商君书 · 商鞅 · Chapter 7 of 24

开塞

PinyinModern Translation
Size

tiān dì shè ér mín shēng zhī

天地设而民生之。

dāng cǐ zhī shí yě mín zhī qí mǔ ér bù zhī qí fù qí dào qīn qīn ér ài sī

当此之时也,民知其母而不知其父,其道亲亲而爱私。

qīn qīn zé bié ài sī zé xiǎn

亲亲则别,爱私则险。

mín zhòng ér yǐ bié xiǎn wèi wu zé mín luàn

民众,而以别、险为务,则民乱。

dāng cǐ shí yě mín wù shèng ér lì zhēng

当此时也,民务胜而力征。

wu shèng zé zhēng lì zhēng zé sòng sòng ér wú zhèng zé mò de qí xìng yě

务胜则争,力征则讼,讼而无正,则莫得其性也。

gù xián zhě lì zhōng zhèng shè wú sī ér mín shuō rén

故贤者立中正,设无私,而民说仁。

dāng cǐ shí yě qīn qīn fèi shàng xián lì yǐ

当此时也,亲亲废,上贤立矣。

fán rén zhě yǐ ài lì wèi wu ér xián zhě yǐ xiāng chū wéi dào

凡仁者以爱利为务,而贤者以相出为道。

mín zhòng ér wú zhì jiǔ ér xiāng chū wéi dào zé yǒu luàn

民众而无制,久而相出为道,则有乱。

gù shèng rén chéng zhī zuò wéi tǔ dì huò cái nán nǚ zhī fēn

故圣人承之,作为土地、货财、男女之分。

fēn dìng ér wú zhì bù kě gù lì jìn

分定而无制,不可,故立禁;

jìn lì ér mò zhī sī bù kě gù lì guān

禁立而莫之司,不可,故立官;

guān shè ér mò zhī yī bù kě gù lì jūn

官设而莫之一,不可,故立君。

jì lì jūn zé shàng xián fèi ér guì guì lì yǐ

既立君,则上贤废而贵贵立矣。

rán zé shàng shì qīn qīn ér ài sī zhōng shì shàng xián ér shuō rén xià shì guì guì ér zūn guān

然则上世亲亲而爱私,中世上贤而说仁,下世贵贵而尊官。

shàng xián zhě yǐ dào xiāng chū yě ér lì jūn zhě shǐ xián wú yòng yě

上贤者以道相出也,而立君者使贤无用也。

qīn qīn zhě yǐ sī wéi dào yě ér zhōng zhèng zhě shǐ sī wú xíng yě

亲亲者以私为道也,而中正者使私无行也。

cǐ sān zhě fēi shì xiāng fǎn yě mín dào bì ér suǒ zhòng yì yě shì shì biàn ér háng dào yì yě

此三者非事相反也,民道弊而所重易也,世事变而行道异也。

gù yuē wáng dào yǒu shéng

故曰:王道有绳。

fu wáng dào yī duān ér chén dào yì yī duān suǒ dào zé yì ér suǒ shéng zé yī yě

夫王道一端,而臣道亦一端,所道则异,而所绳则一也。

gù yuē mín yú zé zhī kě yǐ wáng

故曰:民愚,则知可以王;

shì zhī zé lì kě yǐ wáng

世知,则力可以王。

mín yú zé lì yǒu yú ér zhī bù zú

民愚,则力有余而知不足;

shì zhī zé qiǎo yǒu yú ér lì bù zú

世知,则巧有余而力不足。

mín zhī shēng bù zhī zé xué lì jìn zé fú

民之生,不知则学,力尽则服。

gù shén nóng jiào gēng ér wàng tiān xià shī qí zhī yě

故神农教耕而王天下,师其知也;

tāng wǔ zhì qiáng ér zhēng zhū hóu fú qí lì yě

汤、武致强而征诸侯,服其力也。

fu mín yú bù huái zhī ér wèn

夫民愚,不怀知而问;

shì zhī wú yú lì ér fú

世知,无余力而服。

gù yǐ wàng tiān xià zhě bìng xíng lì zhēng zhū hóu zhě tuì dé

故以王天下者并刑,力征诸侯者退德。

shèng rén bù fǎ gǔ bù xiū jīn

圣人不法古,不修今。

fǎ gǔ zé hòu yú shí xiū jīn zé sāi yú shì

法古则后于时,修今则塞于势。

zhōu bù fǎ shāng xià bù fǎ yú sān dài yì shì ér jiē kě yǐ wáng

周不法商,夏不法虞,三代异势,而皆可以王。

gù xīng wáng yǒu dào ér chí zhī yì lǐ

故兴王有道,而持之异理。

wǔ wáng nì qǔ ér guì shùn zhēng tiān xià ér shàng ràng

武王逆取而贵顺,争天下而上让。

qí qǔ zhī yǐ lì chí zhī yǐ yì

其取之以力,持之以义。

jīn shì qiáng guó shì jiān bìng ruò guó wù lì shǒu shàng bù jí yú xià zhī shí ér xià bù xiū tāng wǔ

今世强国事兼并,弱国务力守,上不及虞、夏之时,而下不修汤、武。

tāng wǔ sāi gù wàn shèng mò bù zhàn qiān shèng mò bù shǒu

汤、武塞,故万乘莫不战,千乘莫不守。

cǐ dào zhī sāi jiǔ yǐ ér shì zhǔ mò zhī néng fèi yě gù sān dài bù sì

此道之塞久矣,而世主莫之能废也,故三代不四。

fēi míng zhǔ mò yǒu néng tīng yě jīn rì yuàn qǐ zhī yǐ xiào

非明主莫有能听也,今日愿启之以效。

gǔ zhī mín pǔ yǐ hòu jīn zhī mín qiǎo yǐ wěi

古之民朴以厚,今之民巧以伪。

gù xiào yú gǔ zhě xiān dé ér zhì

故效于古者,先德而治;

xiào yú jīn zhě qián xíng ér fǎ

效于今者,前刑而法。

cǐ sú zhī suǒ huò yě

此俗之所惑也。

jīn shì zhī suǒ wèi yì zhě jiāng lì mín zhī suǒ hǎo ér fèi qí suǒ è

今世之所谓义者,将立民之所好,而废其所恶;

cǐ qí suǒ wèi bú yì zhě jiāng lì mín zhī suǒ è ér fèi qí suǒ lè yě

此其所谓不义者,将立民之所恶,而废其所乐也。

èr zhě míng mào shí yì bù kě bù chá yě

二者名贸实易,不可不察也。

lì mín zhī suǒ lè zé mín shāng qí suǒ è

立民之所乐,则民伤其所恶;

lì mín zhī suǒ è zé mín ān qí suǒ lè

立民之所恶,则民安其所乐。

hé yǐ zhī qí rán yě

怎么知道会这样呢?

fu mín yōu zé sī sī zé chū dù

夫民忧则思,思则出度;

lè zé yín yín zé shēng yì

乐则淫,淫则生佚。

gù yǐ xíng zhì zé mín wēi mín wēi zé wú jiān wú jiān zé mín ān qí suǒ lè

故以刑治则民威,民威则无奸,无奸则民安其所乐。

yǐ yì jiào zé mín zòng mín zòng zé luàn luàn zé mín shāng qí suǒ è

以义教则民纵,民纵则乱,乱则民伤其所恶。

wú zhī suǒ wèi xíng zhě yì zhī běn yě

吾之所谓刑者,义之本也;

ér shì suǒ wèi yì zhě bào zhī dào yě

而世所谓义者,暴之道也。

fu zhèng mín zhě yǐ qí suǒ è bì zhōng qí suǒ hǎo

夫正民者,以其所恶,必终其所好;

yǐ qí suǒ hǎo bì bài qí suǒ è

以其所好,必败其所恶。

zhì guó xíng duō ér shǎng shǎo gù wáng zhě xíng jiǔ ér shǎng yī xuē guó shǎng jiǔ ér xíng yī

政治修明的国家,刑罚多而赏赐少。政治混乱的国家,赏赐多而刑罚少。

fu guò yǒu hòu bó zé xíng yǒu qīng zhòng

夫过有厚薄,则刑有轻重;

shàn yǒu dà xiǎo zé shǎng yǒu duō shǎo

善有大小,则赏有多少。

cǐ èr zhě shì zhī cháng yòng yě

此二者,世之常用也。

xíng jiā yú zuì suǒ zhōng zé jiān bù qù

刑加于罪所终,则奸不去;

shǎng shī yú mín suǒ yì zé guò bù zhǐ

赏施于民所义,则过不止。

xíng bù néng qù jiān ér shǎng bù néng zhǐ guò zhě bì luàn

刑不能去奸而赏不能止过者,必乱。

gù wáng zhě xíng yòng yú jiāng guò zé dà yá bù shēng

故王者刑用于将过,则大邪不生;

shǎng shī yú gào jiān zé xì guò bù shī

赏施于告奸,则细过不失。

zhì mín néng shǐ dà yá bù shēng xì guò bù shī zé guó zhì

治民能使大邪不生、细过不失,则国治。

guó zhì bì qiáng

国治必强。

yī guó xíng zhī jìng nèi dú zhì

一国行之,境内独治。

èr guó xíng zhī bīng zé shǎo qǐn

二国行之,兵则少寝。

tiān xià xíng zhī zhì dé fù lì

天下行之,至德复立。

cǐ wú yǐ shā xíng zhī fǎn yú dé ér yì hé yú bào yě

此吾以杀刑之反于德而义合于暴也。

gǔ zhě mín cóng shēng ér qún chǔ luàn gù qiú yǒu shàng yě

古者,民藂生而群处,乱,故求有上也。

rán zé tiān xià zhī lè yǒu shàng yě jiāng yǐ wéi zhì yě

然则天下之乐有上也,将以为治也。

jīn yǒu zhǔ ér wú fǎ qí hài yǔ wú zhǔ tóng

今有主而无法,其害与无主同;

yǒu fǎ bù shèng qí luàn yǔ wú fǎ tóng

有法不胜其乱,与无法同。

tiān xià bù ān wú jūn ér lè shèng qí fǎ zé jǔ shì yǐ wéi huò yě

天下不安无君,而乐胜其法,则举世以为惑也。

fu lì tiān xià zhī mín zhě mò dà yú zhì ér zhì mò kāng yú lì jūn lì jūn zhī dào mò guǎng yú shèng fǎ shèng fǎ zhī wu mò jí yú qù jiān qù jiān zhī běn mò shēn yú yán xíng

夫利天下之民者莫大于治,而治莫康于立君,立君之道莫广于胜法,胜法之务莫急于去奸,去奸之本莫深于严刑。

gù wáng zhě yǐ shǎng jìn yǐ xíng quàn

故王者以赏禁,以刑劝;

qiú guò bù qiú shàn jiè xíng yǐ qù xíng

求过不求善,藉刑以去刑。

✦ You read 开塞

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.