梦溪笔谈 · 沈括 · Chapter 17 of 30

书画

PinyinModern Translation
Size

cáng shū huà zhě duō qǔ kōng míng

藏书画者,多取空名。

ǒu chuán wèi zhōng wáng gù lù zhī bǐ jiàn zhě zhēng shòu cǐ suǒ wèi ěr jiàn

偶传为钟、王、顾、陆之笔,见者争售,此所谓“耳鉴”。

yòu yǒu guān huà ér yǐ shǒu mō zhī xiāng chuán yǐ wèi sè bù yǐn zhǐ zhě wèi jiā huà cǐ yòu zài ěr jiàn zhī xià wèi zhī chuāi gǔ tīng shēng

又有观画而以手摸之,相传以谓色不隐指者为佳画,此又在耳鉴之下,谓之“揣骨听声”。

ōu yáng gōng cháng dé yī gǔ huà mǔ dān cóng qí xià yǒu yī māo wèi zhī qí jīng cū

欧阳公尝得一古画牡丹丛,其下有一猫,未知其精粗。

chéng xiàng zhèng sù wú gōng yǔ ōu gōng yīn jiā yī jiàn yuē cǐ zhèng wǔ mǔ dān yě

丞相正肃吴公与欧公姻家,一见曰:“此正午牡丹也。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

qí huā pī duō ér sè zào cǐ rì zhōng shí huā yě

其花披哆而色燥,此日中时花也;

māo yǎn hēi jing rú xiàn cǐ zhèng wǔ māo yǎn yě

猫眼黑睛如线,此正午猫眼也。

yǒu dài lù huā zé fáng liǎn ér sè zé

有带露花,则房敛而色泽。

māo yǎn zǎo mù zé jing yuán rì jiàn zhōng xiá zhǎng zhèng wǔ zé rú yī xiàn ěr

猫眼早暮则睛圆,日渐中狭长,正午则如一线耳。

cǐ yì shàn qiú gǔ rén xīn yì yě

”此亦善求古人心意也。

xiàng guó sì jiù huà bì nǎi gāo yì zhī bǐ

相国寺旧画壁,乃高益之笔。

yǒu huà zhòng gōng zòu yuè yī dǔ zuì yǒu yì

有画众工奏乐一堵,最有意。

rén duō bìng yōng pí pá zhě wù bō xià xián zhòng guǎn jiē fā sì zì

人多病拥琵琶者误拨下弦,众管皆发“四”字。

pí pá sì zì zài shàng xián cǐ bō nǎi yǎn xià xián wù yě

琵琶“四”字在上弦,此拨乃掩下弦,误也。

yú yǐ wèi fēi wù yě

余以谓非误也。

gài guǎn yǐ fà zhǐ wèi shēng pí pá yǐ bō guò wéi shēng cǐ bō yǎn xià xián zé shēng zài shàng xián yě

盖管以发指为声,琵琶以拨过为声,此拨掩下弦,则声在上弦也。

yì zhī bù zhì shàng néng rú cǐ qí xīn jiàng kě zhī

益之布置尚能如此,其心匠可知。

shū huà zhī miào dāng yǐ shén huì nán kě yǐ xíng qì qiú yě

书画之妙,当以神会,难可以形器求也。

shì zhī guān huà zhě duō néng zhǐ zhāi qí jiān xíng xiàng wèi zhì cǎi sè xiá cī ér yǐ zhì yú ào lǐ míng zào zhě hǎn jiàn qí rén

世之观画者,多能指摘其间形象、位置、彩色瑕疵而已,至于奥理冥造者,罕见其人。

rú yàn yuǎn huà píng yán wáng wéi huà wù duō bù wèn sì shí rú huà huā wǎng wǎng yǐ táo xìng fú róng lián huā tóng huà yī jǐng

如彦远《画评》言:王维画物,多不问四时,如画花往往以桃、杏、芙蓉、莲花同画一景。

yú jiā suǒ cáng mó jié huà yuán ān wò xuě tú yǒu xuě zhōng bā jiāo cǐ nǎi dé xīn yìng shǒu yì dào biàn chéng gù qí lǐ rù shén jiǒng dé tiān yì cǐ nán kě yǔ sú rén lùn yě

余家所藏摩诘画《袁安卧雪图》,有雪中芭蕉,此乃得心应手,意到便成,故其理入神,迥得天意,此难可与俗人论也。

xiè hè yún wèi xié zhī huà suī bù gāi bèi xíng miào ér yǒu qì yùn líng kuà qún xióng kuàng dài jué bǐ

谢赫云:“卫协之画,虽不该备形妙,而有气韵,凌跨群雄,旷代绝笔。

yòu ōu wén zhōng pán chē tú shī yún gǔ huà huà yì bù huà xíng méi shī yǒng wù wú yǐn qíng

”又欧文忠《盘车图》诗云:“古画画意不画形,梅诗咏物无隐情。

wàng xíng dé yì zhī zhě guǎ bù ruò jiàn shī rú jiàn huà

忘形得意知者寡,不若见诗如见画。

cǐ zhēn wèi shi huà yě

”此真为识画也。

wáng zhòng zhì yuè wú jiā huà zuì ài wáng wéi huà huáng méi chū shān tú gài qí suǒ tú huáng méi cáo xī èr rén qì yùn shén jiǎn jiē rú qí wéi rén

王仲至阅吾家画,最爱王维画《黄梅出山图》,盖其所图黄梅、曹溪二人,气韵神检,皆如其为人。

dú èr rén shì jī hái guān suǒ huà kě yǐ xiǎng jiàn qí rén

读二人事迹,还观所画,可以想见其人。

huà gōng huà fú shēn guāng yǒu biǎn yuán rú shàn zhě shēn cè zé guāng yì cè cǐ dà miù yě

画工画佛身光,有匾圆如扇者,身侧则光亦侧,此大谬也。

qú dàn jiàn diāo mù fó ěr bù zhī cǐ guāng cháng yuán yě

渠但见雕木佛耳,不知此光常圆也。

yòu yǒu huà xíng fú guāng wěi xiàng hòu wèi zhī shùn fēng guāng cǐ yì miù yě

又有画行佛,光尾向后,谓之顺风光,此亦谬也。

fó guāng nǎi dìng guǒ zhī guāng

佛光乃定果之光。

suī jié fēng bù kě dòng qǐ cháng fēng néng yáo zāi

虽劫风不可动,岂常风能摇哉!

gǔ wén yǐ zì cóng yī cóng wáng cǐ nǎi tōng guàn tiān dì rén yǔ wáng zì yì tóng

古文“已”字从一、从亡,此乃通贯天地人,与王字义同。

zhōng zé wèi wáng huò zuǒ zuǒ zhōng zé wèi yǐ

中则为王,或左左中则为已。

sēng zhào yuē huì wàn wù wèi yī yǐ zhě qí wéi shèng rén hu

僧肇曰:“会万物为一已者,其惟圣人乎!

zǐ yuē xià xué ér shàng dá

子曰:‘下学而上达。

rén bù néng zhì yú cǐ jiē zì chéng zhī yě

’人不能至于此,皆自成之也。

de yǐ zhī quán zhě rú cǐ

”得已之全者如此。

dù zhī yuán wài láng sòng dí gōng huà

度支员外郎宋迪工画,

yóu shàn wèi píng yuǎn shān shuǐ

尤善为平远山水,

qí dé yì zhě yǒu píng shā yàn luò yuǎn pǔ fān guī shān shì qíng lán jiāng tiān mù xuě dòng tíng qiū yuè xiāo xiāng yè yǔ yān sì wǎn zhōng yú cūn luò zhào

其得意者有《平沙雁落》、《远浦帆归》《山市晴岚》、《江天暮雪》、《洞庭秋月》、《潇湘夜雨》、《烟寺晚钟》、《渔村落照》,

wèi zhī bā jǐng

谓之“八景”,

hào shì zhě duō chuán zhī

好事者多传之。

wǎng suì xiǎo cūn chén yòng zhī shàn huà dí jiàn qí huà shān shuǐ wèi yòng zhī yuē rǔ huà xìn gōng dàn shǎo tiān qù

往歳小村陈用之善画,迪见其画山水,谓用之曰:“汝画信工,但少天趣。

yòng zhī shēn fú qí yán yuē cháng huàn qí bù jí gǔ rén zhě zhèng zài yú cǐ

”用之深伏其言,曰:“常患其不及古人者,正在于此。

dí yuē cǐ bù nán ěr rǔ xiān dāng qiú yī bài qiáng zhāng juàn sù qì yǐ zhī bài qiáng zhī shàng zhāo xī guān zhī

”迪曰:“此不难耳,汝先当求一败墙,张绢素讫,倚之败墙之上,朝夕观之。

guān zhī jì jiǔ gé sù jiàn bài qiáng zhī shàng gāo píng qū zhé jiē chéng shān shuǐ zhī xiàng

观之既久,隔素见败墙之上,高平曲折,皆成山水之象。

xīn cún mù xiǎng gāo zhě wéi shān xià zhě wèi shuǐ

心存目想:高者为山,下者为水;

kǎn zhě wèi gǔ quē zhě wèi jiàn

坎者为谷,缺者为涧;

xiǎn zhě wèi jìn huì zhě wèi yuǎn

显者为近,晦者为远。

shén lǐng yì zào huǎng rán jiàn qí yǒu rén qín cǎo mù fēi dòng wǎng lái zhī xiàng liǎo rán zài mù

神领意造,怳然见其有人禽草木飞动往来之象,了然在目。

zé suí yì mìng bǐ mò yǐ shén huì zì rán jìng jiē tiān jiù bù lèi rén wéi shì wèi huó bǐ

则随意命笔,默以神会,自然境皆天就,不类人为,是谓活笔。

yòng zhī zì cǐ huà gé jìn

”用之自此画格进。

táng hán wò wèi shī jí qīng lì yǒu shǒu xiě shī bǎi yú piān zài qí sì shì sūn yì chù

唐韩偓为诗极清丽,有手写诗百余篇,在其四世孙奕处。

wò tiān fù zhōng bì dì quán zhōu zhī nán ān xiàn zǐ sūn suì jiā yān

偓天复中避地泉州之南安县,子孙遂家焉。

qìng lì zhōng yǔ guò nán ān jiàn yì chū qí shǒu jí zì jí chún jìn kě ài

庆历中予过南安,见奕出其手集,字极淳劲可爱。

hòu shù nián yì yì què xiàn zhī

后数年,奕诣阙献之。

yǐ zhōng chén zhī hòu de sī shì cān jūn zhōng yú diàn zhōng chéng

以忠臣之后,得司士参军,终于殿中丞。

yòu yú zài jīng shī jiàn wò sòng guāng shàng rén shī yì mò jì yě yǔ cǐ wú yì

又余在京师见偓《送光上人》诗,亦墨迹也,与此无异。

míng huà lù wú dào zǐ cháng huà fú liú qí yuán guāng dāng dà huì zhōng duì wàn zhòng jǔ shǒu yī huī yuán zhōng yùn guī guān zhě mò bù jīng hū

《名画录》:“吴道子尝画佛,留其圆光,当大会中,对万众举手一挥,圆中运规,观者莫不惊呼。

huà jiā wèi zhī zì yǒu fǎ dàn yǐ jiān yǐ bì jǐn bì huī zhī zì rán zhōng guī

”画家为之自有法,但以肩倚壁,尽臂挥之,自然中规。

qí bǐ huà zhī cū xì zé yǐ yī zhǐ jù bì yǐ wéi zhǔn zì rán jūn yún

其笔画之粗细,则以一指拒壁以为准,自然均匀。

cǐ wú zú qí

此无足奇。

dào zǐ miào chù bù zài yú cǐ tú jīng sú yǎn ěr

道子妙处,不在于此,徒惊俗眼耳。

jìn sòng rén mò jì duō shì diào sāng wèn jí shū jiǎn

晋、宋人墨迹,多是吊丧问疾书简。

táng zhēn guàn zhōng gòu qiú qián shì mò jì shén yán fēi diào sāng wèn jí shū jì

唐贞观中,购求前世墨迹甚严,非吊丧问疾书迹。

jiē rù nèi fǔ

皆入内府。

shì dà fū jiā suǒ cún jiē dāng rì cháo tíng suǒ bù qǔ zhě suǒ yǐ liú chuán zhì jīn

士大夫家所存,皆当日朝廷所不取者,所以流传至今。

guó chū jiāng nán bù yī xú xī wěi shǔ hàn lín dài zhào huáng quán jiē yǐ shàn huà zhù míng yóu cháng yú huà huā zhú

国初,江南布衣徐熙、伪蜀翰林待诏黄筌,皆以善画著名,尤长于画花竹。

shǔ píng huáng quán bìng èr zi jū bǎo jū shí dì wéi liàng jiē lì hàn lín tú huà yuàn shàn míng yī shí

蜀平,黄筌并二子居宝、居实,弟惟亮,皆隶翰林图画院,擅名一时。

qí hòu jiāng nán píng xú xī zhì jīng shī sòng tú huà yuàn pǐn qí huà gé

其后江南平,徐熙至京师,送图画院品其画格。

zhū huáng huà huā miào zài fù sè yòng bǐ jí xīn xì dài bú jiàn mò jì dàn yǐ qīng sè rǎn chéng wèi zhī xiě shēng

诸黄画花,妙在赋色,用笔极新细,殆不见墨迹,但以轻色染成,谓之写生。

xú xī yǐ mò bǐ huà zhī shū cǎo cǎo lüè shī dān fěn ér yǐ shén qì jiǒng chū bié yǒu shēng dòng zhī yì

徐熙以墨笔画之,殊草草,略施丹粉而已,神气迥出,别有生动之意。

quán è qí yà yǐ yán qí huà cū è bù rù gé ba zhī

筌恶其轧已,言其画粗恶不入格,罢之。

xī zhī zǐ nǎi xiào zhū huáng zhī gé gèng bù yòng mò bǐ zhí yǐ cǎi sè tú zhī wèi zhī méi gǔ tú

熙之子乃效诸黄之格,更不用墨笔,直以彩色图之,谓之“没骨图”。

gōng yǔ zhū huáng bù xiāng xià quán děng bù fù néng xiá cī suì de chǐ yuàn pǐn

工与诸黄不相下,筌等不复能瑕疵,遂得齿院品。

rán qí qì yùn jiē bù jí xī yuǎn shén

然其气韵皆不及熙远甚。

yú cóng zǐ liáo xǐ xué shū cháng lùn yuē shū zhī shén yùn suī de zhī yú xīn rán fǎ dù bì zī jiǎng xué

余从子辽喜学书,尝论曰:“书之神韵,虽得之于心,然法度必资讲学。

cháng huàn shì zhī zuò zì fēn zhì wú fǎ

常患世之作字,分制无法。

fán zì yǒu liǎng zì sān sì zì hé wéi yī zì zhě xū zì zì kě chāi

凡字有两字、三、四字合为一字者,须字字可拆。

ruò bǐ huà duō guǎ xiāng jìn zhě xū lìng dà xiǎo jūn tíng

若笔画多寡相近者,须令大小均停。

suǒ wèi bǐ huà xiāng jìn rú shā zì nǎi sì zì hé wéi yī dāng shǐ yì mù jǐ yòu sì zhě dà xiǎo jiē jūn

所谓笔画相近,如‘杀’字,乃四字合为一,当使‘乂’、‘木’、‘几’、‘又’四者大小皆均。

rú shú zì nǎi èr zì hé dāng shǐ shàng yǔ xiǎo èr zhě dà shàng cháng duǎn jiē jūn

如‘尗’字,乃二字合,当使‘上’与‘小’二者,大上长短皆均。

ruò bǐ huà duō guǎ xiāng yuǎn jí bù kě qiáng qiān shǐ tíng

若笔画多寡相远,即不可强牵使停。

guǎ zài zuǒ zé qǔ shàng jì guǎ zài yòu zé qǔ xià qí

寡在左,则取上齐:寡在右,则取下齐。

rú cóng kǒu cóng jīn cǐ duō guǎ bù tóng yě jìn jí qǔ shàng jì kòu zé qǔ xià qí

如从口、从金,此多寡不同也,‘唫’即取上齐:‘扣’则取下齐。

rú cóng shú cóng yòu jí cóng kǒu cóng wèi sān zì hé zhě duō guǎ bù tóng zé shū dāng qǔ xià qí kuì dāng qǔ shàng jì

如从尗、从又、及从口、从胃三字合者,多寡不同,则‘叔’当取下齐,‘喟’当取上齐。

rú cǐ zhī lèi bù kě bù zhī yòu yuē yùn bǐ zhī shí cháng shǐ yì zài bǐ qián

”如此之类,不可不知,又曰:“运笔之时,常使意在笔前。

cǐ gǔ rén liáng fǎ yě

”此古人良法也。

wáng xī zhī shū jiù chuán wéi lè yì lùn nǎi xī zhī qīn shū yú shí qí tā jiē zhǐ sù suǒ chuán

王羲之书,旧传唯《乐毅论》乃羲之亲书于石,其他皆纸素所传。

táng tài zōng póu jù èr wáng mò jì wéi lè yì lùn shí běn qí hòu suí tài zōng rù zhāo líng

唐太宗裒聚二王墨迹,惟《乐毅论》石本,其后随太宗入昭陵。

zhū liáng shí yào zhōu jié dù shǐ wēn tāo fā zhāo líng de zhī fù chuán rén jiān

朱梁时,耀州节度使温韬发昭陵得之,复传人间。

huò yuē gōng zhǔ yǐ wěi yì zhī yuán bù céng rù kuàng

或曰:公主以伪易之,元不曾入圹。

běn cháo rù gāo shēn xué shì jiā

本朝入高绅学士家。

huáng yòu zhōng shēn zhī zǐ gāo ān shì wèi qián táng zhǔ bù lè yì lùn zài qí jiā yú cháng jiàn zhī

皇祐中,绅之子高安世为钱塘主簿,《乐毅论》在其家,余尝见之。

shí shí yǐ pò quē mò hòu dú yǒu yī hǎi zì zhě shì yě

时石已破缺,末后独有一“海”字者是也。

qí jiā hòu shí yú nián ān shì zài sū zhōu shí yǐ pò wéi shù piàn yǐ tiě shù zhī

其家后十余年,安世在苏州,石已破为数片,以铁束之。

hòu ān shì sǐ shí bù zhī suǒ zài

后安世死,石不知所在。

huò yún sū zhōu yī fù jiā de zhī

或云:苏州一富家得之。

yì bù fù jiàn

亦不复见。

jīn chuán lè yì lùn jiē mó běn yě bǐ huà wú fù xī zhī qīng jìn

今传《乐毅论》,皆摹本也,笔画无复昔之清劲。

xī zhī xiǎo kǎi zì yú cǐ dài jué

羲之小楷字,于此殆绝。

yí jiào jīng zhī lèi jiē fēi qí bǐ yě

《遗教经》之类,皆非其比也。

jiāng nán zhōng zhǔ shí yǒu běi yuàn shǐ dǒng yuán shàn huà yóu gōng qiū lán yuǎn jǐng duō xiě jiāng nán zhēn shān bù wéi qí qiào zhī bǐ

江南中主时,有北苑使董源善画,尤工秋岚远景,多写江南真山,不为奇峭之笔。

qí hòu jiàn yè sēng jù rán zǔ shù yuán fǎ jiē zhēn miào lǐ

其后建业僧巨然,祖述源法,皆臻妙理。

dà tǐ yuán jí jù rán huà bǐ jiē yi yuǎn guān

大体源及巨然画笔,皆宜远观。

qí yòng bǐ shén cǎo cǎo jìn shì zhī jǐ bù lèi wù xiàng

其用笔甚草草,近视之,几不类物象;

yuǎn guān zé jǐng wù càn rán yōu qíng yuǎn sī rú dǔ yì jìng

远观则景物粲然,幽情远思,如睹异境。

rú yuán huà luò zhào tú jìn shì wú gōng

如源画《落照图》,近视无功;

yuǎn guān cūn luò yǎo rán shēn yuǎn xī shì wǎn jǐng

远观村落杳然深远,悉是晚景;

yuǎn fēng zhī dǐng wǎn yǒu fǎn zhào zhī sè

远峰之顶,宛有反照之色。

cǐ miào chù yě

此妙处也。

✦ You read 书画

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.