cài yōng zì bó jiē chén liú yǔ rén yě
蔡邕字伯喈,陈留圉人也。
liù shì zǔ xūn hǎo huáng lǎo píng dì shí wéi méi fù lìng
六世祖勋,好黄、老,平帝时为眉阝令。
wáng mǎng chū shòu yǐ róng lián lǜ
王莽初,授以B446戎连率。
xūn duì yìn shòu yǎng tiān tàn yuē wú cè míng hàn shì sǐ guī qí zhèng
勋对印绶仰天叹曰:“吾策名汉室,死归其正。
xī zēng zǐ bù shòu jì sūn zhī cì kuàng kě shì èr xìng zāi
昔曾子不受季孙之赐,况可事二姓哉?
suì xié jiāng jiā shǔ táo rù shēn shān yǔ bào xuān zhuō mào děng tóng bù shì xīn shì
”遂携将家属,逃入深山,与鲍宣、卓茂等同不仕新室。
fù léng yì yǒu qīng bái xíng shì yuē zhēn dìng gōng
父棱,亦有清白行,谥曰贞定公。
yōng xìng dǔ xiào mǔ cháng zhì bìng sān nián yōng zì fēi hán shǔ jié biàn wèi cháng jiě jīn dài bù qǐn mèi zhě qī xún
邕性笃孝,母常滞病三年,邕自非寒暑节变,未尝解襟带,不寝寐者七旬。
mǔ zú lú yú zhǒng cè dòng jìng yǐ lǐ
母卒,庐于冢侧,动静以礼。
yǒu tù xùn rǎo qí shì bàng yòu mù shēng lián lǐ yuǎn jìn qí zhī duō wǎng guān yān
有菟驯扰其室傍,又木生连理,远近奇之,多往观焉。
yǔ shū fù cóng dì tóng jū sān shì bù fēn cái xiāng dǎng gāo qí yì
与叔父从弟同居,三世不分财,乡党高其义。
shǎo bó xué shī shì tài fù hú guǎng
少博学,师事太傅胡广。
hǎo cí zhāng shù shù tiān wén miào cāo yīn lǜ
好辞章、数术、天文,妙操音律。
huán dì shí zhōng cháng shì xú huáng zuǒ guàn děng wǔ hòu shàn zì wén yōng shàn gǔ qín suì bái tiān zi chì chén liú tài shǒu dū cù fā qiǎn
桓帝时,中常侍徐璜、左悺等五侯擅恣,闻邕善鼓琴,遂白天子,敕陈留太守督促发遣。
yōng bù dé yǐ xíng dào yǎn shī chēng jí ér guī
邕不得已,行到偃师,称疾而归。
xián jū wán gǔ bù jiāo dāng shì
闲居玩古,不交当世。
gǎn dōng fāng shuò kè nán jí yáng xióng bān gù cuī yīn zhī tú shè yí yǐ zì tōng nǎi zhēn zhuó qún yán wěi qí shì ér jiáo qí fēi zuò shì huì yǐ jiè lì yún ěr
感东方朔《客难》及杨雄、班固、崔骃之徒设疑以自通,乃斟酌群言,韪其是而矫其非,作《释诲》以戒厉云尔。
yǒu wu shì gōng zǐ huì yú huá diān hú lǎo yuē gài wén shèng rén zhī dà bǎo yuē wèi gù yǐ rén shǒu wèi yǐ cái jù rén
有务世公子诲于华颠胡老曰:“盖闻圣人之大宝曰位,故以仁守位,以财聚人。
rán zé yǒu wèi sī guì yǒu cái sī fù xíng yì dá dào shì zhī sī yě
然则有位斯贵,有财斯富,行义达道,士之司也。
gù yī zhì yǒu fù dǐng zhī zhòng ní shè zhí biān zhī yán nìng zi yǒu qīng shāng zhī gē bǎi lǐ yǒu huàn niú zhī shì
故伊挚有负鼎之C674,仲尼设执鞭之言,宁子有清商之歌,百里有豢牛之事。
fu rú shì zé shèng zhé zhī tōng qù gǔ rén zhī míng zhì yě
夫如是,则圣哲之通趣,古人之明志也。
fū zǐ shēng qīng mù zhī shì bǐng chún hé zhī líng tán sī diǎn jí yùn dú liù jīng ān pín lè jiàn yǔ shì wú yíng chén jīng zhòng yuān kàng zhì gāo míng bāo kuò wú wài zōng xī wú xíng qí yǐ jiǔ yǐ
夫子生清穆之世,禀醇和之灵,覃思典籍,韫椟《六经》,安贫乐贱,与世无营,沈精重渊,抗志高冥,包括无外,综析无形,其已久矣。
céng bù néng bá cuì chū qún yáng fāng fēi wén
曾不能拔萃出群,扬芳飞文。
dēng tiān tíng xù yí lún sǎo liù hé zhī huì tè qīng yǔ miào zhī āi chén lián guāng máng yú bái rì shǔ yán qì yú jǐng yún shí shì suì mù mò ér wú wén
登天庭,序彝伦,扫六合之秽慝,清宇庙之埃尘,连光芒于白日,属炎气于景云,时逝岁暮,默而无闻。
xiǎo zi huò yān shì yǐ yǒu yún
小子惑焉,是以有云。
fāng jīn shèng shàng kuān míng fǔ bì xián zhī chóng yīng yì wěi bù zhuì yú de dé hóng zhě jiàn zǎi xiàng ér liè tǔ cái xiàn zhě hé róng lù ér méng cì
方今圣上宽明,辅弼贤知,崇英逸伟,不坠于地,德弘者建宰相而裂土,才羡者荷荣禄而蒙赐。
hé yì huí tú yào zhì fǔ yǎng qǔ róng ji dāng shì zhī lì dìng bù bá zhī gōng róng jiā zōng yú cǐ shí yí bù miè zhī lìng zōng
盍亦回涂要至,俯仰取容,辑当世之利,定不拔之功,荣家宗于此时,遗不灭之令踪?
fu dú wèi zhī sī yá hé wéi shǒu bǐ ér bù tōng cǐ
夫独未之思邪,何为守彼而不通此?
hú lǎo ào rán ér xiào yuē ruò gōng zǐ suǒ wèi dǔ nuǎn mèi zhī lì ér wàng zhāo zhé zhī hài
胡老傲然而笑曰:“若公子,所谓睹暖昧之利,而忘昭哲之害;
zhuān bì chéng zhī gōng ér hū cuō diē zhī bài zhě yǐ
专必成之功,而忽蹉跌之败者已。
gōng zǐ sù ěr liǎn mèi ér xìng yuē hú wéi qí rán yě
”公子谡尔敛袂而兴曰:“胡为其然也?
hú lǎo yuē jū wú jiāng shì rǔ
”胡老曰:“居,吾将释汝。
xī zì tài jí jūn chén shǐ jī yǒu xī huáng zhī hóng shǒu táng yú zhī zhì shí
昔自太极,君臣始基,有羲皇之洪守,唐、虞之至时。
sān dài zhī lóng yì yǒu jī xī wǔ bó fú huī qín ér fǔ zhī
三代之隆,亦有缉熙,五伯扶徽,勤而抚之。
yú sī yǐ xiáng tiān wǎng zòng rén wáng tú huài tài jí jūn chén tǔ bēng shàng xià wǎ jiě
于斯已降,天网纵,人B163B12D,王涂坏,太极B12D,君臣土崩,上下瓦解。
yú shì zhì zhě pìn zhà biàn zhě chí shuō
于是智者聘诈,辩者驰说。
wǔ fū fèn lüè zhàn shì jiǎng ruì
武夫奋略,战士讲锐。
diàn hài fēng chí wù sàn yún pī biàn zhà guāi guǐ yǐ hé shí yí
电骇风驰,雾散云披,变诈乖诡,以合时宜。
huò huà yī cè ér wǎn wàn jīn huò tán chóng cháo ér xī ruì guī
或画一策而绾万金,或谈崇朝而锡瑞珪。
lián héng zhě liù yìn lěi luò hé zòng zhě pián zǔ liú lí
连衡者六印磊落,合从者骈组流离。
lóng guì xī xí jī fù wú yá jù qiǎo dǎo jī yǐ wàng qí wēi
隆贵翕习,积富无崖,据巧蹈机,以忘其危。
fu huá lí dì ér wèi tiáo qù gàn ér kū nǚ yě róng ér yín shì bèi dào ér gū
夫华离蔕而萎,条去干而枯,女冶容而淫,士背道而辜。
rén huǐ qí mǎn shén jí qí yá lì duān shǐ méng hài jiàn yì yá
人毁其满,神疾其邪,利端始萌,害渐亦牙。
sù sù fāng gū yāo yāo shì jiā yù fēng qí wū nǎi bù qí jiā
速速方毂,夭夭是加,欲丰其屋,乃蔀其家。
shì gù tiān dì pǐ bì shèng zhé qián xíng shí mén shǒu chen jū ruò ǒu gēng yán chù bào pú qú yuàn bǎo shēng qí rén guī lè kǒng zǐ sī zhēng yōng qú cān chéng shì ér yí qīng
是故天地否闭,圣哲潜形,石门守晨,沮、溺耦耕,颜歜抱璞,蘧瑗保生,齐人归乐,孔子斯征,雍渠骖乘,逝而遗轻。
fu qǐ ào zhǔ ér bèi guó hu
夫岂傲主而背国乎?
dào bù kě yǐ qīng yě
道不可以倾也。
qiě wǒ wén zhī rì nán zhì zé huáng zhōng yīng róng fēng dòng ér yú shàng bīng ruí bīn tǒng zé wēi yīn méng jiān jiā cāng ér bái lù níng
“且我闻之,日南至则黄钟应,融风动而鱼上冰,蕤宾统则微阴萌,蒹葭苍而白露凝。
hán shǔ xiāng tuī yīn yáng dài xīng yùn jí zé huà lǐ luàn xiāng chéng
寒暑相推,阴阳代兴,运极则化,理乱相承。
jīn dà hàn shào táo táng zhī hóng liè dàng sì hǎi zhī cán zāi lóng yǐn tiān zhī gāo chāi huán de zhī jī
今大汉绍陶唐之洪烈,荡四海之残灾,隆隐天之高,拆𫄠地之基。
huáng dào wéi róng dì yóu xiǎn zhǐ shù lèi hán gān shǔn zī
皇道惟融,帝猷显ぶ,汦々庶类,含甘吮滋。
jiǎn liù hé zhī qún pǐn jì zhī hu yōng xī qún liáo gōng jǐ yú zhí sī shèng zhǔ chuí gǒng hu liǎng yíng
检六合之群品,济之乎雍熙,群僚恭己于职司,圣主垂拱乎两楹。
jūn chén mù mù shǒu zhī yǐ píng jì jì duō shì duān wěi jìn tīng hóng jiàn yíng jiē zhèn lù chōng tíng
君臣穆穆,守之以平,济济多士,端委缙𬘩,鸿渐盈阶,振鹭充庭。
pì yóu zhōng shān zhī yù sì bīn zhī shí lèi guī bì bù wéi zhī yíng cǎi fú qìng bù wéi zhī suǒ
譬犹钟山之玉,泗滨之石,累珪璧不为之盈,采浮磬不为之索。
nǎng zhě hóng yuán pì ér sì ào jí wǔ gōng dìng ér gān gē jí xiǎn yǔn ràng ér jí fǔ yàn chéng pú jié ér jìn kǎi rù
曩者,洪源辟而四隩集,武功定而干戈戢,猃狁攘而吉甫宴,城濮捷而晋凯入。
gù dāng qí yǒu shì yě zé suō lì bìng zǎi huàn jiǎ yáng fēng bù gěi yú wu
故当其有事也,则蓑笠并载,擐甲扬锋,不给于务;
dāng qí wú shì yě
当其无事也。
zé shū shēn huǎn pèi míng yù yǐ bù chuò yǒu yú yù
则舒绅缓佩,鸣玉以步,绰有余裕。
fu shì chén mén zǐ yù zhī zú tiān lóng qí hù zhǔ fēng qí lù
“夫世臣、门子,B358御之族,天隆其祜,主丰其禄。
bào yīng cóng róng jué wèi zì cóng shè xū lǐ rán yú guān wěi guì
抱膺从容,爵位自从,摄须理髯,余官委贵。
qí qǔ jìn yě shùn qīng zhuǎn yuán bù zú yǐ yù qí biàn
其取进也,顺倾转圆,不足以喻其便;
qūn xún fàng xǐ bù zú yǐ kuàng qí yì
逡巡放屣,不足以况其易。
fú fū yǒu yì qún zhī cái rén rén yǒu yōu shàn zhī zhì
夫夫有逸群之才,人人有优赡之智。
tóng zǐ bù wèn yí yú lǎo chéng tóng méng bù jī móu yú xiān shēng
童子不问疑于老成,瞳蒙不稽谋于先生。
xīn tián dàn yú shǒu gāo yì wú wéi yú chí yíng
心恬淡于守高,意无为于持盈。
càn hu huáng huáng mò fēi huá róng
粲乎煌煌,莫非华荣。
míng zhé pō yān bù shī suǒ níng
明哲泊焉,不失所宁。
kuáng yín zhèn dàng nǎi luàn qí qíng
狂淫振荡,乃乱其情。
tān fū xùn cái kuā zhě sǐ quán
贪夫殉财,夸者死权。
zhān yǎng cǐ shì tǐ zào xīn fán
瞻仰此事,体躁心烦。
àn qiān yíng zhī xiào mí sǔn yì zhī shù
暗谦盈之效,迷损益之数。
chěng nú tái yú xiū lù mù qí jì ér zēng qū bēi fǔ hu wài qī zhī mén qǐ zhù hu jìn guì zhī yù
骋驽骀于修路,慕骐骥而增驱,卑俯乎外戚之门,乞助乎近贵之誉。
róng xiǎn wèi fù cóng ér diān bó xià huò xūn xū zhī gū gāo shòu miè jiā zhī zhū
荣显未副,从而颠踣,下获薰胥之辜,高受灭家之诛。
qián chē yǐ fù xí guǐ ér wù céng bù jiàn huò yǐ zhī wèi jù
前车已覆,袭轨而骛,曾不鉴祸,以知畏惧。
yǔ wéi dào zāi hài qí ruò shì
予惟悼哉,害其若是!
tiān gāo dì hòu jú ér zhī
天高地厚,跼而E575之。
yuàn qǐ zài míng huàn shēng bù sī
怨岂在明,患生不思。
zhàn zhàn jīng jīng bì shèn jué yóu
战战兢兢,必慎厥尤。
qiě yòng zhī zé xíng shèng xùn yě
“且用之则行,圣训也;
shě zhī zé cáng zhì shùn yě
舍之则藏,至顺也。
fu jiǔ hé yíng yì fēi yī suǒ fáng
夫九河盈溢,非一B359所防;
dài jiǎ bǎi wàn fēi yī yǒng suǒ kàng
带甲百万,非一勇所抗。
jīn zi zé pǐ fū yǐ qīng yǔ zhòu yōng kě yǐ shuǐ hàn ér lèi yáo tāng hu
今子责匹夫以清宇宙,庸可以水旱而累尧、汤乎?
jù yān yán zhī huǐ hé guāng máng zhī gǎn yáng zāi
惧烟炎之毁B35A,何光芒之敢扬哉!
qiě fú de jiāng zhèn ér shū xīng zhí jǐng wú jǐng zé rì yīn shí yuán shǒu kuān zé wàng shū tiǎo hòu wáng sù zé yuè cè nì
且夫地将震而枢星直,井无景则日阴食,元首宽则望舒朓,侯王肃则月侧匿。
shì yǐ jūn zǐ tuī wēi dá zhe xún duān jiàn xù lǚ shuāng zhī bīng lù lù zhī shǔ
是以君子推微达著,寻端见绪,履霜知冰,路露知暑。
shí xíng zé xíng shí zhǐ zé zhǐ xiāo xī yíng chōng qǔ zhū tiān jì
时行则行,时止则止,消息盈冲,取诸天纪。
lì yòng zāo tài kě yǔ chù fǒu lè tiān zhī mìng chí shén rèn jǐ
利用遭泰,可与处否,乐天知命,持神任己。
qún chē fāng bēn hu xiǎn lù ān néng yǔ zhī qí guǐ
群车方奔乎险路,安能与之齐轨?
sī wēi nàn ér zì yù gù zài jiàn ér bù chǐ
思危难而自豫,故在贱而不耻。
fāng jiāng chěng chí hu diǎn jí zhī chóng tu xiū xī hu rén yì zhī yuān sǒu pán xuán hu zhōu kǒng zhī tíng yǔ yī rú mò ér yǔ wèi you
方将骋驰乎典籍之崇涂,休息乎仁义之渊薮,槃旋乎周、孔之庭宇,揖儒、墨而与为友。
shū zhī zú yǐ guāng sì biǎo shōu zhī zé mò néng zhī qí suǒ yǒu
舒之足以光四表,收之则莫能知其所有。
ruò nǎi dīng qiān zǎi zhī yùn yīng shén líng zhī fú kǎi chāng hé chéng tiān qú yōng huá gài ér fèng huáng shū nà xuán cè yú shèng dé xuān tài píng yú zhōng qū
若乃丁千载之运,应神灵之符,闿阊阖,乘天衢,拥华盖而奉皇枢,纳玄策于圣德,宣太平于中区。
jì hé móu cóng yǐ zhī tú yě
计合谋从,已之图也;
xūn jì bù lì yǔ zhī gū yě
勋绩不立,予之辜也。
guī fèng shān yì wù lù bù chú yǒng yuè cǎo lái zhī jiàn qí yú
龟凤山翳,雾露不除,踊跃草莱,只见其愚。
bù wǒ zhī zhě jiāng wèi zhī yū
不我知者,将谓之迂。
xiū yè sī zhēn qì cǐ yān rú
修业思真,弃此焉如?
jìng yǐ sì mìng bù bù yú
静以俟命,不B277不渝。
bǎi suì zhī hòu guī hu qí jū
‘百岁之后,归乎其居。
xìng qí huò chēng tiān suǒ yòu yě
’幸其获称,天所诱也。
hǎn màn ér yǐ fēi yǐ jiù yě
罕漫而已,非已咎也。
xī bó yì zōng shēng yú niǎo yǔ
昔伯翳综声于鸟语,
gé lú biàn yīn yú míng niú
葛卢辩音于鸣牛,
dǒng fù shòu shì yú huàn lóng
董父受氏于豢龙,
xī zhòng gōng dé yú héng zhōu
奚仲供德于衡辀,
chuí shì xìng zhèng yú qiǎo gōng
倕氏兴政于巧工,
zào fù dēng yù yú huá liú
造父登御于骅骝,
fēi zǐ xiǎng tǔ yú shàn yǔ
非子享土于善圉,
láng shěn qǔ yòu yú qín qiú
狼瞫取右于禽囚,
gōng fù bì jīng yú jīn jiǎo
弓父毕精于筋角,
fēi míng yǒng yú fù liú
B447非明勇于赴流,
shòu wáng chuàng jī yú gé wǔ
寿王创基于格五,
dōng fāng yào xìng yú tán yōu
东方要幸于谈优,
shàng guān xiào lì yú zhí gài
上官效力于执盖,
hóng yáng jù xiāng yú yùn chóu
弘羊据相于运筹。
pū bù néng cān jì yú ruò rén gù bào pú ér yōu yóu
仆不能参迹于若人,故抱璞而优游。
yú shì gōng zǐ yǎng shǒu jiàng jiē niǔ ní ér bì
于是公子仰首降阶,忸怩而避。
hú lǎo nǎi yáng héng hán xiào yuán qín ér gē
胡老乃扬衡含笑,援琴而歌。
gē yuē liàn yú xīn xī jìn tài qīng dí huì zhuó xī cún zhèng líng
歌曰:“练余心兮浸太清,涤秽浊兮存正灵。
hé yè chàng xī shén qì níng qíng zhì pō xī xīn tíng tíng shì yù xi xī wú yóu shēng
和液畅兮神气宁,情志泊兮心亭亭,嗜欲息兮无由生。
chuō yǔ zhòu ér yí sú xī miǎo piān piān ér dú zhēng
踔宇宙而遗俗兮,眇翩翩而独征。
jiàn níng sān nián pì sī tú qiáo xuán fǔ xuán shén jìng dài zhī
建宁三年,辟司徒桥玄府,玄甚敬待之。
chū bǔ hé píng zhǎng
出补河平长。
zhào bài láng zhōng jiào shū dōng guān
召拜郎中,校书东观。
qiān yì láng
迁议郎。
yōng yǐ jīng jí qù shèng jiǔ yuǎn
邕以经籍去圣久远,
wén zì duō miù
文字多谬,
sú rú chuān záo
俗儒穿凿,
yí wù hòu xué
疑误后学,
xī píng sì nián
熹平四年,
nǎi yǔ wǔ guān zhōng láng jiàng táng xī diǎn
乃与五官中郎将堂谿典,
guāng lù dài fu yáng cì
光禄大夫杨赐,
jiàn yì dài fū mǎ mì dī
谏议大夫马日䃅,
yì láng zhāng xún hán shuō
议郎张驯、韩说,
tài shǐ lìng dān yáng děng
太史令单飏等,
zòu qiú zhèng dìng liù jīng wén zì
奏求正定《六经》文字。
líng dì xǔ zhī yōng nǎi zì shū dān yú bēi shǐ gōng juān kè lì yú tài xué mén wài
灵帝许之,邕乃自书丹于碑,使工镌刻立于太学门外。
yú shì hòu rú wǎn xué xián qǔ zhèng yān
于是后儒晚学,咸取正焉。
jí bēi shǐ lì qí guān shì jí mó xiě zhě chē chéng rì qiān yú liǎng tián sāi jiē mò
及碑始立,其观视及摹写者,车乘日千余两,填塞街陌。
chū cháo yì yǐ zhōu jùn xiāng dǎng rén qíng bǐ zhōu nǎi zhì hūn yīn zhī jiā jí liǎng zhōu rén shì bù dé duì xiāng jiān lín
初,朝议以州郡相党,人情比周,乃制婚姻之家及两州人士不得对相监临。
zhì shì fù yǒu sān hù fǎ jìn jì zhuǎn mì xuǎn yòng jiān nán
至是复有三互法,禁忌转密,选用艰难。
yōu jì èr zhōu jiǔ quē bù bǔ
幽、冀二州,久缺不补。
yōng shàng shū yuē
邕上疏曰:
fú jiàn yōu jì jiù rǎng kǎi mǎ suǒ chū bǐ nián bīng jī jiàn zhì kōng hào
伏见幽、冀旧壤,铠马所出,比年兵饥,渐至空耗。
jīn zhě bǎi xìng xū xiàn wàn lǐ xiāo tiáo quē zhí jīng shí lì rén yán shǔ ér sān fǔ xuǎn jǔ yú yuè bù dìng
今者百姓虚县,万里萧条,阙职经时,吏人延属,而三府选举,逾月不定。
chén jīng guài qí shì ér lùn zhě yún bì sān hù
臣经怪其事,而论者云‘避三互’。
shí yī zhōu yǒu jìn dāng qǔ èr zhōu ér yǐ
十一州有禁,当取二州而已。
yòu èr zhōu zhī shì huò fù xiàn yǐ suì yuè hú yí chí yān yǐ shī shì huì
又二州之士,或复限以岁月,狐疑迟淹,以失事会。
yú yǐ wéi sān hù zhī jìn jìn zhī báo zhě jīn dàn shēn yǐ wēi líng míng qí xiàn lìng zài rèn zhī rén qǐ bù jiè jù ér dāng zuò shè sān hù zì shēng liú hé yá
愚以为三互之禁,禁之薄者,今但申以威灵,明其宪令,在任之人岂不戒惧,而当坐设三互,自生留阂邪?
xī hán ān guó qǐ zì tú zhōng zhū mǎi chén chū yú yōu jiàn bìng yǐ cái yi hái shǒu běn bāng
昔韩安国起自徒中,朱买臣出于幽贱,并以才宜,还守本邦。
yòu zhāng chǎng wáng mìng zhuó shòu jù zhōu
又张敞亡命,擢授剧州。
qǐ fù gù xún sān hù jì yǐ mò zhì hu
岂复顾循三互,继以末制乎?
sān gōng míng zhī èr zhōu zhī yào suǒ yí sù dìng dāng yuè jìn qǔ néng yǐ jiù shí bì
三公明知二州之要,所宜速定,当越禁取能,以救时敝;
ér bù gù zhèng chén zhī yì gǒu bì qīng wēi zhī kē xuǎn yòng jī zhì yǐ shī qí rén
而不顾争臣之义,苟避轻微之科,选用稽滞,以失其人。
chén yuàn bì xià shàng zé xiān dì juān chú jìn jìn qí zhū zhōu cì shǐ qì yòng kě huàn zhě wú jū rì yuè sān hù yǐ chà jué zhōng
臣愿陛下上则先帝,蠲除近禁,其诸州刺史器用可换者,无拘日月三互,以差厥中。
shū zòu bù xǐng
书奏不省。
chū dì hào xué zì zào huáng xī piān wǔ shí zhāng yīn yǐn zhū shēng néng wéi wén fù zhě
初,帝好学,自造《皇羲篇》五十章,因引诸生能为文赋者。
běn pō yǐ jīng xué xiāng zhāo hòu zhū wèi chǐ dú jí gōng shū niǎo zhuàn zhě jiē jiā yǐn zhào suì zhì shù shí rén
本颇以经学相招,后诸为尺牍及工书鸟篆者,皆加引召,遂至数十人。
shì zhōng jì jiǔ lè sōng gǔ hù duō yǐn wú xíng qù shì zhī tú bìng dài zhì hóng dōu mén xià xī chén fāng sú lǘ lǐ xiǎo shì dì shén yuè zhī dài yǐ bù cì zhī wèi
侍中祭酒乐松、贾护,多引无行趣势之徒,并待制鸿都门下,熹陈方俗闾里小事,帝甚悦之,待以不次之位。
yòu shì gǔ xiǎo mín wèi xuān líng xiào zǐ zhě fù shù shí rén xī chú wèi láng zhōng tài zǐ shè rén
又市贾小民,为宣陵孝子者,复数十人,悉除为郎中、太子舍人。
shí pín yǒu léi tíng jí fēng shāng shù bá mù dì zhèn yǔn báo huáng chóng zhī hài
时频有雷霆疾风,伤树拔木,地震、陨雹、蝗虫之害。
yòu xiān bēi fàn jìng yì fù jí mín
又鲜卑犯境,役赋及民。
liù nián qī yuè zhì shū yǐn jiù gào qún chén gè chén zhèng yào suǒ dāng shī xíng
六年七月,制书引咎,诰群臣各陈政要所当施行。
yōng shàng fēng shì yuē
邕上封事曰:
chén fú dú shèng zhǐ suī zhōu chéng yù fēng xùn zhū zhí shì xuān wáng zāo hàn mì wù zhī wèi wú yǐ huò jiā
臣伏读圣旨,虽周成遇风,讯诸执事,宣王遭旱,密勿祗畏,无以或加。
chén wén tiān jiàng zāi yì yuán xiàng ér zhì
臣闻天降灾异,缘象而至。
pì lì shù fā dài xíng zhū fán duō zhī suǒ shēng yě
辟历数发,殆刑诛繁多之所生也。
fēng zhě tiān zhī hào lìng suǒ cóng jiào rén yě
风者天之号令,所从教人也。
fu zhāo shì shàng dì zé zì huái duō fú
夫昭事上帝,则自怀多福;
zōng miào zhì jìng zé guǐ shén yǐ zhe
宗庙致敬,则鬼神以著。
guó zhī dà shì shí xiān sì diǎn tiān zǐ shèng gōng suǒ dāng gōng shì
国之大事,实先祀典,天子圣躬所当恭事。
chén zì zài zǎi fǔ jí bèi zhū yī yíng qì wǔ jiāo ér chē jià xī chū sì shí zhì jìng lǚ wěi yǒu sī suī yǒu jiě chú yóu wèi shū fèi
臣自在宰府,及备朱衣,迎气五郊,而车驾稀出,四时至敬,屡委有司,虽有解除,犹为疏废。
gù huáng tiān bú yuè xiǎn cǐ zhū yì
故皇天不悦,显此诸异。
hóng fàn chuán yuē zhèng bèi dé yǐn jué fēng fā wū zhé mù
《鸿范传》曰:“政悖德隐,厥风发屋折木。
kūn wéi dì dào yì chēng ān zhēn
”《坤》为地道,《易》称安贞。
yīn qì fèn shèng zé dāng jìng fǎn dòng fǎ wéi xià pàn
阴气愤盛,则当静反动,法为下叛。
fū quán bù zài shàng zé báo shāng wù
夫权不在上,则雹伤物;
zhèng yǒu kē bào zé hǔ láng shí rén
政有苛暴,则虎狼食人;
tān lì shāng mín zé huáng chóng sǔn jia
贪利伤民,则蝗虫损稼。
qù liù yuè èr shí bā rì tài bái yǔ yuè xiàng pò bīng shì è zhī
去六月二十八日,太白与月相迫,兵事恶之。
xiān bēi fàn sāi suǒ cóng lái yuǎn jīn zhī chū shī wèi jiàn qí lì
鲜卑犯塞,所从来远,今之出师,未见其利。
shàng wéi tiān wén xià nì rén shì
上违天文,下逆人事。
chéng dāng bó lǎn zhòng yì cóng qí ān zhě
诚当博览众议,从其安者。
chén bù shèng fèn mǎn jǐn tiáo yi suǒ shī xíng qī shì biǎo zuǒ
臣不胜愤满,谨条宜所施行七事表左:
yī shì míng táng yuè lìng tiān zǐ yǐ sì lì jí jì xià zhī jié yíng wǔ dì yú jiāo suǒ yǐ dǎo zhì shén qì qí fú fēng nián
一事:明堂月令,天子以四立及季夏之节,迎五帝于郊,所以导致神气,祈福丰年。
qīng miào jì sì zhuī wǎng xiào jìng yǎng lǎo pì yōng shì rén lǐ huà jiē dì zhě zhī dà yè zǔ zōng suǒ zhī fèng yě
清庙祭祀,追往孝敬,养老辟雍,示人礼化,皆帝者之大业,祖宗所祗奉也。
ér yǒu sī shù yǐ fán guó shū sàng gōng nèi chǎn shēng jí lì zú xiǎo wū lǚ shēng jì gù
而有司数以蕃国疏丧,宫内产生,及吏卒小污,屡生忌故。
qiè jiàn nán jiāo zhāi jiè wèi cháng yǒu fèi zhì yú tā sì zhé xìng yì yì
窃见南郊斋戒,未尝有废,至于它祀,辄兴异议。
qǐ nán jiāo bēi ér tā sì zūn zāi
岂南郊卑而它祀尊哉?
xiào yuán huáng dì cè shū yuē lǐ zhī zhì jìng mò zhòng yú jì suǒ yǐ jié xīn qīn fèng yǐ zhì sù zhī zhě yě
孝元皇帝策书曰:“礼之至敬,莫重于祭,所以竭心亲奉,以致肃祗者也。
yòu yuán hé gù shì fù shēn xiān diǎn
”又元和故事,复申先典。
qián hòu zhì shū tuī xīn kěn cè
前后制书,推心恳恻。
ér jìn zhě yǐ lái gèng rèn tài shǐ
而近者以来,更任太史。
wàng lǐ jìng zhī dà rèn jìn jì zhī shū jū xìn xiǎo gù yǐ kuī dà diǎn
忘礼敬之大,任禁忌之书,拘信小故,以亏大典。
lǐ qī qiè chǎn zhě zhāi zé bù rù cè shì zhī mén wú fèi jì zhī wén yě
《礼》,妻妾产者,斋则不入侧室之门,无废祭之文也。
suǒ wèi gōng zhōng yǒu zú sān yuè bù jì zhě wèi shì shù rén shù dǔ zhī shì gòng chǔ qí zhōng ěr qǐ wèi huáng jū zhī kuàng chén qiè zhī zhòng zāi
所谓宫中有卒,三月不祭者,谓士庶人数堵之室,共处其中耳,岂谓皇居之旷,臣妾之众哉?
zì jīn zhāi zhì yí rú gù diǎn zhù dá fēng tíng zāi yāo zhī yì
自今斋制宜如故典,庶答风霆灾妖之异。
èr shì chén wén guó zhī jiāng xìng zhì yán shù wén nèi zhī jǐ zhèng wài jiàn mín qíng
二事:臣闻国之将兴,至言数闻,内知己政,外见民情。
shì gù xiān dì suī yǒu shèng míng zhī zī ér yóu guǎng qiú dé shī
是故先帝虽有圣明之姿,而犹广求得失。
yòu yīn zāi yì yuán yǐn yōu yǐn zhòng xián liáng fāng zhèng dūn piáo yǒu dào zhī xuǎn wēi yán jí jiàn bù jué yú cháo
又因灾异,援引幽隐,重贤良、方正、敦朴、有道之选,危言极谏,不绝于朝。
bì xià qīn zhèng yǐ lái pín nián zāi yì ér wèi wén tè jǔ bó xuǎn zhī zhǐ
陛下亲政以来,频年灾异,而未闻特举博选之旨。
chéng dāng sī shěng shù xiū jiù shì shǐ bào zhōng zhī chén zhǎn qí kuáng zhí yǐ jiě yì zhuàn zhèng bèi dé yǐn zhī yán
诚当思省述修旧事,使抱忠之臣展其狂直,以解《易传》“政悖德隐”之言。
sān shì fu qiú xián zhī dào wèi bì yī tu
三事:夫求贤之道,未必一涂。
huò yǐ dé xiǎn huò yǐ yán yáng
或以德显,或以言扬。
qīng zhě lì cháo zhī shì céng bù yǐ zhōng xìn jiàn shǎng héng bèi bàng shàn zhī zhū suì shǐ qún xià jié kǒu mò tú zhèng cí
顷者,立朝之士,曾不以忠信见赏,恒被谤讪之诛,遂使群下结口,莫图正辞。
láng zhōng zhāng wén qián dú jǐn kuáng yán shèng tīng nà shòu yǐ zé sān sī
郎中张文,前独尽狂言,圣听纳受,以责三司。
chén zǐ kuàng rán zhòng shù jiě yuè
臣子旷然,众庶解悦。
chén yú yǐ wéi yi zhuó wén yòu zhí yǐ quàn zhōng jiǎn xuān shēng hǎi nèi bó kāi zhèng lù
臣愚以为宜擢文右职,以劝忠謇,宣声海内,博开政路。
sì shì fu sī lì xiào wèi zhū zhōu cì shǐ suǒ yǐ dū chá jiān wǎng fēn bié bái hēi zhě yě
四事:夫司隶校尉、诸州刺史,所以督察奸枉,分别白黑者也。
fú jiàn yōu zhōu cì shǐ yáng xī yì zhōu cì shǐ páng zhī liáng zhōu cì shǐ liú qián gè yǒu fèng gōng jí jiān zhī xīn xī děng suǒ jiū qí xiào yóu duō
伏见幽州刺史杨熹、益州刺史庞芝、凉州刺史刘虔,各有奉公疾奸之心,熹等所纠,其效尤多。
yú jiē wǎng ráo bù néng chèn zhí
余皆枉桡,不能称职。
huò yǒu bào zuì huái xiá yǔ xià tóng jí gāng wǎng zòng mò xiāng jǔ chá gōng fǔ tái gé yì fù mò rán
或有抱罪怀瑕,与下同疾,纲网B12D纵,莫相举察,公府台阁亦复默然。
wǔ nián zhì shū yì qiǎn bā shǐ yòu lìng sān gōng yáo yán zòu shì
五年制书,议遣八使,又令三公谣言奏事。
shì shí fèng gōng zhě xīn rán dé zhì xié wǎng zhě yōu jì shī sè
是时奉公者欣然得志,邪枉者忧悸失色。
wèi xiáng sī yì
未详斯议。
suǒ yīn qǐn xī
所因寝息。
xī liú xiàng zòu yuē fu zhí hú yí zhī jì zhě kāi qún wǎng zhī mén
昔刘向奏曰:“夫执狐疑之计者,开群枉之门;
yǎng bù duàn zhī lǜ zhě lái chán xié zhī kǒu
养不断之虑者,来谗邪之口。
jīn shǐ wén shàn zhèng xuán fù biàn yì zú lìng hǎi nèi cè duó cháo zhèng
”今始闻善政,旋复变易,足令海内测度朝政。
yi zhuī dìng bā shǐ jiū jǔ fēi fǎ gēng xuǎn zhōng qīng píng zhāng shǎng fá
宜追定八使,纠举非法,更选忠清,平章赏罚。
sān gōng suì jǐn chà qí diàn zuì shǐ lì zhī fèng gōng zhī fú yíng sī zhī huò zé zhòng zāi zhī yuán zhù kě sài yǐ
三公岁尽,差其殿最,使吏知奉公之福,营私之祸,则众灾之原庶可塞矣。
wǔ shì chén wén gǔ zhě qǔ shì bì shǐ zhū hóu suì gòng
五事:臣闻古者取士,必使诸侯岁贡。
xiào wǔ zhī shì jùn jǔ xiào lián yòu yǒu xián liáng wén xué zhī xuǎn yú shì míng chén bèi chū wén wǔ bìng xìng
孝武之世,郡举孝廉,又有贤良、文学之选,于是名臣辈出,文武并兴。
hàn zhī dé rén shù lù ér yǐ
汉之得人,数路而已。
fu shū huà cí fù cái zhī xiǎo zhě kuāng guó lǐ zhèng wèi yǒu qí néng
夫书画辞赋,才之小者,匡国理政,未有其能。
bì xià jí wèi zhī chū xiān shè jīng shù tīng zhèng yú rì guān shěng piān zhāng liáo yǐ yóu yì dāng dài bó yì fēi yǐ jiào huà qǔ shì zhī mù
陛下即位之初,先涉经术,听政余日,观省篇章,聊以游意,当代博弈,非以教化取士之木。
ér zhū shēng jìng lì zuò zhě dǐng fèi
而诸生竞利,作者鼎沸。
qí gāo zhě pō yǐn jīng xun fēng yù zhī yán
其高者颇引经训风喻之言;
xià zé lián ǒu sú yǔ yǒu lèi pái yōu
下则连偶俗语,有类俳优;
huò qiè chéng wén xū mào míng shì
或窃成文,虚冒名氏。
chén měi shòu zhào yú shèng huà mén chà cì lù dì qí wèi jí zhě yì fù suí bèi jiē jiàn bài zhuó
臣每受诏于盛化门,差次录第,其未及者,亦复随辈皆见拜擢。
jì jiā zhī ēn nán fù shōu gǎi dàn shǒu fèng lù yú yì yǐ hóng bù kě fù shǐ lǐ rén jí shì zhōu jùn
既加之恩,难复收改,但守奉禄,于义已弘,不可复使理人及仕州郡。
xī xiào xuān huì zhū rú yú shí qú zhāng dì jí xué shì yú bái hǔ tōng jīng shì yì qí shì yōu dà wén wǔ zhī dào suǒ yí cóng zhī
昔孝宣会诸儒于石渠,章帝集学士于白虎,通经释义,其事优大,文、武之道,所宜从之。
ruò nǎi xiǎo néng xiǎo shàn suī yǒu kě guān kǒng zǐ yǐ wéi zhì yuǎn zé ní jūn zǐ gù dāng zhì qí dà zhě
若乃小能小善,虽有可观,孔子以为“致远则泥”,君子故当志其大者。
liù shì mò shòu zhǎng lì zhí diǎn lǐ rén jiē dāng yǐ huì lì wèi jī rì yuè wèi láo
六事:墨绶长吏,职典理人,皆当以惠利为绩,日月为劳。
bāo zé zhī kē suǒ yí fēn míng
褒责之科,所宜分明。
ér jīn zài rèn wú fù néng shěng jí qí hái zhě duō zhào bài yì láng láng zhōng
而今在任无复能省,及其还者,多召拜议郎、郎中。
ruò qì yòng yōu měi bù yí chù zhī rǒng sǎn
若器用优美,不宜处之冗散。
rú yǒu xìn gù zì dāng jí qí xíng zhū
如有衅故,自当极其刑诛。
qǐ yǒu fú zuì jù kǎo fǎn qiú qiān zhuǎn gēng xiāng fàng xiào zāng pǐ wú zhāng
岂有伏罪惧考,反求迁转,更相放效,臧否无章?
xiān dì jiù diǎn wèi cháng yǒu cǐ
先帝旧典,未尝有此。
kě jiē duàn jué yǐ hé zhēn wěi
可皆断绝,以核真伪。
qī shì fú jiàn qián yī qiè yǐ xuān líng xiào zǐ wèi tài zǐ shè rén
七事:伏见前一切以宣陵孝子为太子舍人。
chén wén xiào wén huáng dì zhì sāng fú sān shí liù rì suī jì tǐ zhī jūn fù zǐ zhì qīn gōng qīng liè chén shòu ēn zhī zhòng jiē qū qíng cóng zhì bù gǎn yú yuè
臣闻孝文皇帝制丧服三十六日,虽继体之君,父子至亲,公卿列臣,受恩之重,皆屈情从制,不敢逾越。
jīn xū wěi xiǎo rén běn fēi gǔ ròu jì wú xìng sī zhī ēn yòu wú lù shì zhī shí cè yǐn sī mù qíng hé yuán shēng
今虚伪小人,本非骨肉,既无幸私之恩,又无禄仕之实,侧隐思慕,情何缘生?
ér qún jù shān líng jiǎ míng chēng xiào xíng bù yǐn xīn yì wú suǒ yī zhì yǒu jiān guǐ zhī rén tōng róng qí zhōng
而群聚山陵,假名称孝,行不隐心,义无所依,至有奸轨之人,通容其中。
huán sī huáng hòu zǔ zǎi zhī shí dōng jùn yǒu dào rén qī zhě wáng zài xiào zhōng běn xiàn zhuī bǔ nǎi fú qí gū
桓思皇后祖载之时,东郡有盗人妻者亡在孝中,本县追捕,乃伏其辜。
xū wěi zá huì nán de shèng yán
虚伪杂秽,难得胜言。
yòu qián zhì de bài hòu bèi bèi yí
又前至得拜,后辈被遗;
huò jīng nián líng cì yǐ zàn guī jiàn lòu
或经年陵次,以暂归见漏;
huò yǐ rén zì dài yì méng chǒng róng
或以人自代,亦蒙宠荣。
zhēng sòng yuàn hèn xiōng xiōng dào lù
争讼怨恨,凶凶道路。
tài zǐ guān shǔ yi sōu xuǎn lìng dé qǐ yǒu dàn qǔ qiū mù xiōng chǒu zhī rén
太子官属,宜搜选令德,岂有但取丘墓凶丑之人?
qí wèi bù xiáng mò yǔ dà yān
其为不祥,莫与大焉。
yi qiǎn guī tián lǐ yǐ míng xǔ wěi
宜遣归田里,以明许伪。
shū zòu dì nǎi qīn yíng qì běi jiāo jí xíng pì yōng zhī lǐ
书奏,帝乃亲迎气北郊,及行辟雍之礼。
yòu zhào xuān líng xiào zǐ wèi shè rén zhě xī gǎi wéi chéng wèi yān
又诏宣陵孝子为舍人者,悉改为丞尉焉。
guāng hé yuán nián suì zhì hóng dōu mén xué huà kǒng zǐ jí qī shí èr dì zǐ xiàng
光和元年,遂置鸿都门学,画孔子及七十二弟子像。
qí zhū shēng jiē chì zhōu jùn sān gōng jǔ yòng bì zhào huò chū wèi cì shǐ tài shǒu rù wèi shàng shū shì zhōng nǎi yǒu fēng hóu cì jué zhě shì jūn zǐ jiē chǐ yǔ wèi liè yān
其诸生皆敕州郡三公举用辟召,或出为刺史、太守,入为尚书、侍中,乃有封侯赐爵者,士君子皆耻与为列焉。
shí yāo yì shù jiàn rén xiāng jīng rǎo
时,妖异数见,人相惊扰。
qí nián qī yuè zhào zhào yōng yǔ guāng lù dài fu yáng cì jiàn yì dài fū mǎ mì dī yì láng zhāng huá tài shǐ lìng dān yáng yì jīn shāng mén yǐn rù chóng dé diàn shǐ zhōng cháng shì cáo jié wáng fu jiù wèn zāi yì jí xiāo gǎi biàn gù suǒ yí shī xíng
其年七月,诏召邕与光禄大夫杨赐、谏议大夫马日䃅、议郎张华、太史令单飏诣金商门,引入崇德殿,使中常侍曹节、王甫就问灾异及消改变故所宜施行。
yōng xī xīn yǐ duì shì zài wǔ xíng tiān wén zhì
邕悉心以对,事在《五行》、《天文志》。
yòu tè zhào wèn yuē bǐ zāi biàn hù shēng wèi zhī jué jiù cháo tíng jiāo xīn zài huái kǒng jù
又特诏问曰:“比灾变互生,未知厥咎,朝廷焦心,载怀恐惧。
měi fǎng jùn gōng qīng shì zhù wén zhōng yán ér gè cún kuò náng mò kěn jìn xīn
每访郡公卿士,庶闻忠言,而各存括囊,莫肯尽心。
yǐ yōng jīng xué shēn ào gù mì tè jī wèn yi pī lù shī de zhǐ chén zhèng yào wù yǒu yī wéi zì shēng yí huì
以邕经学深奥,故密特稽问,宜披露失得,指陈政要,勿有依违,自生疑讳。
jù duì jīng shù yǐ zào náng fēng shàng
具对经术,以皂囊封上。
yōng duì yuē
”邕对曰:
chén fú wéi bì xià shèng dé yǔn míng shēn dào zāi jiù bāo chén mò xué tè chuí fǎng jí fēi chén lóu yǐ suǒ néng kān fù
臣伏惟陛下圣德允明,深悼灾咎,褒臣末学,特垂访及,非臣蝼蚁所能堪副。
sī chéng shū xiě gān dǎn chū mìng zhī qiū qǐ kě yǐ gù huàn bì hài shǐ bì xià bù wén zhì jiè zāi
斯诚输写肝胆出命之秋,岂可以顾患避害,使陛下不闻至戒哉!
chén fú sī zhū yì jiē wáng guó zhī guài yě
臣伏思诸异,皆亡国之怪也。
tiān yú dà hàn yīn qín bù yǐ gù lǚ chū yāo biàn yǐ dāng qiǎn zé yù lìng rén jūn gǎn wù gǎi wēi jí ān
天于大汉,殷勤不已,故屡出祅变,以当谴责,欲令人君感悟,改危即安。
jīn zāi shěng zhī fā bù yú tā suǒ yuǎn zé mén yuán jìn zài sì shǔ qí wèi jiān jiè kě wèi zhì qiè
今灾眚之发,不于它所,远则门垣,近在寺署,其为监戒,可谓至切。
ní duò jī huà jiē fù rén gàn zhèng zhī suǒ zhì yě
蜺堕鸡化,皆妇人干政之所致也。
qián zhě rǔ mǔ zhào ráo guì zhòng tiān xià shēng zé zī cáng móu yú tiān fǔ sǐ zé qiū mù yú yú yuán líng liǎng zi shòu fēng xiōng dì diǎn jùn
前者乳母赵娆,贵重天下,生则赀藏侔于天府,死则丘墓逾于园陵,两子受封,兄弟典郡;
xù yǐ yǒng lè mén shǐ huò yù yī zǔ chéng shè yòu wèi jiān xié
续以永乐门史霍玉,依阻城社,又为奸邪。
jīn zhě dào lù fēn fēn fù yún yǒu chéng dà rén zhě chá qí fēng shēng jiāng wèi guó huàn
今者道路纷纷,复云有程大人者,察其风声,将为国患。
yi gāo wèi dī fáng míng shè jìn lìng shēn wéi zhào huò yǐ wéi zhì jiè
宜高为堤防,明设禁令,深惟赵、霍,以为至戒。
jīn shèng yì qín qín sī míng xié zhèng
今圣意勤勤,思明邪正。
ér wén tài wèi zhāng hào wèi yù suǒ jìn
而闻太尉张颢,为玉所进;
guāng lù xūn xìng zhāng yǒu míng tān zhuó
光禄勋姓璋,有名贪浊;
yòu zhǎng shuǐ xiào wèi zhào xuán tún qí xiào wèi gài shēng bìng tāo shí xìng róng fù yōu zú
又长水校尉赵玹、屯骑校尉盖升,并叨时幸,荣富优足。
yi niàn xiǎo rén zài wèi zhī jiù tuì sī yǐn shēn bì xián zhī fú
宜念小人在位之咎,退思引身避贤之福。
fú jiàn tíng wèi guō xǐ chún hòu lǎo chéng
伏见廷尉郭禧,纯厚老成;
guāng lù dài fu qiáo xuán cōng dá fāng zhí
光禄大夫桥玄,聪达方直;
gù tài wèi liú chǒng zhōng shí shǒu zhèng bìng yi wèi móu zhǔ shù jiàn fǎng wèn
故太尉刘宠,忠实守正:并宜为谋主,数见访问。
fu zǎi xiàng dà chén jūn zhī sì tǐ wěi rèn zé chéng yōu liè yǐ fēn bù yí tīng nà xiǎo lì diāo zhuó dà chén yě
夫宰相大臣,君之四体,委任责成,优劣已分,不宜听纳小吏,雕琢大臣也。
yòu shàng fāng gōng jì zhī zuò hóng dōu piān fù zhī wén kě qiě xiāo xī yǐ shì wéi yōu
又尚方工技之作,鸿都篇赋之文,可且消息,以示惟忧。
shī yún wèi tiān zhī nù bù gǎn xì yù
《诗》云:“畏天之怒,不敢戏豫。
tiān jiè chéng bù kě xì yě
”天戒诚不可戏也。
zǎi fǔ xiào lián shì zhī gāo xuǎn
宰府孝廉,士之高选。
jìn zhě yǐ bì zhào bù shèn qiè zé sān gōng ér jīn bìng yǐ xiǎo wén chāo qǔ xuǎn jǔ kāi qǐng tuō zhī mén wéi míng wáng zhī diǎn zhòng xīn bù yàn mò zhī gǎn yán
近者以辟召不慎,切责三公,而今并以小文超取选举,开请托之门,违明王之典,众心不厌,莫之敢言。
chén yuàn bì xià rěn ér jué zhī sī wéi wàn jī yǐ dá tiān wàng
臣愿陛下忍而绝之,思惟万机,以答天望。
shèng cháo jì zì yuē lì zuǒ yòu jìn chén yì yi cóng huà
圣上既然自我严格要求,左右近臣也应该随从教化。
rén zì yì sǔn yǐ sāi jiù jiè zé tiān dào kuī mǎn guǐ shén fú qiān yǐ
人自抑损,以塞咎戒,则天道亏满,鬼神福谦矣。
chén yǐ yú gàn gǎn jī wàng shēn gǎn chù jì huì shǒu shū jù duì
臣以愚赣,感激忘身,敢触忌讳,手书具对。
fū jūn chén bù mì shàng yǒu lòu yán zhī jiè xià yǒu shī shēn zhī huò
夫君臣不密,上有漏言之戒,下有失身之祸。
yuàn qǐn chén biǎo wú shǐ jìn zhōng zhī lì shòu yuàn jiān chóu
愿寝臣表,无使尽忠之吏,受怨奸仇。
zhāng zòu dì lǎn ér tàn xī yīn qǐ gēng yī cáo jié yú hòu qiè shì zhī xī xuān yǔ zuǒ yòu shì suì lòu lù
章奏,帝览而叹息,因起更衣,曹节于后窃视之,悉宣语左右,事遂漏露。
qí wèi yōng suǒ cái chù zhě jiē cè mù sī bào
其为邕所裁黜者,皆侧目思报。
chū yōng yǔ sī tú liú hé sù bù xiāng píng shū fù wèi wèi zhì yòu yǔ jiāng zuò dà jiàng yáng qiú yǒu xì
初,邕与司徒刘郃素不相平,叔父卫尉质又与将作大匠阳球有隙。
qiú jí zhōng cháng shì chéng huáng nǚ fū yě huáng suì shǐ rén fēi zhāng yán yōng zhì shù yǐ sī shì qǐng tuō yú hé hé bù tīng yōng hán yǐn qiē zhì yù xiāng zhòng
球即中常侍程璜女夫也,璜遂使人飞章言邕、质数以私事请托于郃,郃不听,邕含隐切,志欲相中。
yú shì zhào xià shàng shū zhào yōng jí zhuàng
于是诏下尚书,召邕诘状。
yōng shàng shū zì chén yuē
邕上书自陈曰:
chén bèi zhào wèn yǐ dà hóng lú liú hé qián wèi jì yīn tài shǒu chén shǔ lì zhāng wǎn cháng xiū bǎi rì hé wèi sī lì yòu tuō hé nèi jùn lì li qí wèi zhōu shū zuǒ jí yíng hù gù hé nán yǐn yáng zhì shì yù shǐ hú mǔ bān hé bù wéi yòng zhì yuàn zhī zhuàng
臣被召,问以大鸿胪刘郃前为济阴太守,臣属吏张宛长休百日,郃为司隶,又托河内郡吏李奇为州书佐,及营护故河南尹羊陟、侍御史胡母班,郃不为用致怨之状。
chén zhēng yíng bù jì gān dǎn tú dì bù zhī sǐ mìng suǒ zài
臣征营怖悸,肝胆涂地,不知死命所在。
qiè zì xún àn shí shǔ wǎn qí bù jí zhì bān
窃自寻案,实属宛、奇,不及陟、班。
fán xiū jià xiǎo lì fēi jié hèn zhī běn
凡休假小吏,非结恨之本。
yǔ zhì yīn jiā qǐ gǎn shēn zhù sī dǎng
与陟姻家,岂敢申助私党?
rú chén fù zǐ yù xiāng shāng xiàn dāng míng yán tái gé jù chén hèn zhuàng suǒ yuán
如臣父子欲相伤陷,当明言台阁,具陈恨状所缘。
nèi wú cùn shì ér bàng shū wài fā yi yǐ chén duì yǔ hé cān yàn
内无寸事,而谤书外发,宜以臣对与郃参验。
chén dé yǐ xué wèn tè méng bāo yì zhí shì mì guǎn cāo guǎn yù qián xìng míng mào zhuàng wēi jiǎn shèng xīn
臣得以学问特蒙褒异,执事秘馆,操管御前,姓名貌状,微简圣心。
jīn nián qī yuè zhào yì jīn shāng mén wèn yǐ zāi yì jī zhào shēn zhǐ yòu chén shǐ yán
今年七月,召诣金商门,问以灾异,赍诏申旨,诱臣使言。
chén shí yú gàn wéi shí zhōng jǐn chū mìng wàng qū bù gù hòu hài suì jī cì gōng qīng nèi jí chǒng chén
臣实愚赣,唯识忠尽,出命忘躯,不顾后害,遂讥刺公卿,内及宠臣。
shí yù yǐ shàng duì shèng wèn jiù xiāo zāi yì guī wéi bì xià jiàn kāng níng zhī jì
实欲以上对圣问,救消灾异,规为陛下建康宁之计。
bì xià bù niàn zhōng chén zhí yán yi jiā yǎn bì fěi bàng zú zhì biàn yòng yí guài
陛下不念忠臣直言,宜加掩蔽,诽谤卒至,便用疑怪。
jìn xīn zhī lì qǐ de róng zāi
尽心之吏,岂得容哉?
zhào shū měi xià bǎi guān gè shàng fēng shì yù yǐ gǎi zhèng sī qiǎn chú xiōng zhì jí ér yán zhě bù méng yán nà zhī fú xuán bèi xiàn pò zhī huò
诏书每下,百官各上封事,欲以改政思谴,除凶致吉,而言者不蒙延纳之福,旋被陷破之祸。
jīn jiē dù kǒu jié shé yǐ chén wèi jiè shuí gǎn wéi bì xià jìn zhōng xiào hu
今皆杜口结舌,以臣为戒,谁敢为陛下尽忠孝乎?
chén jì fù zhì lián jiàn bá zhuó wèi zài shàng liè
臣季父质,连见拔擢,位在上列。
chén bèi méng ēn wò shù jiàn fǎng dǎi
臣被蒙恩渥,数见访逮。
yán shì zhě yīn cǐ yù xiàn chén fù zǐ pò chén mén hù fēi fù fā jiū jiān fú bǔ yì guó jiā zhě yě
言事者因此欲陷臣父子,破臣门户,非复发纠奸伏,补益国家者也。
chén nián sì shí yǒu liù gū tè yī shēn de tuō míng zhōng chén sǐ yǒu yú róng kǒng bì xià yú cǐ bù fù wén zhì yán yǐ
臣年四十有六,孤特一身,得托名忠臣,死有余荣,恐陛下于此不复闻至言矣。
chén zhī yú rǒng zhí dāng jiù huàn dàn qián zhě suǒ duì zhì bù jí wén ér shuāi lǎo bái shǒu héng jiàn yǐn dǎi suí chén cuī shè bìng rù kēng chéng yuān chéng tòng
臣之愚冗,职当咎患,但前者所对,质不及闻,而衰老白首,横见引逮,随臣摧设,并入坑C279,诚冤诚痛。
chén yī rù láo yù dāng wèi chu dú suǒ pò qù yǐ yǐn zhāng cí qíng hé yuán fù wén
臣一入牢狱,当为楚毒所迫,趣以饮章,辞情何缘复闻?
sǐ qī chuí zhì mào mèi zì chén
死期垂至,冒昧自陈。
yuàn shēn dāng gū lù gài zhì bù bìng zuò zé shēn sǐ zhī rì gēng shēng zhī nián yě
愿身当辜戮,丐质不并坐,则身死之日,更生之年也。
wéi bì xià jiā cān wèi wàn xìng zì ài
惟陛下加餐,为万姓自爱。
yú shì xià yōng zhì yú luò yáng yù hé yǐ chóu yuàn fèng gōng yì hài dà chén dà bù jìng qì shì
于是下邕、质于洛阳狱,劾以仇怨奉公,议害大臣,大不敬,弃市。
shì zòu zhōng cháng shì lǚ qiáng mǐn yōng wú zuì qǐng zhī dì yì gèng sī qí zhāng yǒu zhào jiǎn sǐ yī děng yǔ jiā shǔ kūn qián xǐ shuò fāng bù dé yǐ shè lìng chú
事奏,中常侍吕强愍邕无罪,请之,帝亦更思其章,有诏减死一等,与家属髡钳徙朔方,不得以赦令除。
yáng qiú shǐ kè zhuī lù cì yōng kè gǎn qí yì jiē mò wèi yòng
阳球使客追路刺邕,客感其义,皆莫为用。
qiú yòu lù qí bù zhǔ shǐ jiā dú hài suǒ lù zhě fǎn yǐ qí qíng jiè yōng gù měi de miǎn yān
球又赂其部主使加毒害,所赂者反以其情戒邕,故每得免焉。
jū wǔ yuán ān yáng xiàn
居五原安阳县。
yōng qián zài dōng guān yǔ lú zhí hán shuō děng zhuàn bǔ hòu hàn jì huì zāo shì liú lí bù jí de chéng yīn shàng shū zì chén zòu qí suǒ zhe shí yì fēn bié shǒu mù lián zhì zhāng zuǒ
邕前在东观,与卢植、韩说等撰补《后汉记》,会遭事流离,不及得成,因上书自陈,奏其所著十意,分别首目,连置章左。
dì jiā qí cái gāo huì míng nián dà shè nǎi yòu yōng huán běn jùn
帝嘉其才高,会明年大赦,乃宥邕还本郡。
yōng zì xǐ jí guī fán jiǔ yuè yān
邕自徙及归,凡九月焉。
jiāng jiù hái lù wǔ yuán tài shǒu wáng zhì jiàn zhī
将就还路,五原太守王智饯之。
jiǔ hān zhì qǐ wǔ shǔ yōng yōng bù wéi bào
酒酣,智起舞属邕,邕不为报。
zhì zhě zhōng cháng shì wáng fu dì yě sù guì jiāo cán yú bīn kè gòu yōng yuē tú gǎn qīng wǒ
智者,中常侍王甫弟也,素贵骄,惭于宾客,诟邕曰:“徒敢轻我!
yōng fú yī ér qù
”邕拂衣而去。
zhì xián zhī mì gào yōng yuàn yú qiú fàng bàng shàn cháo tíng
智衔之,密告邕怨于囚放,谤讪朝廷。
nèi chǒng è zhī
内宠恶之。
yōng lǜ zú bù miǎn nǎi wáng mìng jiāng hǎi yuǎn jì wú huì
邕虑卒不免,乃亡命江海,远迹吴会。
wǎng lái yī tài shān yáng shì jī shí èr nián zài wú
往来依太山羊氏,积十二年,在吴。
wú rén yǒu shāo tóng yǐ cuàn zhě yōng wén huǒ liè zhī shēng zhī qí liáng mù yīn qǐng ér cái wèi qín guǒ yǒu měi yīn ér qí wěi yóu jiāo gù shí rén míng yuē jiāo wěi qín yān
吴人有烧桐以爨者,邕闻火烈之声,知其良木,因请而裁为琴,果有美音,而其尾犹焦,故时人名曰“僬尾琴”焉。
chū yōng zài chén liú yě
初,邕在陈留也。
qí lín rén yǒu yǐ jiǔ shí zhào yōng zhě bǐ wǎng ér jiǔ yǐ hān yān
其邻人有以酒食召邕者,比往而酒以酣焉。
kè yǒu tán qín yú píng yōng zhì mén shì qián tīng zhī yuē xǐ
客有弹琴于屏,邕至门试潜听之,曰:“憘!
yǐ lè zhào wǒ ér yǒu shā xīn kě yě
以乐召我而有杀心,可也?
suì fǎn
”遂反。
jiāng mìng zhě gào zhǔ rén yuē cài jūn xiàng lái zhì mén ér qù
将命者告主人曰:“蔡君向来,至门而去。
yōng sù wèi bāng xiāng suǒ zōng zhǔ rén jù zì zhuī ér wèn qí gù yōng jù yǐ gào mò bù wǔ rán
”邕素为邦乡所宗,主人遽自追而问其故,邕具以告,莫不怃然。
tán qín zhě yuē wǒ xiàng gǔ xián jiàn táng láng fāng xiàng míng chán chán jiāng qù ér wèi fēi táng láng wèi zhī yī qián yī què
弹琴者曰:“我向鼓弦,见螳螂方向鸣蝉,蝉将去而未飞,螳螂为之一前一却。
wú xīn sǒng rán wéi kǒng táng láng zhī shī zhī yě
吾心耸然,惟恐螳螂之失之也。
cǐ qǐ wèi shā xīn ér xíng yú shēng zhě hu
此岂为杀心而形于声者乎?
yōng wǎn rán ér xiào yuē cǐ zú yǐ dāng zhī yǐ
”邕莞然而笑曰:“此足以当之矣。
zhōng píng liù nián líng dì bēng dǒng zhuó wèi sī kōng wén yōng míng gāo pì zhī chēng jí bù jiù
中平六年,灵帝崩,董卓为司空,闻邕名高,辟之,称疾不就。
zhuō dà nù lì yuē wǒ lì néng zú rén cài yōng suì yǎn jiǎn zhě bù xuán zhǒng yǐ
卓大怒,詈曰:“我力能族人,蔡邕遂偃蹇者,不旋踵矣。
yòu qiē chì zhōu jùn jǔ yōng yì fǔ yōng bù dé yǐ dào shǔ jì jiǔ shén jiàn jìng zhòng
”又切敕州郡举邕诣府,邕不得已,到,署祭酒,甚见敬重。
jǔ gāo dì bǔ shì yù shǐ yòu zhuǎn chí shū yù shǐ qiān shàng shū
举高第,补侍御史,又转持书御史,迁尚书。
sān rì zhī jiān zhōu lì sān tái
三日之间,周历三台。
qiān ba jùn tài shǒu fù liú wèi shì zhōng
迁巴郡太守,复留为侍中。
chū píng yuán nián bài zuǒ zhōng láng jiàng cóng xiàn dì qiān dū cháng ān fēng gāo yáng xiāng hòu
初平元年,拜左中郎将,从献帝迁都长安,封高阳乡侯。
dǒng zhuó bīn kè bù diǎn yì yù zūn zhuō bǐ tài gōng chēng shàng fǔ
董卓宾客部典议欲尊卓比太公,称尚父。
zhuō móu zhī yú yōng yōng yuē tài gōng fǔ zhōu shòu mìng jiǎn shāng gù tè wèi qí hào
卓谋之于邕,邕曰:“太公辅周,受命剪商,故特为其号。
jīn míng gōng wēi dé chéng wèi wēi wēi rán bǐ zhī shàng fǔ yú yì yǐ wéi wèi kě yi xū bìng dōng píng dìng chē jià hái fǎn jiù jīng rán hòu yì zhī
今明公威德,诚为巍巍,然比之尚父,愚意以为未可宜须并东平定,车驾还反旧京,然后议之。
zhuō cóng qí yán
”卓从其言。
èr nián liù yuè dì zhèn zhuō yǐ wèn yōng
二年六月,地震,卓以问邕。
yōng duì yuē dì dòng zhě yīn shèng qīn yáng chén xià yú zhì zhī suǒ zhì yě
邕对曰:“地动者,阴盛侵阳,臣下逾制之所致也。
qián chūn jiāo tiān gōng fèng yǐn chē jià chéng jīn huá qīng gài zhǎo huà liǎng fān yuǎn jìn yǐ wéi fēi yi
前春郊天,公奉引车驾,乘金华青盖,爪画两轓,远近以为非宜。
zhuō yú shì gǎi chéng zào gài chē
”卓于是改乘皂盖车。
zhuō zhòng yōng cái xué hòu xiāng yù dài měi jí yàn zhé lìng yōng gǔ qín zàn shì yōng yì měi cún kuāng yì
卓重邕才学,厚相遇待,每集宴,辄令邕鼓琴赞事,邕亦每存匡益。
rán zhuō duō zì hěn yòng yōng hèn qí yán shǎo cóng wèi cóng dì gǔ yuē dǒng gōng xìng gāng ér suì fēi zhōng nán jì yě wú yù dōng bēn yǎn zhōu ruò dào yuǎn nán dá qiě dùn táo shān dōng yǐ dài zhī hé rú
然卓多自佷用,邕恨其言少从,谓从弟谷曰:“董公性刚而遂非,终难济也,吾欲东奔兖州,若道远难达,且遁逃山东以待之,何如?
gǔ yuē jūn zhuàng yì héng rén měi xíng guān zhě yíng jí
”谷曰:“君状异恒人,每行观者盈集。
yǐ cǐ zì nì bù yì nán hu
以此自匿,不亦难乎?
yōng nǎi zhǐ
”邕乃止。
jí zhuō bèi zhū yōng zài sī tú wáng yǔn zuò shū bù yì yán zhī ér tàn yǒu dòng yú sè
及卓被诛,邕在司徒王允坐,殊不意言之而叹,有动于色。
yǔn bó rán huà zhī yuē dǒng zhuó guó zhī dà zéi jǐ qīng hàn shì
允勃然叱之曰:“董卓国之大贼,几倾汉室。
jūn wèi wáng chén suǒ yí tóng fèn ér huái qí sī yù yǐ wàng dà jié
君为王臣,所宜同忿,而怀其私遇,以忘大节!
jīn tiān zhū yǒu zuì ér fǎn xiāng shāng tòng qǐ bù gòng wèi nì zāi
今天诛有罪,而反相伤痛,岂不共为逆哉?
jí shōu fù tíng wèi zhì zuì
”即收付廷尉治罪。
yōng chén cí xiè qǐ qíng shǒu yuè zú jì chéng hàn shǐ
邕陈辞谢,乞黥首刖足,继成汉史。
shì dà fū duō jīn jiù zhī bù néng de
士大夫多矜救之,不能得。
tài wèi mǎ mì dī chí wǎng wèi yǔn yuē bó jiē kuàng shì yì cái duō shí hàn shì dāng xù chéng hòu shǐ wèi yī dài dà diǎn
太尉马日䃅驰往谓允曰:“伯喈旷世逸才,多识汉事,当续成后史,为一代大典。
qiě zhōng xiào sù zhe ér suǒ zuò wú míng zhū zhī wú nǎi shī rén wàng hu
且忠孝素著,而所坐无名,诛之无乃失人望乎?
yǔn yuē xī wǔ dì bù shā sī mǎ qiān shǐ zuò bàng shū liú yú hòu shì
”允曰:“昔武帝不杀司马迁,使作谤书,流于后世。
fāng jīn guó zuò zhōng shuāi shén qì bù gù bù kě lìng nìng chén zhí bǐ zài yòu zhǔ zuǒ yòu
方今国祚中衰,神器不固,不可令佞臣执笔在幼主左右。
jì wú yì shèng dé fù shǐ wú dǎng méng qí shàn yì
既无益圣德,复使吾党蒙其讪议。
rì dī tuì ér gào rén yuē wáng gōng qí bù cháng shì hu
”日䃅退而告人曰:“王公其不长世乎?
shàn rén guó zhī jì yě
善人,国之纪也;
zhì zuò guó zhī diǎn yě
制作,国之典也。
miè jì fèi diǎn qí néng jiǔ hu
灭纪废典,其能久乎!
yōng suì sǐ yù zhōng
”邕遂死狱中。
yǔn huǐ yù zhǐ ér bù jí
允悔,欲止而不及。
shí nián liù shí yī
时年六十一。
jìn shēn zhū rú mò bù liú tì
搢绅诸儒莫不流涕。
běi hǎi zhèng xuán wén ér tàn yuē hàn shì zhī shì shuí yǔ zhèng zhī
北海郑玄闻而叹曰:“汉世之事,谁与正之!
yǎn zhōu chén liú jiān jiē huà xiàng ér sòng yān
”兖州、陈留间皆画像而颂焉。
qí zhuàn jí hàn shì wèi jiàn lù yǐ jì hòu shǐ
其撰集汉事,未见录以继后史。
shì zuò líng jì jí shí yì yòu bǔ zhū liè zhuàn sì shí èr piān yīn li zhī luàn yān mò duō bù cún
适作《灵纪》及十意,又补诸列传四十二篇,因李C765之乱,湮没多不存。
suǒ zhe shī fù bēi lěi míng zàn lián zhū zhēn diào lùn yì dú duàn quàn xué shì huì xù lè nǚ xun zhuàn yì zhù wén zhāng biǎo shū jì fán bǎi sì piān chuán yú shì
所著诗、赋、碑、诔、铭、赞、连珠、箴、吊、论议、《独断》、《劝学》、《释诲》、《叙乐》、《女训》、《篆艺》、祝文、章表、书记,凡百四篇,传于世。
lùn yuē yì qì zhī gǎn shì suǒ bù néng wàng yě
论曰:意气之感,士所不能忘也。
liú jí zhī yùn yǒu shēng suǒ gòng shēn bēi yě
流极之运,有生所共深悲也。
dāng bó jiē bào qián niǔ xǐ yōu yì yǎng rì yuè ér bú jiàn zhào zhú lín fēng chén ér bù dé jīng guò qí yì qǐ jí yǔ píng rì xìng quán rén zāi
当伯喈抱钳扭,徙幽裔,仰日月而不见照烛,临风尘而不得经过,其意岂及语平日幸全人哉!
jí jiě xíng yī cuàn ōu yuè qián zhōu jiāng hè bù zhī qí yuǎn jié bù shēn lín shàng kǔ bù mì dàn yuàn běi shǒu jiù qiū guī hái xiān lǒng yòu kě de hu
及解刑衣,窜欧越,潜舟江壑,不知其远,捷步深林,尚苦不密,但愿北首旧丘,归骸先垄,又可得乎?
dǒng zhuó yī dàn rù cháo bì shū xiān xià fēn míng wǎng jié xìn sù sān qiān
董卓一旦入朝,辟书先下,分明枉结,信宿三迁。
kuāng dǎo jì shēn kuáng jiàn lǚ gé zī tóng rén zhī xiān hào de běi sǒu zhī hòu fú
匡导既申,狂僭屡革,资《同人》之先号,得北叟之后福。
lǚ qí qìng zhě fu qǐ wú huái
屡其庆者,夫岂无怀?
jūn zǐ duàn xíng shàng huò wèi zhī bù jǔ kuàng guó xiàn cāng cù lǜ bù xiān tú qín qíng biàn róng ér fá tóng xié dǎng
君子断刑,尚或为之不举,况国宪仓卒,虑不先图,矜情变容,而罚同邪党?
zhí zhèng nǎi zhuī yuàn zǐ cháng bàng shū liú hòu fàng cǐ wèi lù wèi huò wén zhī diǎn xíng
执政乃追怨子长谤书流后,放此为戮,未或闻之典刑。
zàn yuē jì cháng qī shì cái tōng qíng chǐ
赞曰:季长戚氏,才通情侈。
yuàn yòu diǎn wén liú yuè yīn jì
苑囿典文,流悦音伎。
yōng shí mù jìng xīn jīng cí qǐ
邕实慕静,心精辞绮。
chì yán jīn shāng nán cú běi tú jí liáng huái dǒng míng jiāo shēn huǐ
斥言金商,南徂北徒,籍梁怀董,名浇身毁。