láng yǐ xiāng jiè
郎𫖮 襄楷
láng yǐ zì yā guāng běi hǎi ān qiū rén yě
郎𫖮字雅光,北海安丘人也。
fù zōng zì zhòng suí xué jīng shì yì shàn fēng jiǎo xīng suàn liù rì qī fēn néng wàng qì zhàn hòu jí xiōng cháng mài bo zì fèng
父宗,字仲绥,学《京氏易》,善风角、星算、六日七分,能望气占候吉凶,常卖卜自奉。
ān dì zhēng zhī duì cè wèi zhū rú biǎo hòu bài wú lìng
安帝征之,对策为诸儒表,后拜吴令。
shí zú yǒu bào fēng zōng zhàn zhī jīng shī dāng yǒu dà huǒ jì shí shí rì qiǎn rén shēn hou guǒ rú qí yán
时卒有暴风,宗占知京师当有大火,记识时日,遣人参候,果如其言。
zhū gōng wén ér biǎo shàng yǐ bó shì zhēng zhī
诸公闻而表上,以博士征之。
zōng chǐ yǐ zhàn yàn jiàn zhī wén zhēng shū dào yè xiàn yìn shòu yú xiàn tíng ér dùn qù suì zhōng shēn bù shì
宗耻以占验见知,闻征书到,夜县印绶于县廷而遁去,遂终身不仕。
yǐ shǎo chuán fù yè jiān míng jīng diǎn yǐn jū hǎi pàn yán zhì xué tú cháng shù bǎi rén
𫖮少传父业,兼明经典,隐居海畔,延致学徒常数百人。
zhòu yán jīng yì yè zhàn xiàng dù qín xīn ruì sī zhāo xī wú juàn
昼研精义,夜占象度,勤心锐思,朝夕无倦。
zhōu jùn bì zhào jǔ yǒu dào fāng zhèng bù jiù
州郡辟召,举有道、方正,不就。
shùn dì shí zāi yì lǚ jiàn yáng jiā èr nián zhēng yuè gōng zhèng zhēng yǐ nǎi yì què bài zhāng yuē
顺帝时,灾异屡见,阳嘉二年正月,公正征,𫖮乃诣阙拜章曰:
chén wén tiān chuí yāo xiàng de jiàn zāi fú suǒ yǐ qiǎn gào rén zhǔ zé gōng xiū dé shǐ zhèng jī píng héng liú huà xìng zhèng yě
臣闻天垂妖象,地见灾符,所以谴告人主,责躬修德,使正机平衡,流化兴政也。
yì nèi chuán yuē fán zāi yì suǒ shēng gè yǐ qí zhèng
《易内传》曰:“凡灾异所生,各以其政。
biàn zhī zé chú xiāo zhī yì chú
变之则除,消之亦除。
fú wéi bì xià gōng rì wú zhī tīng wēn sān xǐng zhī qín sī guò niàn jiù wu xiāo qí huǐ
”伏惟陛下躬日吴之听,温三省之勤,思过念咎,务消祇悔。
fāng jīn shí sú shē yì qiǎn ēn báo yì
方今时俗奢佚,浅恩薄义。
fu jiù shē bì yú jiǎn yuē zhěng báo wú ruò dūn hòu ān shàng lǐ rén mò shàn yú lǐ
夫救奢必于俭约,拯薄无若敦厚,安上理人,莫善于礼。
xiū lǐ zūn yuē gài wéi shàng xìng gé wén biàn báo shì bù zài xià
修礼遵约,盖惟上兴,革文变薄,事不在下。
gù zhōu nán zhī dé guān jū zhèng běn
故《周南》之德,《关雎》政本。
běn lì dào shēng fēng xíng cǎo cóng chéng qí yuán zhě liú qīng hùn qí běn zhě mò zhuó
本立道生,风行草从,澄其源者流清,混其本者末浊。
tiān dì zhī dào qí yóu gǔ yǐ xū wèi dé zì jìn jí yuǎn zhě yě
天地之道,其犹鼓B36E,以虚为德,自近及远者也。
fú jiàn wǎng nián yǐ lái yuán líng shù zāi yán guāng chì měng jīng dòng shén líng
伏见往年以来,园陵数灾,炎光炽猛,惊动神灵。
yì tiān rén yīng yuē jūn zǐ bù sī zūn lì cí wèi wú zé jué zāi niè huǒ shāo qí gōng
《易天人应》曰:“君子不思遵利,兹谓无泽,厥灾孽火烧其宫。
yòu yuē jūn gāo tái fǔ fàn yīn qīn yáng jué zāi huǒ
”又曰:“君高台府,犯阴侵阳,厥灾火。
yòu yuē shàng bù jiǎn xià bù jié yán huǒ bìng zuò shāo jūn shì
”又曰:“上不俭,下不节,炎火并作烧君室。
zì qǐng shàn lǐ xi cāng xiū fù tài xué gōng diàn guān fǔ duō suǒ gòu shì
”自顷缮理西苍,修复太学,宫殿官府,多所构饰。
xī pán gēng qiān yīn qù shē jí jiǎn xià hòu bēi shì jìn lì zhì měi
昔盘庚迁殷,去奢即俭,夏后卑室,尽力致美。
yòu lǔ rén wèi cháng fǔ mǐn zǐ qiān yuē réng jiù guàn hé bì gǎi zuò
又鲁人为长府,闵子骞曰:“仍旧贯,何必改作。
chén yú yǐ wéi zhū suǒ shàn xiū shì kě shěng jiǎn bǐng xù pín rén zhèn shàn gū guǎ cǐ tiān zhī yì yě rén zhī qìng yě rén zhī běn yě jiǎn zhī yào yě
”臣愚以为诸所缮修,事可省减,禀恤贫人,赈赡孤寡,此天之意也,人之庆也,仁之本也,俭之要也。
yān yǒu yìng tiān yǎng rén wèi rén wèi jiǎn ér bù jiàng fú zhě zāi
焉有应天养人,为仁为俭,而不降福者哉?
tǔ zhě dì qí yīn xìng chéng jìng yi yǐ shī huà zhī shí jìng ér wù rǎo
土者地祇,阴性澄静,宜以施化之时,敬而勿扰。
qiè jiàn zhēng yuè yǐ lái yīn àn lián rì
窃见正月以来,阴暗连日。
yì nèi chuán yuē jiǔ yīn bù yǔ luàn qì yě méng zhī bǐ yě
《易内传》曰:“久阴不雨,乱气也,《蒙》之《比》也。
méng zhě jūn chén shàng xià xiāng mào luàn yě
蒙者,君臣上下相冒乱也。
yòu yuē yù dé bù yòng jué yì cháng yīn
”又曰:“欲德不用,厥异常阴。
fu xián zhě huà zhī běn yún zhě yǔ zhī jù yě
”夫贤者化之本,云者雨之具也。
de xián ér bù yòng yóu jiǔ yīn ér bù yǔ yě
得贤而不用,犹久阴而不雨也。
yòu qǐng qián shù rì hán guò qí jié bīng jì jiě shì hái fù níng hé
又顷前数日,寒过其节,冰既解释,还复凝合。
fu hán wǎng zé shǔ lái shǔ wǎng zé hán lái cǐ yán rì yuè xiàng tuī hán shǔ xiāng bì yǐ chéng wù yě
夫寒往则暑来,暑往则寒来,此言日月相推,寒暑相避,以成物也。
jīn lì chūn zhī hòu huǒ guà yòng shì dāng wēn ér hán wéi fǎn shí jié yóu gōng shǎng bù zhì ér xíng fá bì jiā yě
今立春之后,火卦用事,当温而寒,违反时节,由功赏不至,而刑罚必加也。
yi xū lì qiū shùn qì xíng fá
宜须立秋,顺气行罚。
chén fú àn fēi hóu cān chá zhòng zhèng yǐ wéi lì xià zhī hòu dāng yǒu zhèn liè yǒng shuǐ zhī hài
臣伏案《飞侯》,参察众政,以为立夏之后,当有震裂涌水之害。
yòu bǐ yíng huò shī dù yíng suō wǎng lái shè lì yú guǐ huán rào xuān yuán
又比荧惑失度,盈缩往来,涉历舆鬼,环绕轩辕。
huǒ jīng nán fāng xià zhī zhèng yě
火精南方,夏之政也。
zhèng yǒu shī lǐ bù cóng xià lìng zé yíng huò shī xíng
政有失礼,不从夏令,则荧惑失行。
zhēng yuè sān rì zhì hū jiǔ rì sān gōng guà yě
正月三日至乎九日,三公卦也。
sān gōng shàng yīng tái jiē xià tóng yuán shǒu
三公上应台阶,下同元首。
zhèng shī qí dào zé hán yīn fǎn jié
政失其道,则寒阴反节。
jié bǐ nán shān yǒng zì zhōu shī
“节彼南山”,咏自《周诗》;
gǔ gōng liáng zāi zhe yú yú diǎn
“股肱良哉”,著于《虞典》。
ér jīn zhī zài wèi jìng tuō gāo xū nà lèi zhōng zhī fèng wàng tiān xià zhī yōu qī chí yǎn yǎng qǐn jí zì yì bèi cè wén de cì qián jí fù qǐ yǐ
而今之在位,竞托高虚,纳累钟之奉,忘天下之忧,栖迟偃仰,寝疾自逸,被策文,得赐钱,即复起矣。
hé jí zhī yì ér yù zhī sù yǐ cǐ xiāo fú zāi shěng xìng zhì shēng píng qí kě de hu
何疾之易而愈之速”以此消伏灾眚,兴致升平,其可得乎?
jīn xuǎn jǔ mù shǒu wěi rèn sān fǔ
今选举牧守,委任三府。
zhǎng lì bù liáng jì jiù zhōu jùn zhōu jùn yǒu shī qǐ de bù guī zé jǔ zhě
长吏不良,既咎州郡,州郡有失,岂得不归责举者?
ér bì xià chóng zhī mí yōu zì xià màn shì yù shén suǒ wèi dà wǎng shū xiǎo wǎng shù
而陛下崇之弥优,自下慢事愈甚,所谓大网疏,小网数。
sān gōng fēi chén zhī chóu chén fēi kuáng fū zhī zuò suǒ yǐ fā fèn wàng shí kěn kěn bù yǐ zhě chéng niàn cháo tíng yù zhì xīng píng fēi bù néng miàn yù yě
三公非臣之仇,臣非狂夫之作,所以发愤忘食,恳恳不已者,诚念朝廷欲致兴平,非不能面誉也。
chén shēng zhǎng cǎo yě bù xiǎo jìn jì pī lù gān dǎn shū bù zé yán
臣生长草野,不晓禁忌,披露肝胆,书不择言。
fú zhì dǐng huò sǐ bù gǎn hèn
伏锧鼎镬,死不敢恨。
jǐn yì què fèng zhāng fú dài zhòng zhū
谨诣阙奉章,伏待重诛。
shū zòu dì fù shǐ duì shàng shū
书奏,帝复使对尚书。
yǐ duì yuē
𫖮对曰:
chén wén míng wáng shèng zhǔ hǎo wén qí guò zhōng chén xiào zǐ yán wú yǐn qíng
臣闻明王圣主好闻其过,忠臣孝子言无隐情。
chén bèi shēng rén lún shì tīng zhī lèi ér bǐng xìng yú què bù shí jì huì gù chū sǐ wáng mìng kěn kěn zhòng yán
臣备生人伦视听之类,而禀性愚悫,不识忌讳,故出死亡命,恳恳重言。
chéng yù bì xià xiū qián kūn zhī dé kāi rì yuè zhī míng pī tú jí àn jīng diǎn lǎn dì wáng zhī wu shi xiān hòu zhī zhèng
诚欲陛下修乾坤之德,开日月之明,披图籍,案经典,览帝王之务,识先后之政。
rú yǒu quē yí tuì ér zì gǎi
如有阙遗,退而自改。
běn wén wǔ zhī yè nǐ yáo shùn zhī dào rǎng zāi yán qìng hào lìng tiān xià
本文、武之业,拟尧、舜之道,攘灾延庆,号令天下。
cǐ chéng chén yǐ qū qū zhī yuàn sù yè mèng wù jìn xīn suǒ jì
此诚臣𫖮区区之愿,夙夜梦寤,尽心所计。
jǐn tiáo xù qián zhāng chàng qí zhǐ qù tiáo pián yí qī shì jù rú zhuàng duì
谨条序前章,畅其旨趣,条便宜七事,具如状对:
yī shì líng yuán zhì zhòng shèng shén yōu féng ér zāi huǒ yán hè pò jìn qǐn diàn hún ér yǒu líng yóu jiāng jīng dòng
一事:陵园至重,圣神攸冯,而灾火炎赫,迫近寝殿,魂而有灵,犹将惊动。
xún gōng diàn gōng fǔ jìn shǐ yǒng píng suì shí wèi jī biàn gèng xiū zào
寻宫殿宫府,近始永平,岁时未积,便更修造。
yòu xī yuàn zhī shè qín chù shì chù lí fáng bié guān běn bù cháng jū ér jiē tiáo jīng tǔ mù yíng jiàn wú yǐ xiāo gōng dān huì jù yì wèi jì
又西苑之设,禽畜是处,离房别观,本不常居,而皆条精土木,营建无已,消功单贿,巨亿为计。
yì nèi chuán yuē rén jūn shē chǐ duō shì gōng shì qí shí hàn qí zāi huǒ
《易内传》曰:“人君奢侈,多饰宫室,其时旱,其灾火。
shì gù lǔ xī zāo hàn xiū zhèng zì chì xià zhōng gǔ zhī xiàn xiū shàn zhì zhī guān suī zé bù níng ér shí yǔ zì jiàng
”是故鲁僖遭旱,修政自敕,下钟鼓之县,休缮治之官,虽则不宁,而时雨自降。
yóu cǐ yán zhī tiān zhī yìng rén mǐn yú jǐng xiǎng
由此言之,天之应人,敏于景响。
jīn yuè shí qī rì wù wǔ zhēng rì yě rì jiā shēn fēng cóng yín lái chǒu shí ér zhǐ
今月十七日戊午,征日也,日加申,风从寅来,丑时而止。
chǒu yín shēn jiē zhēng yě bù yǒu huǒ zāi bì dāng wèi hàn
丑、寅、申皆征也,不有火灾,必当为旱。
yuàn bì xià xiào jì shàn xiū zhī fèi yǒng niàn bǎi xìng zhī láo ba jiāng zuò zhī guān jiǎn diāo wén zhī shì sǔn pào chú zhī zhuàn tuì yàn sī zhī lè
愿陛下校计缮修之费,永念百姓之劳,罢将作之官,减雕文之饰,损疱厨之馔,退宴私之乐。
yì zhōng fú chuán yuē yáng gǎn tiān bù xuán rì
《易中孚传》曰:“阳感天,不旋日。
rú shì zé jǐng yún jiàng jí shěng xi yǐ
”如是,则景云降集,眚B928息矣。
èr shì qù nián yǐ lái duì guà yòng shì lèi duō bù xiào
二事:去年以来,《兑卦》用事,类多不效。
yì zhuàn yuē yǒu mào wú shí nìng rén yě
《易传》曰:“有貌无实,佞人也;
yǒu shí wú mào dào rén yě
有实无貌,道人也。
hán wēn wèi shí qīng zhuó wèi mào
”寒温为实,清浊为貌。
jīn sān gōng jiē lìng sè zú gōng wài lì nèi rěn yǐ xū shì shàng wú zuǒ guó zhī shí gù qīng zhuó xiào ér hán wēn bù xiào yě shì yǐ yīn hán qīn fàn xiāo xī
今三公皆令色足恭,外厉内荏,以虚事上,无佐国之实,故清浊效而寒温不效也,是以阴寒侵犯消息。
zhàn yuē rì chéng zé yǒu yāo fēng rì méng zé yǒu dì liè
占曰:“日乘则有妖风,日蒙则有地裂。
rú shì sān nián zé zhì rì shí yīn qīn qí yáng jiàn jī suǒ zhì
”如是三年,则致日食,阴侵其阳,渐积所致。
lì chūn qián hòu wēn qì yīng jié zhě zhào lìng kuān yě
立春前后温气应节者,诏令宽也。
qí hòu fù hán zhě wú kuān zhī shí yě
其后复寒者,无宽之实也。
fu shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn shuài tǔ zhī rén qǐ wú zhēn xián wèi wén cháo tíng yǒu suǒ shǎng bá fēi suǒ yǐ qiú shàn zàn wù hóng jì yuán yuán
夫十室之邑,必有忠信,率土之人,岂无贞贤,未闻朝廷有所赏拔,非所以求善赞务,弘济元元。
yi cǎi nà liáng chén yǐ zhù shèng huà
宜采纳良臣,以助圣化。
sān shì chén wén tiān dào bù yuǎn sān wǔ fù fǎn
三事:臣闻天道不远,三五复反。
jīn nián shǎo yáng zhī suì fǎ dāng chéng qǐ kǒng hòu nián yǐ wǎng jiāng suì jīng dòng shè lì tiān mén zāi chéng wù yǐ
今年少阳之岁,法当乘起,恐后年已往,将遂惊动,涉历天门,灾成戊已。
jīn chūn dāng hàn xià bì yǒu shuǐ chén yǐ liù rì qī fēn hou zhī kě zhī
今春当旱,夏必有水,臣以六日七分候之可知。
wèi zāi shěng zhī lái yuán lèi ér yīng
未灾眚之来,缘类而应。
xíng yǒu diàn quē zé qì nì yú tiān jīng gǎn biàn chū yǐ jiè rén jūn
行有玷缺,则气逆于天,精感变出,以戒人君。
wáng zhě zhī yì shí yǒu bù dēng zé sǔn zī chè shàn
王者之义,时有不登,则损滋彻膳。
shù nián yǐ lái gǔ shōu shāo jiǎn jiā pín hù jǐn suì bù rú xī
数年以来,谷收稍减,家贫户馑,岁不如昔。
bǎi xìng bù zú jūn shuí yǔ zú
百姓不足,君谁与足?
shuǐ hàn zhī zāi suī shàng wèi zhì rán jūn zǐ yuǎn lǎn fáng wēi lǜ méng
水旱之灾,虽尚未至,然君子远览,防微虑萌。
lǎo zi yuē rén zhī jī yě yǐ qí shàng shí shuì zhī duō yě
《老子》曰:“人之饥也,以其上食税之多也。
gù xiào wén huáng dì tí páo gé què mù qì wú wén yuē shēn báo fù shí zhì shēng píng
”故孝文皇帝绨袍革舄,木器无文,约身薄赋,时致升平。
jīn bì xià shèng dé zhōng xīng yi zūn qián diǎn wéi jié wéi yuē tiān xià xìng shèn
今陛下圣德中兴,宜遵前典,惟节惟约,天下幸甚。
yì yuē tiān dào wú qīn cháng yǔ shàn rén
《易》曰:“天道无亲,常与善人。
shì gù gāo zōng yǐ xiǎng fú sòng jǐng yǐ yán nián
”是故高宗以享福,宋景以延年。
sì shì chén qiè jiàn huáng zǐ wèi lì chǔ gōng wú zhǔ yǎng guān tiān wén tài zǐ bù míng
四事:臣窃见皇子未立,储宫无主,仰观天文,太子不明。
yíng huò yǐ qù nián chūn fēn hòu shí liù rì zài lóu wǔ dù tuī bù sān tǒng yíng huò jīn dāng zài yì jiǔ dù jīn fǎn zài liǔ sān dù zé bù jí wǔ shí yú dù
荧惑以去年春分后十六日在娄五度,推步《三统》,荧惑今当在翼九度,今反在柳三度,则不及五十余度。
qù nián bā yuè èr shí sì rì wù chén yíng huò lì yú guǐ dōng rù xuān yuán chū hòu xīng běi dōng qù sì dù běi xuán fù hái
去年八月二十四日戊辰,荧惑历舆鬼东入轩辕,出后星北,东去四度,北旋复还。
xuān yuán zhě hòu gōng yě
轩辕者,后宫也。
yíng huò zhě zhì yáng zhī jīng yě tiān zhī shǐ yě ér chū rù xuān yuán rào hái wǎng lái
荧惑者,至阳之精也,天之使也,而出入轩辕,绕还往来。
yì yuē tiān chuí xiàng jiàn jí xiōng
《易》曰:“天垂象,见吉凶。
qí yì zhāo rán kě jiàn yǐ
”其意昭然可见矣。
lǐ tiān zǐ yī qǔ jiǔ nǚ dí yìng bì xiàn
礼,天子一娶九女,嫡媵毕县。
jīn gōng rén shì yù dòng yǐ qiān jì huò shēng ér yōu gé rén dào bù tōng yù jī zhī qì shàng gǎn huáng tiān gù qiǎn yíng huò rù xuān yuán lǐ rén lún chuí xiàng jiàn yì yǐ wù zhǔ shàng
今宫人侍御,动以千计,或生而幽隔,人道不通,郁积之气,上感皇天,故遣荧惑入轩辕,理人伦,垂象见异,以悟主上。
xī wǔ wáng xià chē chū qīng gōng zhī nǚ biǎo shāng róng zhī jiān yǐ lǐ rén lún yǐ biǎo xián dé gù tiān shòu yǐ shèng zǐ chéng wáng shì yě
昔武王下车,出倾宫之女,表商容之间,以理人伦,以表贤德,故天授以圣子,成王是也。
jīn bì xià duō jī gōng rén yǐ wéi tiān yì gù huáng yìn duō yāo sì tǐ mò jì
今陛下多积宫人,以违天意,故皇胤多夭,嗣体莫寄。
shī yún jìng tiān zhī nù bù gǎn xì yù
《诗》云:“敬天之怒,不敢戏豫。
fāng jīn zhī fú mò ruò guǎng sì guǎng sì zhī shù kě bù shēn sī
”方今之福,莫若广嗣,广嗣之术,可不深思?
yi jiǎn chū gōng nǚ zì qí yīn jià zé tiān zì jiàng fú zǐ sūn qiān yì
宜简出宫女恣其姻嫁,则天自降福,子孙千亿。
wéi bì xià dīng níng zài sān liú shén yú cǐ
惟陛下丁宁再三,留神于此。
zuǒ yòu guì xìng yì yi wéi chén zhī yán yǐ wù bì xià
左右贵幸,亦宜惟臣之言,以悟陛下。
gài shàn yán gǔ zhě hé yú jīn shàn yán tiān zhě hé yú rén
盖善言古者合于今,善言天者合于人。
yuàn fǎng wèn bǎi liáo yǒu wéi chén yán zhě chén dāng shòu gǒu yán zhī zuì
愿访问百僚,有违臣言者,臣当受苟言之罪。
wǔ shì chén qiè jiàn qù nián rùn yuè shí qī rì yǐ chǒu yè yǒu bái qì cóng xī fāng tiān yuàn qū zuǒ zú rù yù jǐng shù rì nǎi miè
五事:臣窃见去年闰月十七日已丑夜,有白气从西方天苑趋左足,入玉井,数日乃灭。
chūn qiū yuē yǒu xīng bèi yú dà chén
《春秋》曰:“有星孛于大辰。
dà chén zhě hé
大辰者何?
dà huǒ yě
大火也。
dà huǒ wèi dà chén fá yòu wèi dà chén běi jí yì wèi dà chén
大火为大辰,伐又为大辰,北极亦为大辰。
suǒ yǐ bèi yī xiǔ ér lián sān sù zhě yán běi chén wáng zhě zhī gōng yě
”所以孛一宿而连三宿者,言北辰王者之宫也。
fán zhōng gōng wú jié zhèng jiào luàn nì wēi wǔ shuāi wēi zé cǐ sān xīng yǐ yīng zhī yě
凡中宫无节,政教乱逆,威武衰微,则此三星以应之也。
fá zhě bái hǔ qí sù zhǔ bīng qí guó zhào wèi biàn jiàn xī fāng yì yīng sān fǔ
罚者白虎,其宿主兵,其国赵、魏,变见西方,亦应三辅。
fán jīn qì wèi biàn fā zài qiū jié
凡金气为变,发在秋节。
chén kǒng lì qiū yǐ hòu zhào wèi guān xī jiāng yǒu qiāng kòu pàn lì zhī huàn
臣恐立秋以后,赵、魏、关西将有羌寇畔戾之患。
yi yù xuān gào zhū jùn shǐ jìng shòu rén shí qīng yáo yì báo fù liǎn wù wàng shàn qǐ jiān cāng yù bèi shǒu wèi huí xuǎn xián néng yǐ zhèn fǔ zhī
宜豫宣告诸郡,使敬授人时,轻徭役,薄赋敛,勿妄缮起,坚仓狱,备守卫,回选贤能,以镇抚之。
jīn jīng zhī biàn zé guī shàng sī
金精之变,责归上司。
yi yǐ wǔ yuè bǐng wǔ qiǎn tài wèi fú gàn qī jiàn jǐng shū yù bǎn zhī cè yǐn bái qì zhī yì yú xi jiāo zé gōng qiú qiān xiè jiù huáng tiān xiāo miè yāo qì
宜以五月丙午,遣太尉服干戚,建井B241,书玉板之策,引白气之异,于西郊责躬求愆,谢咎皇天,消灭妖气。
gài yǐ huǒ shèng jīn zhuǎn huò wéi fú yě
盖以火胜金,转祸为福也。
liù shì chén qiè jiàn jīn yuè shí sì rì yǐ mǎo sì shí bái hóng guàn rì
六事:臣窃见今月十四日乙卯巳时,白虹贯日。
fán rì bàng qì sè bái ér chún zhě míng wéi hóng
凡日傍气色白而纯者名为虹。
guàn rì zhōng zhě qīn tài yáng yě
贯日中者,侵太阳也;
jiàn yú chūn zhě zhèng biàn cháng yě
见于春者,政变常也。
fāng jīn zhōng guān wài sī gè gè kǎo shì qí suǒ kǎo zhě huò fēi jí wù
方今中官外司,各各考事,其所考者,或非急务。
yòu gōng líng huǒ zāi zhǔ míng wèi lì duō suǒ shōu bǔ bèi jīng kǎo dú
又恭陵火灾,主名未立,多所收捕,备经考毒。
xún huǒ wèi tiān jiè yǐ wù rén jūn kě shùn ér bù kě wéi kě jìng ér bù kě màn
寻火为天戒,以悟人君,可顺而不可违,可敬而不可慢。
bì xià yi gōng yǐ nèi xǐng yǐ bèi hòu zāi
陛下宜恭已内省,以备后灾。
fán zhū kǎo chá bìng xū lì qiū
凡诸考察,并须立秋。
yòu yì zhuàn yuē gōng néng qí shì xù xián jìn shì hòu bì yǒu xǐ
又《易传》曰:“公能其事,序贤进士,后必有喜。
fǎn zhī zé bái hóng guàn rì
”反之,则白虹贯日。
yǐ jiǎ yǐ jiàn zhě zé qiǎn zài zhōng tái
以甲乙见者,则谴在中台。
zì sī tú jū wèi yīn yáng duō miù jiǔ wú xū yǐ jìn xián zhī cè tiān xià xìng yì yì rén tóng zī
自司徒居位,阴阳多谬,久无虚已进贤之策,天下兴议,异人同咨。
qiě lì chūn yǐ lái jīn qì zài jiàn jīn néng shèng mù bì yǒu bīng qì yi chù sī tú yǐ yìng tiān yì
且立春以来,金气再见,金能胜木,必有兵气,宜黜司徒以应天意。
bì xià bù zǎo ràng zhī jiāng fù chén yán yí huàn bǎi xìng
陛下不早攘之,将负臣言,遗患百姓。
qī shì chén fú wéi hàn xìng yǐ lái sān bǎi sān shí jiǔ suì
七事:臣伏惟汉兴以来三百三十九岁。
yú shī sān jī gāo zǔ qǐ hài zhòng èr nián jīn zài xū zhòng shí nián
于《诗三基》,高祖起亥仲二年,今在戌仲十年。
shī sì lì shū yuē mǎo yǒu wèi gé zhèng wǔ hài wèi gé mìng shén zài tiān mén chū rù hòu tīng
《诗汜历枢》曰:“卯酉为革政,午亥为革命,神在天门,出入候听。
yán shén zài xū hài sī hòu dì wáng xīng shuāi dé shī jué shàn zé chāng jué è zé wáng
”言神在戌亥,司候帝王兴衰得失,厥善则昌,厥恶则亡。
yú yì xióng cí mì lì jīn zhí kùn fá
于《易雄雌秘历》,今值困乏。
fán jiǔ èr kùn zhě zhòng xiǎo rén yù gòng kùn hài jūn zǐ yě
凡九二困者,众小人欲共困害君子也。
jīng yuē kùn ér bù shī qí suǒ qí wéi jūn zǐ hu
《经》曰:“困而不失其所,其唯君子乎!
wéi dú xián shèng zhī jūn zāo kùn yù xiǎn néng zhì mìng suì zhì bù qù qí dào
”唯独贤圣之君,遭困遇险,能致命遂志,不去其道。
bì xià nǎi zhě qián lóng yǎng dé yōu yǐn qū è jí wèi zhī yuán zǐ gōng jīng dòng lì yùn zhī huì shí qì yǐ yīng
陛下乃者潜龙养德,幽隐屈厄,即位之元,紫宫惊动,历运之会,时气已应。
rán yóu kǒng yāo xiáng wèi jǐn jūn zǐ sī huàn ér yù fáng zhī
然犹恐妖祥未尽,君子思患而豫防之。
chén yǐ wéi xū zhòng yǐ jìng lái nián rù jì wén dì gǎi fǎ chú ròu xíng zhī zuì zhì jīn shì sān bǎi zài
臣以为戌仲已竟,来年入季,文帝改法,除肉刑之罪,至今适三百载。
yi yīn sī jì dà juān fǎ lìng guān míng chēng hào yú fú qì xiè shì yǒu suǒ gèng biàn dà wéi xiǎo qù shē jiù jiǎn jī héng zhī zhèng chú fán wèi jiǎn
宜因斯际,大蠲法令,官名称号,舆服器械,事有所更,变大为小,去奢就俭,机衡之政,除烦为简。
gǎi yuán gēng shǐ zhāo qiú yōu yǐn jǔ fāng zhèng zhēng yǒu dào bó cǎi yì móu kāi bù huì zhī lù
改元更始,招求幽隐,举方正,征有道,博采异谋,开不讳之路。
chén chén yǐn jì huì kǒng fàn jì huì shū bù jìn yán wèi gǎn jiū chàng
臣陈引际会,恐犯忌讳,书不尽言,未敢究畅。
tái jí yǐ yuē duì yún bái hóng guàn rì zhèng biàn cháng yě
台诘𫖮曰:“对云‘白虹贯日,政变常也。
cháo tíng shuài yóu jiù zhāng hé suǒ biàn yì ér yán biàn cháng
’朝廷率由旧章,何所变易而言变常?
yòu yán dāng dà juān fǎ lìng gé yì guān hào
又言‘当大蠲法令,革易官号’。
huò yún biàn cháng yǐ zhì zāi huò gǎi jiù yǐ chú yì hé yě
或云变常以致灾,或改旧以除异,何也?
yòu yáng jiā chū jiàn fù yù gǎi yuán jù hé jīng diǎn
又阳嘉初建,复欲改元,据何经典?
qí yǐ shí duì
其以实对。
yǐ duì yuē
”𫖮对曰:
fāng chūn dōng zuò bù dé zhī yuán yáng qì kāi fā yǎng dǎo wàn wù
方春东作,布德之元,阳气开发,养导万物。
wáng zhě yīn tiān shì tīng fèng shùn shí qì yi wu chóng wēn róu zūn qí xíng lìng
王者因天视听,奉顺时气,宜务崇温柔,尊其行令。
ér jīn lì chūn zhī hòu kǎo shì bù xī qiū dōng zhī zhèng xíng hu chūn xià gù bái hóng chūn jiàn yǎn bì rì yào
而今立春之后,考事不息,秋冬之政,行乎春夏,故白虹春见,掩蔽日曜。
fán xié qì chéng yáng zé hóng ní zài rì sī jiē chén xià zhí shì kè jí suǒ zhì
凡邪气乘阳,则虹霓在日,斯皆臣下执事刻急所致。
dài fēi cháo tíng yōu kuān zhī běn
殆非朝廷优宽之本。
cǐ qí biàn cháng zhī jiù yě
此其变常之咎也。
yòu jīn xuǎn jǔ jiē guī sān sī fēi yǒu zhōu zhào zhī cái ér dāng zé zhé zhī zhòng měi yǒu xuǎn yòng zhé cān zhī yuàn shǔ gōng fǔ mén xiàng bīn kè tián jí sòng qù yíng lái cái huò wú yǐ
又今选举皆归三司,非有周、召之才,而当则哲之重,每有选用,辄参之掾属,公府门巷,宾客填集,送去迎来,财货无已。
qí dāng qiān zhě jìng xiāng jiàn yè gè qiǎn zǐ dì chōng sè dào lù kāi cháng jiān mén xìng zhì fú wěi fēi suǒ wèi shuài yóu jiù zhāng yě
其当迁者,竞相荐谒,各遣子弟,充塞道路,开长奸门,兴致浮伪,非所谓率由旧章也。
shàng shū zhí zài jī héng gōng jìn yán mì sī qū zhī yì qiāng bù dé tōng piān dǎng zhī ēn huò wú suǒ yòng
尚书职在机衡,宫禁严密,私曲之意,羌不得通,偏党之恩,或无所用。
xuǎn jǔ zhī rèn bù rú hái zài jī mì
选举之任,不如还在机密。
chén chéng yú zhuàng bù zhī zhé zhōng sī gù yuǎn jìn zhī lùn dāng jīn zhī yi
臣诚愚戆,不知折中,斯固远近之论,当今之宜。
yòu kǒng zǐ yuē hàn sān bǎi zài dòu lì gǎi xiàn
又孔子曰:“汉三百载,斗历改宪。
sān bǎi sì suì wèi yī dé wǔ dé qiān wǔ bǎi èr shí suì wǔ xíng gèng yòng
”三百四岁为一德,五德千五百二十岁,五行更用。
wáng zhě suí tiān pì yóu zì chūn cú xià gǎi qīng fú jiàng zhě yě
王者随天,譬犹自春徂夏,改青服绛者也。
zì wén dì shěng xíng shì sān bǎi nián ér qīng wēi zhī jìn jiàn yǐ yīn jī
自文帝省刑,适三百年,而轻微之禁,渐已殷积。
wáng zhě zhī fǎ pì yóu jiāng hé dāng shǐ yì bì ér nán fàn yě
王者之法,譬犹江河,当使易避而难犯也。
gù yì yuē yì zé yì zhī jiǎn zé yì cóng yì jiǎn ér tiān xià zhī lǐ de yǐ
故《易》曰:“易则易知,简则易从,易简而天下之理得矣。
jīn qù shē jí jiǎn yǐ xiān tiān xià gǎi yì míng hào suí shì chēng wèi
”今去奢即俭,以先天下,改易名号,随事称谓。
yì yuē jūn zǐ zhī dào huò chū huò chù tóng guī shū tú yī zhì bǎi lǜ
《易》曰:“君子之道,或出或处,同归殊涂,一致百虑。
shì zhī biàn cháng ér shàn kě yǐ chú zāi biàn cháng ér è bì zhì yú yì
”是知变常而善,可以除灾,变常而恶,必致于异。
jīn nián zhòng jìng lái nián rù jì zhòng zhōng jì shǐ lì yùn biàn gǎi gù kě gǎi yuán suǒ yǐ shùn tiān dào yě
今年仲竟,来年入季,仲终季始,历运变改,故可改元,所以顺天道也。
chén yǐ yú bì bù zú yǐ dá shèng wèn
臣𫖮愚蔽,不足以答圣问。
yǐ yòu shàng shū jiàn huáng qióng li gù bìng chén xiāo zāi zhī shù yuē
𫖮又上书荐黄琼、李固,并陈消灾之术曰:
chén qián duì qī shì yào zhèng jí wù yí yú jīn zhě suǒ dāng shī yòng
臣前对七事,要政急务,宜于今者,所当施用。
chéng zhī yú qiǎn bù hé shèng tīng rén jiàn yán fèi dāng shòu zhū fá zhēng yíng huáng bù mǐ zhī cuò shēn
诚知愚浅,不合圣听,人贱言废,当受诛罚,征营惶怖,靡知厝身。
chén wén kū zhōu yǎn jí jiāng yù jì jiāng hǎi yě
臣闻刳舟剡楫,将欲济江海也;
pìn xián xuǎn zuǒ jiāng yǐ ān tiān xià yě
聘贤选佐,将以安天下也。
xī táng yáo zài shàng qún lóng wèi yòng wén wǔ chuàng dé zhōu zhào zuò fǔ shì yǐ néng jiàn tiān dì zhī gōng zēng rì yuè zhī yào zhě yě
昔唐尧在上,群龙为用,文、武创德,周、召作辅,是以能建天地之功,增日月之耀者也。
shī yún hè hè wáng mìng zhòng shān fu jiāng zhī
《诗》云:“赫赫王命,仲山甫将之。
bāng guó ruò fǒu zhòng shān fu míng zhī
邦国若否,仲山甫明之。
xuān wáng shì lài yǐ zhì yōng xī
”宣王是赖,以致雍熙。
bì xià jiàn zuò yǐ lái qín xīn shù zhèng ér sān jiǔ zhī wèi wèi jiàn qí rén shì yǐ zāi hài lǚ zhēn sì guó wèi níng
陛下践祚以来,勤心庶政,而三九之位,未见其人,是以灾害屡臻,四国未宁。
chén kǎo zhī guó diǎn yàn zhī wén jiàn mò bù yǐ de xián wèi gōng shī shì wèi bài
臣考之国典,验之闻见,莫不以得贤为功,失士为败。
qiě xián zhě chū chù xiáng ér hòu jí jué yǐ dé jìn zé qí qíng bù gǒu rán hòu shǐ jūn zǐ chǐ pín jiàn ér lè fù guì yǐ
且贤者出处,翔而后集,爵以德进,则其情不苟,然后使君子耻贫贱而乐富贵矣。
ruò yǒu dé bù bào yǒu yán bù chou lái wú suǒ lè jìn wú suǒ qū zé jiē huái guī sǒu zé xiū qí gù zhì yǐ
若有德不报,有言不酬,来无所乐,进无所趋,则皆怀归薮泽,修其故志矣。
fu qiú xián zhě shàng yǐ chéng tiān xià yǐ wéi rén
夫求贤者,上以承天,下以为人。
bù yòng zhī zé nì tiān tǒng wéi rén wàng
不用之,则逆天统,违人望。
nì tiān tǒng zé zāi shěng jiàng wéi rén wàng zé huà bù xíng
逆天统则灾眚降,违人望则化不行。
zāi shěng jiàng zé xià hū jiē huà bù xíng zé jūn dào kuī
灾眚降则下呼嗟,化不行则君道亏。
sì shǐ zhī quē wǔ jì zhī ě qí jiù yóu cǐ
四始之缺,五际之厄,其咎由此。
qǐ kě bù gāng jiàn dǔ shí jīn jīn lì lì yǐ shǒu tiān gōng shèng dé dà yè hu
岂可不刚健笃实,矜矜栗栗,以守天功盛德大业乎?
chén fú jiàn guāng lù dài fū jiāng xià huáng qióng dān dào lè shù qīng liàng zì rán bèi hè huái bǎo hán wèi jīng jí yòu guǒ yú cóng zhèng míng dá biàn fù
臣伏见光禄大夫江夏黄琼,耽道乐术,清亮自然,被褐怀宝,含味经籍,又果于从政,明达变复。
cháo tíng qián jiā yōu chǒng bīn yú shàng wèi
朝廷前加优宠,宾于上位。
qióng rù cháo rì qiǎn móu mó wèi jiù yīn yǐ sàng bìng zhì mìng suì zhì
琼入朝日浅,谋谟未就,因以丧病,致命遂志。
lǎo zi yuē dà yīn xī shēng dà qì wǎn chéng
《老子》曰:“大音希声,大器晚成。
shàn rén wèi gù sān nián nǎi lì
”善人为固,三年乃立。
tiān xià mò bù jiā cháo tíng yǒu cǐ liáng rén ér fù guài qí bù shí hái rèn
天下莫不嘉朝廷有此良人,而复怪其不时还任。
bì xià yi jiā jiàng chóng zhī ēn jí yǎng xián zhī lǐ zhēng fǎn jīng shī yǐ wèi tiān xià
陛下宜加降崇之恩,极养贤之礼,征反京师,以慰天下。
yòu chǔ shì hàn zhōng li gù nián sì shí tōng yóu xià zhī yì lǚ yán mǐn zhī rén
又处士汉中李固,年四十,通游、夏之艺,履颜、闵之仁。
jié bái zhī jié qíng tóng jiǎo rì zhōng zhēn zhī cāo hǎo shì zhèng zhí zhuó guān gǔ rén dāng shì mò jí
洁白之节,情同璬日,忠贞之操,好是正直,卓冠古人,当世莫及。
yuán jīng suǒ shēng wáng zhī zuǒ chén tiān zhī shēng gù bì wèi shèng hàn yi méng tè zhēng yǐ shì sì fāng
元精所生,王之佐臣,天之生固,必为圣汉,宜蒙特征,以示四方。
fu yǒu chū lún zhī cái bù yīng xiàn yǐ guān cì
夫有出伦之才,不应限以官次。
xī yán zǐ shí bā tiān xià guī rén
昔颜子十八,天下归仁;
zǐ qí zhì chǐ huà ā yǒu shēng
子奇稚齿,化阿有声。
ruò hái qióng zhēng gù rèn yǐ shí zhèng yī yǐn fù shuō bù zú wèi cǐ zé kě chuí jǐng guāng zhì xiū xiáng yǐ
若还琼征固,任以时政,伊尹、傅说,不足为此,则可垂景光,致休祥矣。
chén yǐ míng bù zhī rén fú tīng zhòng yán bǎi xìng suǒ guī zāng pǐ gòng tàn
臣𫖮明不知人,伏听众言,百姓所归,臧否共叹。
yuàn fàn wèn bǎi liáo hé qí míng xíng yǒu yī bù hé zé chén wèi qī guó
愿泛问百僚,核其名行,有一不合,则臣为欺国。
wéi liú shèng shén bù yǐ rén fèi yán
惟留圣神,不以人废言。
jǐn fù tiáo pián yí sì shì fù zòu yú zuǒ
谨复条便宜四事,附奏于左:
yī shì kǒng zǐ zuò chūn qiū shū zhēng yuè zhě jìng suì zhī shǐ yě
一事:孔子作《春秋》,书“正月”者,敬岁之始也。
wáng zhě zé tiān zhī xiàng yīn shí zhī xù yi kāi fā dé hào jué xián mìng shì liú kuān dà zhī zé chuí rén hòu zhī dé shùn zhù yuán qì hán yǎng shù lèi
王者则天之象,因时之序,宜开发德号,爵贤命士,流宽大之泽,垂仁厚之德,顺助元气,含养庶类。
rú cǐ zé tiān wén zhāo làn xīng chén xiǎn liè wǔ wěi xún guǐ sì shí hé mù
如此,则天文昭烂,星辰显列,五纬循轨,四时和睦。
bù zé tài yáng bù guāng tiān dì hún zhuó shí qì cuò nì mái wù bì rì
不则太阳不光,天地混浊,时气错逆,霾雾蔽日。
zì lì chūn yǐ lái lèi jīng xún shuò wèi jiàn rén dé yǒu suǒ shī bù dàn wén zuì fá kǎo lüě zhī shēng
自立春以来,累经旬朔,未见仁德有所施布,但闻罪罚考掠之声。
fu tiān zhī yìng rén jí rú jǐng xiǎng ér zì cóng rù suì cháng yǒu méng qì yuè bù shū guāng rì bù xuān yào
夫天之应人,疾如景响,而自从入岁,常有蒙气,月不舒光,日不宣曜。
rì zhě tài yáng yǐ xiàng rén jūn zhèng biàn yú xià rì yīng yú tiān
日者太阳,以象人君,政变于下,日应于天。
qīng zhuó zhī zhàn suí zhèng yì yáng
清浊之占,随政抑扬。
tiān zhī jiàn yì shì wú xū zuò
天之见异,事无虚作。
qǐ dú bì xià juàn yú wàn jī wéi wò zhī zhèng yǒu suǒ quē yú
岂独陛下倦于万机,帷幄之政有所阙欤?
hé tiān jiè zhī shù jiàn yě
何天戒之数见也!
chén yuàn bì xià fā yáng qián gāng yuán yǐn xián néng qín qiú jī héng zhī jì yǐ huò duàn jīn zhī lì
臣愿陛下发扬干刚,援引贤能,勤求机衡之寄,以获断金之利。
chén zhī suǒ chén zhé yǐ tài yáng wèi xiān zhě míng qí bù kě jiǔ àn jí dāng gǎi zhèng
臣之所陈,辄以太阳为先者,明其不可久暗,急当改正。
qí yì suī wēi qí shì shén zhòng
其异虽微,其事甚重。
chén yán suī yuē qí zhǐ shén guǎng
臣言虽约,其旨甚广。
wéi bì xià nǎi juàn chén zhāng shēn liú míng sī
惟陛下乃眷臣章,深留明思。
èr shì kǒng zǐ yuē léi zhī shǐ fā dà zhuàng shǐ jūn ruò chén qiáng cóng jiě qǐ
二事:孔子曰:“雷之始发《大壮》始,君弱臣强从《解》起。
jīn yuè jiǔ rì zhì shí sì rì dà zhuàng yòng shì xiāo xī zhī guà yě
”今月九日至十四日,《大壮》用事,消息之卦也。
yú cǐ liù rì zhī zhōng léi dāng fā shēng fā shēng zé suì qì hé wáng dào xìng yě
于此六日之中,雷当发声,发声则岁气和,王道兴也。
yì yuē léi chū de fèn yù xiān wáng yǐ zuò yuè chóng dé yīn jiàn zhī shàng dì
《易》曰:“雷出地奋,豫,先王以作乐崇德,殷荐之上帝。
léi zhě suǒ yǐ kāi fā méng yá pì yīn chú hài
”雷者,所以开发萌牙,辟阴除害。
wàn wù xū léi ér jiě zī yǔ ér rùn
万物须雷而解,资雨而润。
gù jīng yuē léi yǐ dòng zhī yǔ yǐ rùn zhī
故《经》曰:“雷以动之,雨以润之。
wáng zhě chóng kuān dà shùn chūn lìng zé léi yīng jié bù zé fā dòng yú dōng dāng zhèn fǎn qián
”王者崇宽大,顺春令,则雷应节,不则发动于冬,当震反潜。
gù yì zhuàn yuē dāng léi bù léi tài yáng ruò yě
故《易传》曰:“当雷不雷,太阳弱也。
jīn méng qì bù chú rì yuè biàn sè zé qí xiào yě
”今蒙气不除,日月变色,则其效也。
tiān wǎng huī huī shū ér bù shī suí shí jìn tuì yīng zhèng dé shī
天网恢恢,疏而不失,随时进退,应政得失。
dà rén zhě yǔ tiān de hé qí dé yǔ rì yuè hé qí míng xuán jī dòng zuò yǔ tiān xiāng yìng
大人者,与天地合其德,与日月合其明,琁玑动作,与天相应。
léi zhě hào lìng qí dé shēng yǎng
雷者号令,其德生养。
hào lìng dài fèi dāng shēng ér shā zé léi fǎn zuò qí shí wú suì
号令殆废,当生而杀,则雷反作,其时无岁。
bì xià ruò yù chú zāi zhāo zhǐ shùn tiān zhì hé yi chá chén xià yóu kù hài zhě jí jiā chì chù yǐ ān lí yuán zé tài hào yuè hé léi shēng nǎi fā
陛下若欲除灾昭祉,顺天致和,宜察臣下尤酷害者,亟加斥黜,以安黎元,则太皓悦和,雷声乃发。
sān shì qù nián shí yuè èr shí rì guǐ hài tài bái yǔ suì xīng hé yú fáng xīn
三事:去年十月二十日癸亥,太白与岁星合于房、心。
tài bái zài běi suì xīng zài nán xiāng lí shù cùn guāng máng jiāo jiē
太白在北,岁星在南,相离数寸,光芒交接。
fáng xīn zhě tiān dì míng táng bù zhèng zhī gōng
房、心者,天帝明堂布政之宫。
xiào jīng gōu mìng jué yuē suì xīng shǒu xīn nián gǔ fēng
《孝经钩命决》曰:“岁星守心年谷丰。
shàng shū hóng fàn jì yuē yuè xíng zhōng dào yí jié yìng qī dé hòu shòu fú zhòng huá liú zhī
”《尚书洪范记》曰:“月行中道,移节应期,德厚受福,重华留之。
zhòng huá zhě wèi suì xīng zài xīn yě
”重华者,谓岁星在心也。
jīn tài bái cóng zhī jiāo hé míng táng jīn mù xiāng zéi ér fǎn tóng hé cǐ yǐ yīn líng yáng chén xià zhuān quán zhī yì yě
今太白从之,交合明堂,金木相贼,而反同合,此以阴陵阳,臣下专权之异也。
fáng xīn dōng fāng qí guó zhǔ sòng
房、心东方,其国主宋。
shí shì jīng yuē suì xīng chū zuǒ yǒu nián chū yòu wú nián
《石氏经》曰:“岁星出左有年,出右无年。
jīn jīn mù jù dōng suì xīng zài nán shì wèi chū yòu kǒng nián gǔ bù chéng sòng rén jī yě
”今金木俱东,岁星在南,是为出右,恐年谷不成,宋人饥也。
bì xià yi shěn xiáng míng táng bù zhèng zhī wu rán hòu yāo yì kě xiāo wǔ wěi shùn xù yǐ
陛下宜审详明堂布政之务,然后妖异可消,五纬顺序矣。
sì shì yì zhuàn yuē yáng wú dé zé hàn yīn jiàn yáng yì hàn
四事:《易传》曰:“阳无德则旱,阴僭阳亦旱。
yáng wú dé zhě rén jūn ēn zé bù shī yú rén yě
”阳无德者,人君恩泽不施于人也。
yīn jiàn yáng zhě lù qù gōng shì chén xià zhuān quán yě
阴僭阳者,禄去公室,臣下专权也。
zì dōng shè chūn qì wú jiā zé shù yǒu xī fēng fǎn nì shí jié
自冬涉春,讫无嘉泽,数有西风,反逆时节。
cháo tíng láo xīn guǎng wéi dǎo qí jiàn jì shān chuān bào lóng yí shì
朝廷劳心,广为祷祈,荐祭山川,暴龙移市。
chén wén huáng tiān gǎn wù bù wéi wěi dòng zāi biàn yìng rén yào zài zé yǐ
臣闻皇天感物,不为伪动,灾变应人,要在责已。
ruò lìng yǔ kě qǐng xiáng shuǐ kě ràng zhǐ zé suì wú gé bìng tài píng kě dài
若令雨可请降,水可攘止,则岁无隔并,太平可待。
rán ér zāi hài bù xī zhě huàn bù zài cǐ yě
然而灾害不息者,患不在此也。
lì chūn yǐ lái wèi jiàn cháo tíng shǎng lù yǒu gōng biǎo xiǎn yǒu dé cún wèn gū guǎ zhèn xù pín ruò ér dàn jiàn luò yáng dōu guān bēn chē dōng xī shōu xì xiān jiè láo yù chōng yíng
立春以来,未见朝廷赏录有功,表显有德,存问孤寡,赈恤贫弱,而但见洛阳都官奔车东西,收系纤介,牢狱充盈。
chén wén gōng líng huǒ chù bǐ yǒu guāng yào míng cǐ tiān zāi fēi rén zhī jiù
臣闻恭陵火处,比有光曜,明此天灾,非人之咎。
dīng chǒu dà fēng yǎn bì tiān dì
丁丑大风,掩蔽天地。
fēng zhě hào lìng tiān zhī wēi nù jiē suǒ yǐ gǎn wù rén jūn zhōng hòu zhī jiè
风者号令,天之威怒,皆所以感悟人君忠厚之戒。
yòu lián yuè wú yǔ jiāng hài sù mài
又连月无雨,将害宿麦。
ruò yī gǔ bù dēng zé jī zhě shí sān sì yǐ
若一谷不登,则饥者十三四矣。
bì xià chéng yi guǎng bèi ēn zé dài shàn yuán yuán
陛下诚宜广被恩泽,贷赡元元。
xī yáo zāo jiǔ nián zhī shuǐ rén yǒu shí zài zhī xù zhě jiǎn shuì fáng zāi wèi qí fāng yě
昔尧遭九年之水,人有十载之蓄者,简税防灾,为其方也。
yuàn bì xià zǎo xuān dé zé yǐ yìng tiān gōng
愿陛下早宣德泽,以应天功。
ruò chén yán bù yòng cháo zhèng bù gǎi zhě lì xià zhī hòu nǎi yǒu shù yǔ yú jīn zhī jì wèi kě wàng yě
若臣言不用,朝政不改者,立夏之后乃有澍雨,于今之际未可望也。
ruò zhèng biàn yú cháo ér tiān bù yǔ zé chén wèi wū shàng yú bù zhī liàng fèn dāng dǐng huò
若政变于朝而天不雨,则臣为诬上,愚不知量,分当鼎镬。
shū zòu tè zhào bài láng zhōng cí bìng bù jiù jí qù guī jiā
书奏,特诏拜郎中,辞病不就,即去归家。
zhì sì yuè jīng shī dì zhèn suì xiàn
至四月京师地震,遂陷。
qí xià dà hàn
其夏大旱。
qiū xiān bēi rù mǎ yì chéng pò dài jùn bīng
秋,鲜卑入马邑城,破代郡兵。
míng nián xī qiāng kòu lǒng yòu
明年,西羌寇陇右。
jiē lüè rú yǐ yán
皆略如𫖮言。
hòu fù gōng chē zhēng bù xíng
后复公车征,不行。
tóng xiàn sūn lǐ zhě jī è xiōng bào hǎo yóu xiá yǔ qí tóng lǐ rén cháng mù yǐ míng dé yù yǔ qīn shàn
同县孙礼者,积恶凶暴,好游侠,与其同里人常慕𫖮名德,欲与亲善。
yǐ bù gù yǐ cǐ jié yuàn suì wèi lǐ suǒ shā
𫖮不顾,以此结怨,遂为礼所杀。
xiāng kǎi zì gōng ju píng yuán xí yīn rén yě
襄楷字公矩,平原隰阴人也。
hào xué bó gǔ shàn tiān wén yīn yáng zhī shù
好学博古,善天文阴阳之术。
huán dì shí huàn guān zhuān cháo zhèng xíng bào làn yòu bǐ shī huáng zǐ zāi yì yóu shù
桓帝时,宦官专朝,政刑暴滥,又比失皇子,灾异尤数。
yán xī jiǔ nián jiè zì jiā yì què shàng shū yuē
延熹九年,楷自家诣阙上疏曰:
chén wén huáng tiān bù yán yǐ wén xiàng shè jiào
臣闻皇天不言,以文象设教。
yáo shùn suī shèng bì lì xiàng rì yuè xīng chén chá wǔ wěi suǒ zài gù néng xiǎng bǎi nián zhī shòu wèi wàn shì zhī fǎ
尧、舜虽圣,必历象日月星辰,察五纬所在,故能享百年之寿,为万世之法。
chén qiè jiàn qù suì wǔ yuè yíng huò rù tài wēi fàn dì zuò chū duān mén bù guǐ cháng dào
臣窃见去岁五月,荧惑入太微,犯帝座,出端门,不轨常道。
qí rùn yuè liáng chén tài bái rù fáng fàn xīn xiǎo xīng zhèn dòng zhōng yào
其闰月良辰,太白入房,犯心小星,震动中耀。
zhōng yào tiān wáng yě
中耀,天王也;
bàng xiǎo xīng zhě tiān wáng zi yě
傍小星者,天王子也。
fu tài wēi tiān tíng wǔ dì zhī zuò ér jīn huǒ fá xīng yáng guāng qí zhōng yú zhàn tiān zǐ xiōng
夫太微天廷,五帝之坐,而金火罚星扬光其中,于占,天子凶;
yòu jù rù fáng xīn fǎ wú jì sì
又俱入房、心,法无继嗣。
jīn nián suì xīng jiǔ shǒu tài wēi nì xíng xi zhì yè mén hái qiè zhí hàn
今年岁星久守太微,逆行西至掖门,还切执汉。
suì wèi mù jīng hǎo shēng wù shā ér yān liú bù qù zhě jiù zài rén dé bù xiū zhū fá tài kù
岁为木精,好生恶杀,而淹留不去者,咎在仁德不修,诛罚太酷。
qián qī nián shí èr yuè yíng huò yǔ suì xīng jù rù xuān yuán nì xíng sì shí yú rì ér shān huáng hòu zhū
前七年十二月,荧惑与岁星俱入轩辕,逆行四十余日,而邓皇后诛。
qí dōng dà hán shā niǎo shòu hài yú biē chéng bàng zhú bǎi zhī yè yǒu shāng kū zhě
其冬大寒,杀鸟兽,害鱼鳖,城傍竹柏之叶有伤枯者。
chén wén yú shī yuē bǎi shāng zhú kū bù chū sān nián tiān zǐ dāng zhī
臣闻于师曰:“柏伤竹枯,不出三年,天子当之。
jīn luò yáng chéng zhōng rén yè wú gù jiào hū yún yǒu huǒ guāng rén shēng zhèng xuān yú zhàn yì yǔ zhú bǎi kū tóng
”今洛阳城中人夜无故叫呼,云有火光,人声正喧,于占亦与竹柏枯同。
zì chūn xià yǐ lái lián yǒu shuāng báo jí dà yǔ léi ér chén zuò wēi zuò fú xíng fá jí kè zhī suǒ gǎn yě
自春夏以来,连有霜雹及大雨雷,而臣作威作福,刑罚急刻之所感也。
tài yuán tài shǒu liú zhì nán yáng tài shǒu chéng jìn zhì chú jiān xié qí suǒ zhū jiǎn jiē hé rén wàng ér bì xià shòu yān shù zhī zèn nǎi yuǎn jiā kǎo dǎi
太原太守刘质、南阳太守成瑨,志除奸邪,其所诛剪,皆合人望,而陛下受阉竖之谮,乃远加考逮。
sān gōng shàng shū qǐ āi zhì děng bú jiàn cǎi chá ér yán bèi qiǎn ràng
三公上书乞哀质等,不见采察,而严被谴让。
yōu guó zhī chén jiāng suì dù kǒu yǐ
忧国之臣,将遂杜口矣。
chén wén shā wú zuì zhū xián zhě huò jí sān shì
臣闻杀无罪,诛贤者,祸及三世。
zì bì xià jí wèi yǐ lái pín xíng zhū fá liáng kòu sūn shān bìng jiàn zú miè qí cóng zuò zhě yòu fēi qí shù
自陛下即位以来,频行诛伐,梁、寇、孙、邓,并见族灭,其从坐者,又非其数。
li yún shàng shū míng zhǔ suǒ bù dàng huì dù zhòng qǐ sǐ liàng yǐ gǎn wù shèng cháo céng wú shè yòu ér bìng bèi cán lù tiān xià zhī rén xián zhī qí yuān
李云上书,明主所不当讳,杜众乞死,谅以感悟圣朝,曾无赦宥,而并被残戮,天下之人,咸知其冤。
hàn xìng yǐ lái wèi yǒu jù jiàn zhū xián yòng xíng tài shēn rú jīn zhě yě
汉兴以来,未有拒谏诛贤,用刑太深如今者也。
yǒng píng jiù diǎn zhū dāng zhòng lùn jiē xū dōng yù xiān qǐng hòu xíng suǒ yǐ zhòng rén mìng yě
永平旧典,诸当重论皆须冬狱,先请后刑,所以重人命也。
qǐng shù shí suì yǐ lái zhōu jùn wán xí yòu yù bì qǐng yàn zhī fán zhé tuō jí bìng duō sǐ láo yù
顷数十岁以来,州郡玩习,又欲避请谳之烦,辄托疾病,多死牢狱。
zhǎng lì shā shēng zì jǐ sǐ zhě duō fēi qí zuì hún shén yuān jié wú suǒ guī su yín lì jí yì zì cǐ ér qǐ
长吏杀生自己,死者多非其罪,魂神冤结,无所归诉,淫厉疾疫,自此而起。
xī wén wáng yī qī dàn zhì shí zǐ jīn gōng nǚ shù qiān wèi wén qìng yù
昔文王一妻,诞至十子,今宫女数千,未闻庆育。
yí xiū dé shěng xíng yǐ guǎng zhōng sī zhī zuò
宜修德省刑,以广《螽斯》之祚。
yòu qī nián liù yuè shí sān rì hé nèi yě wáng shān shàng yǒu lóng sǐ zhǎng kě shǔ shí zhàng
又七年六月十三日,河内野王山上有龙死,长可数十丈。
fú fēng yǒu xīng yǔn wèi shí shēng wén sān jùn
扶风有星陨为石,声闻三郡。
fu lóng xíng zhuàng bù yī xiǎo dà wú cháng gù zhōu yì kuàng zhī dà rén dì wáng yǐ wéi fú ruì
夫龙形状不一,小大无常,故《周易》况之大人,帝王以为符瑞。
huò wén hé nèi lóng sǐ huì yǐ wéi shé
或闻河内龙死,讳以为蛇。
fu lóng néng biàn huà shé yì yǒu shén jiē bù dàng sǐ
夫龙能变化,蛇亦有神,皆不当死。
xī qín zhī jiāng shuāi huà shān shén cāo bì yǐ shòu zhèng kè yuē jīn nián zǔ lóng sǐ shǐ huáng táo zhī sǐ yú shā qiū
昔秦之将衰,华山神操璧以授郑客,曰“今年祖龙死”,始皇逃之,死于沙丘。
wáng mǎng tiān fèng èr nián é yán huáng shān gōng yǒu sǐ lóng zhī yì hòu hàn zhū mǎng guāng wǔ fù xīng
王莽天凤二年,讹言黄山宫有死龙之异,后汉诛莽,光武复兴。
xū yán yóu rán kuàng yú shí yá
虚言犹然,况于实邪?
fu xīng chén lì tiān yóu wàn guó zhī fù wáng zhě yě
夫星辰丽天,犹万国之附王者也。
xià jiāng pàn shàng gù xīng yì pàn tiān
下将畔上,故星亦畔天。
shí zhě ān lèi zhuì zhě shī shì
石者安类,坠者失势。
chūn qiū wǔ dàn yǔn sòng qí hòu xiāng gōng wèi chu suǒ zhí
春秋五石陨宋,其后襄公为楚所执。
qín zhī wáng yě shí yǔn dōng jùn
秦之亡也,石陨东郡。
jīn sǔn fú fēng yǔ xiān dì yuán líng xiāng jìn bù yǒu dà sàng bì yǒu pàn nì
今损扶风,与先帝园陵相近,不有大丧,必有畔逆。
àn chūn qiū yǐ lái jí gǔ dì wáng wèi yǒu hé qīng jí xué mén zì huài zhě yě
案春秋以来及古帝王,未有河清及学门自坏者也。
chén yǐ wéi hé zhě zhū hóu wèi yě
臣以为河者,诸侯位也。
qīng zhě shǔ yáng zhuó zhě shǔ yīn
清者属阳,浊者属阴。
hé dāng zhuó ér fǎn qīng zhě yīn yù wèi yáng zhū hóu yù wèi dì yě
河当浊而反清者,阴欲为阳,诸侯欲为帝也。
tài xué tiān zǐ jiào huà zhī gōng qí mén wú gù zì huài zhě yán wén dé jiāng sàng jiào huà fèi yě
太学,天子教化之宫,其门无故自坏者,言文德将丧,教化废也。
jīng fáng yì zhuàn yuē hé shuǐ qīng tiān xià píng
京房《易传》曰:“河水清,天下平。
jīn tiān chuí jǐn de tǔ yāo rén lì yì sān zhě bìng shí ér yǒu hé qīng yóu chūn qiū lín bù dàng jiàn ér jiàn kǒng zǐ shū zhī yǐ wéi yì yě
”今天垂尽,地吐妖,人厉疫,三者并时而有河清,犹春秋麟不当见而见,孔子书之以为异也。
chén qián shàng láng yá gōng chóng shòu gàn jí shén shū bù hé míng tīng
臣前上琅邪宫崇受干吉神书,不合明听。
chén wén bù gǔ míng zi mèng xià xī shuài yín yú shǐ qiū wù yǒu wēi ér zhì xìn rén yǒu jiàn ér yán zhōng
臣闻布谷鸣子孟夏,蟋蟀吟于始秋,物有微而志信,人有贱而言忠。
chén suī zhì jiàn chéng yuàn cì qīng xián jí jìn suǒ yán
臣虽至贱,诚愿赐清闲,极尽所言。
shū zòu bù xǐng
书奏不省。
shí yú rì fù shàng shū yuē
十余日,复上书曰:
chén fú jiàn tài bái běi rù shù rì fù chū dōng fāng qí zhàn dāng yǒu dà bīng zhōng guó ruò sì yí qiáng
臣伏见太白北入数日,复出东方,其占当有大兵,中国弱,四夷强。
chén yòu tuī bù yíng huò jīn dāng chū ér qián bì yǒu yīn móu
臣又推步,荧惑今当出而潜,必有阴谋。
jiē yóu yù duō yuān jié zhōng chén bèi lù
皆由狱多冤结,忠臣被戮。
dé xīng suǒ yǐ jiǔ shǒu zhí fǎ yì wèi cǐ yě
德星所以久守执法,亦为此也。
bì xià yi chéng tiān yì lǐ chá yuān yù wèi liú zhì chéng jìn kuī chú zuì pì zhuī lù li yún dù zhòng děng zǐ sūn
陛下宜承天意,理察冤狱,为刘质、成瑨亏除罪辟,追录李云、杜众等子孙。
fu tiān zǐ shì tiān bù xiào zé rì shí xīng dǒu
夫天子事天不孝,则日食星斗。
bǐ nián rì shí yú zhēng shuò sān guāng bù míng wǔ wěi cuò lì
比年日食于正朔,三光不明,五纬错戾。
qián zhě gōng chóng suǒ xiàn shén shū zhuān yǐ fèng tiān de shùn wǔ xíng wèi běn yì yǒu xīng guó guǎng sì zhī shù
前者宫崇所献神书,专以奉天地顺五行为本,亦有兴国广嗣之术。
qí wén yì xiǎo cān tóng jīng diǎn ér shùn dì bù xíng gù guó yìn bù xīng xiào chōng xiào zhì pín shì duǎn zuò
其文易晓,参同经典,而顺帝不行,故国胤不兴,孝冲、孝质频世短祚。
chén yòu wén zhī dé zhǔ suǒ hǎo zì fēi zhèng dào shén wéi shēng nüè
臣又闻之,得主所好,自非正道,神为生虐。
gù zhōu shuāi zhū hóu yǐ lì zhēng xiāng shàng yú shì xià yù shēn xiū sòng wàn péng shēng rèn bǐ zhī tú shēng yú qí shí
故周衰,诸侯以力征相尚,于是夏育、申休、宋万、彭生、任鄙之徒生于其时。
yīn zhòu hào sè dá yǐ shì chū
殷纣好色,妲已是出。
yè gōng hào lóng zhēn lóng yóu tíng
叶公好龙,真龙游廷。
jīn huáng mén cháng shì tiān xíng zhī rén bì xià ài dài jiān bèi cháng chǒng xì sì wèi zhào qǐ bù wèi cǐ
今黄门常侍,天刑之人,陛下爱待,兼倍常宠,系嗣未兆,岂不为此?
tiān guān huàn zhě xīng bù zài zǐ gōng ér zài tiān shì míng dāng gěi shǐ zhǔ shì lǐ yě
天官宦者星不在紫宫而在天市,明当给使主市里也。
jīn nǎi fǎn chǔ cháng bó zhī wèi shí fēi tiān yì
今乃反处常伯之位,实非天意。
yòu wén gōng zhōng lì huáng lǎo fú tú zhī cí
又闻宫中立黄、老、浮屠之祠。
cǐ dào qīng xū guì shàng wú wéi hǎo shēng wù shā shěng yù qù shē
此道清虚,贵尚无为,好生恶杀,省欲去奢。
jīn bì xià shì yù bù qù shā fá guò lǐ jì guāi qí dào qǐ huò qí zuò zāi
今陛下嗜欲不去,杀罚过理,既乖其道,岂获其祚哉!
huò yán lǎo zi rù yí dí wèi fú tú
或言老子入夷狄为浮屠。
fú tú bù sān xiǔ sāng xià bù yù jiǔ shēng ēn ài jīng zhī zhì yě
浮屠不三宿桑下,不欲久生恩爱,精之至也。
tiān shén yí yǐ hǎo nǚ fú tú yuē cǐ dàn gé náng shèng xuè
天神遗以好女,浮屠曰:“此但革囊盛血。
suì bù miǎn zhī
”遂不眄之。
qí shǒu yī rú cǐ nǎi néng chéng dào
其守一如此,乃能成道。
jīn bì xià yín nǚ yàn fù jí tiān xià zhī lì gān féi yǐn měi dān tiān xià zhī wèi nài hé yù rú huáng lǎo hu
今陛下淫女艳妇,极天下之丽,甘肥饮美,单天下之味,奈何欲如黄、老乎?
shū shàng jí zhào yì shàng shū wèn zhuàng
书上,即召诣尚书问状。
jiè yuē chén wén gǔ zhě běn wú huàn chén wǔ dì mò chūn qiū gāo shù yóu hòu gōng shǐ zhì zhī ěr
楷曰:“臣闻古者本无宦臣,武帝末,春秋高,数游后宫,始置之耳。
hòu shāo jiàn rèn zhì yú shùn dì suì yì fán chì
后稍见任,至于顺帝,遂益繁炽。
jīn bì xià jué zhī shí bèi yú qián
今陛下爵之,十倍于前。
zhì jīn wú jì sì zhě qǐ dú hǎo zhī ér shǐ zhī rán hu
至今无继嗣者,岂独好之而使之然乎?
shàng shū shàng qí duì zhào xià yǒu sī chǔ zhèng
”尚书上其对,诏下有司处正。
shàng shū chéng zhǐ zòu yuē qí huàn zhě zhī guān fēi jìn shì suǒ zhì
尚书承旨奏曰:“其宦者之官,非近世所置。
hàn chū zhāng zé wèi dà yè zhě zuǒ jiàng hòu zhū zhū lǚ
汉初张泽为大谒者,佐绛侯诛诸吕;
xiào wén shǐ zhào tán cān chéng ér zǐ sūn chāng shèng
孝文使赵谈参乘,而子孙昌盛。
jiè bù zhèng cí lǐ zhǐ chén yào wù ér xī yán pò lǜ wéi bèi jīng yì jiǎ jiè xīng xiù wěi tuō shén líng zào hé sī yì wū shàng wǎng shì
楷不正辞理,指陈要务,而析言破律,违背经艺,假借星宿,伪托神灵,造合私意,诬上罔事。
qǐng xià sī lì zhèng kǎi zuì fǎ shōu sòng luò yáng yù
请下司隶,正楷罪法,收送洛阳狱。
dì yǐ jiè yán suī jī qiè rán jiē tiān wén héng xiàng zhī shù gù bù zhū yóu sī kòu lùn xíng
”帝以楷言虽激切,然皆天文恒象之数,故不诛,犹司寇论刑。
chū shùn dì shí láng yá gōng chóng yì què shàng qí shī gàn jí yú qǔ yáng quán shuǐ shàng suǒ de shén shū bǎi qī shí juǎn jiē piāo bái sù zhū jiè qīng shǒu zhū mù hào tài píng qīng lǐng shū
初,顺帝时,琅邪宫崇诣阙,上其师干吉于曲阳泉水上所得神书百七十卷,皆缥白素朱介青首朱目,号《太平清领书》。
qí yán yǐ yīn yáng wǔ xíng wèi jiā ér duō wū xí zá yǔ
其言以阴阳五行为家,而多巫觋杂语。
yǒu sī zòu chóng suǒ shàng yāo wàng bù jīng nǎi shōu zāng zhī
有司奏崇所上妖妄不经,乃收臧之。
hòu zhāng jué pō yǒu qí shū yān
后张角颇有其书焉。
jí líng dì jí wèi yǐ kǎi shū wéi rán
及灵帝即位,以楷书为然。
tài fù chén fán jǔ fāng zhèng bù jiù
太傅陈蕃举方正,不就。
xiāng lǐ zōng zhī měi tài shǒu zhì zhé zhì lǐ qīng
乡里宗之,每太守至,辄致礼清。
zhōng píng zhōng yǔ xún shuǎng zhèng xuán jù yǐ bó shì zhēng bù zhì zú yú jiā
中平中,与荀爽、郑玄俱以博士征,不至,卒于家。
lùn yuē gǔ rén yǒu yún shàn yán tiān zhě bì yǒu yàn yú rén
论曰:古人有云:“善言天者,必有验于人。
ér zhāng héng yì yún tiān wén lì shǔ yīn yáng zhàn hòu jīn suǒ yí jí yě
”而张衡亦云:“天文历数,阴阳占候,今所宜急也。
láng yǐ xiāng jiè néng yǎng zhān fǔ chá cān zhū rén shì huò fú jí xiōng jì yīng yǐn zhī jiào yì yì míng
”郎𫖮、襄楷能仰瞻俯察,参诸人事,祸福吉凶既应,引之教义亦明。
cǐ gài dào shù suǒ yǐ yǒu bǔ yú shí hòu rén suǒ dāng qǔ jiàn zhě yě
此盖道术所以有补于时,后人所当取鉴者也。
rán ér qí bì hǎo wū gù jūn zi bù yǐ zhuān xīn yān
然而其敝好巫,故君子不以专心焉。
zàn yuē zhòng huán shù shēn pú chē lǚ xún
赞曰:仲桓术深,蒲车屡寻。
sū jìng fēi shū qīng wǒ jiù yīn
苏竟飞书,清我旧阴。
xiāng láng zāi jiè shí yóu zhèng yín
襄、郎灾戒,实由政淫。