yuán wén
【原文】
wáng yáng míng yǐ kān shì guò fēng chéng wén nì háo zhī biàn bīng lì wèi jù jí yù sù liú qū jí ān
王阳明以勘事过丰城，闻逆濠之变，兵力未具，亟欲溯流趋吉安。
zhōu rén wén háo fā qiān yú rén lái jié gōng wèi bù gǎn fā gōng bá jiàn guó qí ěr suì xíng
舟人闻濠发千余人来劫公，畏不敢发，公拔剑馘其耳，遂行。
bó mù dù bù kě qián qián mì yú zhōu yǐ wēi fú xíng liú huī xià yī rén fú jǐ guān fú jū zhōu zhōng
薄暮，度不可前，潜觅渔舟，以微服行，留麾下一人，服己冠服，居舟中。
háo bīng guǒ fàn zhōu de wěi zhě zhī gōng qù yuǎn nǎi ba
濠兵果犯舟，得伪者，知公去远，乃罢。
gōng zhì zhōng tú kǒng háo sù chū nǎi wéi jiān dié jiǎ fèng cháo tíng mì zhǐ xíng lìng liǎng guǎng hú xiāng dōu yù shǐ jí nán jīng bīng bù gè mìng jiāng chū shī àn fú yào hài dì fāng yǐ sì níng fǔ bīng zhì xí shā
公至中途，恐濠速出，乃为间谍，假奉朝廷密旨，行令两广、湖襄都御史及南京兵部，各命将出师，暗伏要害地方，以俟宁府兵至袭杀。
fù qǔ yōu rén shù bèi gè jiāng gōng wén zhì jiá yī xù zhōng
复取优人数辈，各将公文置夹衣絮中。
jiāng fā jiān yòu bǔ zhuō wěi tài shī jiā shǔ zhì zhōu wěi lìng qí chān zhī gōng jí yáng nù qiān zhī shàng àn chǔ zhǎn yǐ ér gù zòng zhī lìng qí bēn bào
将发间，又捕捉伪太师家属至舟尾，令其觇知，公即佯怒，牵之上岸处斩，已而故纵之，令其奔报。
háo huò yōu guǒ yú yī zhōng sōu de gōng wén suì chí yí bù fā
濠获优，果于衣中搜得公文，遂迟疑不发。
gōng zhì jí ān diào dù bīng liáng cū bèi shǐ chuán xí zhēng bīng bào háo zuì è
公至吉安，调度兵粮粗备，始传檄征兵，暴濠罪恶。
háo zhī wèi gōng suǒ mài fèn rán yù chū
濠知为公所卖，愤然欲出。
gōng wèi jí fàn qí fēng fēi jì yě
公谓：“急犯其锋，非计也。
yi shì yǐ zì shǒu bù chū zhī xíng bì sì qí chū rán hòu wěi ér tú zhī
宜示以自守不出之形，必俟其出，然后尾而图之。
xiān fù shěng chéng yǐ qīng qí cháo
先复省城，以倾其巢。
bǐ wén bì huí bīng lái yuán wǒ zé chū bīng yāo ér jī zhī cǐ quán shèng zhī cè
彼闻，必回兵来援，我则出兵邀而击之，此全胜之策。
háo guǒ shǐ rén tàn gōng bù chū nǎi liú bīng wàn yú shǒu shěng chéng ér zì yǐn bīng dōng xià gōng wén háo yǐ chū suì jí cù gè fǔ bīng kè qī huì yú fēng chéng shí háo bīng yǐ wéi ān qìng zhòng yì yi jí wǎng jiù
”濠果使人探公不出，乃留兵万余守省城，而自引兵东下，公闻濠已出，遂急促各府兵，刻期会于丰城，时濠兵已围安庆，众议宜急往救。
gōng wèi jiǔ jiāng nán kāng jiē yǐ wèi zéi suǒ jù ér nán chāng chéng zhōng jīng hàn wàn yú shí huò zhòng jī wǒ bīng ruò dǐ ān qìng zéi bì huí jūn sǐ dòu ān qìng zhī bīng jǐn zú zì shǒu bì bù néng chū ér jiā gōng
公谓：“九江、南康皆已为贼所据，而南昌城中精悍万余，食货重积，我兵若抵安庆，贼必回军死斗，安庆之兵仅足自守，必不能出而夹攻。
zéi lìng nán chāng bīng jué wǒ liáng dào
贼令南昌兵绝我粮道，
jiǔ jiāng nán kāng hé shì náo shè
九江、南康合势挠摄，
ér sì fāng zhī yuán yòu bù kě wàng
而四方之援又不可望，
shì qí wēi yǐ jīn wǒ shī zhòu jí
事其危矣!今我师骤集，
xiān shēng suǒ jiā
先声所加，
chéng zhōng bì kǒng
城中必恐，
bìng lì jí gōng
并力急攻，
qí shì bì xià
其势必下，
cǐ sūn zi jiù hán qū wèi zhī jì yě zhēn zhě yán xīn jiù chǎng fú bīng wàn yú
此孙子救韩趋魏之计也!”侦者言：“新、旧厂伏兵万余，
yǐ bèi jī jiǎo
以备犄角。
gōng qiǎn bīng cóng jiàn dào xí pò zhī kuì zú rù chéng chéng zhōng zhī wáng shī yǔ jí jiē dà hài suì yī gǔ xià zhī
”公遣兵从间道袭破之，溃卒入城，城中知王师雨集，皆大骇，遂一鼓下之。
háo wén wǒ bīng zhì fēng chéng jí yù huí zhōu li shì shí jiàn yǐ wéi bì xū jìng wǎng nán jīng jì dēng dà bǎo zé jiāng xī zì fú
濠闻我兵至丰城，即欲回舟，李士实谏，以为，“必须径往南京，既登大宝，则江西自服。
háo bù tīng suì jiě ān qìng zhī wéi yí bīng pō yuán zi jiāng wèi guī yuán jì
”濠不听，遂解安庆之围，移兵泊阮子江，为归援计。
gōng wén háo bīng qiě zhì zhào zhòng yì zhī
公闻濠兵且至，召众议之。
zhòng yún yi liǎn bīng rù chéng jiān bì dài yuán
众云：“宜敛兵入城，坚壁待援。
gōng yuē bù rán bǐ wén cháo pò dǎn yǐ sàng yǐ xiān chū ruì zú yào qí duò guī yī cuò qí ruì jiāng bù zhàn ér kuì suǒ wèi xiān shēng yǒu duó rén zhī qì yě
”公曰：“不然，彼闻巢破，胆已丧矣，先出锐卒，要其惰归，一挫其锐，将不战而溃，所谓‘先声有夺人之气’也。
nǎi zhǐ shòu wu wén dìng děng fāng lüè
”乃指授伍文定等方略，
xiān yǐ yóu bīng yòu zhī
先以游兵诱之，
fù yáng běi yǐ zhì zhī
复佯北以致之，
sì qí zhēng qián qū lì
俟其争前趋利，
rán hòu sì miàn hé jī
然后四面合击，
fú bīng bìng qǐ
伏兵并起，
yòu lǜ chéng zhōng zōng shì huò nèi yìng wèi biàn
又虑城中宗室或内应为变，
qīn wèi yù zhī
亲慰谕之，
chū gěi gào shì
出给告示，
fán xié cóng zhě bù wèn
凡胁从者不问，
suī cháng shòu zéi guān zhí
虽尝受贼官职，
néng táo guī zhě
能逃归者，
jiē miǎn sǐ
皆免死，
néng zhǎn zéi tú guī xiáng zhě
能斩贼徒归降者，
jiē gěi shǎng
皆给赏，
shǐ nèi wài jū mín jí xiāng dǎo rén děng sì lù chuán bù
使内外居民及乡导人等四路传布。
yòu fēn bīng gōng jiǔ jiāng nán kāng yǐ jué qí yuán
又分兵攻九江、南康，以绝其援。
yú shì qún lì bìng jǔ nì shǒu jiù qín
于是群力并举，逆首就擒。
píng àn chén méi gōng jiàn wén lù wèi chén háo zhī bài suī jié yú jiāng xī ér shí kuì yú ān qìng
〔评〕按陈眉公《见闻录》，谓宸濠之败，虽结于江西，而实溃于安庆。
suī shōu gōng yú wáng yáng míng ér shí dé lì yú li wú shān
虽收功于王阳明，而实得力于李梧山。
li huì chōng sì sì chuān nèi jiāng rén zhèng dé shí sì nián xún fǔ nán jī wén chén háo qǐng zēng hù wèi tàn yuē hǔ ér yì huò jiāng zuò yǐ
李讳充嗣，四川内江人，正德十四年巡抚南畿，闻宸濠请增护卫，叹曰：“虎而翼，祸将作矣。
suì lì chén fǎn zhuàng tíng yì nán zhī
”遂力陈反状，廷议难之。
gōng nǎi dàn xī shè fāng lüè chì wǔ bèi yǐ yù zéi wèi niàn
公乃旦夕设方略，饬武备，以御贼为念。
wèi ān qìng jī fǔ shì dàng zéi chōng fēi děi rén mò shǒu
谓安庆畿辅，适当贼冲，非得人莫守。
dāng zhū jiāng tíng cān yú zhòng zhōng dú yī zhǐ huī shǐ yáng ruì ér jìn zhī yuē huàn chéng bǎo zhàng wěi zhī yú zi wú fù wǒ shí wǔ nián zéi bīng xiàn jiǔ jiāng gōng zì jiāng wàn rén zhūn cǎi shí yǐ sāi shàng yóu zhī lù
当诸将庭参，于众中独揖指挥使杨锐而进之曰：“皖城保障，委之于子，毋负我!”十五年，贼兵陷九江，公自将万人，屯采石，以塞上游之路。
fēi xí huàn chéng yù yǐ zhōng yì
飞檄皖城，谕以忠义。
ruì gǎn jī sī fèn xiàng jī yìng dí fā wú bù jié
锐感激思奋，相机应敌，发无不捷。
jié fā jiān dié huǒ pái yún wèi jǐn jí jūn qíng shì
节发间谍火牌云：“为紧急军情事，
gāi qīn chāi tài jiàn zǒng bīng děng guān
该钦差太监总兵等官，
tǒng lǐng biān guān jūn shí wàn yú
统领边官军十万余，
yī bàn jiāng dào nán jīng
一半将到南京，
yī bàn jìng qū ān qìng
一半径趋安庆，
bìng diào liǎng guǎng láng bīng
并调两广狼兵，
hú guǎng tǔ bīng
湖广土兵，
jí rì shuǐ lù bìng jìn
即日水陆并进，
jù fù ān qìng huì jí
俱赴安庆会集，
kè qī jìn gōng jiāng xī pàn zéi
刻期进攻江西叛贼。
jīn jiāng huǒ pái fēi bào qián lù guān sī yī tǐ tóng xīn fáng shǒu yù bèi liáng cǎo tīng hòu yìng yòng děng yīn
今将火牌飞报前路官司，一体同心防守，预备粮草，听候应用等因。
chén háo zhōu zhì lǐ yáng hé yù huǒ pái lǎn zhī jīng hài yóu shì sàn wáng jū bàn
宸濠舟至李阳河，遇火牌，览之惊骇，由是散亡居半。
jì yòu fā shuǐ zú qiān rén shèng qí biāo zhì chéng fēi jiàn bǎi yú sōu gǔ zào ér jìn shēng wèi ān qìng yìng yuán chéng zhōng wàng jiàn shì qì bǎi bèi ruì jí kāi mén chū dí shuǐ lù jiā gōng zéi suì dà kuì
继又发水卒千人，盛其标帜，乘飞舰百余艘，鼓噪而进，声为安庆应援，城中望见，士气百倍，锐即开门出敌，水陆夹攻，贼遂大溃。
shí chén háo yíng yú huáng shí jī wén bài jiàng dùn gōng zì jiāng bīng zhú běi chén háo bēn rù pó yáng hú shì yù xún fǔ wáng gōng yáng míng yǐn bīng zhì hú suì chéng qín yān
时宸濠营于黄石矶，闻败将遁，公自将兵逐北，宸濠奔入鄱阳湖，适遇巡抚王公阳明引兵至湖，遂成擒焉。
hòu lùn gōng jìng bù jí gōng hú yù shǐ jié mù jī qí shì tè wèi lùn liè bù bào
后论功竟不及公，胡御史洁目击其事，特为论列，不报。
gù jīn rén shèng chēng yáng míng ér bù jí wú shān yì yǒu xìng yǒu bù xìng yú
故今人盛称阳明，而不及梧山，亦有幸有不幸欤？
yòu àn chén háo bīng qǐ shēng yán zhí qǔ nán jīng dào jīng ān qìng
又按宸濠兵起，声言直取南京，道经安庆。
tài shǒu zhāng wén jǐn yǔ shǒu bèi yáng ruì děng hé móu lìng jūn shì gǔ zào dēng chéng dà mà jī nù nì háo shǐ dùn bīng cuò ruì yú jiān chéng zhī xià
太守张文锦与守备杨锐等合谋，令军士鼓噪登城大骂，激怒逆濠，使顿兵挫锐于坚城之下。
ér yáng míng de chéng qí gōng suī tiān duó qí pò ér zhāng yáng zhū gōng zhī zhì yì zú shù yǐ
而阳明得成其功，虽天夺其魄，而张、杨诸公之智，亦足述矣。