yuán wén
【原文】
qì dān chéng cháo tíng yǒu xī xià zhī yōu qiǎn shǐ lái yán guān nán zhī de
契丹乘朝廷有西夏之忧，遣使来言关南之地。
de shì shí jìn suǒ gē hòu wèi zhōu shì zōng suǒ qǔ
地是石晋所割，后为周世宗所取。
fù bì fèng shǐ wǎng jiàn qì dān zhǔ yuē liǎng cháo jì hǎo chuí sì shí nián yī dàn qiú gē dì hé yě
富弼奉使，往见契丹主曰：“两朝继好，垂四十年，一旦求割地，何也？
qì dān zhǔ yuē nán cháo wéi yuē sāi yàn mén zēng táng shuǐ zhì chéng huáng jí mín bīng jiāng yǐ hé wéi
”契丹主曰：“南朝违约，塞雁门，增塘水，治城隍，籍民兵，将以何为？
qún chén qǐng jǔ bīng ér nán wú wèi bù ruò qiǎn shǐ qiú de qiú ér bù huò jǔ bīng wèi wǎn
群臣请举兵而南，吾谓不若遣使求地，求而不获，举兵未晚。
bì yuē běi cháo wàng zhāng shèng huáng dì zhī dà dé hu
”弼曰：“北朝忘章圣皇帝之大德乎？
chán yuān zhī yì gǒu cóng zhū jiāng yán běi bīng wú de tuō zhě
澶渊之役，苟从诸将言，北兵无得脱者。
qiě běi cháo yǔ fù bì zhōng guó tōng hǎo zé rén zhǔ zhuān qí lì ér chén xià wú suǒ huò
且北朝与富弼中国通好，则人主专其利，而臣下无所获；
ruò yòng bīng zé lì guī chén xià ér rén zhǔ rèn qí huò
若用兵，则利归臣下，而人主任其祸。
gù quàn yòng bīng zhě jiē wéi shēn móu ěr
故劝用兵者，皆为身谋耳。
jīn zhōng guó tí fēng wàn lǐ jīng bīng bǎi wàn běi cháo yù yòng bīng néng bǎo bì shèng hu
今中国提封万里，精兵百万，北朝欲用兵，能保必胜乎？
jiù shǐ qí shèng suǒ wáng shì mǎ qún chén dāng zhī yǔ yì rén zhǔ dāng zhī yǔ
就使其胜，所亡士马，群臣当之与，抑人主当之与？
ruò tōng hǎo bù jué suì bì jǐn guī rén zhǔ qún chén hé lì yān
若通好不绝，岁币尽归人主，群臣何利焉？
qì dān zhǔ dà wù shǒu kěn zhě jiǔ zhī
”契丹主大悟，首肯者久之。
bì yòu yuē yàn mén zhě bèi yuán hào yě
弼又曰：“雁门者，备元昊也。
táng shuǐ shǐ yú hé chéng ju shì zài tōng hǎo qián
塘水始于何承矩，事在通好前。
chéng huáng xiū jiù mín bīng yì bǔ quē fēi wéi yuē yě
城隍修旧，民兵亦补阙，非违约也。
qì dān zhǔ yuē suī rán wú zǔ zōng gù dì dāng jiàn hái ěr
”契丹主曰：“虽然，吾祖宗故地，当见还耳。
bì yuē jìn yǐ lú lóng lù qì dān zhōu shì zōng fù qǔ guān nán dì jiē yì dài shì ruò gè qiú de qǐ běi cháo zhī lì zāi
”弼曰：“晋以卢龙赂契丹，周世宗复取关南地，皆异代事，若各求地，岂北朝之利哉。
biān pī zhàn shàng fēng
”（边批：占上风。
jì tuì liú liù fú yuē wú zhǔ chǐ shòu jīn bì jiān yù shí xiàn hé rú
）既退，刘六符曰：“吾主耻受金币，坚欲十县，何如？
bì yuē běn cháo huáng dì yán wèi zǔ zōng shǒu guó qǐ gǎn wàng yǐ tǔ dì yú rén
”弼曰：“本朝皇帝言：‘为祖宗守国，岂敢望以土地与人？
běi cháo suǒ yù bù guò zū fù ěr zhèn bù rěn duō shā liǎng cháo chì zǐ gù qū de zēng bì yǐ dài zhī
北朝所欲，不过租赋耳，朕不忍多杀两朝赤子，故屈地增币以代之。
biān pī zhàn shàng fēng
’（边批：占上风。
ruò bì yù de de shì zhì zài bài méng jiǎ cǐ wèi cí ěr
）若必欲得地，是志在败盟，假此为辞耳。
míng rì qì dān zhǔ zhào bì tóng liè yǐn bì mǎ zì jìn wèi yuē de dì zé huān hǎo kě jiǔ
”明日契丹主召弼同猎，引弼马自近，谓曰：“得地则欢好可久。
bì yuē běi cháo jì yǐ de dì wèi róng nán cháo bì yǐ shī dì wèi rǔ xiōng dì zhī guó qǐ kě yī róng yī rǔ zāi
”弼曰：“北朝既以得地为荣，南朝必以失地为辱，兄弟之国，岂可一荣一辱哉？
liè ba liù fú yuē wú zhǔ wén gōng róng rǔ zhī yán yì shén gǎn wù jīn wéi jié yīn kě yì ěr
”猎罢，六符曰：“吾主闻公荣辱之言，意甚感悟，今唯结姻可议耳。
bì yuē hūn yīn yì shēng xián xì běn cháo cháng gōng zhǔ chū jià jī sòng bù guò shí wàn mín qǐ ruò suì bì wú qióng zhī lì zāi
”弼曰：“婚姻易生嫌隙，本朝长公主出嫁，赍送不过十万缗，岂若岁币无穷之利哉。
bì hái bào dì xǔ zēng bì
”弼还报，帝许增币。
qì dān zhǔ yuē nán cháo jì zēng wǒ bì cí dāng yuē xiàn
契丹主曰：“南朝既增我币，辞当曰‘献’。
bì yuē nán cháo wèi xiōng qǐ yǒu xiōng xiàn yú dì hu
”弼曰：“南朝为兄，岂有兄献于弟乎？
biān pī zhàn shàng fēng
”（边批：占上风。
qì dān zhǔ yuē rán zé wèi nà
）契丹主曰：“然则为‘纳’。
bì yì bù kě qì dān zhǔ yuē nán cháo jì yǐ hòu bì yí wǒ shì jù wǒ yǐ yú èr zì hé yǒu
”，弼亦不可，契丹主曰：“南朝既以厚币遗我，是惧我矣，于二字何有？
ruò wǒ yōng bīng ér nán dé wú huǐ hu
若我拥兵而南，得无悔乎？
bì yuē běn cháo jiān ài nán běi biān pī zhàn shàng fēng
”弼曰：“本朝兼爱南北，（边批：占上风。
gù bù dàn gēng chéng hé míng wéi jù
）故不惮更成，何名为惧？
huò bù dé yǐ ér zhì yú yòng bīng zé dāng yǐ qū zhí wèi shèng fù fēi shǐ chén zhī suǒ zhī yě
或不得已而至于用兵，则当以曲直为胜负，非使臣之所知也。
qì dān zhǔ yuē qīng wù gù zhí gǔ yǒu zhī yǐ
”契丹主曰：“卿勿固执，古有之矣。
bì yuē zì gǔ wéi táng gāo zǔ jiè bīng tū jué
”弼曰：“自古唯唐高祖借兵突厥。
dāng shí zèng yí huò chēng xiàn nà qí hòu xié lì wèi tài zōng suǒ qín
当时赠遗，或称献纳，其后颉利为太宗所擒。
biān pī zhàn shàng fēng
（边批：占上风。
qǐ fù yǒu cǐ zāi
）岂复有此哉？
qì dān zhǔ zhī bù kě duó zì qiǎn rén lái yì
”契丹主知不可夺，自遣人来议。
dì yòng yàn shū yì jìng yǐ nà zì yǔ zhī
帝用晏殊议，竟以“纳”字与之。
biān pī kě hèn
（边批：可恨。
píng fù zhèng gōng yǔ qì dān zhǔ wǎng fù zài sì jù jù zhàn shàng fēng ér yǔ qì yòu hé wǎn shǐ rén kě tīng
〔评〕富郑公与契丹主往复再四，句句占上风，而语气又和婉，使人可听。
cǐ kě yǔ li yè hòu cān kàn shuō cí zhī zuì shàn yě
此可与李邺侯参看，说辞之最善也。
bì shǐ shòu mìng wǎng wén yī nǚ zú zài wǎng wén yī nán shēng jiē bù gù
弼始受命往，闻一女卒，再往，闻一男生，皆不顾。
de jiā shū wèi cháng fā zhé fén zhī yuē tú luàn rén yì
得家书，未尝发，辄焚之，曰：“徒乱人意。
yǒu cǐ yī piàn jīng chéng zì rán bù rǔ jūn mìng
”有此一片精诚，自然不辱君命。