sù děng shòu zhū zhī jiā kè yīn shì shēng luàn lǜ zhì guàn gāo rèn zhāng zhī biàn
”及郭后薨，有上书者，以为肃等受诛之家，客因事生乱，虑致贯高、任章之变。
dì nù nǎi xià jùn xiàn shōu bǔ zhū wáng bīn kè gēng xiāng qiān yǐn sǐ zhě yǐ qiān shù
帝怒，乃下郡县收捕诸王宾客，更相牵引，死者以千数。
lǚ zhǒng yì yù qí huò lín mìng tàn yuē mǎ jiāng jūn chéng shén rén yě
吕种亦豫其祸，临命叹曰：“马将军诚神人也！
yǒng píng chū yuán nǚ lì wèi huáng hòu xiǎn zōng tú huà jiàn wǔ zhōng míng chén liè jiāng yú yún tái yǐ jiāo fáng gù dú bù jí yuán
永平初，援女立为皇后，显宗图画建武中名臣、列将于云台，以椒房故，独不及援。
dōng píng wáng cāng guān tú yán yú dì yuē hé gù bù huà fú bō jiāng jūn xiàng
东平王苍观图，言于帝曰：“何故不画伏波将军像？
dì xiào ér bù yán
”帝笑而不言。
zhì shí qī nián yuán fū rén zú nǎi gèng xiū fēng shù qǐ cí táng
至十七年，援夫人卒，乃更修封树，起祠堂。
jiàn chū sān nián sù zōng shǐ wǔ guān zhōng láng jiàng chí jié zhuī cè shì yuán yuē zhōng chéng hóu
建初三年，肃宗使五官中郎将持节追策，谥援曰忠成侯。
sì zǐ liáo fáng guāng kè qīng
四子：廖、防、光、客卿。
kè qīng yòu ér qí nì nián liù suì néng yìng jiē zhū gōng zhuān duì bīn kè
客卿幼而歧嶷，年六岁，能应接诸公，专对宾客。
cháng yǒu sǐ zuì wáng mìng zhě lái guò kè qīng táo nì bù lìng rén zhī
尝有死罪亡命者来过，客卿逃匿不令人知。
wài ruò nè ér nèi shěn mǐn
外若讷而内沈敏。
yuán shén qí zhī yǐ wéi jiàng xiàng qì gù yǐ kè qīng zì yān
援甚奇之，以为将相器，故以客卿字焉。
yuán zú hòu kè qīng yì yāo méi
援卒后，客卿亦夭没。
lùn yuē mǎ yuán téng shēng sān fǔ áo yóu èr dì jí dìng jié lì móu yǐ gàn shí zhǔ jiāng huái fù dǐng zhī yuàn gài wèi qiān zǎi zhī yù yān
论曰：马援腾声三辅，遨游二帝，及定节立谋，以干时主，将怀负鼎之愿，盖为千载之遇焉。
rán qí jiè rén zhī huò zhì yǐ ér bù néng zì miǎn yú chán xì
然其戒人之祸，智矣，而不能自免于谗隙。
qǐ gōng míng zhī jì lǐ gù rán hu
岂功名之际，理固然乎？
fu lì bù zài shēn yǐ zhī móu shì zé zhì
夫利不在身，以之谋事则智；
lǜ bù sī jǐ yǐ zhī duàn yì bì lì
虑不私己，以之断义必厉。
chéng néng huí guān wù zhī zhì ér wèi fǎn shēn zhī chá ruò shī zhī yú rén zé néng shù zì jiàn qí qíng yì míng yǐ
诚能回观物之智而为反身之察，若施之于人则能恕，自鉴其情亦明矣。
liáo zì jìng píng shǎo yǐ fù rèn wèi láng
廖字敬平，少以父任为郎。
míng dé huáng hòu jì lì bài liáo wèi yǔ lín zuǒ jiān hǔ bēn zhōng láng jiàng
明德皇后既立，拜廖为羽林左监、虎贲中郎将。
xiǎn zōng bēng shòu yí zhào diǎn zhǎng mén jìn suì dài zhào xī wèi wèi wèi sù zōng shén zūn zhòng zhī
显宗崩，受遗诏典掌门禁，遂代赵熹为卫尉，肃宗甚尊重之。
shí huáng tài hòu gōng lǚ jié jiǎn shì cóng jiǎn yuē liáo lǜ měi yè nán zhōng shàng shū cháng lè gōng yǐ quàn chéng dé zhèng yuē
时，皇太后躬履节俭，事从简约，廖虑美业难终，上疏长乐宫以劝成德政，曰：
chén àn qián shì zhào lìng yǐ bǎi xìng bù zú qǐ yú shì shàng shē mí gù yuán dì ba fú guān chéng dì yù huàn yī āi dì qù yuè fǔ
臣案前世诏令，以百姓不足，起于世尚奢靡，故元帝罢服官，成帝御浣衣，哀帝去乐府。
rán ér chǐ fèi bù xī zhì yú shuāi luàn zhě bǎi xìng cóng xíng bù cóng yán yě
然而侈费不息，至于衰乱者，百姓从行不从言也。
fu gǎi zhèng yí fēng bì yǒu qí běn
夫改政移风，必有其本。
chuán yuē wú wáng hǎo jiàn kè bǎi xìng duō chuàng bān
传曰：“吴王好剑客，百姓多创瘢；
chǔ wáng hǎo xì yāo gōng zhōng duō è sǐ
楚王好细腰，宫中多饿死”。
cháng ān yǔ yuē chéng zhōng hào gāo jì sì fāng gāo yī chǐ
长安语曰：“城中好高髻，四方高一尺；
chéng zhōng hǎo guǎng méi sì fāng qiě bàn é
城中好广眉，四方且半额；
chéng zhōng hǎo dà xiù sì fāng quán pǐ bó
城中好大袖，四方全匹帛。
sī yán rú xì yǒu qiē shì shí
”斯言如戏，有切事实。
qián xià zhì dù wèi jǐ hòu shāo bù xíng
前下制度未几，后稍不行。
suī huò lì bù fèng fǎ liáng yóu màn qǐ jīng shī
虽或吏不奉法，良由慢起京师。
jīn bì xià gōng fú hòu zēng chì qù huá shì sù jiǎn suǒ ān fā zì shèng xìng
今陛下躬服厚缯，斥去华饰，素简所安，发自圣性。
cǐ chéng shàng hé tiān xīn xià shùn mín wàng hào dà zhī fú mò shàng yú cǐ
此诚上合天心，下顺民望，浩大之福，莫尚于此。
bì xià jì yǐ de zhī zì rán yóu yi jiā yǐ miǎn xù fǎ tài zōng zhī lóng dé jiè chéng āi zhī bù zhōng
陛下既已得之自然，犹宜加以勉勖，法太宗之隆德，戒成、哀之不终。
yì yuē bù héng qí dé huò chéng zhī xiū
《易》曰：“不恒其德，或承之羞。
chéng lìng sī shì yī jìng zé sì hǎi sòng dé shēng dǒng tiān dì shén míng kě tōng jīn shí kě lēi ér kuàng yú xíng rén xīn hu kuàng yú xíng lìng hu
”诚令斯事一竟，则四海诵德，声董天地，神明可通，金石可勒，而况于行仁心乎，况于行令乎！
yuàn zhì zhāng zuò cè yǐ dāng gǔ rén yè sòng zhī yīn
愿置章坐侧，以当瞽人夜诵之音。
tài hòu shēn nà zhī
太后深纳之。
cháo tíng dà yì
朝廷大议。
zhé yǐ xún fǎng
辄以询访。
liáo xìng zhì chéng wèi shèn bù ài quán shì shēng míng jìn xīn nà zhōng bù xiè huǐ yù
廖性质诚畏慎，不爱权势声名，尽心纳忠，不屑毁誉。
yǒu sī lián jù jiù diǎn zòu fēng liáo děng lèi ràng bù dé yǐ jiàn chū sì nián suì shòu fēng wèi shùn yáng hóu yǐ tè jìn jiù dì
有司连据旧典，奏封廖等，累让不得已，建初四年，遂受封为顺阳侯，以特进就第。
měi yǒu shǎng cì zhé cí ràng bù gǎn dāng jīng shī yǐ shì chēng zhī
每有赏赐，辄辞让不敢当，京师以是称之。
zi yù wèi bù bīng xiào wèi
子豫，为步兵校尉。
tài hòu bēng hòu mǎ shì shī shì liáo xìng kuān huǎn bù néng jiào lè zǐ sūn yù suì tóu shū yuàn fěi
太后崩后，马氏失势，廖性宽缓，不能教勒子孙，豫遂投书怨诽。
yòu fáng guāng shē chǐ hǎo shù dǎng yǔ
又防、光奢侈，好树党与。
bā nián yǒu sī zòu miǎn yù qiǎn liáo fáng guāng jiù fēng
八年，有司奏免豫，遣廖、防、光就封。
yù suí liáo guī guó kǎo jī wù gù
豫随廖归国，考击物故。
hòu zhào hái liáo jīng shī
后诏还廖京师。
yǒng yuán sì nián zú
永元四年，卒。
hé dì yǐ liáo xiān dì zhī jiù hòu jiā fèng fù shǐ zhě diào jì wáng zhǔ huì sàng shì yuē ān hóu
和帝以廖先帝之舅，厚加赗赙，使者吊祭，王主会丧，谥曰安侯。
zi zūn sì xǐ fēng chéng xiāng hòu
子遵嗣，徙封程乡侯。
zūn zú wú zi guó chú
遵卒，无子，国除。
yuán chū sān nián shān tài hòu zhào fēng liáo sūn dù wèi yǐng yáng hóu
元初三年，邓太后诏封廖孙度为颍阳侯。
fáng zì jiāng píng yǒng píng shí èr nián yǔ dì guāng jù wèi huáng mén shì láng
防字江平，永平十二年，与弟光俱为黄门侍郎。
sù zōng jí wèi bài fáng zhōng láng jiàng shāo qiān chéng mén xiào wèi
肃宗即位，拜防中郎将，稍迁城门校尉。
jiàn chū èr nián jīn chéng lǒng xī bǎo sāi qiāng jiē fǎn bài fáng xíng chē qí jiāng jūn shì yǐ zhǎng shuǐ xiào wèi gěng gōng fù jiāng běi jūn wǔ xiào bīng jí zhū jùn jī shè shì sān wàn rén jī zhī
建初二年，金城、陇西保塞羌皆反，拜防行车骑将军事，以长水校尉耿恭副，将北军五校兵及诸郡积射士三万人击之。
jūn dào jì ér qiāng háo bù qiáo děng wéi nán bù dū wèi yú lín táo
军到冀，而羌豪布桥等围南部都尉于临洮。
fáng yù jiù zhī lín táo dào xiǎn chē qí bù dé fāng jià fáng nǎi bié shǐ liǎng sī mǎ jiāng shù bǎi qí fēn wéi qián hòu jūn qù lín táo shí yú lǐ wèi dà yíng duō shù fān zhì yáng yán dà bīng dàn dāng jìn
防欲救之，临洮道险，车骑不得方驾，防乃别使两司马将数百骑，分为前后军，去临洮十余里为大营，多树幡帜，扬言大兵旦当进。
qiāng hou jiàn zhī chí hái yán hàn bīng shèng bù kě dāng
羌候见之，驰还言汉兵盛不可当。
míng dàn suì gǔ zào ér qián qiāng lǔ jīng zǒu yīn zhuī jī pò zhī
明旦遂鼓噪而前，羌虏惊走，因追击破之。
zhǎn shǒu lǔ sì qiān yú rén suì jiě lín táo wéi
斩首虏四千余人，遂解临洮围。
fáng kāi yǐ ēn xìn shāo dāng zhǒng jiē jiàng wéi bù qiáo děng èr wàn yú rén zài lín táo xī nán wàng qū gǔ
防开以恩信，烧当种皆降，唯布桥等二万余人在临洮西南望曲谷。
shí èr yuè qiāng yòu bài gěng gōng sī mǎ jí lǒng xī zhǎng shǐ yú hé luó gǔ sǐ zhě shù bǎi rén
十二月，羌又败耿恭司马及陇西长史于和罗谷，死者数百人。
míng nián chūn fáng qiǎn sī mǎ xià jùn jiāng wǔ qiān rén cóng dà dào xiàng qí qián qián qiǎn sī mǎ mǎ péng jiāng wǔ qiān rén cóng jiàn dào chōng qí xīn fù yòu lìng jiàng bīng zhǎng shǐ li diào děng jiāng sì qiān rén rào qí xi sān dào jù jī fù pò zhī zhǎn huò qiān yú rén de niú yáng shí yú wàn tóu
明年春，防遣司马夏骏将五千人从大道向其前，潜遣司马马彭将五千人从间道冲其心腹，又令将兵长史李调等将四千人绕其西，三道俱击，复破之，斩获千余人，得牛、羊十余万头。
qiāng tuì zǒu xià jùn zhuī zhī fǎn wèi suǒ bài
羌退走，夏骏追之，反为所败。
fáng nǎi yǐn bīng yǔ zhàn yú suǒ xi yòu pò zhī
防乃引兵与战于索西，又破之。
bù qiáo pò jí jiāng zhǒng rén wàn yú jiàng
布桥迫急，将种人万余降。
zhào zhēng fáng hái bài chē qí jiāng jūn chéng mén xiào wèi rú gù
诏征防还，拜车骑将军，城门校尉如故。
fáng guì chǒng zuì shèng yǔ jiǔ qīng jué xí
防贵宠最盛，与九卿绝席。
guāng zì yuè qí xiào wèi qiān zhí jīn wú
光自越骑校尉迁执金吾。
sì nián fēng fáng yǐng yáng hóu guāng wéi xǔ hóu xiōng dì èr rén gè liù qiān hù
四年，封防颍阳侯，光为许侯，兄弟二人各六千户。
fáng yǐ xiǎn zōng qǐn jí rù cān yī yào yòu píng dìng xī qiāng zēng yì qiān sān bǎi wǔ shí hù
防以显宗寝疾，入参医药，又平定西羌，增邑千三百五十户。
lǚ shàng biǎo ràng wèi jù yǐ tè jìn jiù dì
屡上表让位，俱以特进就第。
huáng tài hòu bēng míng nián bài fáng guāng lù xūn guāng wèi wèi wèi
皇太后崩，明年，拜防光禄勋，光为卫尉。
fáng shù yán zhèng shì duō jiàn cǎi yòng
防数言政事，多见采用。
shì dōng shǐ shī xíng shí èr yuè yíng qì lè fáng suǒ shàng yě
是冬始施行十二月迎气乐，防所上也。
zi jù wèi cháng cóng xiǎo hòu
子钜，为常从小侯。
liù nián zhēng yuè yǐ jù dāng guān tè bài wèi huáng mén shì láng
六年正月，以钜当冠，特拜为黄门侍郎。
sù zōng qīn yù zhāng tái xià diàn chén dǐng zǔ zì lín guān zhī
肃宗亲御章台下殿，陈鼎俎，自临冠之。
míng nián fáng fù yǐ bìng qǐ hái gǔ zhào cì gù zhōng shān wáng tián lú yǐ tè jìn jiù dì
明年，防复以病乞骸骨，诏赐故中山王田庐，以特进就第。
fáng xiōng dì guì shèng nú bì gè qiān rén yǐ shàng zī chǎn jù yì jiē mǎi jīng shī gāo yú měi tián
防兄弟贵盛，奴婢各千人已上，资产巨亿，皆买京师膏腴美田。
yòu dà qǐ dì guān lián gé lín dào mí gèn jiē lù duō jù shēng yuè qǔ dù bǐ zhū jiāo miào
又大起第观，连阁临道，弥亘街路，多聚声乐，曲度比诸郊庙。
bīn kè bēn còu sì fāng bì zhì jīng zhào dù dǔ zhī tú shù bǎi rén cháng wèi shí kè jū mén xià
宾客奔凑，四方毕至，京兆杜笃之徒数百人，常为食客，居门下。
cì shǐ shǒu lìng duō chū qí jiā
刺史、守、令多出其家。
suì shí zhèn gěi xiāng lǘ gù rén mò bù zhōu qià
岁时赈给乡闾，故人莫不周洽。
fáng yòu duō mù mǎ chù fù liǎn qiāng hú
防又多牧马畜，赋敛羌胡。
dì bù xǐ zhī shù jiā qiǎn chì suǒ yǐ jìn è shèn bèi yóu shì quán shì shāo sǔn bīn kè yì shuāi
帝不喜之，数加谴敕，所以禁遏甚备，由是权势稍损，宾客亦衰。
bā nián yīn xiōng zi yù yuàn bàng shì yǒu sī zòu fáng guāng xiōng dì shē chǐ yú tiě zhuó luàn shèng huà xī miǎn jiù guó
八年，因兄子豫怨谤事，有司奏防、光兄弟奢侈逾僣，浊乱圣化，悉免就国。
lín shàng lù zhào yuē jiù shì yī mén jù jiù guó fēng sì shí líng miào wú zhù jì xiān hòu zhě zhèn shén shāng zhī
临上路，诏曰：“舅氏一门，俱就国封，四时陵庙无助祭先后者，朕甚伤之。
qí lìng xǔ hóu sī qiān tián lú yǒu sī wù fù qǐng yǐ wèi zhèn wèi yáng zhī qíng
其令许侯思愆田庐，有司勿复请，以尉朕《渭阳》之情。
guāng wéi rén xiǎo xīn zhōu mì sàng mǔ guò āi dì yǐ shì tè qīn ài zhī nǎi fù wèi tè jìn
光为人小心周密，丧母过哀，帝以是特亲爱之，乃复位特进。
zi kāng huáng mén shì láng
子康，黄门侍郎。
yǒng yuán èr nián guāng wèi tài pú kāng wèi shì zhōng
永元二年，光为太仆，康为侍中。
jí dòu xiàn zhū guāng zuò yǔ hòu shàn fù miǎn jiù fēng
及窦宪诛，光坐与厚善，复免就封。
hòu xiàn nú wū guāng yǔ xiàn nì zì shā jiā shǔ guī běn jùn
后宪奴诬光与宪逆，自杀，家属归本郡。
běn jùn fù shā kāng ér fáng jí liáo zi zūn jiē zuò xǐ fēng dān yáng
本郡复杀康，而防及寥子遵皆坐徙封丹阳。
fáng wèi dí xiāng hòu zū suì xiàn sān bǎi wàn bù dé chén lì mín
防为翟乡侯，租岁限三百万，不得臣吏民。
fáng hòu yǐ jiāng nán xià shī shàng shū qǐ guī běn jùn hé dì tīng zhī
防后以江南下湿，上书乞归本郡，和帝听之。
shí nián zú
十年，卒。
zi jù sì hòu wèi zhǎng shuǐ xiào wèi
子钜嗣，后为长水校尉。
yǒng chū qī nián shān tài hòu zhào zhū mǎ zǐ sūn hái jīng shī suí sì shí jiàn huì rú gù shì fù shào fēng guāng zǐ láng wèi hé xiāng hòu
永初七年，邓太后诏诸马子孙还京师，随四时见会如故事，复绍封光子郎为合乡侯。
yán zì wēi qīng
严字威卿。
fù yú
父余。
wáng mǎng shí wéi yáng zhōu mù
王莽时为杨州牧。
yán shǎo gū ér hǎo jī jiàn xí qí shè
严少孤，而好击剑，习骑射。
hòu nǎi bái yuán cóng píng yuán yáng tài bó jiǎng xué zhuān xīn fén diǎn néng tōng chūn qiū zuǒ shì yīn lǎn bǎi jiā qún yán suì jiāo jié yīng xián jīng shī dà rén xián qì yì zhī
后乃白援，从平原杨太伯讲学，专心坟典，能通《春秋左氏》，因览百家群言，遂交结英贤，京师大人咸器异之。
shì jùn dū yóu yuán cháng yǔ jì yì wěi yǐ jiā shì
仕郡督邮，援常与计议，委以家事。
dì dūn zì rú qīng yì zhī míng
弟敦，字孺卿，亦知名。
yuán zú hòu yán nǎi yǔ dūn jù guī ān líng jū jù xià sān fǔ chēng qí yì xíng hào yuē jù xià èr qīng
援卒后，严乃与敦俱归安陵，居钜下，三辅称其义行，号曰“钜下二卿”。
míng dé huáng hòu jì lì yán nǎi bì mén zì shǒu yóu fù lǜ zhì jī xián suì gēng xǐ běi dì duàn jué bīn kè
明德皇后既立，严乃闭门自守，犹复虑致讥嫌，遂更徙北地，断绝宾客。
yǒng píng shí wǔ nián huáng hòu chì shǐ yí jū luò yáng
永平十五年，皇后敕使移居洛阳。
xiǎn zōng zhào jiàn yán jìn duì xián yǎ yì shén yì zhī yǒu zhào liú rén shòu tà yǔ jiào shū láng dù fǔ bān gù děng zá dìng jiàn wǔ zhù jì
显宗召见，严进对闲雅，意甚异之，有诏留仁寿闼，与校书郎杜抚、班固等杂定《建武注记》。
cháng yǔ zōng shì jìn qīn lín yì hóu liú fù děng lùn yì zhèng shì shén jiàn chǒng xìng
常与宗室近亲临邑侯刘复等论议政事，甚见宠幸。
hòu bài jiàng jūn zhǎng shǐ jiāng běi jūn wǔ xiào shì yǔ lín jìn bīng sān qiān rén zhūn xī hé měi jì wèi hù nán chán yú tīng zhì sī mǎ cóng shì
后拜将军长史，将北军五校士，羽林禁兵三千人，屯西河美稷，卫护南单于，听置司马、从事。
mù shǒu yè jìng tóng zhī jiāng jūn
牧守谒敬，同之将军。
chì yán guò wǔ kù jì chī yóu dì qīn yù ā gé guān qí shì zhòng shí rén róng zhī
敕严过武库，祭蚩尤，帝亲御阿阁，观其士众，时人荣之。
sù zōng jí wèi zhēng bài shì yù shǐ zhōng chéng chú zǐ zhuān wèi láng lìng quàn xué shěng zhōng
肃宗即位，征拜侍御史中丞，除子𫚋为郎，令劝学省中。
qí dōng yǒu rì shí zhī zāi yán shàng fēng shì yuē
其冬，有日食之灾，严上封事曰：
chén wén rì zhě zhòng yáng zhī zhǎng shí zhě yīn qīn zhī zhēng
臣闻日者众阳之长，食者阴侵之征。
shū yuē wú kuàng shù guān tiān gōng rén qí dài zhī
《书》曰：“无旷庶官，天工人其代之。
yán wáng zhě dài tiān guān rén yě
”言王者代天官人也。
gù kǎo jì chù zhì yǐ míng bāo biǎn
故考绩黜陟，以明褒贬。
wú gōng bù chù zé yīn shèng líng yáng
无功不黜，则阴盛陵阳。
chén fú jiàn fāng jīn cì shǐ tài shǒu zhuān zhōu diǎn jùn bù wu fèng shì jìn xīn wèi guó ér sī chá piān ā qǔ yǔ zì jǐ tóng zé jǔ wèi yóu yì yì zé zhōng yǐ xíng fǎ bù jí chuí tóu sāi ěr cǎi qiú cái lù
臣伏见方今刺史、太守专州典郡，不务奉事尽心为国，而司察偏阿，取与自己，同则举为尤异，异则中以刑法，不即垂头塞耳，采求财赂。
jīn yì zhōu cì shǐ zhū pú yáng zhōu cì shǐ ní shuō liáng zhōu cì shǐ yǐn yè děng měi xíng kǎo shì zhé yǒu wù gù yòu xuǎn jǔ bù shí céng wú biǎn zuò shì shǐ chén xià de zuò wēi fú yě
今益州刺史朱酺、杨州刺史倪说、凉州刺史尹业等，每行考事，辄有物故，又选举不实，曾无贬坐，是使臣下得作威福也。
gù shì zhōu jùn suǒ jǔ shàng zòu sī zhí chá néng fǒu yǐ chéng xū shí
故事，州、郡所举上奏，司直察能否以惩虚实。
jīn yi jiā fáng jiǎn shì zūn qián zhì
今宜加防检，式遵前制。
jiù chéng xiàng yù shǐ qīn zhì zhí shì wéi bǐng jí yǐ nián lǎo yōu yóu bù àn lì zuì yú shì zǎi fǔ xí wèi cháng sú gèng gòng wǎng yǎng yǐ chóng xū míng huò wèi xiǎo qí zhí biàn fù qiān xǐ chéng fēi jiàn guān fù lù zhī yì
旧，丞相、御史亲治职事，唯丙吉以年老优游，不案吏罪，于是宰府习为常俗，更共罔养，以崇虚名，或未晓其职，便复迁徙，诚非建官赋禄之意。
yi chì zhèng bǎi sī gè zé yǐ shì zhōu jùn suǒ jǔ bì děi qí rén
宜敕正百司，各责以事，州郡所举，必得其人。
ruò bù zhī yán cái yǐ fǎ lìng
若不知言，裁以法令。
chuán yuē shàng dé yǐ kuān fú mín qí cì mò rú měng
传曰：“上德以宽服民，其次莫如猛。
gù huǒ liè zé rén wàng ér wèi zhī shuǐ nuò zé rù xiá ér wán zhī
故火列则人望而畏之，水懦则入狎而玩之。
wéi zhèng zhě kuān yǐ jì měng měng yǐ jì kuān
为政者宽以济猛，猛以济宽。
rú cǐ suí yù yǒu tǐ zāi shěng xiāo yǐ
”如此，绥御有体，灾眚消矣。
shū zòu dì nà qí yán ér miǎn pú děng guān
书奏，帝纳其言而免酺等官。
jiàn chū yuán nián qiān wǔ guān zhōng láng jiàng chú sān zi wèi láng
建初元年，迁五官中郎将，除三子为郎。
yán shù jiàn dá xián néng shēn jiě yuān jié duō jiàn nà yòng
严数荐达贤能，申解冤结，多见纳用。
fù yǐ wǔ guān zhōng láng jiàng háng zhǎng lè wèi wèi shì
复以五官中郎将行长乐卫尉事。
èr nián bài chén liú tài shǒu
二年，拜陈留太守。
yán dāng zhī zhí nǎi yán yú dì yuē xī xiǎn qīn hóu dòu gù wù xiān dì chū bīng xī yù zhì yī wú lú zhūn fán fèi wú yì
严当之职，乃言于帝曰：“昔显亲侯窦固误先帝出兵西域，置伊吾卢屯，烦费无益。
yòu dòu xūn shòu zhū qí jiā bù yí qīn jìn jīng shī
又窦勋受诛，其家不宜亲近京师。
shì shí xūn nǚ wèi huáng hòu dòu shì fāng chǒng shí yǒu cè tīng yán yán zhě yǐ gào dòu xiàn xiōng dì yóu shì shī quán guì xīn
”是时，勋女为皇后，窦氏方宠，时有侧听严言者，以告窦宪兄弟，由是失权贵心。
yán xià chē míng shǎng fá fā jiān tè jùn jiè qīng jìng
严下车，明赏罚，发奸慝，郡界清静。
shí jīng shī é yán zéi cóng dōng fāng lái bǎi xìng bēn zǒu zhuǎn xiāng jīng dòng zhū jùn huáng jí gè yǐ zhuàng wén
时京师讹言贼从东方来，百姓奔走，转相惊动，诸郡遑急，各以状闻。
yán chá qí xū wàng dú bù wéi bèi
严察其虚妄，独不为备。
zhào shū chì wèn shǐ yì xì dào yán gù zhí wú zéi hòu zú rú yán
诏书敕问，使驿系道，严固执无贼，后卒如言。
diǎn jùn sì nián zuò yǔ zōng zhèng liú yì shào fǔ dīng hóng děng gēng xiāng zhǔ tuō zhēng bài tài zhōng dài fū
典郡四年，坐与宗正刘轶、少府丁鸿等更相属托，征拜太中大夫；
shí yú rì qiān jiāng zuò dà jiàng
十余日，迁将作大匠。
qī nián fù zuò shì miǎn
七年，复坐事免。
hòu jì wèi dòu shì suǒ jì suì bù fù zài wèi
后既为窦氏所忌，遂不复在位。
jí dì bēng dòu tài hòu lín cháo yán nǎi tuì jū zì shǒu xùn jiào zǐ sūn
及帝崩，窦太后临朝，严乃退居自守，训教子孙。
yǒng yuán shí nián zú yú jiā shí nián bā shí èr
永元十年，卒于家，时年八十二。
dì dūn guān zhì hǔ bēn zhōng láng jiàng
弟敦，官至虎贲中郎将。
yán qī zǐ wéi xù róng zhī míng
严七子，唯续、融知名。
xù zì jì zé qī suì néng tōng lún yǔ shí sān míng shàng shū shí liù zhì shī bó guān qún jí shàn jiǔ zhāng suàn shù
续字季则，七岁能通《论语》，十三明《尚书》，十六治《诗》，博观群籍，善《九章算术》。
shùn dì shí wèi hù qiāng xiào wèi qiān dù liáo jiāng jūn suǒ zài yǒu wēi ēn chēng
顺帝时，为护羌校尉，迁度辽将军，所在有威恩称。
róng zì yǒu chuán
融自有传。
léng zì bó wēi yuán zhī zú sūn yě
棱字伯威，援之族孙也。
shǎo gū yī cóng xiōng yì gòng jū yè ēn yóu tóng chǎn
少孤，依从兄毅共居业，恩犹同产。
yì zú wú zi léng xīn sàng sān nián
毅卒无子，棱心丧三年。
jiàn chū zhōng shì jùn gōng cáo jǔ xiào lián
建初中，仕郡功曹，举孝廉。
jí mǎ shì fèi sù zōng yǐ léng xíng yì zhēng bài yè zhě
及马氏废，肃宗以棱行义，征拜谒者。
zhāng hé yuán nián qiān guǎng líng tài shǒu
章和元年，迁广陵太守。
shí gǔ guì mín jī zòu ba yán guān yǐ lì bǎi xìng zhèn pín yíng báo fù shuì xīng fù bēi hú gài tián èr wàn yú qǐng lì mín kè shí bān zhī
时谷贵民饥，奏罢盐官，以利百姓，赈贫赢，薄赋税，兴复陂湖，溉田二万余顷，吏民刻石颁之。
yǒng yuán èr nián zhuǎn hàn yáng tài shǒu yǒu wēi yán chēng
永元二年，转汉阳太守，有威严称。
dà jiàng jūn dòu xiàn xi zhūn wǔ wēi léng duō fèng jūn fèi qīn fù bǎi xìng xiàn zhū zuò dǐ zuì
大将军窦宪西屯武威，棱多奉军费，侵赋百姓，宪诛，坐抵罪。
hòu shù nián jiāng hú duō jù zéi yǐ léng wèi dān yáng tài shǒu
后数年，江湖多剧贼，以棱为丹阳太守。
léng fā bīng yǎn jī jiē qín miè zhī
棱发兵掩击，皆禽灭之。
zhuǎn huì jī tài shǒu zhì yì yǒu shēng
转会稽太守，治亦有声。
zhuǎn hé nèi tài shǒu
转河内太守。
yǒng chū zhōng zuò shì dǐ zuì zú yú jiā
永初中，坐事抵罪，卒于家。
zàn yuē fú bō hǎo gōng yuán zì jì lǒng
赞曰：伏波好功，爰自冀、陇。
nán jìng luò yuè xī tú shāo zhǒng
南静骆越，西屠烧种。
cú nián yǐ liú zhuàng qíng fāng yǒng
徂年已流，壮情方勇。
míng dé jì shēng jiā zuò yǐ xìng
明德既升，家祚以兴。
liáo fá sān qù fáng suì jiāo líng
廖乏三趣，防遂骄陵。