jiǎn yì xià yuán jí shù shì jí li wén yù zōu shī yán
蹇义夏原吉(俞士吉李文郁邹师颜)
jiǎn yì zì yi zhī bā rén chū míng róng
蹇义,字宜之,巴人,初名瑢。
hóng wǔ shí bā nián jìn shì
洪武十八年进士。
shòu zhōng shū shè rén zòu shì chēng zhǐ
授中书舍人,奏事称旨。
dì wèn rǔ jiǎn shū hòu hu
帝问:“汝蹇叔后乎?
róng dùn shǒu bù gǎn duì
”瑢顿首不敢对。
dì jiā qí chéng dǔ wèi gēng míng yì shǒu shū cì zhī
帝嘉其诚笃,为更名义,手书赐之。
mǎn sān zài dāng qiān tè mìng mǎn jiǔ zài yuē zhèn qiě yòng yì
满三载当迁,特命满九载,曰:“朕且用义。
yóu shì zhāo xī shì zuǒ yòu xiǎo xīn jìng shèn wèi cháng wǔ sè
”由是朝夕侍左右,小心敬慎,未尝忤色。
huì dì jì jí wèi tuī tài zǔ yì chāo zhuó lì bù yòu shì láng
惠帝既即位,推太祖意,超擢吏部右侍郎。
shì shí qí tài huáng zǐ chéng dāng guó wài xìng dà shī nèi gǎi zhì dù yì wú suǒ jiàn míng
是时齐泰、黄子澄当国,外兴大师,内改制度,义无所建明。
guó zǐ bó shì wáng shēn yí shū zé zhī yì bù néng dá
国子博士王绅遗书责之,义不能答。
yàn shī rù yíng fù qiān zuǒ shì láng
燕师入,迎附,迁左侍郎。
shù yuè jìn shàng shū
数月,进尚书。
shí fāng wu fǎn jiàn wén zhī zhèng suǒ gēng yì zhě xī ba zhī
时方务反建文之政,所更易者悉罢之。
yì cóng róng yán yuē sǔn yì guì shì shí yi
义从容言曰:“损益贵适时宜。
qián gǎi zhě gù bù dàng jīn bì yù jǐn fù zhě yì wèi xī dāng yě
前改者固不当,今必欲尽复者,亦未悉当也。
yīn jǔ shù shì chén shuō běn mò
”因举数事陈说本末。
dì chēng shàn cóng qí yán
帝称善,从其言。
yǒng lè èr nián jiān tài zǐ zhān shì
永乐二年兼太子詹事。
dì yǒu suǒ chuán yù tài zǐ zhé qiǎn yì néng wěi qū dǎo yì
帝有所传谕太子,辄遣义,能委曲导意。
dì yǔ tài zǐ jù ài zhòng zhī
帝与太子俱爱重之。
qī nián dì xún běi jīng mìng fǔ huáng tài zǐ jiān guó
七年,帝巡北京,命辅皇太子监国。
yì shú diǎn gù dá zhì tǐ jūn guó shì jiē yǐ bàn
义熟典故,达治体,军国事皆倚办。
shí jiù chén jiàn qīn yòng zhě hù bù shàng shū xià yuán jí yǔ yì qí míng zhōng wài chēng yuē jiǎn xià
时旧臣见亲用者,户部尚书夏原吉与义齐名,中外称曰“蹇、夏”。
mǎn sān kǎo dì qīn yàn èr rén biàn diàn bāo yáng shèn zhì
满三考,帝亲宴二人便殿,褒扬甚至。
shù fèng mìng jiān lǐ tā bù shì zhí wù tián wěi chù zhī yù rú
数奉命兼理他部事,职务填委,处之裕如。
shí qī nián yǐ fù sāng guī dì jí tài zǐ jiē qiǎn guān cì jì
十七年以父丧归,帝及太子皆遣官赐祭。
zhào qǐ fù
诏起复。
shí jiǔ nián sān diàn zāi chì tíng chén èr shí liù rén xún xíng tiān xià
十九年,三殿灾,敕廷臣二十六人巡行天下。
yì jí jǐ shì zhōng mǎ jùn fēn xún yìng tiān zhū fǔ wèn jūn mín jí kǔ chù wén wǔ zhǎng lì rǎo mín zhě shù rén tiáo xīng gé shù shí shì zòu xíng zhī
义及给事中马俊分巡应天诸府,问军民疾苦,黜文武长吏扰民者数人,条兴革数十事奏行之。
hái zhì bù shì
还治部事。
míng nián dì běi zhēng hái yǐ tài zi qǔ yòu lǚ zhèn xù zhǔ shì zhāng hè zhāo cān shī yí zuì yì bù kuāng zhèng dǎi yì xì jǐn yī wèi yù
明年,帝北征还,以太子曲宥吕震婿主事张鹤朝参失仪,罪义不匡正,逮义系锦衣卫狱。
yòu míng nián chūn de shì
又明年春得释。
rén zōng jí wèi yì yuán jí jiē yǐ yuán lǎo wèi zhōng wài suǒ xìn
仁宗即位,义、原吉皆以元老为中外所信。
dì yòu niàn yì jiān guó shí jiù láo yóu hòu yǐ zhī
帝又念义监国时旧劳,尤厚倚之。
shǒu jìn yì shǎo bǎo cì guān fú xiàng hù yù dài jiān shí èr lù
首进义少保,赐冠服、象笏、玉带,兼食二禄。
lì jìn shǎo shī cì yín zhāng yī wén yuē sheng qian jiu miu
历进少师,赐银章一,文曰“绳愆纠缪”。
yǐ fù cì xǐ shū yuē nǎng zhèn jiān guó qīng yǐ xiān cháo jiù chén rì shì zuǒ yòu
已,复赐玺书曰:“曩朕监国,卿以先朝旧臣,日侍左右。
liǎng jīng zhào jiàn zhèng wù fāng yīn qīng láo xīn jiāo sī bù xù shēn jiā èr shí yú nián yí xiǎn yī jié
两京肇建,政务方殷,卿劳心焦思,不恤身家,二十余年,夷险一节。
zhèn chéng dà tǒng zàn xiāng zhì lǐ bù xiè yì gōng
朕承大统,赞襄治理,不懈益恭。
zhèn dǔ niàn bù wàng cí yǐ yǐ yì chuàng zhì jiǎn zhōng zhēn yìn cì qīng
朕笃念不忘,兹以已意,创制‘蹇忠贞印’赐卿。
bǐ cáng yú jiā chuán zhī hòu shì zhī zhèn jūn chén gòng jì jiān nán xiāng yǔ yǒu chéng yě
俾藏于家,传之后世,知朕君臣共济艰难,相与有成也。
shí wéi yáng shì qí yì de cì zhēn yī yìn jí chì
”时惟杨士奇亦得赐“贞一”印及敕。
xún mìng yǔ yīng guó gōng fǔ jí yuán jí tóng jiān xiū tài zōng shí lù
寻命与英国公辅及原吉同监修《太宗实录》。
yì shì yuán jí yóu zhòng hòu rán guò yú zhōu shèn
义视原吉尤重厚,然过于周慎。
shì qí cháng yú dì qián wèi yì yuē hé guò lǜ
士奇尝于帝前谓义曰:“何过虑?
yì yuē kǒng lǔ mǎng wèi hòu yōu ěr
”义曰:“恐卤莽为后忧耳。
dì liǎng shì zhī
”帝两是之。
yáng róng cháng huǐ yì
杨荣尝毁义。
dì bù zhí róng
帝不直荣。
yì dùn shǒu yán róng wú tā
义顿首言:“荣无他。
jí zuǒ yòu yǒu chán róng zhě yuàn bì xià shèn chá
即左右有谗荣者,愿陛下慎察。
dì xiào yuē wú gù fú xìn yě
”帝笑曰:“吾固弗信也。
xuān zōng jí wèi wěi jì yì zhòng
”宣宗即位,委寄益重。
shí fāng xiū xiàn líng dì yù zūn yí zhào cóng jiǎn yuē yǐ wèn yì yuán jí
时方修献陵,帝欲遵遗诏从俭约,以问义、原吉。
èr rén lì zàn yuē shèng jiàn gāo yuǎn chū yú zhì xiào wàn shì zhī lì yě
二人力赞曰:“圣见高远,出于至孝,万世之利也。
dì qīn wéi guī huà sān yuè ér líng chéng hóng lì bù jí cháng líng qí hòu zhū dì yīn yǐ wéi zhì
”帝亲为规画,三月而陵成,宏丽不及长陵,其后诸帝因以为制。
dài shì zōng yíng yǒng líng shǐ yì chóng chǐ yún
迨世宗营永陵,始益崇侈云。
dì zhēng lè ān yì yuán jí jí zhū xué shì jiē cóng yù jūn zhōng jī wù cì ān mǎ jiǎ zhòu gōng jiàn
帝征乐安,义、原吉及诸学士皆从,预军中机务,赐鞍马甲胄弓剑。
jí hái lài yǔ shén hòu
及还,赉予甚厚。
sān nián cóng xún biān hái
三年从巡边还。
dì yǐ yì yuán jí shì qí róng sì rén zhě jiē yǐ lǎo cì xǐ shū yuē qīng děng jiē zǔ zōng yí lǎo bì fǔ zhèn gōng
帝以义、原吉、士奇、荣四人者皆已老,赐玺书曰:“卿等皆祖宗遗老,畀辅朕躬。
jīn huáng fà wēi chǐ bù yí fù diǎn rǒng jù shāng cháo tíng yōu lǎo dài xián zhī lǐ
今黄发危齿,不宜复典冗剧,伤朝廷优老待贤之礼。
kě chuò suǒ wu zhāo xī zài zhèn zuǒ yòu tǎo lùn zhì lǐ gòng níng bāng jiā
可辍所务,朝夕在朕左右讨论至理,共宁邦家。
guān lù xī rú jiù
官禄悉如旧。
míng nián guō jìn dài wéi shàng shū
”明年,郭琎代为尚书。
xún yǐ hú yíng yán mìng yì děng sì rén yì tiān xià guān lì jūn mín jiàn yán zhāng zòu
寻以胡濙言,命义等四人议天下官吏军民建言章奏。
fù cì yì yín zhāng wén yuē zhōng hòu kuān hóng
复赐义银章,文曰“忠厚宽宏”。
qī nián zhào yǒu sī wèi yì yíng xīn dì yú wén míng mén nèi
七年诏有司为义营新第于文明门内。
yīng zōng jí wèi zhāi sù de jí
英宗即位,斋宿得疾。
qiǎn yī wǎng shì wèn suǒ yù yán
遣医往视,问所欲言。
duì yuē bì xià chū sì dà bǎo wàng jìng shǒu zǔ zōng chéng xiàn shǐ zhōng bù yú ěr
对曰:“陛下初嗣大宝,望敬守祖宗成宪,始终不渝耳。
suì zú nián qī shí sān
”遂卒,年七十三。
zèng tài shī shì zhōng dìng
赠太师,谥忠定。
yì wéi rén zhì zhí xiào yǒu shàn chǔ liáo yǒu jiān wèi cháng yī yǔ shāng wù
义为人质直孝友,善处僚友间,未尝一语伤物。
shì qí cháng yán zhāng yǒng zhī bù shì wán hǎo fu yáo shù zhī yù rén yǐ chéng fàn jǐng rén zhī bù shè chéng fǔ yì jiān yǒu zhī
士奇常言:“张咏之不饰玩好,傅尧俞之遇人以诚,范景仁之不设城府,义兼有之。
zi yīng yǒu shī míng yǐ yīn wèi shàng bǎo sī chéng lì guān tài cháng shǎo qīng
”子英,有诗名,以荫为尚宝司丞,历官太常少卿。
xià yuán jí zì wéi zhé qí xiān dé xīng rén
夏原吉,字维喆,其先德兴人。
fù shí mǐn guān xiāng yīn jiào yù suì jiā yān
父时敏,官湘阴教谕,遂家焉。
yuán jí zǎo gū lì xué yǎng mǔ
原吉早孤,力学养母。
yǐ xiāng jiàn rù tài xué xuǎn rù jìn zhōng shū zhì gào
以乡荐入太学,选入禁中书制诰。
zhū shēng huò xuān xiào yuán jí wēi zuò yǎn rán
诸生或喧笑,原吉危坐俨然。
tài zǔ xiòng ér yì zhī
太祖诇而异之。
zhuó hù bù zhǔ shì
擢户部主事。
cáo wù cóng cuǒ chù zhī xī yǒu tiáo lǐ shàng shū yù xīn shén zhòng zhī
曹务丛脞,处之悉有条理,尚书郁新甚重之。
yǒu liú láng zhōng zhě jì qí néng
有刘郎中者,忌其能。
huì xīn hé zhū sī dài shì zhě
会新劾诸司怠事者。
dì yù yòu zhī xīn chí bù kě
帝欲宥之,新持不可。
dì nù wèn shuí jiào ruò
帝怒,问:“谁教若?
xīn dùn shǒu yuē táng hòu shū suàn shēng
”新顿首曰:“堂后书算生。
dì nǎi xià shū suàn shēng yú yù
”帝乃下书算生于狱。
liú láng zhōng suì yán jiào shàng shū zhě yuán jí yě
刘郎中遂言:“教尚书者,原吉也。
dì yuē yuán jí néng zuǒ shàng shū lǐ bù shì rǔ yù xiàn zhī yé
”帝曰:“原吉能佐尚书理部事,汝欲陷之耶!
liú láng zhōng yǔ shū suàn shēng jiē qì shì
”刘郎中与书算生皆弃市。
jiàn wén chū zhuó hù bù yòu shì láng
建文初,擢户部右侍郎。
míng nián chōng cǎi fǎng shǐ
明年充采访使。
xún fú jiàn suǒ guò jùn yì hé lì zhì zī mín yǐn
巡福建,所过郡邑,核吏治,咨民隐。
rén jiē yuè fú
人皆悦服。
jiǔ zhī yí zhù qí zhōu
久之,移驻蕲州。
chéng zǔ jí wèi huò zhí yuán jí yǐ xiàn
成祖即位,或执原吉以献。
dì shì zhī zhuǎn zuǒ shì láng
帝释之,转左侍郎。
huò yán yuán jí jiàn wén shí yòng shì bù kě xìn
或言原吉建文时用事,不可信。
dì bù tīng yǔ jiǎn yì tóng jìn shàng shū
帝不听,与蹇义同进尚书。
xié yì děng xiáng dìng fù yì zhū zhì
偕义等详定赋役诸制。
jiàn bái sān shí yú shì jiē jiǎn biàn yì zūn shǒu
建白三十余事,皆简便易遵守。
yuē xíng zhī ér nán jì zhě qiě zhòng kùn mín wú bù rěn yě
曰:“行之而难继者,且重困民,吾不忍也。
zhè xi dà shuǐ yǒu sī zhì bù xiào
”浙西大水,有司治不效。
yǒng lè yuán nián mìng yuán jí zhì zhī
永乐元年,命原吉治之。
xún mìng shì láng li wén yù wèi zhī fù fù shǐ qiān dū yù shǐ shù shì jí jī shuǐ lì shū cì zhī
寻命侍郎李文郁为之副,复使佥都御史俞士吉赍水利书赐之。
yuán jí qǐng xún yǔ sān jiāng rù hǎi gù jì jùn wú sōng xià liú shàng jiē tài hú ér dù de wèi zhá yǐ shí xù xiè
原吉请循禹三江入海故迹,浚吴淞下流,上接太湖,而度地为闸,以时蓄泄。
cóng zhī
从之。
yì shí yú wàn rén
役十余万人。
yuán jí bù yī tú bù rì yè jīng huà
原吉布衣徒步,日夜经画。
shèng shǔ bù zhāng gài yuē mín láo wú hé rěn dú shì
盛暑不张盖,曰:“民劳,吾何忍独适。
shì jùn hái jīng shī yán shuǐ suī yóu gù dào rù hǎi ér zhī liú wèi jǐn shū xiè fēi jīng jiǔ jì
”事竣,还京师,言水虽由故道入海,而支流未尽疏泄,非经久计。
míng nián zhēng yuè yuán jí fù xíng jùn bái máo táng liú jiā hé dài huáng pǔ
明年正月,原吉复行,浚白茆塘、刘家河、大黄浦。
dà lǐ shǎo qīng yuán fù wèi zhī fù
大理少卿袁复为之副。
yǐ fù mìng shǎn xī cān zhèng sòng xìng zuǒ zhī
已,复命陕西参政宋性佐之。
jiǔ yuè gōng bì shuǐ xiè sū sōng nóng tián dà lì
九月工毕,水泄,苏、松农田大利。
sān nián hái
三年还。
qí xià zhè xi dà jī
其夏,浙西大饥。
mìng yuán jí lǜ shù shì jí yuán fù jí zuǒ tōng zhèng zhào jū rèn wǎng zhèn fā sù sān shí wàn dàn gěi niú zhǒng
命原吉率俞士吉、袁复及左通政赵居任往振,发粟三十万石,给牛种。
yǒu qǐng zhào mín diàn shuǐ tuì yū tián yì fù zhě yuán jí chí shū zhǐ zhī
有请召民佃水退淤田益赋者,原吉驰疏止之。
yáo guǎng xiào hái zì zhè xi chēng yuán jí yuē gǔ zhī yí ài yě
姚广孝还自浙西,称原吉曰:“古之遗爱也。
wáng hé yù xīn zú zhào hái lǐ bù shì
”亡何,郁新卒,召还,理部事。
shǒu qǐng cái rǒng shí píng fù yì
首请裁冗食,平赋役;
yán yán fǎ qián chāo zhī jìn
严盐法、钱钞之禁;
qīng cāng chǎng guǎng tún zhǒng yǐ gěi biān sū mín qiě biàn shāng gǔ
清仓场,广屯种,以给边苏民,且便商贾。
jiē bào kě
皆报可。
fán zhōng wài hù kǒu fǔ kù tián fù yíng suō zhī shù gè yǐ xiǎo jiǎn shū zhì huái zhōng shí jiǎn yuè zhī
凡中外户口、府库、田赋赢缩之数,各以小简书置怀中,时检阅之。
yī rì dì wèn tiān xià qián gǔ jǐ hé
一日,帝问:“天下钱、谷几何?
duì shén xī yǐ shì yì zhòng zhī
”对甚悉,以是益重之。
dàng shì shí bīng gé chū dìng lùn jìng nán gōng chén fēng shǎng fēn fēng zhū fān zēng shè wǔ wèi bǎi sī
当是时,兵革初定,论“靖难”功臣封赏,分封诸藩,增设武卫百司。
yǐ yòu fā zú bā shí wàn wèn zuì ān nán zhōng guān zào jù jiàn tōng hǎi wài zhū guó dà qǐ běi dōu gōng què
已,又发卒八十万问罪安南、中官造巨舰通海外诸国、大起北都宫阙。
gòng yì zhuǎn shū yǐ jù wàn wàn jì jiē qǔ gěi hù cáo
供亿转输以钜万万计,皆取给户曹。
yuán jí xī xīn jì yīng zhī guó yòng bù chù
原吉悉心计应之,国用不绌。
liù nián mìng dū jūn mín shū cái běi dōu zhào yǐ jǐn yī guān xiào cóng zhì dài shì zhě
六年命督军民输材北都,诏以锦衣官校从,治怠事者。
yuán jí lǜ fàn zhě zhòng gào jiè ér hòu xíng rén jiē gǎn yuè
原吉虑犯者众,告戒而后行,人皆感悦。
qī nián dì běi xún mìng jiān shè xíng zài lǐ bù bīng bù dū chá yuàn shì
七年,帝北巡,命兼摄行在礼部、兵部、都察院事。
yǒu èr zhǐ huī mào yuè lǐn dì yù zhǎn zhī
有二指挥冒月廪,帝欲斩之。
yuán jí yuē fēi lǜ yě jiǎ shí wèi dào jiāng hé yǐ jiā
原吉曰:“非律也,假实为盗,将何以加?
nǎi zhǐ
于是成子留了下来。
bā nián dì běi zhēng fǔ tài sūn liú shǒu běi jīng zǒng xíng zài jiǔ qīng shì
八年,帝北征,辅太孙留守北京,总行在九卿事。
shí zhū sī cǎo chuàng měi dàn yuán jí rù zuǒ tài sūn cān jué shù wù
时诸司草创,每旦,原吉入佐太孙参决庶务。
cháo tuì zhū cáo láng yù shǐ huán qǐng shì
朝退,诸曹郎御史环请事。
yuán jí kǒu dá shǒu shū bù dòng shēng sè
原吉口答手书,不动声色。
běi dá xíng zài nán qǐ jiān guó jīng shī sù rán
北达行在,南启监国,京师肃然。
dì hái cì chāo bì ān mǎ láo lǐ wèi láo yǒu jiā
帝还,赐钞币、鞍马、牢醴,慰劳有加。
xún cóng hái nán jīng mìng shì tài sūn zhōu xíng xiāng luò guān mín jiān jí kǔ
寻从还南京,命侍太孙周行乡落,观民间疾苦。
yuán jí qǔ jī shǔ yǐ jìn yuē yuàn diàn xià shí cǐ zhī mín jiān
原吉取齑黍以进,曰:“愿殿下食此,知民艰。
jiǔ zài mǎn yǔ jiǎn yì jiē yàn biàn diàn dì zhǐ èr rén wèi qún chén yuē gāo huáng dì yǎng xián yǐ yí zhèn
”九载满,与蹇义皆宴便殿,帝指二人谓群臣曰:“高皇帝养贤以贻朕。
yù guān gǔ míng chén cǐ qí rén yǐ
欲观古名臣,此其人矣。
zì shì lǚ shì tài sūn wǎng lái liǎng jīng zài dào suí shì nà zhōng duō suǒ bì yì
”自是屡侍太孙,往来两京,在道随事纳忠,多所裨益。
shí bā nián běi jīng gōng shì chéng shǐ yuán jí nán zhào tài zǐ tài sūn
十八年,北京宫室成,使原吉南召太子、太孙。
jì hái yuán jí yán lián suì yíng jiàn jīn gào chéng
既还,原吉言:“连岁营建,今告成。
yi fǔ liú wáng juān bū fù yǐ kuān mín lì
宜抚流亡,蠲逋负以宽民力。
míng nián sān diàn zāi yuán jí fù shēn qián qǐng jí mìng suǒ sī xíng zhī
”明年,三殿灾,原吉复申前请,亟命所司行之。
chū yǐ diàn zāi zhào qiú zhí yán qún chén duō yán dōu běi jīng fēi biàn
初以殿灾诏求直言,群臣多言都北京非便。
dì nù shā zhǔ shì xiāo yí yuē fāng qiān dū shí yǔ dà chén mì yì jiǔ ér hòu dìng fēi qīng jǔ yě
帝怒,杀主事萧仪,曰:“方迁都时,与大臣密议,久而后定,非轻举也。
yán zhě yīn hé dà chén
”言者因劾大臣。
dì mìng guì wǔ mén wài zhì biàn
帝命跪午门外质辨。
dà chén zhēng lì yán zhě yuán jí dú zòu yuē bǐ yìng zhào wú zuì
大臣争詈言者,原吉独奏曰:“彼应诏无罪。
chén děng bèi yuán dà chén bù néng xié zàn dà jì zuì zài chén děng
臣等备员大臣,不能协赞大计,罪在臣等。
dì yì jiě liǎng yòu zhī
”帝意解,两宥之。
huò yóu yuán jí bèi chū yì
或尤原吉背初议。
yuē wú bèi lì shì jiǔ yán suī shī xìng shàng lián zhī
曰:“吾辈历事久,言虽失,幸上怜之。
ruò yán guān dé zuì suǒ sǔn bù xì yǐ
若言官得罪,所损不细矣。
zhòng shǐ tàn fú
”众始叹服。
yuán jí suī jū hù bù guó jiā dà shì zhé lìng xiáng yì
原吉虽居户部,国家大事辄令详议。
dì měi yù biàn diàn què mén zhào yǔ yí shí zuǒ yòu mò de wén
帝每御便殿阙门,召语移时,左右莫得闻。
tuì zé xún xún ruò wú yù zhě
退则恂恂若无预者。
jiāo zhǐ píng dì wèn qiān guān yǔ shǎng shú biàn
交阯平,帝问:“迁官与赏孰便?
duì yuē shǎng fèi yú yī shí yǒu xiàn
”对曰:“赏费于一时,有限;
qiān guān wèi hòu rì fèi wú qióng yě
迁官为后日费,无穷也。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
xī yù fǎ wáng lái cháo dì yù jiāo láo yuán jí bù kě
西域法王来朝,帝欲郊劳,原吉不可。
jí fǎ wáng rù yuán jí jiàn bù bài
及法王入,原吉见,不拜。
dì xiào yuē qīng yù xiào hán yù yé
帝笑曰:“卿欲效韩愈耶?
shān dōng táng sài r fǎn shì píng fú xié cóng zhě sān qiān yú rén zhì
”山东唐赛儿反,事平,俘胁从者三千余人至。
yuán jí qǐng yú dì xī yuán zhī
原吉请于帝,悉原之。
gǔ wáng pàn dì yí cháng shā yǒu tōng móu zhě
谷王叛,帝疑长沙有通谋者。
yuán jí yǐ bǎi kǒu bǎo zhī nǎi de qǐn
原吉以百口保之,乃得寝。
shí jiǔ nián dōng dì jiāng dà jǔ zhēng shā mò
十九年冬,帝将大举征沙漠。
mìng yuán jí yǔ lǐ bù shàng shū lǚ zhèn bīng bù shàng shū fāng bīn gōng bù shàng shū wú zhōng děng yì jiē yán bīng bù dàng chū
命原吉与礼部尚书吕震、兵部尚书方宾、工部尚书吴中等议,皆言兵不当出。
wèi zòu huì dì zhào bīn bīn lì yán jūn xīng fèi fá dì bù yì
未奏,会帝召宾,宾力言军兴费乏,帝不怿。
zhào yuán jí wèn biān chǔ duō guǎ duì yuē bǐ nián shī chū wú gōng jūn mǎ chǔ xù shí sàng bā jiǔ zāi shěng dié zuò nèi wài jù pí
召原吉问边储多寡,对曰:“比年师出无功,军马储蓄十丧八九,灾眚迭作,内外俱疲。
kuàng shèng gōng shǎo ān shàng xū tiáo hù qǐ qiǎn jiàng wǎng zhēng wù láo chē jià
况圣躬少安,尚须调护,乞遣将往征,勿劳车驾。
dì nù lì mìng yuán jí chū lǐ kāi píng liáng chǔ
”帝怒,立命原吉出理开平粮储。
ér wú zhōng rù duì rú bīn yán dì yì nù
而吴中入对如宾言,帝益怒。
zhào yuán jí xì zhī nèi guān jiān bìng xì dà lǐ chéng zōu shī yán yǐ cháng shǔ hù bù yě
召原吉系之内官监,并系大理丞邹师颜,以尝署户部也。
bīn jù zì shā
宾惧自杀。
suì bìng jí yuán jí jiā zì cì chāo wài wéi bù yī wǎ qì
遂并籍原吉家,自赐钞外,惟布衣瓦器。
míng nián běi zhēng yǐ liáng jǐn yǐn hái
明年北征,以粮尽引还。
yǐ fù lián suì chū sài jiē bú jiàn dí
已,复连岁出塞,皆不见敌。
hái zhì yú mù chuān dì bù yù gù zuǒ yòu yuē xià yuán jí ài wǒ
还至榆木川,帝不豫,顾左右曰:“夏原吉爱我。
bēng wén zhì zhī sān rì tài zǐ zǒu xì suǒ hū yuán jí kū ér gào zhī
”崩闻至之三日,太子走系所,呼原吉,哭而告之。
yuán jí fú dì kū bù néng qǐ
原吉伏地哭,不能起。
tài zǐ lìng chū yù yǔ yì sāng lǐ fù wèn shè zhào suǒ yí
太子令出狱,与议丧礼,复问赦诏所宜。
duì yǐ zhèn jī shěng fù yì ba xī yáng qǔ bǎo chuán jí yún nán jiāo zhǐ cǎi bàn zhū dào jīn yín kè
对以振饥、省赋役、罢西洋取宝船及云南、交阯采办诸道金银课。
xī cóng zhī
悉从之。
rén zōng jí wèi fù qí guān
仁宗即位,复其官。
fāng yuán jí zài yù yǒu mǔ sāng zhì shì qǐ guī zhōng zhì
方原吉在狱,有母丧,至是乞归终制。
dì yuē qīng lǎo chén dāng yǔ zhèn gòng jì jiān nán
帝曰:“卿老臣,当与朕共济艰难。
qīng yǒu sàng zhèn dú wú sàng hu
卿有丧,朕独无丧乎?
hòu cì zhī lìng jiā rén hù sàng chí chuán guī zàng yǒu sī zhì sāng shì
”厚赐之,令家人护丧,驰传归葬,有司治丧事。
yuán jí bù gǎn fù yán
原吉不敢复言。
xún jiā tài zǐ shǎo fù
寻加太子少傅。
lǚ zhèn yǐ tài zi shǎo shī bān yuán jí shàng dì mìng hóng lú yǐn zhèn liè qí xià
吕震以太子少师班原吉上,帝命鸿胪引震列其下。
jìn shǎo bǎo jiān tài zǐ shǎo fù shàng shū rú gù shí sān lù
进少保,兼太子少傅、尚书如故,食三禄。
yuán jí gù cí nǎi tīng cí tài zǐ shǎo fù lù
原吉固辞,乃听辞太子少傅禄。
cì sheng qian jiu miu yín zhāng jiàn dì yú liǎng jīng
赐“绳愆纠缪”银章,建第于两京。
yǐ ér rén zōng bēng tài zǐ zhì zì nán jīng
已而仁宗崩,太子至自南京。
yuán jí fèng yí zhào yíng yú lú gōu qiáo
原吉奉遗诏迎于卢沟桥。
xuān zōng jí wèi yǐ jiù fǔ yì qīn zhòng
宣宗即位,以旧辅益亲重。
míng nián hàn wáng gāo xù fǎn yì yǐ jìng nán wèi cí yí xí zuì zhuàng zhū dà chén yǐ yuán jí wéi shǒu
明年,汉王高煦反,亦以“靖难”为辞,移檄罪状诸大臣,以原吉为首。
dì yè zhào zhū chén yì
帝夜召诸臣议。
yáng róng shǒu quàn dì qīn zhēng
杨荣首劝帝亲征。
dì nán zhī
帝难之。
yuán jí yuē dú bú jiàn li jǐng lóng yǐ shì yé
原吉曰:“独不见李景隆已事耶?
chén zuó jiàn suǒ qiǎn jiàng mìng xià jí sè biàn lín shì kě zhī yǐ
臣昨见所遣将,命下即色变,临事可知矣。
qiě bīng guì shén sù juǎn jiǎ qū zhī suǒ wèi xiān rén yǒu duó rén zhī xīn yě
且兵贵神速,卷甲趋之,所谓先人有夺人之心也。
róng cè shàn
荣策善。
dì yì suì jué
”帝意遂决。
shī hái lài yǔ jiā děng cì hūn zhě sān rén
师还,赉予加等,赐阍者三人。
yuán jí yǐ wú gōng cí
原吉以无功辞。
bù tīng
不听。
sān nián cóng běi xún
三年,从北巡。
dì qǔ yuán jí tuó qiǔ cháng zhī xiào yuē hé è yě
帝取原吉橐糗尝之,笑曰:“何恶也?
duì yuē
”对曰;
jūn zhōng yóu yǒu něi zhě
“军中犹有馁者。
dì mìng cì yǐ dà guān zhī zhuàn qiě kào jiàng shì
”帝命赐以大官之馔,且犒将士。
cóng yuè wǔ tù r shān dì nù zhū jiāng màn chǐ qí yī
从阅武兔儿山,帝怒诸将慢,褫其衣。
yuán jí yuē jiàng shuài guó zhǎo yá nài hé dòng ér bì zhī
原吉曰:“将帅,国爪牙,奈何冻而毙之?
fǎn fù lì jiàn
”反复力谏。
dì yuē wèi qīng shì zhī
帝曰:“为卿释之。
zài yǔ jiǎn yì tóng cì yín yìn wén yuē hán hóng zhēn jìng
”再与蹇义同赐银印,文曰:“含弘贞靖。
dì yā shàn huì shì cháng qīn huà shòu xīng tú yǐ cì
”帝雅善绘事,尝亲画《寿星图》以赐。
qí tā tú huà fú shí qì yòng yín bì wán hǎo zhī cì wú xū rì
其他图画、服食、器用、银币、玩好之赐,无虚日。
wǔ nián zhēng yuè liǎng cháo shí lù chéng fù cì jīn bì ān mǎ
五年正月,两朝实录成,复赐金币、鞍马。
dàn rù xiè guī ér zú nián liù shí wǔ
旦入谢,归而卒,年六十五。
zèng tài shī shì zhōng jìng
赠太师,谥忠靖。
chì hù bù fù qí jiā shì shì wú suǒ yǔ
敕户部复其家,世世无所与。
yuán jí yǒu yā jǐng rén mò néng cè qí jì
原吉有雅景,人莫能测其际。
tóng liè yǒu shàn jí cǎi nà zhī
同列有善,即采纳之。
huò yǒu xiǎo guò bì wèi zhī yǎn fù
或有小过,必为之掩覆。
lì wū suǒ fú jīn zhī cì yī
吏污所服金织赐衣。
yuán jí yuē wù bù wū kě huàn yě
原吉曰:“勿怖,污可浣也。
yòu yǒu wū jīng wēi wén shū zhě lì kòu tóu qǐng sǐ
”又有污精微文书者,吏叩头请死。
yuán jí bù wèn zì rù cháo yǐn jiù dì mìng yì zhī
原吉不问,自入朝引咎,帝命易之。
lǚ zhèn cháng qīng yuán jí
吕震尝倾原吉。
zhèn wèi zi qǐ guān yuán jí yǐ zhèn zài jìng nán shí yǒu shǒu chéng gōng wèi zhī qǐng
震为子乞官,原吉以震在“靖难”时有守城功,为之请。
píng jiāng bó chén xuān chū yì è yuán jí yuán jí gù shí shí chēng xuān cái
平江伯陈瑄初亦恶原吉,原吉顾时时称瑄才。
huò wèn yuán jí liàng kě xué hu
或问原吉:“量可学乎?
yuē wú yòu shí yǒu fàn wèi cháng bù nù
”曰:“吾幼时,有犯未尝不怒。
shǐ rěn yú sè zhōng rěn yú xīn jiǔ zé wú kě rěn yǐ
始忍于色,中忍于心,久则无可忍矣。
cháng yè yuè yuán shū fǔ àn ér tàn bǐ yù xià zhé zhǐ
”尝夜阅爰书,抚案而叹,笔欲下辄止。
qī wèn zhī
妻问之。
yuē cǐ suì zhōng dà bì zòu yě
曰:“此岁终大辟奏也。
yǔ tóng liè yǐn tā suǒ yè guī zhí xuě guò jìn mén yǒu yù bù xià zhě yuán jí yuē jūn zǐ bù yǐ míng míng duò xíng
”与同列饮他所,夜归值雪,过禁门,有欲不下者,原吉曰:“君子不以冥冥堕行。
qí shèn rú cǐ
”其慎如此。
yuán jí yǔ yì jiē qǐ jiā tài zǔ shí
原吉与义皆起家太祖时。
yì bǐng quán zhèng yuán jí guǎn dù zhī jiē èr shí qī nián míng wèi xiān yú sān yáng
义秉铨政,原吉筦度支,皆二十七年,名位先于三杨。
rén xuān zhī shì wài jiān tái shěng nèi cān guǎn gé yǔ sān yáng tóng xīn fǔ zhèng
仁、宣之世,外兼台省,内参馆阁,与三杨同心辅政。
yì shàn móu róng shàn duàn ér yuán jí yǔ shì qí yóu chí dà tǐ yǒu gǔ dà chén fēng liè
义善谋,荣善断,而原吉与士奇尤持大体,有古大臣风烈。
zi xuān yǐ yīn wèi shàng bǎo sī chéng
子瑄,以荫为尚宝司丞。
xǐ tán bīng
喜谈兵。
jǐng tài shí shù shàng zhāng yán bīng shì yǒu jū zhě bù huò yòng
景泰时,数上章言兵事,有沮者,不获用。
zhōng nán jīng tài cháng shǎo qīng
终南京太常少卿。
shù shì jí zì yòng zhēn xiàng shān rén
俞士吉,字用贞,象山人。
jiàn wén zhōng wèi gǔn zhōu xùn dǎo
建文中,为衮州训导。
shàng shū yán shí zhèng zhuó yù shǐ
上书言时政,擢御史。
chū àn fèng yáng huī zhōu jí hú guǎng néng biàn shì yuān yù
出按凤阳、徽州及湖广,能辨释冤狱。
chéng zǔ jí wèi jìn qiān dū yù shǐ
成祖即位,进佥都御史。
fèng zhào yǐ shuǐ lì shū cì yuán jí yīn liú dū zhè xi nóng zhèng
奉诏以水利书赐原吉,因留督浙西农政。
hú zhōu bū liáng zhì liù shí wàn dàn tóng shì zhě yù jiǎn qí shù yǐ wén
湖州逋粮至六十万石,同事者欲减其数以闻。
shì jí yuē qī jūn bìng mín wú bù wéi yě
士吉曰:“欺君病民,吾不为也。
jù yǐ shí zòu xī de miǎn
”具以实奏,悉得免。
xún wèi dōu yù shǐ chén yīng suǒ hé yǔ dà lǐ shǎo qīng yuán fù tóng xì yù
寻为都御史陈瑛所劾,与大理少卿袁复同系狱。
fù sǐ yù zhōng shì jí zhé wéi shì guān zhì shuǐ sū sōng
复死狱中,士吉谪为事官,治水苏、松。
jì ér fù zhí hái shàng shèng xiào ruì yìng sòng
既而复职,还上《圣孝瑞应颂》。
dì yuē ěr wèi dà chén bù yán mín jiān lì bìng nǎi xiàn yú yé
帝曰:“尔为大臣,不言民间利病,乃献谀耶!
zhì hái zhī
”掷还之。
xuān dé chū shì zhì nán jīng xíng bù shì láng zhì shì
宣德初,仕至南京刑部侍郎,致仕。
li wén yù xiāng yáng rén
李文郁,襄阳人。
yǒng lè chū yǐ hù bù shì láng fù yuán jí zhì shuǐ yǒu láo
永乐初,以户部侍郎副原吉治水有劳。
hòu zuò shì zhé liáo dōng èr shí nián
后坐事谪辽东二十年。
rén zōng jí wèi zhào hái wèi nán jīng tōng zhèng cān yì zhì shì
仁宗即位,召还,为南京通政参议,致仕。
zōu shī yán xuān dōu rén
邹师颜,宣都人。
yǒng lè chū wèi jiāng xī cān zhèng zuò shì miǎn
永乐初,为江西参政,坐事免。
xún yǐ jiàn zhuó yù shǐ yǒu zhí shēng
寻以荐擢御史,有直声。
qiān dà lǐ chéng shǔ hù bù
迁大理丞,署户部。
yǔ yuán jí tóng xià yù
与原吉同下狱。
rén zōng lì shì wèi lǐ bù shì láng
仁宗立,释为礼部侍郎。
shěng mù guī hái zhì tōng zhōu zú pín bù néng guī zàng
省墓归,还至通州,卒,贫不能归葬。
shàng shū lǚ zhèn wén yú cháo xuān zōng mìng yì zhōu sòng zhī
尚书吕震闻于朝,宣宗命驿舟送之。
zhào jīng guān zú zhě jiē gěi yì zhe wèi lìng
诏京官卒者,皆给驿,著为令。
zàn yuē shū yuē fū qiú zhé rén bǐ fǔ yú ěr hòu sì
赞曰:《书》曰“敷求哲人,俾辅于尔后嗣”。
jiǎn yì xià yuán jí zì shì shì zhī chū jí yǐ chéng dǔ gàn jì shòu zhī tài zǔ zhì chéng zǔ yì rèn yǐ fán jù
蹇义、夏原吉自筮仕之初,即以诚笃干济受知太祖,至成祖,益任以繁剧。
ér èr rén shí néng tōng dá zhèng tǐ ān liàn zhāng chéng chēng gǔ gōng zhī rèn
而二人实能通达政体,谙练章程,称股肱之任。
rén xuān jì tǐ wěi jì yōu lóng tóng dé xié xīn kuāng yì lìng zhǔ
仁、宣继体,委寄优隆,同德协心,匡翼令主。
yòng shǐ lì zhì xiū míng mín fēng hé lè chéng jì mào zhe wèi wéi zōng chén
用使吏治修明,民风和乐,成绩懋著,蔚为宗臣。
shù rén zhī xiào yuǎn yǐ zāi
树人之效,远矣哉。