yáng gǎo lǐ wéi hàn zhōu yǒng chūn yuán yīng tài xuē guó yòng xióng tíng bì wáng huà zhēn yuán chóng huàn máo wén lóng zhào guāng biàn fàn zhì wán
杨镐(李维翰周永春) 袁应泰(薛国用) 熊廷弼(王化贞) 袁崇焕(毛文龙) 赵光抃(范志完)
yáng gǎo shāng qiū rén
杨镐，商丘人。
wàn lì bā nián jìn shì
万历八年进士。
lì zhī nán chāng lǐ èr xiàn
历知南昌、蠡二县。
rù wèi yù shǐ zuò shì diào dà lǐ píng shì
入为御史，坐事调大理评事。
zài qiān shān dōng cān yì fēn shǒu liáo hǎi dào
再迁山东参议，分守辽海道。
cháng xié dà shuài dǒng yī yuán xuě yè dù mò shān xí měng gǔ chǎo huā zhàng dà huò
尝偕大帅董一元雪夜度墨山，袭蒙古炒花帐，大获。
jìn fù shǐ
进副使。
kěn huāng tián bǎi sān shí yú qǐng suì jī sù wàn bā qiān yú shí
垦荒田百三十余顷，岁积粟万八千余石。
jìn cān zhèng
进参政。
èr shí wǔ nián chūn xié fù jiāng li rú méi chū sài shī bù jiàng shí rén shì zú bǎi liù shí yú rén
二十五年春，偕副将李如梅出塞，失部将十人，士卒百六十余人。
huì cháo xiān zài yòng bīng mìng miǎn gǎo zuì zhuó yòu qiān dū yù shǐ jīng lüè cháo xiǎn jūn wù
会朝鲜再用兵，命免镐罪，擢右佥都御史，经略朝鲜军务。
gǎo wèi zhì xiān zòu chén shí shì qǐng lìng cháo xiǎn guān mín shū sù de zēng zhì shòu guān shú zuì jí xiāng lì nú dīng miǎn yì dà dī jiē gǒu qiě zhī shì
镐未至，先奏陈十事，请令朝鲜官民输粟得增秩、授官、赎罪，及乡吏奴丁免役，大氐皆苟且之事。
yòu yǐ cháo xiǎn jūn chén yǐn cáng chǔ xù bù xiǎng jūn hé zòu qí zuì
又以朝鲜君臣隐藏储蓄不饷军，劾奏其罪。
yóu shì cháo xiǎn duō yuàn
由是朝鲜多怨。
dàng shì shí wēi jiāng xíng zhǎng qīng zhèng děng yǐ rù jù nán yuán quán zhōu yǐn bīng fàn quán luō qìng shàng bī wáng jīng ruì shén
当是时，倭将行长、清正等已入据南原、全州，引兵犯全罗、庆尚，逼王京，锐甚。
lài chén wéi jìng jiù qín xiāng dǎo nǎi jué
赖沈惟敬就擒，乡导乃绝。
ér cháo xiǎn bīng xiǎn zhī yú qiān lǐ xiāo tiáo zéi lüè wú suǒ de gù dàn jī sù quán luō wéi jiǔ liú jì ér zhōng guó bīng yì jiàn jí
而朝鲜兵燹之余，千里萧条，贼掠无所得，故但积粟全罗，为久留计，而中国兵亦渐集。
jiǔ yuè shuò gǎo shǐ dǐ wáng jīng
九月朔，镐始抵王京。
huì fù jiāng jiě shēng děng lǚ cuò zéi cháo xiǎn jūn yì shù yǒu gōng wēi nǎi tuì tún wèi shān
会副将解生等屡挫贼，朝鲜军亦数有功，倭乃退屯蔚山。
shí èr yuè gǎo huì zǒng dū xíng jiè tí dū má guì yì jìn bīng fāng lüè fēn sì wàn rén wèi sān xié fù jiāng gāo cè jiāng zhōng jūn li rú méi jiāng zuǒ li fāng chūn jiě shēng jiāng yòu hé gōng wèi shān
十二月，镐会总督邢玠、提督麻贵议进兵方略，分四万人为三协，副将高策将中军，李如梅将左，李芳春、解生将右，合攻蔚山。
xiān yǐ shǎo bīng cháng zéi zéi chū zhàn dà bài xī bēn jù dǎo shān jié sān zhà chéng wài yǐ zì gù
先以少兵尝贼，贼出战，大败，悉奔据岛山，结三栅城外以自固。
gǎo guān liáo dōng shí yǔ rú méi shēn xiāng de
镐官辽东时，与如梅深相得。
jí shì yóu jī chén yín lián pò zéi èr zhà dì sān zhà chuí bá yǐ gǎo yǐ rú méi wèi zhì bù yù yín gōng chū qí shàng jù míng jīn shōu jūn
及是，游击陈寅连破贼二栅，第三栅垂拔矣，镐以如梅未至，不欲寅功出其上，遽鸣金收军。
zéi nǎi bì chéng bù chū jiān shǒu yǐ dài yuán
贼乃闭城不出，坚守以待援。
guān bīng sì miàn wéi zhī de ní nào qiě shí jì qióng dōng fēng xuě liè fū shì wú gù zhì
官兵四面围之，地泥淖，且时际穷冬，风雪裂肤，士无固志。
zéi rì yè fā pào yòng yào zhǔ dàn yù zhě zhé sǐ guān bīng gōng wéi shí rì bù néng xià
贼日夜发炮，用药煮弹，遇者辄死，官兵攻围十日不能下。
zéi zhī guān bīng xiè guǐ qǐ xiáng yǐ huǎn zhī
贼知官兵懈，诡乞降以缓之。
míng nián zhēng yuè èr rì háng zhǎng jiù bīng zhòu zhì
明年正月二日，行长救兵骤至。
gǎo dà jù láng bèi xiān bēn zhū jūn jì zhī
镐大惧，狼狈先奔，诸军继之。
zéi qián xí jī sǐ zhě wú suàn
贼前袭击，死者无算。
fù jiāng wú wéi zhōng yóu jī máo guó qì duàn hòu zéi nǎi hái zī zhòng duō sàng shī
副将吴惟忠、游击茅国器断后，贼乃还，辎重多丧失。
shì yì yě móu zhī jīng nián qīng hǎi nèi quán lì hé cháo xiān tōng guó zhī zhòng wěi qì yú yī dàn jǔ cháo jiē hèn
是役也，谋之经年，倾海内全力，合朝鲜通国之众，委弃于一旦，举朝嗟恨。
gǎo jì bēn qiè guì bēn qū qìng zhōu jù zéi chéng xí jǐn chè bīng hái wáng jīng yǔ zǒng dū jiè guǐ yǐ jié wén
镐既奔，挈贵奔趋庆州，惧贼乘袭，尽撤兵还王京，与总督玠诡以捷闻。
zhū yíng shàng jūn jí shì zú sǐ wáng dài èr wàn gǎo dà nù píng bù zòu zhǐ chēng bǎi yú rén
诸营上军籍，士卒死亡殆二万，镐大怒，屏不奏，止称百余人。
gǎo zāo fù sāng zhào duó qíng shì shì
镐遭父丧，诏夺情视事。
yù shǐ wāng xiān àn cháng hé qí tā zuì gé chén bì zhī nǐ zhǐ bāo měi zhǐ jiǔ bù xià
御史汪先岸尝劾其他罪，阁臣庇之，拟旨褒美，旨久不下。
zàn huà zhǔ shì dīng yīng tài wén gǎo bài yì gǎo zī hòu jì
赞画主事丁应泰闻镐败，诣镐咨后计。
gǎo shì yǐ zhāng wèi chén yī guàn shǒu shū bìng suǒ nǐ wèi xià zhǐ yáng yáng xǔ gōng fá
镐示以张位、沈一贯手书，并所拟未下旨，扬扬诩功伐。
yīng tài fèn kàng shū jǐn liè bài zhuàng yán gǎo dāng zuì zhě èr shí bā kě xiū zhě shí bìng hé wèi yī guàn fú tóng zuò jiān
应泰愤，抗疏尽列败状，言镐当罪者二十八、可羞者十，并劾位、一贯扶同作奸。
dì zhèn nù yù xíng fǎ
帝震怒，欲行法。
shǒu fǔ zhào zhì gāo yíng jiù nǎi ba gǎo lìng tīng kān yǐ tiān jīn xún fǔ wàn shì dé dài zhī
首辅赵志皋营救，乃罢镐，令听勘，以天津巡抚万世德代之。
yǐ dōng zhēng shì jùn jǐ shì zhōng yáng yīng wén xù gǎo gōng zhào xǔ fù yòng
已，东征事竣，给事中杨应文叙镐功，诏许复用。
sān shí bā nián qǐ fǔ liáo dōng
三十八年，起抚辽东。
xí chǎo huā yú zhèn ān pò zhī yù shǐ tián shēng jīn hé qí kāi xìn
袭炒花于镇安，破之，御史田生金劾其开衅。
shí liáo zuǒ duō shì gǎo lì jiàn li rú méi qǐng fù yòng wèi dà jiàng wèi jǐ shì zhōng má xī yù shǐ yáng zhōu hè suǒ hé
时辽左多事，镐力荐李如梅，请复用为大将，为给事中麻僖、御史杨州鹤所劾。
gǎo shū biàn qǐ xiū dì bù wèn gǎo jìng yǐn qù
镐疏辨乞休，帝不问，镐竟引去。
sì shí liù nián sì yuè wǒ dà qīng bīng qǐ pò fǔ shùn shǒu jiāng wáng mìng yìn sǐ zhī
四十六年四月，我大清兵起，破抚顺，守将王命印死之。
liáo dōng xún fǔ lǐ wéi hàn qù zǒng bīng guān zhāng chéng yǔn wǎng yuán yǔ fù zǒng bīng pō tíng xiāng děng jù zhàn mò yuǎn jìn dà zhèn
辽东巡抚李维翰趣总兵官张承允往援，与副总兵颇廷相等俱战殁，远近大震。
tíng yì gǎo shú ān liáo shì qǐ bīng bù yòu shì láng wǎng jīng lüè
廷议镐熟谙辽事，起兵部右侍郎往经略。
jì zhì shēn míng jì lǜ zhēng sì fāng bīng tú dà jǔ
既至，申明纪律，征四方兵，图大举。
zhì qī yuè dà qīng bīng yóu yā hú guān kè qīng hé fù jiāng zōu chǔ xián zhàn sǐ
至七月，大清兵由鸦鹘关克清河，副将邹储贤战死。
zhào cì gǎo shàng fāng jiàn de zhǎn zǒng bīng yǐ xià guān nǎi zhǎn qīng hé táo jiāng chén dà dào gāo xuàn xùn jūn zhōng
诏赐镐尚方剑，得斩总兵以下官，乃斩清河逃将陈大道、高炫徇军中。
qí dōng sì fāng yuán bīng dà jí suì yì jìn shī
其冬，四方援兵大集，遂议进师。
shí chī yóu qí zhǎng jìng tiān huì jiàn dōng fāng xīng yǔn dì zhèn shí zhě yǐ wéi bài zhēng
时蚩尤旗长竟天，彗见东方，星陨地震，识者以为败征。
dà xué shì fāng cóng zhé bīng bù shàng shū huáng jiā shàn bīng kē jǐ shì zhōng zhào xīng bāng děng jiē yǐ shī jiǔ xiǎng kuì fā hóng qí rì qù gǎo jìn bīng
大学士方从哲、兵部尚书黄嘉善、兵科给事中赵兴邦等皆以师久饷匮，发红旗，日趣镐进兵。
míng nián zhēng yuè gǎo nǎi huì zǒng dū wāng kě shòu xún fǔ zhōu yǒng chūn xún àn chén wáng tíng děng dìng yì yǐ èr yuè shí yǒu yī rì shì shī èr shí yī rì chū sài
明年正月，镐乃会总督汪可受、巡抚周永春、巡按陈王庭等定议，以二月十有一日誓师，二十一日出塞。
bīng fēn sì dào zǒng bīng guān mǎ lín chū kāi yuán gōng běi dù sōng chū fǔ shùn gōng xi li rú bǎi cóng yā hú guān chū qū qīng hé gōng nán dōng nán zé yǐ liú tīng chū kuān diàn yóu liáng mǎ diàn dǎo hòu ér yǐ cháo xiǎn bīng zhù zhī
兵分四道：总兵官马林出开原攻北，杜松出抚顺攻西，李如柏从鸦鹘关出趋清河攻南，东南则以刘𬘩出宽奠，由凉马佃捣后，而以朝鲜兵助之。
hào dà bīng sì shí qī wàn qī sān yuè èr rì huì èr dào guān bìng jìn
号大兵四十七万，期三月二日会二道关并进。
tiān dà xuě bīng bù qián shī qī xiè
天大雪，兵不前，师期泄。
sōng yù lì shǒu gōng xiān qī dù hún hé jìn zhì èr dào guān fú fā jūn jǐn fù
松欲立首功，先期渡浑河，进至二道关，伏发，军尽覆。
lín tǒng kāi yuán bīng cóng sān chà kǒu chū wén sōng bài jié yíng zì gù
林统开原兵从三岔口出，闻松败，结营自固。
dà qīng bīng chéng gāo fèn jī lín bù zhī suì dà bài dùn qù
大清兵乘高奋击，林不支，遂大败，遁去。
gǎo wén jí xí zhǐ rú bǎi tīng liǎng jūn rú bǎi suì bù jìn
镐闻，急檄止如柏、𬘩两军，如柏遂不进。
tīng yǐ shēn rù sān bǎi lǐ zhì shēn hé dà qīng bīng jī zhī ér bù dòng
𬘩已深入三百里，至深河，大清兵击之而不动。
yǐ nǎi zhāng sōng qí zhì bèi qí yī jiǎ dài tīng
已，乃张松旗帜，被其衣甲，绐𬘩。
jì rù yíng yíng zhōng dà luàn tīng lì zhàn sǐ
既入营，营中大乱，𬘩力战死。
wéi rú bǎi jūn huò quán
惟如柏军获全。
wén wǔ jiāng lì qián hòu sǐ zhě sān bǎi yī shí yú rén jūn shì sì wàn wǔ qiān bā bǎi yú rén wáng shī mǎ tuo jiǎ zhàng wú suàn
文武将吏前后死者三百一十余人，军士四万五千八百余人，亡失马驼甲仗无算。
bài shū wén jīng shī dà zhèn
败书闻，京师大震。
yù shǐ yáng hè shū hé zhī bù bào
御史杨鹤疏劾之，不报。
wú hé kāi yuán tiě lǐng yòu xiāng jì shī
无何，开原、铁岭又相继失。
yán guān jiāo zhāng hé gǎo dǎi xià zhào yù lùn sǐ
言官交章劾镐，逮下诏狱，论死。
chóng zhēn èr nián fú fǎ
崇祯二年伏法。
lǐ wéi hàn huī zhōu rén
李维翰，睢州人。
wàn lì sì shí sì nián yǐ yòu fù dōu yù shǐ xún fǔ liáo dōng
万历四十四年，以右副都御史巡抚辽东。
liáo sān miàn shòu dí wú suì bù yòng bīng zì shuì shǐ gāo huái juān xuē shí yú nián jūn mín yì kùn
辽三面受敌，无岁不用兵，自税使高淮朘削十余年，军民益困。
ér xiān hòu fǔ chén jiē yōng cái wán qī gǒu suì yuè
而先后抚臣皆庸才，玩凄苟岁月。
tiān zǐ yòu zhì wàn jǐ bù lǐ biān chén hū yù mò rán bù wén zhì liáo shì dà huài
天子又置万几不理，边臣呼吁，漠然不闻，致辽事大坏。
jí zhāng chéng yǔn fù mò wéi hàn yóu huò shàn guī
及张承允覆没，维翰犹获善归。
zhì tiān qǐ chū shǐ xià lì lùn sǐ
至天启初，始下吏论死。
zhōu yǒng chūn jīn xiāng rén
周永春，金乡人。
guān lǐ kē dū jǐ shì zhōng
官礼科都给事中。
qí dǎng fāng chì yǒng chūn yǔ qí shī jiào wèi zhī kuí
齐党方炽，永春与亓诗教为之魁。
xún yóu tài cháng shǎo qīng zhuó yòu qiān dū yù shǐ dài wéi hàn wèi xún fǔ
寻由太常少卿擢右佥都御史，代维翰为巡抚。
zhí sàng bài zhī hòu zuǒ jīng lüè diào dù jūn shí jié jū láo cuì
值丧败之后，佐经略调度军食，拮据劳瘁。
yuè èr nián bà guī
越二年，罢归。
tiān qǐ chū yán guān zhuī lùn kāi yuán shī xiàn zuì qiǎn shù
天启初，言官追论开原失陷罪，遣戍。
yuán yīng tài zì dà lái fèng xiáng rén
袁应泰，字大来，凤翔人。
wàn lì èr shí sān nián jìn shì
万历二十三年进士。
shòu lín zhāng zhī xiàn
授临漳知县。
zhù zhǎng dī sì shí yú lǐ hàn yù zhāng shuǐ
筑长堤四十余里，捍御漳水。
diào fán hé nèi chuān tài háng shān yǐn qìn shuǐ chéng èr shí wǔ yàn gài tián shù wàn qǐng lín yì jiē xiǎng qí lì
调繁河内，穿太行山，引沁水，成二十五堰，溉田数万顷，邻邑皆享其利。
hé jué zhū wàng yì fū duō sǐ zhě
河决朱旺，役夫多死者。
yīng tài shè xí wèi lú yǐn shí zuò zhǐ yǒu dù mín huān rán qū shì zhì xíng guān liǎng hé
应泰设席为庐，饮食作止有度，民欢然趋事，治行冠两河。
qiān gōng bù zhǔ shì lì bīng bù wǔ xuǎn láng zhōng
迁工部主事，历兵部武选郎中。
tài qiǎn jiǎ mào shì zhí shù bǎi rén
汰遣假冒世职数百人。
qiān huái xú bīng bèi cān yì
迁淮徐兵备参议。
shān dōng dà jī shè zhōu chǎng bǔ liú mín shàn chéng jùn háo xiū xiān shèng miào jī zhě jǐn de shí
山东大饥，设粥厂哺流民，缮城浚濠，修先圣庙，饥者尽得食。
gèng sōu é wài shuì jí cáo zhé mǎ jià shù wàn jīn xiān hòu fā zhèn
更搜额外税及漕折马价数万金，先后发振。
hù bù hé qí shàn yí guān lǐn shí yǐ qiān fù shǐ suì yí jí guī
户部劾其擅移官廪，时已迁副使，遂移疾归。
jiǔ zhī qǐ hé nán yòu cān zhèng yǐ àn chá shǐ zhì bīng yǒng píng
久之，起河南右参政，以按察使治兵永平。
liáo shì fāng jí yīng tài liàn bīng shàn jiǎ xiū tíng zhàng chì lóu lǔ guān wài suǒ xū chú jiāo huǒ yào zhī shǔ hū xī lì yīng
辽事方棘，应泰练兵缮甲，修亭障，饬楼橹，关外所需刍茭、火药之属呼吸立应。
jīng lüè xióng tíng bì shēn lài yān
经略熊廷弼深赖焉。
tài chāng yuán nián jiǔ yuè zhuó yòu qiān dū yù shǐ dài zhōu yǒng chūn xún fǔ liáo dōng
泰昌元年九月，擢右佥都御史，代周永春巡抚辽东。
yú yuè zhuó bīng bù yòu shì láng jiān qián zhí dài tíng bì wèi jīng lüè ér yǐ xuē guó yòng wèi xún fǔ
逾月，擢兵部右侍郎兼前职，代廷弼为经略，而以薛国用为巡抚。
yīng tài shòu shì jí xíng bái mǎ sì shén shì yǐ shēn wěi liáo
应泰受事，即刑白马祀神，誓以身委辽。
shū yán chén yuàn yǔ liáo xiāng zhōng shǐ gèng yuàn wén wǔ zhū chén wú huái èr xīn yǔ chén xiāng zhōng shǐ
疏言：“臣愿与辽相终始，更愿文武诸臣无怀二心，与臣相终始。
yǒu tuō gù xiè shì zhě zuì wú shè
有托故谢事者，罪无赦。
xī zōng yōu zhào bāo dá cì shàng fāng jiàn
”熹宗优诏褒答，赐尚方剑。
nǎi lù tān jiāng hé guāng xiān tài dà jiàng li guāng róng yǐ xià shí yú rén suì móu jìn qǔ fǔ shùn
乃戮贪将何光先，汰大将李光荣以下十余人，遂谋进取抚顺。
yì yòng bīng shí bā wàn dà jiàng shí rén shàng zòu chén fāng lüè
议用兵十八万，大将十人，上奏陈方略。
yīng tài lì guān jīng mǐn qiáng yì yòng bīng fēi suǒ zhǎng guī huà pō shū
应泰历官精敏强毅，用兵非所长，规画颇疏。
tíng bì zài biān chí fǎ yán bù wǔ zhěng sù yīng tài yǐ kuān jiáo zhī duō suǒ gēng yì
廷弼在边，持法严，部伍整肃，应泰以宽矫之，多所更易。
ér shì shí měng gǔ zhū bù dà jī duō rù sāi qǐ shí
而是时蒙古诸部大饥，多入塞乞食。
yīng tài yán wǒ bù jí jiù zé bǐ bì guī dí shì yì zhī bīng yě
应泰言：“我不急救，则彼必归敌，是益之兵也。
nǎi xià lìng zhāo xiáng
”乃下令招降。
yú shì guī zhě rì zhòng chù zhī liáo chén èr chéng yōu qí yuè lǐn yǔ mín zá jū qián xíng yín lüě jū mín kǔ zhī
于是归者日众，处之辽、沈二城，优其月廪，与民杂居，潜行淫掠，居民苦之。
yì zhě yán shōu xiáng guò duō huò yīn wèi dí yòng huò dí zá jiàn dié qí zhōng wèi nèi yìng huò qiě pǒ cè
议者言收降过多，或阴为敌用，或敌杂间谍其中为内应，祸且叵测。
yīng tài fāng zì xǔ dé jì jiāng jiè yǐ kàng dà qīng bīng
应泰方自诩得计，将借以抗大清兵。
huì sān chà ér zhī zhàn xiáng rén wèi qián fēng zhèn sǐ zhě èr shí yú rén yīng tài suì yòng yǐ shì qún yì
会三岔儿之战，降人为前锋，阵死者二十余人，应泰遂用以释群议。
míng nián tiān qǐ gǎi yuán sān yuè shí yǒu èr rì wǒ dà qīng bīng lái gōng shěn yáng
明年，天启改元，三月十有二日，我大清兵来攻沈阳。
zǒng bīng guān hè shì xián yóu shì gōng chū chéng lì zhàn bài hái
总兵官贺世贤、尤世功出城力战，败还。
míng rì xiáng rén guǒ nèi yìng chéng suì pò èr jiāng zhàn sǐ
明日，降人果内应，城遂破，二将战死。
zǒng bīng guān chén cè tóng zhòng kuí děng fù yuán yì zhàn sǐ
总兵官陈策、童仲揆等赴援，亦战死。
yīng tài nǎi chè fèng jí wēi níng zhū jūn bìng lì shǒu liáo yáng yǐn shuǐ zhù háo yán háo liè huǒ qì bīng huán sì miàn shǒu
应泰乃撤奉集、威宁诸军，并力守辽阳，引水注濠，沿濠列火器，兵环四面守。
shí yǒu jiǔ rì dà qīng bīng lín chéng
十有九日，大清兵临城。
yīng tài shēn dū zǒng bīng guān hóu shì lù li bǐng chéng liáng zhòng shàn jiāng bì zhū wàn liáng chū chéng wǔ lǐ yíng zhàn jūn bài duō sǐ
应泰身督总兵官侯世禄、李秉诚、梁仲善、姜弼、朱万良出城五里迎战，军败多死。
qí xī yīng tài sù yíng zhōng bù rù chéng
其夕，应泰宿营中，不入城。
míng rì dà qīng bīng jué chéng xi zhá yǐ xiè háo shuǐ fēn bīng sāi chéng dōng shuǐ kǒu jī bài zhū jiàng bīng suì dù háo dà hū ér jìn
明日，大清兵掘城西闸以泄濠水，分兵塞城东水口，击败诸将兵，遂渡濠，大呼而进。
áo zhàn liáng jiǔ qí lái zhě yì zhòng zhū jiàng bīng jù bài wàng chéng bēn shā nì sǐ zhě wú suàn
鏖战良久，骑来者益众，诸将兵俱败，望城奔，杀溺死者无算。
yīng tài nǎi rù chéng yǔ xún àn yù shǐ zhāng quán děng fēn pí gù shǒu
应泰乃入城，与巡按御史张铨等分陴固守。
zhū jiān sī gāo chū niú wéi yào hú jiā dòng jí dū xiǎng láng zhōng fu guó bìng yú chéng dùn rén xīn lí jǔ
诸监司高出、牛维曜、胡嘉栋及督饷郎中傅国并逾城遁，人心离沮。
yòu míng rì gōng chéng jí yīng tài dū zhū jūn liè shǔn dà zhàn yòu bài
又明日，攻城急，应泰督诸军列楯大战，又败。
bó mù qiáo lóu huǒ dà qīng bīng cóng xiǎo xī mén rù chéng zhōng dà luàn mín jiā duō qǐ fēi zhāng jù yǐ dài fù nǚ shì shèng shì yíng mén huò yán xiáng rén dǎo zhī yě
薄暮，谯楼火，大清兵从小西门入，城中大乱，民家多启扉张炬以待，妇女示盛饰迎门，或言降人导之也。
yīng tài jū chéng lóu zhī shì bù jì tài xī wèi quán yuē gōng wú shǒu chéng zé yi jí qù wú sǐ yú cǐ
应泰居城楼，知事不济，太息谓铨曰：“公无守城责，宜急去，吾死于此。
suì pèi jiàn yìn zì yì sǐ
”遂佩剑印自缢死。
fù dì yáo jū xiù cóng zhī
妇弟姚居秀从之。
pū táng shì míng píng shī dà tòng zòng huǒ fén lóu sǐ
仆唐世明凭尸大恸，纵火焚楼死。
shì wén zèng bīng bù shàng shū yǔ jì zàng guān qí yī zi
事闻，赠兵部尚书，予祭葬，官其一子。
guó yòng luò nán rén
国用，洛南人。
lì guān shān dōng yòu cān zhèng fēn shǒu liáo hǎi dào yǐ yòu qiān dū yù shǐ dài yīng tài xún fǔ liáo dōng
历官山东右参政，分守辽海道，以右佥都御史代应泰巡抚辽东。
yīng tài sǐ tíng yì jiāng qǐ tíng bì dào yuǎn wèi zhì nǎi jìn guó yòng bīng bù yòu shì láng dài yīng tài wèi jīng lüè
应泰死，廷议将起廷弼，道远未至，乃进国用兵部右侍郎，代应泰为经略。
lì guān chún jǐn jiǔ yú liáo rì yè yōu zhàn shǒu bèi
历官醇谨，久于辽，日夜忧战守备。
huì dà qīng bīng bù zhì de ān qí wèi
会大清兵不至，得安其位。
wú hé qǐng gào jìng zú yú guān
无何请告，竟卒于官。
xióng tíng bì zì fēi bǎi jiāng xià rén
熊廷弼，字飞百，江夏人。
wàn lì èr shí wǔ nián jǔ xiāng shì dì yī
万历二十五年举乡试第一。
míng nián chéng jìn shì shòu bǎo dìng tuī guān zhuó yù shǐ
明年成进士，授保定推官，擢御史。
sān shí liù nián xún àn liáo dōng
三十六年，巡按辽东。
xún fǔ zhào jí yǔ zǒng bīng guān li chéng liáng qì kuān diàn xīn jiāng bā bǎi lǐ xǐ biān mín liù wàn jiā yú nèi dì
巡抚赵楫与总兵官李成梁弃宽奠新疆八百里，徙编民六万家于内地。
yǐ lùn gōng shòu shǎng jǐ shì zhōng sòng yī hán lùn zhī
已，论功受赏，给事中宋一韩论之。
xià tíng bì fù kān jù de qì dì qū mín zhuàng hé liǎng rén zuì jí xiān rèn àn chén hé ěr jiàn kāng pī yáng dǎng bì
下廷弼覆勘，具得弃地驱民状，劾两人罪，及先任按臣何尔健、康丕扬党庇。
shū jìng bù xià
疏竟不下。
shí yǒu zhào xìng zhūn tíng bì yán liáo duō kuàng tǔ suì yú é jūn bā wàn zhōng yǐ sān fēn tún zhǒng kě de sù bǎi sān shí wàn dàn
时有诏兴屯，廷弼言辽多旷土，岁于额军八万中以三分屯种，可得粟百三十万石。
dì yōu zhào bāo měi mìng tuī xíng yú zhū biān
神宗皇帝特地颁布诏书表示赞成，命令在边境各处推行。
biān jiāng hǎo dǎo cháo zhé shēng xìn duān
边将好捣巢，辄生衅端。
tíng bì yán fáng biān yǐ shǒu wéi shàng shàn yuán jiàn bǎo yǒu shí wǔ lì zòu xíng zhī
廷弼言防边以守为上，缮垣建堡，有十五利，奏行之。
suì dà hàn tíng bì xíng bù jīn zhōu dǎo chéng huáng shén yuē qī rì yǔ bù yǔ huǐ qí miào
岁大旱，廷弼行部金州，祷城隍神，约七日雨，不雨毁其庙。
jí zhì guǎng níng yú sān rì dà shū bái pái fēng jiàn shǐ shǐ wǎng zhǎn zhī
及至广宁，逾三日，大书白牌，封剑，使使往斩之。
wèi zhì fēng léi dà zuò yǔ rú zhù liáo rén yǐ wéi shén
未至，风雷大作，雨如注，辽人以为神。
zài liáo shù nián dù kuì yí hé jūn shí àn hé jiāng lì bù shì gū xī fēng jì dà zhèn
在辽数年，杜馈遗，核军实，按劾将吏，不事姑息，风纪大振。
dū xué nán jī yán míng yǒu shēng
督学南畿，严明有声。
yǐ zhàng sǐ zhū shēng shì yǔ xún àn yù shǐ jīng yǎng qiáo xiāng jié zòu
以杖死诸生事，与巡按御史荆养乔相讦奏。
yǎng qiáo tóu hé qù tíng bì yì tīng kān guī
养乔投劾去，廷弼亦听勘归。
sì shí qī nián yáng gǎo jì sàng shī tíng yì yǐ tíng bì shú biān shì qǐ dà lǐ sì chéng jiān hé nán dào yù shǐ xuān wèi liáo dōng
四十七年，杨镐既丧师，廷议以廷弼熟边事，起大理寺丞兼河南道御史，宣慰辽东。
xuán zhuó bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ dài gǎo jīng lüè
旋擢兵部右侍郎兼右佥都御史，代镐经略。
wèi chū jīng kāi yuán shī tíng bì shàng yán liáo zuǒ jīng shī jiān bèi
未出京，开原失，廷弼上言：“辽左，京师肩背；
hé dōng liáo zhèn fù xīn
河东，辽镇腹心；
kāi yuán yòu hé dōng gēn běn
开原又河东根本。
yù bǎo liáo dōng zé kāi yuán bì bù kě qì
欲保辽东则开原必不可弃。
dí wèi pò kāi yuán shí běi guān cháo xiǎn yóu zú wèi fù bèi huàn
敌未破开原时，北关、朝鲜犹足为腹背患。
jīn yǐ pò kāi yuán běi guān bù gǎn bù fú qiǎn yī jiè shǐ cháo xiǎn bù gǎn bù cóng
今已破开原，北关不敢不服，遣一介使，朝鲜不敢不从。
jì wú fù bèi yōu bì hé dōng xī zhī shì yǐ jiāo gōng rán zé liáo chén hé kě shǒu yě
既无腹背忧，必合东西之势以交攻，然则辽、沈何可守也？
qǐ sù qiǎn jiàng shì bèi chú liáng xiū qì xiè wú jiǒng chén yòng wú huǎn chén qī wú zhōng gé yǐ jū chén qì wú páng náo yǐ chè chén zhǒu wú dú yí chén yǐ jiān wēi yǐ zhì wù chén wù liáo jiān wù guó yě
乞速遣将士，备刍粮，修器械，毋窘臣用，毋缓臣期，毋中格以沮臣气，毋旁挠以掣臣肘，毋独遗臣以艰危，以致误臣、误辽，兼误国也。
shū rù xī bào yǔn qiě cì shàng fāng jiàn zhòng qí quán
”疏入，悉报允，且赐尚方剑重其权。
fu chū guān tiě lǐng fù shī shěn yáng jí zhū chéng bǎo jūn mín yī shí jǐn cuàn liáo yáng xiōng xiōng
甫出关，铁岭复失，沈阳及诸城堡军民一时尽窜，辽阳汹汹。
tíng bì jiān chéng jìn yù táo zhě yù lìng guī
廷弼兼程进，遇逃者，谕令归。
zhǎn táo jiāng liú yù jié wáng jié wáng wén dǐng yǐ jì sǐ jié shì
斩逃将刘遇节、王捷、王文鼎，以祭死节士。
zhū tān jiāng chén lún hé ba zǒng bīng guān li rú zhēn yǐ li huái xìn dài
诛贪将陈伦，劾罢总兵官李如桢，以李怀信代。
dū jūn shì zào zhàn chē zhì huǒ qì jùn háo shàn chéng wèi shǒu yù jì
督军士造战车，治火器，浚濠缮城，为守御计。
lìng yán fǎ xíng shù yuè shǒu bèi dà gù
令严法行，数月守备大固。
nǎi shàng fāng lüè qǐng jí bīng shí bā wàn fēn bù ài yáng qīng hé fǔ shùn chái hé sān chà ér zhèn jiāng zhū yào kǒu shǒu wěi xiāng yìng xiǎo jǐng zì wèi dǔ yù dà dí hù wéi yìng yuán
乃上方略，请集兵十八万，分布叆阳、清河、抚顺、柴河、三岔儿、镇江诸要口，首尾相应，小警自为堵御，大敌互为应援。
gèng tiāo jīng hàn zhě wèi yóu jiào chéng jiàn lüè líng qí rǎo gēng mù gēng fān dié chū shǐ dí pí yú bēn mìng rán hòu xiàng jī jìn jiǎo
更挑精悍者为游徼，乘间掠零骑，扰耕牧，更番迭出，使敌疲于奔命，然后相机进剿。
shū rù dì cóng zhī
疏入，帝从之。
tíng bì zhī chū dǐ liáo yě lìng qiān shì hán yuán shàn wǎng fǔ shěn yáng dàn bù kěn xíng
廷弼之初抵辽也，令佥事韩原善往抚沈阳，惮不肯行。
jì mìng qiān shì yán míng tài zhì hǔ pí yì tòng kū ér fǎn
继命佥事阎鸣泰，至虎皮驿恸哭而返。
tíng bì nǎi gōng zì xún lì zì hǔ pí yì dǐ shěn yáng fù chéng xuě yè fù fǔ shùn
廷弼乃躬自巡历，自虎皮驿抵沈阳，复乘雪夜赴抚顺。
zǒng bīng hè shì xián yǐ jìn dí jū zhī tíng bì yuē bīng xuě mǎn de dí bù liào wǒ lái
总兵贺世贤以近敌沮之，廷弼曰：“冰雪满地，敌不料我来。
gǔ chuī rù
”鼓吹入。
shí bīng xiǎn hòu shù bǎi lǐ wú rén jī tíng bì jì zhū sǐ shì zhě ér kū zhī
时兵燹后，数百里无人迹，廷弼祭诸死事者而哭之。
suì yào bīng fèng jí xiāng dù xíng shì ér hái suǒ zhì zhāo liú yí shàn shǒu jù fēn zhì shì mǎ yóu shì rén xīn fù gù
遂耀兵奉集，相度形势而还，所至招流移，缮守具，分置士马，由是人心复固。
tíng bì shēn cháng qī chǐ yǒu dǎn zhī bīng shàn zuǒ yòu shè
廷弼身长七尺，有胆知兵，善左右射。
zì àn liáo jí chí shǒu biān yì zhì shì zhǔ shǒu yù yì jiān
自按辽即持守边议，至是主守御益坚。
rán xìng gāng fù qì hǎo màn mà bù wéi rén xià wù qíng yǐ gù bù shèn fù
然性刚负气，好谩骂，不为人下，物情以故不甚附。
míng nián wǔ yuè wǒ dà qīng bīng lüè de huā lǐng
明年五月，我大清兵略地花岭。
liù yuè lüè wáng dà rén zhūn
六月，略王大人屯。
bā yuè lüè pú hé
八月，略蒲河。
jiàng shì shī wáng qī bǎi yú rén zhū jiāng shì xián děng yì yǒu zhǎn huò gōng
将士失亡七百余人，诸将世贤等亦有斩获功。
ér jǐ shì zhōng yáo zōng wén téng bàng yú cháo tíng bì suì bù ān qí wèi
而给事中姚宗文腾谤于朝，廷弼遂不安其位。
zōng wén zhě gù hù kē jǐ shì zhōng dīng yōu guī
宗文者，故户科给事中，丁忧归。
hái cháo yù bǔ guān ér lì bù tí qǐng zhū shū lǜ shù nián bù xià zōng wén huàn zhī
还朝，欲补官，而吏部题请诸疏率数年不下，宗文患之。
jiǎ zhāo lái xī bù míng shǔ dāng shì jiàn jǐ
假招徕西部名，属当事荐己。
shū lǚ shàng bu de ming
疏屡上，不得命。
zōng wén jì qióng zhì shū tíng bì lìng dài qǐng
宗文计穷，致书廷弼，令代请。
tíng bì bù cóng zōng wén yóu shì yuàn
廷弼不从，宗文由是怨。
hòu yín yuán fù lì kē yuè shì liáo dōng shì mǎ yǔ tíng bì yì duō bù hé
后夤缘复吏科，阅视辽东士马，与廷弼议多不合。
liáo dōng rén liú guó jìn xiān wèi yù shǐ zuò dà jì zhé guān
辽东人刘国缙先为御史，坐大计谪官。
liáo shì qǐ tíng yì yòng liáo rén suì yǐ bīng bù zhǔ shì zàn huà jūn wù
辽事起，廷议用辽人，遂以兵部主事赞画军务。
guó jìn zhǔ mù liáo rén wéi bīng suǒ mù wàn qī qiān yú rén táo wáng guò bàn
国缙主募辽人为兵，所募万七千余人，逃亡过半。
tíng bì wén yú cháo guó jìn yì yuàn
廷弼闻于朝，国缙亦怨。
tíng bì wèi yù shǐ shí yǔ guó jìn zōng wén tóng zài yán lù yì qì xiāng dé bìng yǐ pái dōng lín gōng dào xué wéi shì
廷弼为御史时，与国缙、宗文同在言路，意气相得，并以排东林、攻道学为事。
guó jìn bèi yǐ gù yì wàng tíng bì tíng bì bù néng rú qián yì xiāng shī
国缙辈以故意望廷弼，廷弼不能如前，益相失。
zōng wén gù chū guó jìn mén xià liǎng rén yì xiāng bǐ ér qīng tíng bì
宗文故出国缙门下，两人益相比，而倾廷弼。
jí zōng wén guī shū chén liáo tǔ rì cù dǐ tíng bì fèi qún cè ér xióng dú zhì qiě yuē jūn mǎ bù xùn liàn jiàng lǐng bù bù shǔ rén xīn bù qīn fù xíng wēi yǒu shí qióng gōng zuò wú shí zhǐ
及宗文归，疏陈辽土日蹙，诋廷弼废群策而雄独智，且曰：“军马不训练，将领不部署，人心不亲附，刑威有时穷，工作无时止。
fù gǔ qí tóng lèi gōng jī yù bì qù zhī
”复鼓其同类攻击，欲必去之。
yù shǐ gù zào shǒu hé tíng bì chū guān yú nián màn wú dìng huà
御史顾慥首劾廷弼出关逾年，漫无定画；
pú hé shī shǒu nì bù shàng wén
蒲河失守，匿不上闻；
hé gē zhī shì tú gōng tiāo jùn shàng fāng zhī jiàn chěng zhì zuò wēi
荷戈之士徒供挑浚，尚方之剑逞志作威。
dàng shì shí guāng zōng bēng xī zōng chū lì cháo duān fāng duō shì ér fēng jiāng yì qǐ
当是时，光宗崩，熹宗初立，朝端方多事，而封疆议起。
yù shǐ féng sān yuán hé tíng bì wú móu zhě bā qī jūn zhě sān wèi bù ba liáo bì bù bǎo
御史冯三元劾廷弼无谋者八、欺君者三，谓不罢，辽必不保。
zhào xià tíng yì
诏下廷议。
tíng bì fèn kàng shū jí biàn qiě qiú ba
廷弼愤，抗疏极辨，且求罢。
ér yù shǐ zhāng xiū dé fù hé qí pò huài liáo yáng
而御史张修德复劾其破坏辽阳。
tíng bì yì fèn zài shū zì míng yún liáo yǐ zhuǎn wēi wéi ān chén qiě zhī shēng zhì sǐ
廷弼益愤，再疏自明，云“辽已转危为安，臣且之生致死。
suì jiǎo hái shàng fāng jiàn lì qiú bà chì
”遂缴还尚方剑，力求罢斥。
jǐ shì zhōng wèi yīng jiā fù hé zhī
给事中魏应嘉复劾之。
cháo yì yǔn tíng bì qù yǐ yuán yīng tài dài
朝议允廷弼去，以袁应泰代。
tíng bì nǎi shàng shū qiú kān yán liáo shī fù mò chén shǐ qū léi zú shù qiān liàng qiàng chū guān zhì xìng shān ér tiě lǐng yòu shī
廷弼乃上疏求勘，言：“辽师覆没，臣始驱羸卒数千，踉跄出关，至杏山，而铁岭又失。
tíng chén xián wèi liáo bì wáng ér jīn qiě dì fāng ān dǔ jǔ cháo tiē xí
廷臣咸谓辽必亡，而今且地方安堵，举朝帖席。
cǐ fēi bù cāo liàn bù bù shǔ zhě suǒ néng zhì yě
此非不操练、不部署者所能致也。
ruò wèi yōng bīng shí wàn bù néng zhǎn jiāng qín wáng chéng chén zhī zuì
若谓拥兵十万，不能斩将擒王，诚臣之罪。
rán qiú cǐ yú jīn rì yì qǐ yì yán
然求此于今日，亦岂易言。
lìng jiàn cuī ér zhāng shuài yǔn mìng mǎ shàng cuī ér sān lù sàng shī chén hé gǎn fù dǎo qián guǐ
令箭催而张帅殒命，马上催而三路丧师，臣何敢复蹈前轨？
sān yuán yīng jiā xiū dé děng fù lián zhāng jí lùn tíng bì jí qǐng sān rén wǎng kān
”三元、应嘉、修德等复连章极论，廷弼即请三人往勘。
dì cóng zhī
帝从之。
yù shǐ wú yīng qí jǐ shì zhōng yáng lián děng lì yán bù kě nǎi gǎi mìng bīng kē jǐ shì zhōng zhū tóng méng wǎng
御史吴应奇、给事中杨涟等力言不可，乃改命兵科给事中朱童蒙往。
tíng bì fù shàng shū yuē chén méng ēn huí jí tīng kān xíng yǐ
廷弼复上疏曰：“臣蒙恩回籍听勘，行矣。
dàn tái shěng zé chén yǐ pò huài zhī liáo yí tā rén chén bù dé bù yī yī chén zhī yú shàng
但台省责臣以破坏之辽遗他人，臣不得不一一陈之于上。
jīn zhāo táng yì lùn quán bù zhī bīng
今朝堂议论，全不知兵。
dōng chūn zhī jì dí yǐ bīng xuě shāo huǎn hōng rán yán shī lǎo cái kuì mǎ shàng cù zhàn
冬春之际，敌以冰雪稍缓，哄然言师老财匮，马上促战。
jí jūn bài shǐ qiǎo rán bù gǎn fù yán bǐ chén shōu shí fu dìng ér qiǎo rán zhě yòu fù hōng rán zé zhàn yǐ
及军败，始愀然不敢复言，比臣收拾甫定，而愀然者又复哄然责战矣。
zì yǒu liáo nán yǐ lái yòng wǔ jiāng yòng wén lì hé fēi tái shěng suǒ jiàn bái hé cháng yǒu yī xiào
自有辽难以来，用武将，用文吏，何非台省所建白，何尝有一效。
jiāng chǎng shì dāng tīng jiāng chǎng lì zì wèi zhī hé yòng shi tiě kuò yǔ tú luàn rén yì yī bù cóng zhé fú rán nù zāi
疆场事，当听疆场吏自为之，何用拾帖括语，徒乱人意，一不从，辄怫然怒哉！
jí tóng méng hái zòu bèi chén tíng bì gōng zhuàng mò yán chén rù liáo shí shì mín chuí qì ér dào wèi shù shí wàn shēng líng jiē tíng bì yī rén suǒ liú qí zuì hé kě qīng yì
”及童蒙还奏，备陈廷弼功状，末言：“臣入辽时，士民垂泣而道，谓数十万生灵皆廷弼一人所留，其罪何可轻议？
dú shì tíng bì shòu zhī zuì shēn pú hé zhī yì dí gōng shěn yáng cè mǎ qū jiù hé qí zhuàng yě
独是廷弼受知最深，蒲河之役，敌攻沈阳，策马趋救，何其壮也？
jí jiàn guān bīng nú ruò jù ěr qǐ hái yǐ guī jiāng zhì jūn ēn hé de
及见官兵驽弱，遽尔乞骸以归，将置君恩何地？
tíng bì gōng zài cún liáo wēi láo suī yǒu kě jì
廷弼功在存辽，微劳虽有可纪；
zuì zài fù jūn dà yì shí wú suǒ táo
罪在负君，大义实无所逃。
cǐ zé zuì fú yú gōng zhě yǐ
此则罪浮于功者矣。
dì yǐ tíng bì lì bǎo wēi chéng réng yì qǐ yòng
”帝以廷弼力保危城，仍议起用。
tiān qǐ yuán nián shěn yáng pò yīng tài sǐ tíng chén fù sī tíng bì
天启元年，沈阳破，应泰死，廷臣复思廷弼。
jǐ shì zhōng guō gǒng lì dǐ zhī bìng jí gé chén liú yī jing
给事中郭巩力诋之，并及阁臣刘一燝。
jí liáo yáng pò hé xī jūn mín jǐn bēn zì tǎ shān zhì lǘ yáng èr bǎi yú lǐ yān huǒ duàn jué jīng shī dà zhèn
及辽阳破，河西军民尽奔，自塔山至闾阳二百馀里，烟火断绝，京师大震。
yī jing yuē shǐ tíng bì zài liáo dāng bù zhì cǐ
一燝曰：“使廷弼在辽，当不至此。
yù shǐ jiāng bǐng qiān zhuī yán tíng bì bǎo shǒu wēi liáo gōng jiān yǐ pái jǐ láo chén wèi gǒng zuì
”御史江秉谦追言廷弼保守危辽功，兼以排挤劳臣为巩罪。
dì nǎi zhì qián hé tíng bì zhě biǎn sān yuán xiū dé yīng jiā gǒng sān zhì chú zōng wén míng
帝乃治前劾廷弼者，贬三元、修德、应嘉、巩三秩，除宗文名。
yù shǐ liú tíng xuān jiù zhī yì bèi chì
御史刘廷宣救之，亦被斥。
nǎi fù zhào qǐ tíng bì yú jiā ér zhuó wáng huà zhēn wèi xún fǔ
乃复诏起廷弼于家，而擢王化贞为巡抚。
huà zhēn zhū chéng rén
化贞，诸城人。
wàn lì sì shí yī nián jìn shì
万历四十一年进士。
yóu hù bù zhǔ shì lì yòu cān yì fēn shǒu guǎng níng
由户部主事历右参议，分守广宁。
měng gǔ chǎo huā zhū bù zhǎng chéng jī kuī sāi xià huà zhēn fǔ zhī jiē bù gǎn dòng
蒙古炒花诸部长乘机窥塞下，化贞抚之，皆不敢动。
zhū tóng méng kān shì hái jí yán huà zhēn de xī rén xīn wù qīng diào huī fǔ shì
朱童蒙勘事还，极言化贞得西人心，勿轻调，隳抚事。
huà zhēn yì yán liáo shì jiāng huài wéi fā tǎng jīn bǎi wàn jí kuǎn xī rén zé dí gù jì bù gǎn shēn rù
化贞亦言辽事将坏，惟发帑金百万，亟款西人，则敌顾忌不敢深入。
huì liáo chén xiāng jì wáng tíng yì jiāng qǐ tíng bì yù shǐ fāng zhèn rú qǐng jiā huà zhēn zhì biàn yí cóng shì lìng yǔ xuē guó yòng tóng shǒu hé xī
会辽、沈相继亡，廷议将起廷弼，御史方震孺请加化贞秩，便宜从事，令与薛国用同守河西。
nǎi jìn huà zhēn yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ guǎng níng
乃进化贞右佥都御史，巡抚广宁。
guǎng níng chéng zài shān wēi dēng shān kě fǔ kàn chéng nèi shì sān chà hé wèi zǔ ér sān chà zhī huáng ní wā yòu shuǐ qiǎn kě shè
广宁城在山隈，登山可俯瞰城内，恃三岔河为阻，而三岔之黄泥洼又水浅可涉。
guǎng níng zhǐ chán zú qiān huà zhēn zhāo jí sàn wáng fù de wàn yú rén jī lì shì mín lián luò xī bù rén xīn shāo dìng
广宁止孱卒千，化贞招集散亡，复得万余人，激厉士民，联络西部，人心稍定。
liáo yáng chū shī yuǎn jìn zhèn jīng wèi hé xī bì bù néng bǎo
辽阳初失，远近震惊，谓河西必不能保。
huà zhēn tí ruò zú shǒu gū chéng qì bù shè shí wàng hè rán
化贞提弱卒，守孤城，气不慑，时望赫然。
zhōng cháo yì wèi qí cái zú yǐ xī yǐ hé xī shì fù zhī
中朝亦谓其才足倚，悉以河西事付之。
ér huà zhēn yòu yǐ dēng lái tiān jīn bīng kě bù shè zhū zhèn rù wèi bīng kě zhǐ
而化贞又以登莱、天津兵可不设，诸镇入卫兵可止。
dāng shì yì xìn qí yǒu cái suǒ zòu qǐng zhé bào kě
当事益信其有才，所奏请辄报可。
shí jīn fù zhū wèi jūn mín jí dōng shān kuàng tú duō jié zhài zì gù yǐ dài guān jūn qí táo rù cháo xiān zhě yì bù xià èr wàn
时金、复诸卫军民及东山矿徒，多结砦自固，以待官军，其逃入朝鲜者，亦不下二万。
huà zhēn qǐng gǔ wǔ zhū rén yōu yǐ jué lù bǐ zì fèn yú gōng míng zhào yù cháo xiǎn bāo yǐ zhōng yì miǎn zhī tóng chóu
化贞请鼓舞诸人，优以爵禄，俾自奋于功名，诏谕朝鲜，褒以忠义，勉之同仇。
dì yì cóng zhī
帝亦从之。
zhì liù yuè tíng bì rù cháo shǒu qǐng miǎn yán guān biǎn zhé dì bù kě
至六月，廷弼入朝，首请免言官贬谪，帝不可。
nǎi jiàn sān fāng bù zhì cè guǎng níng yòng mǎ bù liè lěi hé shàng yǐ xíng shì gé zhī zhui dí quán lì
乃建三方布置策：广宁用马步列垒河上，以形势格之，缀敌全力；
tiān jīn dēng lái gè zhì zhōu shī chéng xū rù nán wèi dòng yáo qí rén xīn dí bì nèi gù ér liáo yáng kě fù
天津、登、莱各置舟师，乘虚入南卫，动摇其人心，敌必内顾，而辽阳可复。
yú shì dēng lái yì shè xún fǔ rú tiān jīn yǐ táo lǎng xiān wèi zhī
于是登、莱议设巡抚如天津，以陶朗先为之；
ér shān hǎi tè shè jīng lüè jié zhì sān fāng yī shì quán
而山海特设经略，节制三方，一事权。
suì jìn tíng bì bīng bù shàng shū jiān yòu fù dōu yù shǐ zhù shān hǎi guān jīng lüè liáo dōng jūn wù
遂进廷弼兵部尚书，兼右副都御史，驻山海关，经略辽东军务。
tíng bì yīn qǐng shàng fāng jiàn qǐng diào bīng èr shí yú wàn yǐ bīng mǎ chú qiǔ qì xiè zhī shǔ zé chéng hù bīng gōng sān bù
廷弼因请尚方剑，请调兵二十余万，以兵马、刍糗、器械之属责成户、兵、工三部。
bái jiān jūn dào chén gāo chū hú jiā dòng dū xiǎng láng zhōng fu guó wú zuì qǐng fù guān rèn shì
白监军道臣高出、胡嘉栋，督饷郎中傅国无罪，请复官任事。
yì yòng liáo rén gù zàn huà zhǔ shì liú guó jìn wèi dēng lái zhāo liàn fù shǐ kuí zhōu tóng zhī tóng bǔ nián wèi dēng lái jiān jūn qiān shì gù lín táo tuī guān hóng fū jiào wèi zhí fāng zhǔ shì jūn qián zàn huà yòng shōu shí liáo rén xīn bìng bào yǔn
议用辽人故赞画主事刘国缙为登莱招练副使，夔州同知佟卜年为登莱监军佥事，故临洮推官洪敷教为职方主事，军前赞画，用收拾辽人心，并报允。
qī yuè tíng bì jiāng qǐ xíng dì tè cì qí lín fú yī cǎi bì sì yàn zhī jiāo wài mìng wén wǔ dà chén péi jiàn yì shù yě
七月，廷弼将启行，帝特赐麒麟服一，彩币四，宴之郊外，命文武大臣陪饯，异数也。
yòu yǐ jīng yíng xuǎn fēng wǔ qiān hù tíng bì xíng
又以京营选锋五千护廷弼行。
xiān shì yuán yīng tài sǐ xuē guó yòng dài wéi jīng lüè bìng bù rèn shì
先是，袁应泰死，薛国用代为经略，病不任事。
huà zhēn nǎi bù shǔ zhū jiāng yán hé shè liù yíng yíng zhì cān jiāng yī rén shǒu bèi èr rén huà dì fēn shǒu
化贞乃部署诸将，沿河设六营，营置参将一人，守备二人，画地分守；
xī píng zhèn wǔ liǔ hé pán shān zhū yào hài gè zhì shù shè fáng
西平、镇武、柳河、盘山诸要害，各置戍设防。
yì jí shàng tíng bì bù wèi rán shū yán hé zhǎi nán shì bǎo xiǎo nán róng jīn rì dàn yi gù shǒu guǎng níng
议即上，廷弼不谓然，疏言：“河窄难恃，堡小难容，今日但宜固守广宁。
ruò zhù bīng hé shàng bīng fēn zé lì ruò dí qīng jì qián dù zhí gōng yī yíng lì bì bù zhī
若驻兵河上，兵分则力弱，敌轻骑潜渡，直攻一营，力必不支。
yī yíng kuì zé zhū yíng jù kuì xī píng zhū shù yì bù néng shǒu
一营溃，则诸营俱溃，西平诸戍亦不能守。
hé shàng zhǐ yi zhì yóu jiào bīng gēng fān chū rù shì dí bù cè bù yí tún jù yī chù wèi dí suǒ chéng
河上止宜置游徼兵，更番出入，示敌不测，不宜屯聚一处，为敌所乘。
zì hé dǐ guǎng níng zhǐ yi duō zhì fēng hòu
自河抵广宁，止宜多置烽堠；
xī píng zhū chǔ zhǐ yi shāo zhì shù bīng wèi chuán fēng shào tàn zhī yòng
西平诸处止宜稍置戍兵，为传烽哨探之用。
ér dà bīng xī jù guǎng níng xiāng dù chéng wài xíng shì jǐ jiǎo lì yíng shēn lěi gāo zhà yǐ sì
而大兵悉聚广宁，相度城外形势，掎角立营，深垒高栅以俟。
gài liáo yáng qù guǎng níng sān bǎi liù shí lǐ fēi dí qí yī rì néng dào yǒu shēng xi wǒ bì yù zhī
盖辽阳去广宁三百六十里，非敌骑一日能到，有声息，我必预知。
duàn bù yí fēn bīng fáng hé xiān wèi zì ruò zhī jì yě
断不宜分兵防河，先为自弱之计也。
shū shàng yōu zhǐ bāo dá
”疏上，优旨褒答。
huì yù shǐ fāng zhèn rú yì yán fáng hé liù bù zú shì yì nǎi qǐn
会御史方震孺亦言防河六不足恃，议乃寝。
ér huà zhēn yǐ jì bù xíng yùn shén jǐn wěi jūn shì yú tíng bì
而化贞以计不行，愠甚，尽委军事于廷弼。
tíng bì nǎi qǐng shēn yù huà zhēn bù dé jiè kǒu jié zhì zuò shī shì jī
廷弼乃请申谕化贞，不得借口节制，坐失事机。
xiān shì sì fāng yuán liáo zhī shī huà zhēn xī gǎi wéi píng liáo liáo rén duō bú yuè
先是，四方援辽之师，化贞悉改为“平辽”，辽人多不悦。
tíng bì yán liáo rén wèi pàn qǐ gǎi wéi píng dōng huò zhēng dōng yǐ wèi qí xīn
廷弼言：“辽人未叛，乞改为‘平东’或‘征东’，以慰其心。
zì shì huà zhēn yǔ tíng bì yǒu xì ér jīng fǔ bù hé zhī yì qǐ yǐ
”自是化贞与廷弼有隙，而经、抚不和之议起矣。
bā yuè shuò tíng bì yán sān fāng jiàn zhì xū lián luò cháo xiǎn
八月朔，廷弼言：“三方建置，须联络朝鲜。
qǐng jí fā chì shǐ wǎng láo bǐ guó jūn chén bǐ jǐn fā bā dào zhī shī lián yíng jiāng shàng zhù wǒ shēng shì
请亟发敕使往劳彼国君臣，俾尽发八道之师，连营江上，助我声势。
yòu fā zhào shū mǐn xù liáo rén zhī bì nàn bǐ guó zhě zhāo jí tuán liàn bié wèi yī jūn yǔ cháo xiǎn jūn hé shì
又发诏书悯恤辽人之避难彼国者，招集团练，别为一军，与朝鲜军合势。
ér wǒ shǐ chén jí quán zhù yì zhōu kòng zhì lián luò bǐ yǔ dēng lái shēng xī xiāng tōng yú shì yǒu jì
而我使臣即权驻义州，控制联络，俾与登、莱声息相通，于事有济。
gèng yi fā yín liù wàn liǎng fēn kào cháo xiǎn jí liáo rén ér chén gěi yǔ kōng míng zhá fù bǎi dào bǐ chéng zhì bài chú
更宜发银六万两，分犒朝鲜及辽人，而臣给与空名札付百道，俾承制拜除。
qí dōng shān kuàng tú néng jié jù qiān rén zhě jí shǔ dū sī
其东山矿徒能结聚千人者，即署都司；
wǔ bǎi rén zhě shǔ shǒu bèi
五百人者，署守备。
jiāng yī hū lì yīng ér yī èr wàn jìn bīng kě lì zhì yě
将一呼立应，而一二万劲兵可立致也。
yīn jiàn jiān jūn fù shǐ liáng zhī yuán shēng zhǎng hǎi bīn xí cháo xiǎn shì kě chōng mìng shǐ
”因荐监军副使梁之垣生长海滨，习朝鲜事，可充命使。
dì lì cóng zhī qiě mìng rú xíng rén fèng shǐ gù shì cì yī pǐn fú yǐ chǒng qí xíng
帝立从之，且命如行人奉使故事，赐一品服以宠其行。
zhī yuán nǎi liè shàng zhòng shì quán dìng zhí zhǎng bā shì dì yì bào kě
之垣乃列上重事权、定职掌八事，帝亦报可。
zhī yuán fāng yǔ suǒ sī yì bīng xiǎng ér huà zhēn suǒ qiǎn dū sī máo wén lóng yǐ xí qǔ zhèn jiāng zòu jié
之垣方与所司议兵饷，而化贞所遣都司毛文龙已袭取镇江，奏捷。
jǔ cháo dà xǐ jí mìng dēng lái tiān jīn fā shuǐ shī èr wàn yīng wén lóng huà zhēn dū guǎng níng bīng sì wàn jìn jù hé shàng hé měng gǔ jūn chéng jī jìn qǔ ér tíng bì jū zhōng jié zhì
举朝大喜，亟命登、莱、天津发水师二万应文龙，化贞督广宁兵四万进据河上，合蒙古军乘机进取，而廷弼居中节制。
mìng jì xià jīng fǔ gè zhèn hù guān wàng bīng bù guǒ jìn
命既下，经、抚、各镇互观望，兵不果进。
qǐng zhī huà zhēn bèi chén dōng xī qíng xíng yán dí qì liáo yáng bù shǒu hé dōng shī xiàn jiàng shì rì yè wàng guān jūn zhì jí zhí dí jiàng yǐ jiàng
顷之，化贞备陈东西情形，言：“敌弃辽阳不守，河东失陷将士日夜望官军至，即执敌将以降。
ér xī bù hǔ dūn tù chǎo huā xián yuàn zhù bīng
而西部虎墩兔、炒花咸愿助兵。
dí bīng shǒu hǎi zhōu bù guò èr qiān hé shàng zhǐ liáo zú sān qiān ruò qián shī yè xí shì zài bì kè
敌兵守海州不过二千，河上止辽卒三千，若潜师夜袭，势在必克。
dí nán fáng zhě wén ér běi guī wǒ jù xiǎn yǐ jī qí duò kě jǐn yě
敌南防者闻而北归，我据险以击其惰，可尽也。
bīng bù shàng shū zhāng hè míng yǐ wéi rán zòu yán shí bù kě shī
”兵部尚书张鹤鸣以为然，奏言时不可失。
yù shǐ xú qīng bó fù qù zhī qǐng lìng tíng bì jìn zhù guǎng níng jì liáo zǒng dū wáng xiàng qián yí zhèn shān hǎi
御史徐卿伯复趣之，请令廷弼进驻广宁，蓟辽总督王象干移镇山海。
huì huà zhēn fù chí zòu dí yīn guān jūn shōu fù zhèn jiāng suì qū lüě sì wèi zhūn mín
会化贞复驰奏：“敌因官军收复镇江，遂驱掠四卫屯民。
zhūn mín jù tiě shān sǐ shǒu shāng dí sān sì qiān rén dí wéi zhī yì jí
屯民据铁山死守，伤敌三四千人，敌围之益急。
jí yi fù jiù
急宜赴救。
yú shì bīng bù yù cù jìn shī
”于是兵部愈促进师。
huà zhēn jí yǐ shì yuè dù hé
化贞即以是月渡河。
tíng bì bù dé yǐ chū guān cì yòu zhūn ér chí zòu hǎi zhōu qǔ yì shǒu nán bù yí qīng jǔ
廷弼不得已出关，次右屯，而驰奏海州取易守难，不宜轻举。
huà zhēn zú wú gōng ér hái
化贞卒无功而还。
huà zhēn wéi rén sì ér bì sù bù xí bīng qīng shì dà dí hǎo màn yǔ
化贞为人𫘤而愎，素不习兵，轻视大敌，好谩语。
wén wǔ jiāng lì jìn jiàn xī bù rù yǔ tíng bì yóu dǐ wǔ
文武将吏进谏悉不入，与廷弼尤抵牾。
wàng yì jiàng dí zhě li yǒng fāng wèi nèi yìng xìn xī bù yán wèi hǔ dūn tù zhù bīng sì shí wàn suì yù yǐ bù zhàn qǔ quán shèng
妄意降敌者李永芳为内应，信西部言，谓虎墩兔助兵四十万，遂欲以不战取全胜。
yī qiè shì mǎ jiǎ zhàng qiǔ liáng yíng lěi jù zhì bù wèn wu wèi dà yán wǎng zhōng cháo
一切士马、甲仗、糗粮、营垒俱置不问，务为大言罔中朝。
shàng shū hè míng shēn xìn zhī suǒ qǐng wú bù yǔn yǐ gù tíng bì bù dé xíng qí zhì
尚书鹤鸣深信之，所请无不允，以故廷弼不得行其志。
guǎng níng yǒu bīng shí sì wàn ér tíng bì guān shàng wú yī zú tú yōng jīng lüè xū hào ér yǐ
广宁有兵十四万，而廷弼关上无一卒，徒拥经略虚号而已。
yán suí rù wèi bīng bù kān yòng tíng bì qǐng zuì qí shuài dù wén huàn hè míng yì kuān zhī
延绥入卫兵不堪用，廷弼请罪其帅杜文焕，鹤鸣议宽之；
tíng bì qǐng yòng bǔ nián hè míng shàng bó yì
廷弼请用卜年，鹤鸣上驳议；
tíng bì zòu qiǎn zhī yuán hè míng gù jī qí xiǎng
廷弼奏遣之垣，鹤鸣故稽其饷。
liǎng rén suì xiāng yuàn shì shì jǔ yǔ
两人遂相怨，事事龃龉。
ér tíng bì yì biǎn qiǎn gāng bì yǒu chù bì fā shèng qì xiāng jiā cháo shì duō yàn wù zhī
而廷弼亦褊浅刚愎，有触必发，盛气相加，朝士多厌恶之。
máo wén lóng zhèn jiāng zhī jié huà zhēn zì wèi fā zōng qí gōng
毛文龙镇江之捷，化贞自谓发踪奇功。
tíng bì yán sān fāng bīng lì wèi jí wén lóng fā zhī tài zǎo zhì dí hèn liáo rén tú lù sì wèi jūn mín dài jìn huī dōng shān zhī xīn hán cháo xiǎn zhī dǎn duó hé xī zhī qì luàn sān fāng bìng jìn zhī móu wù shǔ guó lián luò zhī suàn mù wéi qí gōng nǎi qí huò ěr
廷弼言：“三方兵力未集，文龙发之太早，致敌恨辽人，屠戮四卫军民殆尽，灰东山之心，寒朝鲜之胆，夺河西之气，乱三方并进之谋，误属国联络之算，目为奇功，乃奇祸耳！
yí shū jīng shī lì dǐ huà zhēn
”贻书京师，力诋化贞。
cháo shì fāng yǐ zhèn jiāng wèi qí jié wén qí yán yì duō bù fú
朝士方以镇江为奇捷，闻其言，亦多不服。
tíng bì yòu xiǎn dǐ hè míng wèi chén jì rèn jīng lüè sì fāng yuán jūn yi tīng chén diào qiǎn nǎi hè míng jìng zì fā shù bù lìng chén zhī
廷弼又显诋鹤鸣，谓：“臣既任经略，四方援军宜听臣调遣，乃鹤鸣径自发戍，不令臣知。
qī yuè zhōng chén zī bù wèn diào jūn zhī shù jīng jīn liǎng yuè zhì bù dá
七月中，臣咨部问调军之数，经今两月，置不答。
chén yǒu jīng lüè míng wú qí shí liáo zuǒ shì wéi shū chén yǔ fǔ chén gòng wèi zhī
臣有经略名，无其实，辽左事惟枢臣与抚臣共为之。
hè míng yì hèn
”鹤鸣益恨。
zhì jiǔ yuè huà zhēn yóu yán hǔ dūn tù bīng sì shí wàn qiě zhì qǐng sù jì shī
至九月，化贞犹言虎墩兔兵四十万且至，请速济师。
tíng bì yán fǔ chén shì xī bù yù yǐ bù zhàn wèi zhàn jì
廷弼言：“抚臣恃西部，欲以不战为战计。
xī bù yǔ wǒ jìn bù tóng jìn bǐ rù běi dào wǒ rù nán dào xiāng jù èr bǎi yú lǐ dí fēn bīng lái yīng yì xū wǒ zì chēng jù
西部与我，进不同进，彼入北道，我入南道，相距二百余里，敌分兵来应，亦须我自撑拒。
chén wèi gǎn qīng shì dí rén wèi kě bù zhàn shèng yě
臣未敢轻视敌人，谓可不战胜也。
chén chū yì sān fāng bù zhì bì shǐ bīng mǎ qì xiè zhōu chē chú jiāo wú yī bù bèi ér hòu kè qī qí jǔ jìn zú zhàn tuì yì zú yǐ shǒu
臣初议三方布置，必使兵马、器械、舟车、刍茭无一不备，而后克期齐举，进足战，退亦足以守。
jīn lín shì zhōng luàn suī shū chén zhǔ móu yú zhōng fǔ chén jué cè yú wài bo yī jǔ chéng gōng ér chén yóu yǒu wàn yī bù bì rán zhī lǜ yě
今临事中乱，虽枢臣主谋于中，抚臣决策于外，卜一举成功，而臣犹有万一不必然之虑也。
jì ér xī bù jìng bù zhì huà zhēn bīng yì bù gǎn jìn
”既而西部竟不至，化贞兵亦不敢进。
tíng bì jì yǔ huà zhēn xì zhōng cháo yòu huà zhēn zhě duō dǐ tíng bì
廷弼既与化贞隙，中朝右化贞者多诋廷弼。
jǐ shì zhōng yáng dào yín wèi chū jiā dòng bù yí yòng
给事中杨道寅谓出、嘉栋不宜用。
yù shǐ xú jǐng lián jí yù huà zhēn cì tíng bì dǐ zhī yuán xiāo yáo gù xiāng bù chēng rèn shǐ
御史徐景濂极誉化贞，刺廷弼，诋之垣逍遥故乡，不称任使。
yù shǐ sū yǎn zé yán tíng bì yi zhù guǎng níng bù dàng yuǎn zhù shān hǎi yīn yán dēng lái shuǐ shī wú suǒ yòng
御史苏琰则言廷弼宜驻广宁，不当远驻山海，因言登、莱水师无所用。
tíng bì nù kàng shū lì dǐ sān rén
廷弼怒，抗疏力诋三人。
dì jiē wú suǒ wèn
帝皆无所问。
ér dì yú jiǎng yán hū wèn bǔ nián xì pàn zú hé zhuó qiān shì
而帝于讲筵忽问：“卜年系叛族，何擢佥事？
guó jìn shù jīng lùn liè hé qǐ yòng
国缙数经论列，何起用？
jiā dòng lì gōng shú zuì hé zài tiān jīn
嘉栋立功赎罪，何在天津？
tíng bì zhī zuǒ yòu zèn zhī kàng shū biàn yǔ pō fèn jī
”廷弼知左右谮之，抗疏辨，语颇愤激。
shì shí tíng bì zhǔ shǒu wèi liáo rén bù kě yòng xī bù bù kě shì yǒng fāng bù kě xìn guǎng níng duō jiàn dié kě yú
是时，廷弼主守，谓辽人不可用，西部不可恃，永芳不可信，广宁多间谍可虞。
huà zhēn yī qiè fǎn zhī jué kǒu bù yán shǒu wèi wǒ yī dù hé hé dōng rén bì nèi yìng qiě téng shū zhōng cháo yán zhòng qiū zhī yuè kě gāo zhěn ér tīng jié yīn
化贞一切反之，绝口不言守，谓我一渡河，河东人必内应，且腾书中朝，言仲秋之月，可高枕而听捷音。
shí zhě zhī qí bì fèn shì yǐ jiāng chǎng shì zhòng wú gǎn yán qí duǎn zhě
识者知其必偾事，以疆场事重，无敢言其短者。
zhì shí yuè bīng hé guǎng níng rén wèi dà qīng bīng bì dù hé fēn rán sī cuàn
至十月，冰合，广宁人谓大清兵必渡河，纷然思窜。
huà zhēn nǎi yǔ zhèn rú jì fēn bīng shǒu zhèn wǔ xī píng lǘ yáng zhèn níng zhū chéng bǎo ér yǐ dà jūn shǒu guǎng níng
化贞乃与震孺计，分兵守镇武、西平、闾阳、镇宁诸城堡，而以大军守广宁。
hè míng yì yǐ guǎng níng kě lǜ qǐng chì tíng bì chū guān
鹤鸣亦以广宁可虑，请敕廷弼出关。
tíng bì shàng yán shū chén dì zhī jīng lüè yī chū zú zhèn rén xīn
廷弼上言：“枢臣第知经略一出，足镇人心；
bù zhī tú shǒu zhī jīng lüè yī chū qí dòng yáo rén xīn gèng shén
不知徒手之经略一出，其动摇人心更甚。
qiě chén zhù guǎng níng huà zhēn zhù hé de
且臣驻广宁，化贞驻何地？
hè míng zé jīng fǔ xié xīn tóng lì ér shū chén yǔ jīng chén dú bù dàng xié xīn tóng lì hu
鹤鸣责经、抚协心同力，而枢臣与经臣独不当协心同力乎？
wèi jīn rì jì wéi shū bù fǔ tóng yú chén chén shǐ de wèi bì xià rèn dōng fāng shì yě
为今日计，惟枢部俯同于臣，臣始得为陛下任东方事也。
qí yán shén qiē zhì hè míng yì bú yuè
”其言甚切至，鹤鸣益不悦。
tíng bì nǎi fù chū guān zhì yòu zhūn yì yǐ zhòng bīng nèi hù guǎng níng wài è zhèn wǔ lǘ yáng nǎi lìng liú qú yǐ èr wàn rén shǒu zhèn wǔ qí bǐng zhōng yǐ wàn rén shǒu lǘ yáng
廷弼乃复出关，至右屯，议以重兵内护广宁，外扼镇武、闾阳，乃令刘渠以二万人守镇武，祁秉忠以万人守闾阳。
yòu lìng luō yī guàn yǐ sān qiān rén shǒu xī píng
又令罗一贯以三千人守西平。
fù shēn lìng yuē dí lái yuè zhèn wǔ yī bù zhě wén wǔ jiāng lì zhū wú shè
复申令曰：“敌来，越镇武一步者，文武将吏诛无赦。
dí zhì guǎng níng ér zhèn wǔ lǘ yáng bù jiā gōng lüè yòu zhūn xiǎng dào ér sān lù bù jiù yuán zhě yì rú zhī
敌至广宁而镇武、闾阳不夹攻，掠右屯饷道而三路不救援者，亦如之。
bù shǔ fu dìng huà zhēn yòu xìn dié zhě yán jù fā bīng xí hǎi zhōu xuán yì yǐn tuì
”部署甫定，化贞又信谍者言，遽发兵袭海州，旋亦引退。
tíng bì nǎi shàng yán fǔ chén zhī jìn jí jīn ér wǔ yǐ
廷弼乃上言：“抚臣之进，及今而五矣。
bā jiǔ yuè jiān lǚ jìn lǚ zhǐ yóu wèi yǒu shū qǐng yě
八、九月间屡进屡止，犹未有疏请也。
ruò shí yuè èr shí wǔ rì zhī yì zé bài shū zhé xíng zhě yě chén jí qū chū guān ér fǔ chén guī yǐ
若十月二十五日之役，则拜疏辄行者也，臣疾趋出关，而抚臣归矣。
xī píng zhī huì xiāng yǔ xié xīn yì shǒu jǐ jiǎo shè yíng ér jìn bīng zhī shū yòu yǐ huì rì zhì yǐ
西平之会，相与协心议守，掎角设营，而进兵之书又以晦日至矣。
fǔ chén yǐ shí yī yuè èr rì fù zhèn wǔ chén jí yǐ cì rì fù dù jiā zhūn bǐ zhì zhōng tú ér jūn mǎ yòu qiǎn hái yǐ
抚臣以十一月二日赴镇武，臣即以次日赴杜家屯，比至中途，而军马又遣还矣。
chū wǔ rì fǔ chén yòu yù yǐ qīng bīng xí niú zhuāng duó mǎ juàn shǒu zhī wèi míng nián jìn bīng mén hù
初五日，抚臣又欲以轻兵袭牛庄，夺马圈守之，为明年进兵门户。
shí mǎ juàn wú yī dí bīng jí de niú zhuāng wǒ bù néng shǒu dí hé sǔn wǒ hé yì
时马圈无一敌兵，即得牛庄，我不能守，敌何损，我何益？
huì jiāng lì lì chí bù kě fǔ chén yì yàng yàng huí yǐ
会将吏力持不可，抚臣亦怏怏回矣。
bīng lǚ jìn lǚ tuì dí yǐ kuī jǐn jì liǎng ér chén zhī xū míng yì yǐ qīng chū ér sǔn
兵屡进屡退，敌已窥尽伎俩，而臣之虚名亦以轻出而损。
yuàn bì xià míng yù fǔ chén shèn zhòng jǔ zhǐ wú wèi dí rén suǒ xiào
愿陛下明谕抚臣，慎重举止，毋为敌人所笑。
huà zhēn jiàn shū bú yuè chí zòu biàn
”化贞见疏不悦，驰奏辨。
qiě yuē yuàn qǐng bīng liù wàn yī jǔ dàng píng
且曰：“愿请兵六万，一举荡平。
chén bù gǎn tān tiān gōng dàn hòu lài cóng zhēng jiàng shì liáo mín cì fù shí nián hǎi nèi de miǎn jiā pài chén yuàn zú yǐ
臣不敢贪天功，但厚赉从征将士，辽民赐复十年，海内得免加派，臣愿足矣。
jí yǒu bù chēng yì bì shā shāng xiāng dāng dí bù fù zhèn bǎo bù wéi hé xī yōu
即有不称，亦必杀伤相当，敌不复振，保不为河西忧。
yīn qǐng biàn yi xíng shì
”因请便宜行事。
shí yè xiàng gāo fù dāng guó huà zhēn zuò zhǔ yě pō yòu zhī
时叶向高复当国，化贞座主也，颇右之。
tíng chén wéi tài pú shǎo qīng hé qiáo yuǎn yán yi zhuān shǒu guǎng níng yù shǐ xià zhī lìng yán měng gǔ bù kě xìn kuǎn shǎng wú yì jǐ shì zhōng zhào shí yòng yán yǒng fāng bì bù kě xìn yǔ tíng bì hé
廷臣惟太仆少卿何乔远言宜专守广宁，御史夏之令言蒙古不可信，款赏无益，给事中赵时用言永芳必不可信，与廷弼合。
yú duō yòu huà zhēn lìng wú shòu tíng bì jié zhì
余多右化贞，令毋受廷弼节制。
ér jǐ shì zhōng li jīng bái yù shòu huà zhēn shàng fāng jiàn dé biàn yi cāo zòng
而给事中李精白欲授化贞尚方剑，得便宜操纵。
sūn jié hé yī jing yǐ yòng chū jiā dòng bǔ nián wèi zuì ér yán tíng bì bù yí zhù guān nèi
孙杰劾一燝以用出、嘉栋、卜年为罪，而言廷弼不宜驻关内。
tíng bì fèn shàng yán chén yǐ dōng xī nán běi suǒ yù shā zhī rén ér shì gòu shì jī nán chǔ zhī huì
廷弼愤，上言：“臣以东西南北所欲杀之人，而适遘事机难处之会。
zhū chén néng wéi fēng jiāng róng zé róng zhī bù néng wèi mén hù róng zé qù zhī hé bì nèi jiè gé bù wài jiè fǔ dào yǐ xiāng kùn
诸臣能为封疆容则容之，不能为门户容则去之，何必内借阁部，外借抚道以相困？
yòu yán jīng fǔ bù hé shì yǒu yán guān
”又言：“经、抚不和，恃有言官；
yán guān jiāo gōng shì yǒu shū bù
言官交攻，恃有枢部；
shū bù zuǒ dòu shì yǒu gé chén
枢部佐斗，恃有阁臣。
chén jīn wú wàng yǐ
臣今无望矣。
dì yǐ liǎng chén zhēng yán qiǎn bīng bù táng guān jí jǐ shì zhōng gè yī rén wǎng yù kàng wéi bù zūn zhě zhì zuì
”帝以两臣争言，遣兵部堂官及给事中各一人往谕，抗违不遵者治罪。
mìng jì xià tíng chén yán qiǎn guān bù biàn nǎi xià tíng chén jí yì
命既下，廷臣言遣官不便，乃下廷臣集议。
chū tíng bì zhī chū guān yě huà zhēn lǜ duó jǐ bīng quán yáng yǐ bīng shì wěi tíng bì
初，廷弼之出关也，化贞虑夺己兵权，佯以兵事委廷弼。
tíng bì shàng yán chén fèng mìng kòng è shān hǎi fēi guǎng níng suǒ de sī
廷弼上言：“臣奉命控扼山海，非广宁所得私。
fǔ chén bù yí xiè zé yú chén
抚臣不宜卸责于臣。
huì zhèn rú zòu jīng fǔ bù hé zhōng yǒu huà zhēn xīn yōng yì lǎn yǔ tíng bì jù yǐ cì huà zhēn huà zhēn yì bú yuè
”会震孺奏经、抚不和，中有化贞心慵意懒语，廷弼据以刺化贞，化贞益不悦。
jí huà zhēn qǐng yī jǔ dàng píng tíng bì nǎi yán yi rú fǔ chén yuē jí ba chén yǐ gǔ shì qì
及化贞请一举荡平，廷弼乃言：“宜如抚臣约，亟罢臣以鼓士气。
dàng shì shí zhōng wài jǔ zhī jīng fǔ bù hé bì wù jiāng shì zhāng rì shàng
”当是时，中外举知经、抚不和，必误疆事，章日上。
ér hè míng dǔ xìn huà zhēn suì yù qù tíng bì
而鹤鸣笃信化贞，遂欲去廷弼。
èr nián zhēng yuè yuán wài láng xú dà huà xī zhǐ hé tíng bì dà yán zhào shì jí néng dù gōng bù qù bì huài liáo shì
二年正月，员外郎徐大化希指劾廷弼大言罩世，嫉能妒功，不去必坏辽事。
shū bìng xià bù hè míng nǎi jí tíng chén dà yì
疏并下部，鹤鸣乃集廷臣大议。
yì chè tíng bì zhě shù rén yú duō qǐng fēn rèn zé chéng
议撤廷弼者数人，余多请分任责成。
hè míng dú yán huà zhēn yī qù máo wén lóng bì bù yòng mìng liáo rén wéi bīng zhě bì kuì xī bù bì jiě tǐ yi cì huà zhēn shàng fāng jiàn zhuān wěi yǐ guǎng níng ér chè tíng bì tā yòng
鹤鸣独言化贞一去，毛文龙必不用命，辽人为兵者必溃，西部必解体，宜赐化贞尚方剑，专委以广宁，而撤廷弼他用。
yì shàng dì bù cóng zé lì bīng èr bù zài zòu
议上，帝不从，责吏、兵二部再奏。
huì dà qīng bīng bī xī píng suì bà yì réng jiān rèn èr chén zé yǐ gōng zuì yī tǐ
会大清兵逼西平，遂罢议，仍兼任二臣，责以功罪一体。
wú hé xī píng wéi jí
无何，西平围急。
huà zhēn xìn zhōng jūn sūn de gōng jì jǐn fā guǎng níng bīng bì de gōng jí zǔ dà shòu wǎng huì bǐng zhōng jìn zhàn
化贞信中军孙得功计，尽发广宁兵，畀得功及祖大寿往会秉忠进战。
tíng bì yì chí xí qú chè yíng fù yuán
廷弼亦驰檄渠撤营赴援。
èr shí èr rì yù dà qīng bīng píng yáng qiáo
二十二日，遇大清兵平阳桥。
fēng shǐ jiāo de gōng jí cān jiāng bào chéng xiān děng xiān bēn zhèn wǔ lǘ yáng bīng suì dà kuì qú bǐng zhōng zhàn méi shā lǐng dà shòu zǒu jué huá dǎo
锋始交，得功及参将鲍承先等先奔，镇武、闾阳兵遂大溃，渠、秉忠战没沙岭，大寿走觉华岛。
xī píng shǒu jiāng yī guàn dài yuán bù zhì yǔ cān jiāng hēi yún hè yì zhàn mò
西平守将一贯待援不至，与参将黑云鹤亦战殁。
tíng bì yǐ lí yòu zhūn cì lǘ yáng
廷弼已离右屯，次闾阳。
cān yì xíng shèn yán quàn jí jiù guǎng níng wèi qiān shì hán chū mìng suǒ jū suì tuì huán
参议邢慎言劝急救广宁，为佥事韩初命所沮，遂退还。
shí dà qīng bīng dùn shā lǐng bù jìn
时大清兵顿沙岭不进。
huà zhēn sù rèn de gōng wèi fù xīn ér de gōng qián jiàng yú dà qīng yù shēng fù huà zhēn yǐ wéi gōng é yán dí yǐ báo chéng
化贞素任得功为腹心，而得功潜降于大清，欲生缚化贞以为功，讹言敌已薄城。
chéng zhōng dà luàn bēn zǒu cān zhèng gāo bāng zuǒ jìn zhī bù néng zhǐ
城中大乱奔走，参政高邦佐禁之不能止。
huà zhēn fāng hé shǔ lǐ jūn shū bù zhī yě
化贞方阖署理军书，不知也。
cān jiāng jiāng cháo dòng pái tà rù huà zhēn nù ā zhī cháo dòng dà hū yuē shì jí yǐ qǐng gōng sù zǒu
参将江朝栋排闼入，化贞怒呵之，朝栋大呼曰：“事急矣，请公速走。
huà zhēn mò zhī suǒ wéi
”化贞莫知所为。
cháo dòng yè zhī chū shàng mǎ èr pú rén tú bù cóng suì qì guǎng níng liàng qiàng zǒu yǔ tíng bì yù dà líng hé
朝栋掖之出上马，二仆人徒步从，遂弃广宁，踉跄走，与廷弼遇大凌河。
huà zhēn kū tíng bì wēi xiào yuē liù wàn zhòng yī jǔ dàng píng jìng hé rú
化贞哭，廷弼微笑曰：“六万众一举荡平，竟何如？
huà zhēn cán yì shǒu níng yuǎn jí qián zhūn
”化贞惭，议守宁远及前屯。
tíng bì yuē xī yǐ wǎn wéi hù kuì mín rù guān kě ěr
廷弼曰：“嘻，已晚，惟护溃民入关可耳。
nǎi yǐ jǐ suǒ jiāng wǔ qiān rén shòu huà zhēn wèi diàn jǐn fén jī jù
”乃以己所将五千人授化贞为殿，尽焚积聚。
èr shí liù rì xié chū mìng hù kuì mín rù guān
二十六日，偕初命护溃民入关。
huà zhēn chū jiā dòng xiān hòu rù dú bāng zuǒ zì jīng sǐ
化贞、出、嘉栋先后入，独邦佐自经死。
de gōng lǜ guǎng níng pàn jiàng yíng dà qīng bīng rù guǎng níng huà zhēn táo yǐ liǎng rì yǐ
得功率广宁叛将迎大清兵入广宁，化贞逃已两日矣。
dà qīng bīng zhuī zhú huà zhēn děng èr bǎi lǐ bù dé shí nǎi hái
大清兵追逐化贞等二百里，不得食，乃还。
bào zhì jīng shī dà zhèn hè míng kǒng zì qǐng shì shī
报至，京师大震，鹤鸣恐，自请视师。
èr yuè dǎi huà zhēn ba tíng bì tīng kān
二月逮化贞，罢廷弼听勘。
sì yuè xíng bù shàng shū wáng jì zuǒ dōu yù shǐ zōu yuán biāo dà lǐ sì qīng zhōu yīng qiū děng zòu shàng yù cí tíng bì huà zhēn bìng lùn sǐ
四月，刑部尚书王纪、左都御史邹元标、大理寺卿周应秋等奏上狱词，廷弼、化贞并论死。
hòu dāng háng xíng tíng bì lìng wāng wén yán huì nèi tíng sì wàn jīn qí huǎn jì ér bèi zhī
后当行刑，廷弼令汪文言贿内廷四万金祈缓，既而背之。
wèi zhōng xián dà hèn shì sù zhǎn tíng bì
魏忠贤大恨，誓速斩廷弼。
jí yáng lián děng xià yù wū yǐ shòu tíng bì huì shén qí zuì
及杨涟等下狱，诬以受廷弼贿，甚其罪。
yǐ luó zhě huò shì rén jiǎng yīng yáng wèi yǔ tíng bì zi chū rù jìn yù yīn móu pǒ cè
已，逻者获市人蒋应旸，谓与廷弼子出入禁狱，阴谋叵测。
zhōng xián yù yù sù shā tíng bì qí dǎng mén kè xīn guō xìng zhì shí sān wèi zhuō mài děng suì xī zhǐ qù zhī
忠贤愈欲速杀廷弼，其党门克新、郭兴治、石三畏、卓迈等遂希指趣之。
huì féng quán yì hàn tíng bì yǔ gù bǐng qiān děng shì jiǎng yán chū shì kān liáo dōng chuán zèn yú dì yuē cǐ tíng bì suǒ zuò xī tuō zuì ěr
会冯铨亦憾廷弼，与顾秉谦等侍讲筵，出市刊《辽东传》谮于帝曰：“此廷弼所作，希脱罪耳。
dì nù suì yǐ wǔ nián bā yuè qì shì chuán shǒu jiǔ biān
”帝怒，遂以五年八月弃市，传首九边。
yǐ yù shǐ liáng mèng huán wèi tíng bì qīn dào jūn zī shí qī wàn
已，御史梁梦环谓廷弼侵盗军资十七万。
yù shǐ liú huī wèi tíng bì jiā zī bǎi wàn yi jí yǐ zuǒ jūn
御史刘徽谓廷弼家资百万，宜籍以佐军。
zhōng xián jí jiǎo zhǐ yán zhuī qìng zī bù zú yīn zú jiā jù pò
忠贤即矫旨严追，罄赀不足，姻族家俱破。
jiāng xià zhī xiàn wáng ěr yù zé tíng bì zi diāo qiú zhēn wán bù huò jiāng tà zhī
江夏知县王尔玉责廷弼子貂裘珍玩，不获，将挞之。
qí zhǎng zǐ zhào guī zì jǐng sǐ zhào guī mǔ chēng yuān
其长子兆珪自刭死，兆珪母称冤。
ěr yù qù qí liǎng bì yī tà zhī sì shí
尔玉去其两婢衣，挞之四十。
yuǎn jìn mò bù jiē fèn
远近莫不嗟愤。
chóng zhēn yuán nián zhào miǎn zhuī zāng
崇祯元年，诏免追赃。
qí qiū gōng bù zhǔ shì xú ěr yī sòng tíng bì yuān yuē
其秋，工部主事徐尔一讼廷弼冤，曰：
tíng bì yǐ shī xiàn fēng jiāng zhì chuán shǒu chén shī jí chǎn zhuī zāng
廷弼以失陷封疆，至传首陈尸，籍产追赃。
ér chén kǎo dāng nián dì jué qí zuì wú zú jù ér láo yǒu zú qín yě
而臣考当年，第觉其罪无足据，而劳有足矜也。
guǎng níng bīng shí sān wàn liáng shù bǎi wàn jǐn shǔ huà zhēn tíng bì zhǐ yuán liáo bīng wǔ qiān rén zhù yòu zhūn jù guǎng níng sì shí lǐ ěr
广宁兵十三万，粮数百万，尽属化贞，廷弼止援辽兵五千人，驻右屯，距广宁四十里耳。
huà zhēn hū tóng sān sì bǎi wàn liáo mín yī shí jǐn kuì tíng bì wǔ qiān rén bù tóng kuì zú yǐ shàng wàng qí yì rán jiān bì zāi
化贞忽同三四百万辽民一时尽溃，廷弼五千人，不同溃足矣，尚望其屹然坚壁哉！
tíng bì zuì ān zài
廷弼罪安在？
huà zhēn zhàng xī bù tíng bì yún bì bù zú zhàng
化贞仗西部，廷弼云“必不足仗”；
huà zhēn xìn li yǒng fāng nèi fù tíng bì yún bì bù zú xìn
化贞信李永芳内附，廷弼云“必不足信”。
wú yī shì bù lì zhēng wú yī yán bù qí zhòng
无一事不力争，无一言不奇中。
tíng bì zuì ān zài
廷弼罪安在？
qiě lǚ shū zhēng gè zhèn jié zhì bù xíng lǚ shū zhēng yuán pài bīng mǎ bù yǔ
且屡疏争各镇节制不行，屡疏争原派兵马不与。
tú yōng xū qì bào kōng míng tíng bì zuì ān zài
徒拥虚器，抱空名，廷弼罪安在？
táng guō zi yí li guāng bì yǔ jiǔ jié dù shī tóng kuì zì yīng shōu kuì bīng è hé yáng qiáo wú zài wǎng hé yáng zuò dài sī míng fù qù zhī lǐ
唐郭子仪、李光弼与九节度师同溃，自应收溃兵扼河阳桥，无再往河阳坐待思明缚去之理。
jīn jì guǎng níng xi zhǐ guān shàng yī mén xiàn bù qù è guān mén hé dài
今计广宁西，止关上一门限，不趣扼关门何待？
shǐ chēng mù róng chuí yī jūn sān wàn dú quán yì wú zài zhù féi shuǐ yǔ jìn rén jué zhàn zhī lǐ
史称慕容垂一军三万独全，亦无再驻淝水与晋人决战之理。
tíng bì néng lìng wǔ qiān rén bù sàn zhì dà líng hé fù yǔ huà zhēn shì zhèng xiāng lèi níng de yǔ huà zhēn tóng rì dào hu
廷弼能令五千人不散，至大凌河付与化贞，事政相类，宁得与化贞同日道乎！
suǒ wèi láo yǒu zú qín zhě dāng sān lù tóng shí xiàn méi kāi tiě běi guān xiāng jì bēn kuì tíng bì jīng lǐ bù jí yī nián é jìn zhù fèng jí shěn yáng é jìn tún hǔ pí yì é yíng è dí bīng yú héng hé shàng yú liáo yáng chéng xià záo hé liè zhà mái pào yì rán shù jīn tāng
所谓劳有足矜者：当三路同时陷没，开、铁、北关相继奔溃，廷弼经理不及一年，俄进筑奉集、沈阳，俄进屯虎皮驿，俄迎扼敌兵于横河上，于辽阳城下凿河列栅埋炮，屹然树金汤。
lìng de jìng suǒ shī hé zhì jǔ yú kǒu guān wài gǒng shǒu shòu rén
令得竟所施，何至举榆口关外拱手授人！
ér jīn jù mǒ shā bù lùn nǎi qí suǒ yóu bì sǐ zé yǒu gù yǐ
而今俱抹𢫬不论，乃其所由必死则有故矣。
qí cái jì lóng gài yī shí qí qì yòu líng lì yī shì jiē biàn fēn fēn zhì yīng zhòng nù gòng qǐ shā jī shì zé suǒ yóu bì shā qí qū zhī dào ěr
其才既笼盖一时，其气又陵厉一世，揭辩纷纷，致撄众怒，共起杀机，是则所由必杀其躯之道耳。
dāng tíng bì bèi kān bèi dǎi zhī shí tiān rì zhé wèi wú guāng zú míng qí yuān
当廷弼被勘被逮之时，天日辄为无光，足明其冤。
qǐ cì zhāo xuě wèi láo chén quàn
乞赐昭雪，为劳臣劝。
bù cóng
不从。
míng nián wǔ yuè dà xué shì hán kuàng děng yán
明年五月，大学士韩爌等言：
tíng bì yí hái zhì jīn bù dé guī zàng cóng lái guó fǎ suǒ wèi yǒu
廷弼遗骸至今不得归葬，从来国法所未有。
jīn qí zi shū qǐng guī zàng chén děng nǐ piào xǔ zhī
今其子疏请归葬，臣等拟票许之。
gài guó diǎn huáng rén bìng xíng bù bèi lǐ hé rú cǐ
盖国典皇仁，并行不悖，理合如此。
ruò tíng bì zuì zhuàng shǐ mò yì yǒu kě yán
若廷弼罪状始末，亦有可言。
huáng zǔ cháo wù shēn jǐ yǒu jiān tíng bì yǐ yù shǐ àn liáo dōng zǎo yǐ liáo huàn wèi lǜ qǐng hé dì jiè chì yíng wǔ lián luò nán běi guān dà shēng jí hū rén mò wèi yīng
皇祖朝，戊申己酉间，廷弼以御史按辽东，早以辽患为虑，请核地界，饬营伍，联络南、北关，大声疾呼，人莫为应。
shí nián ér yàn ruò zuǒ quàn qí kě yán zhě yī
十年而验若左券，其可言者一。
wù wǔ jǐ wèi yáng gǎo sān lù sàng shī fǔ shùn qīng hé xiàn méi huáng zǔ yòng yáng hè yán zhào qǐ tíng bì dài gǎo
戊午己未，杨镐三路丧师，抚顺、清河陷没，皇祖用杨鹤言，召起廷弼代镐。
yī nián yú xiū chì shǒu jù biān huàn shāo níng
一年余，修饬守具，边患稍宁。
huì huáng zǔ bīn tiān tíng yì yǐ tíng bì wú zhàn gōng gōng shǐ qù shǐ yuán yīng tài dài sì yuè yuè ér liáo wáng
会皇祖宾天，廷议以廷弼无战功，攻使去，使袁应泰代，四阅月而辽亡。
shǐ tíng bì zài wèi bì zhì cǐ qí kě yán zhě èr
使廷弼在，未必至此，其可言者二。
liáo yáng jì shī xiān dì sī tíng bì yán zài qǐ zhī tián jiān fù rèn jīng lüè
辽阳既失，先帝思廷弼言，再起之田间，复任经略。
huà zhēn zhǔ zhàn tíng bì zhǔ shǒu qún yì jiē shì huà zhēn
化贞主战，廷弼主守，群议皆是化贞。
tíng bì lǚ yán wán shī bì bài jiān xì dāng fáng mò yǒu tīng zhě pái huái zhí zhú yǐ wǔ qiān rén zhù yòu zhūn
廷弼屡言玩师必败，奸细当防，莫有听者，徘徊踯躅，以五千人驻右屯。
huà zhēn bīng shí sān wàn zhù guǎng níng
化贞兵十三万驻广宁。
guǎng níng kuì yòu zhūn nǎi yǔ jù kuì qí kě yán zhě sān
广宁溃，右屯乃与俱溃，其可言者三。
jiǎ lìng tíng bì yú cǐ shí sǐ shǒu yòu zhūn juān qū xùn fēng jiāng qǐ fēi jié liè qí nán zǐ
假令廷弼于此时死守右屯，捐躯殉封疆，岂非节烈奇男子。
bù rán zhī chēng níng qián jǐn yì jiān fú shāng jiù bài shōu shí cán lí yóu kě tú sāng yú zhī xiào
不然，支撑宁、前、锦、义间，扶伤救败，收拾残黎，犹可图桑榆之效。
nǎi cāng huáng fēng hè xié huà zhēn bìng mǎ rù guān qí yì yǐ wǒ gù cháng yán zhī yán ér bù tīng zuì dāng mò jiǎn
乃仓皇风鹤，偕化贞并马入关，其意以我固尝言之，言而不听，罪当末减。
cǐ zé sī xīn duǎn jiàn shā shēn yǐ cǐ shā shēn ér wú cí gōng lùn yì yǐ cǐ
此则私心短见，杀身以此，杀身而无辞公论，亦以此。
chuán shǒu biān tíng tóu zú yì chǔ yì zú wèi lín nàn xiān zhōng zhě zhī jiè yǐ
传首边庭，头足异处，亦足为临难鲜忠者之戒矣。
rán shǐ zhū tíng bì zhě àn fēng jiāng shī xiàn zhī tiáo xié tóng shì zhū chén yī tǐ fú fǎ tíng bì jiǔ yuán mù míng
然使诛廷弼者，按封疆失陷之条，偕同事诸臣，一体伏法，廷弼九原目瞑。
nǎi xiān yǐ huì zāng kǎo zuò yáng lián wèi dà zhōng děng zuò qīng liú xiàn jǐng
乃先以贿赃拷坐杨涟、魏大中等，作清流陷阱；
jì ér kān shū huò zhòng jiè tí qǔ shā
既而刊书惑众，借题曲杀。
shēn sǐ shàng xuán zuò zāng shí qī wàn rǔ jí qī nú zhǎng zǐ zhào guī pò jí zì wěn
身死尚悬坐赃十七万，辱及妻孥，长子兆珪迫极自刎。
sī zé tíng bì sǐ wèi xīn fú hǎi nèi zhōng chén yì shì yì duō fèn wǎn qiè tàn zhě
斯则廷弼死未心服，海内忠臣义士亦多愤惋窃叹者。
tè yǐ fēng jiāng èr zì jìn bù gǎn sòng chén huáng shàng zhī qián
特以“封疆”二字，噤不敢讼陈皇上之前。
chén děng píng xīn lùn zhī zì yǒu liáo shì yǐ lái kuāng guān yíng sī zhě hé suàn tíng bì bù qǔ yī jīn qián bù tōng yī kuì wèn jiāo chún bì shé zhēng yán dà jì
臣等平心论之，自有辽事以来，诓官营私者何算，廷弼不取一金钱，不通一馈问，焦唇敝舌，争言大计。
wèi zhōng xián dào qiè wēi fú shì dà fū mǐ rán cóng fēng
魏忠贤盗窃威福，士大夫靡然从风。
tíng bì yǐ zhǎng xì dài jué zhī rén qū qǔ zé shēng kàng wéi zé sǐ nǎi zhōng bù gǎi qí qiáng zhí zì suí zhī xìng zhì dú yīng xiǎn lù kāng kǎi fù shì gěng gěng gāng cháng yóu wèi jǐn mǐn
廷弼以长系待决之人，屈曲则生，抗违则死，乃终不改其强直自遂之性，致独膺显戮，慷慨赴市，耿耿刚肠犹未尽泯。
jīn zòng bù gǎn shēn yán ér chuán shǒu yǐ yú sān nián shōu zàng yuán wú jìn lì shèng míng bì dāng chuí rén
今纵不敢深言，而传首已逾三年，收葬原无禁例，圣明必当垂仁。
chén suǒ yǐ wěi wěi jí cǐ zhě yǐ cí shì suī shǔ fēng jiāng ér shí yīn xì cháo zhōng xié zhèng běn mò
臣所以娓娓及此者，以兹事虽属封疆，而实阴系朝中邪正本末。
huáng shàng tiān zòng yīng zhé huò bù yǐ chén děng wéi dà miù yě
皇上天纵英哲，或不以臣等为大谬也。
zhào xǔ qí zi chí shǒu guī zàng
诏许其子持首归葬。
wǔ nián huà zhēn shǐ fú zhū
五年，化贞始伏诛。
yuán chóng huàn zì yuán sù dōng guǎn rén
袁崇焕，字元素，东莞人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
shòu shào wǔ zhī xiàn
授邵武知县。
wéi rén kāng kǎi fù dǎn lüè hǎo tán bīng
为人慷慨负胆略，好谈兵。
yù lǎo xiào tuì zú zhé yǔ lùn sāi shàng shì xiǎo qí è sāi qíng xíng yǐ biān cái zì xǔ
遇老校退卒，辄与论塞上事，晓其厄塞情形，以边才自许。
tiān qǐ èr nián zhēng yuè cháo jìn zài dōu yù shǐ hóu xún qǐng pò gé yòng zhī suì zhuó bīng bù zhí fāng zhǔ shì
天启二年正月，朝觐在都，御史侯恂请破格用之，遂擢兵部职方主事。
wú hé guǎng níng shī kuì tíng yì è shān hǎi guān chóng huàn jí dān qí chū yuè guān nèi wài
无何，广宁师溃，廷议扼山海关，崇焕即单骑出阅关内外。
bù zhōng shī yuán zhǔ shì yà zhī jiā rén yì mò zhī suǒ wǎng
部中失袁主事，讶之，家人亦莫知所往。
yǐ hái cháo jù yán guān shàng xíng shì yuē yǔ wǒ jūn mǎ qián gǔ wǒ yī rén zú shǒu cǐ
已，还朝，具言关上形势，曰：“予我军马钱谷，我一人足守此。
tíng chén yì chēng qí cái suì chāo zhuó qiān shì jiān guān wài jūn fā tǎng jīn èr shí wàn bǐ zhāo mù
”廷臣益称其才，遂超擢佥事，监关外军，发帑金二十万，俾招募。
shí guān wài de xī wèi hā là shèn zhū bù suǒ jù chóng huàn nǎi zhù shǒu guān nèi
时关外地悉为哈剌慎诸部所据，崇焕乃驻守关内。
wèi jǐ zhū bù shòu kuǎn jīng lüè wáng zài jìn lìng chóng huàn yí zhù zhōng qián suǒ jiān cān jiāng zhōu shǒu lián yóu jī zuǒ fǔ jūn jīng lǐ qián tún wèi shì
未几，诸部受款，经略王在晋令崇焕移驻中前所，监参将周守廉、游击左辅军，经理前屯卫事。
xún lìng fù qián zhūn ān zhì liáo rén zhī shī yè zhě chóng huàn jí yè xíng jīng jí hǔ bào zhōng yǐ sì gǔ rù chéng jiàng shì mò bù zhuàng qí dǎn
寻令赴前屯安置辽人之失业者，崇焕即夜行荆棘虎豹中，以四鼓入城，将士莫不壮其胆。
zài jìn shēn yǐ zhòng zhī tí wèi níng qián bīng bèi qiān shì rán chóng huàn báo zài jìn wú yuǎn lüè bù jìn zūn qí lìng
在晋深倚重之，题为宁前兵备佥事，然崇焕薄在晋无远略，不尽遵其令。
jí zài jìn yì zhù zhòng chéng bā lǐ pù chóng huàn yǐ wéi fēi cè zhēng bù de zòu jì shǒu fǔ yè xiàng gāo
及在晋议筑重城八里铺，崇焕以为非策，争不得，奏记首辅叶向高。
shí sān shān nàn mín shí yú wàn jiǔ kùn bù néng chū
十三山难民十余万，久困不能出。
dà xué shì sūn chéng zōng xíng biān chóng huàn qǐng jiāng wǔ qiān rén zhù níng yuǎn yǐ zhuàng shí sān shān shì bié qiǎn xiāo jiàng jiù zhī
大学士孙承宗行边，崇焕请：“将五千人驻宁远，以壮十三山势，别遣骁将救之。
níng yuǎn qù shān èr bǎi lǐ biàn zé jìn jù jǐn zhōu fǒu zé tuì shǒu níng yuǎn nài hé wěi shí wàn rén zhì dù wài
宁远去山二百里，便则进据锦州，否则退守宁远，奈何委十万人置度外？
chéng zōng móu yú zǒng dū wáng xiàng qián
”承宗谋于总督王象干。
xiàng qián yǐ guān shàng jūn fāng sàng qì yì fā chā bù hù guān zhě sān qiān rén wǎng chéng zōng yǐ wéi rán gào zài jìn
象干以关上军方丧气，议发插部护关者三千人往，承宗以为然，告在晋。
zài jìn jìng bù néng jiù zhòng suì méi tuō guī zhě jǐn liù qiān rén ér yǐ
在晋竟不能救，众遂没，脱归者仅六千人而已。
jí chéng zōng bó zhòng chéng yì jí jiāng lì móu suǒ shǒu
及承宗驳重城议，集将吏谋所守。
yán míng tài zhǔ jué huá chóng huàn zhǔ níng yuǎn zài jìn jí zhāng yīng wú xíng shèn yán chí bù kě chéng zōng jìng zhǔ chóng huàn yì
阎鸣泰主觉华，崇焕主宁远，在晋及张应吾、邢慎言持不可，承宗竟主崇焕议。
yǐ chéng zōng zhèn guān mén yì yǐ chóng huàn chóng huàn nèi fǔ jūn mín wài chì biān bèi láo jì dà zhe
已，承宗镇关门，益倚崇焕，崇焕内拊军民，外饬边备，劳绩大著。
chóng huàn cháng hé xū wǔ lì zhǎn yī xiào
崇焕尝核虚伍，立斩一校。
chéng zōng nù yuē jiān jūn kě zhuān shā yé
承宗怒曰：“监军可专杀耶？
chóng huàn dùn shǒu xiè qí guǒ yú yòng fǎ lèi cǐ
”崇焕顿首谢，其果于用法类此。
sān nián jiǔ yuè chéng zōng jué shǒu níng yuǎn
三年九月，承宗决守宁远。
qiān shì wàn yǒu fú liú zhào lì zǔ bù tīng mìng mǎn guì xié chóng huàn wǎng
佥事万有孚、刘诏力阻，不听，命满桂偕崇焕往。
chū chéng zōng lìng zǔ dà shòu zhù níng yuǎn chéng dà shòu dù zhōng cháo bù néng yuǎn shǒu zhù jǐn shí yī qiě shū báo bù zhōng chéng
初，承宗令祖大寿筑宁远城，大寿度中朝不能远守，筑仅十一，且疏薄不中程。
chóng huàn nǎi dìng guī zhì gāo sān zhàng èr chǐ zhì gāo liù chǐ zhǐ guǎng sān zhàng shàng èr zhàng sì chǐ
崇焕乃定规制：高三丈二尺，雉高六尺，址广三丈，上二丈四尺。
dà shòu yǔ cān jiāng gāo jiàn hè qiān fēn dū zhī míng nián qì gōng suì wèi guān wài zhòng zhèn
大寿与参将高见、贺谦分督之，明年迄工，遂为关外重镇。
guì liáng jiàng ér chóng huàn qín zhí shì yǔ chéng cún wáng
桂，良将，而崇焕勤职，誓与城存亡；
yòu shàn fǔ jiàng shì lè wèi jìn lì
又善抚，将士乐为尽力。
yóu shì shāng lǚ fú còu liú yí pián jí yuǎn jìn wàng wéi lè shì
由是商旅辐辏，流移骈集，远近望为乐士。
zāo fù yōu duó qíng shì shì
遭父忧，夺情视事。
sì nián jiǔ yuè xié dà jiàng mǎ shì lóng wáng shì qīn lǜ shuǐ lù mǎ bù jūn wàn èr qiān dōng xún guǎng níng yè běi zhèn cí lì shí sān shān dǐ yòu zhūn suì yóu shuǐ dào fàn sān chà hé ér hái
四年九月，偕大将马世龙、王世钦率水陆马步军万二千，东巡广宁，谒北镇祠，历十三山，抵右屯，遂由水道泛三岔河而还。
xún yǐ wǔ fáng xù láo jìn bīng bèi fù shǐ zài jìn yòu cān zhèng
寻以五防叙劳，进兵备副使，再进右参政。
chóng huàn zhī dōng xún yě qǐng jí fù jǐn zhōu yòu zhūn zhū chéng chéng zōng yǐ wéi shí wèi kě nǎi zhǐ
崇焕之东巡也，请即复锦州、右屯诸城，承宗以为时未可，乃止。
zhì wǔ nián xià chéng zōng yǔ chóng huàn jì qiǎn jiàng fēn jù jǐn zhōu sōng shān xìng shān yòu zhūn jí dà xiǎo líng hé shàn chéng guō jū zhī
至五年夏，承宗与崇焕计，遣将分据锦州、松山、杏山、右屯及大、小凌河，缮城郭居之。
zì shì níng yuǎn qiě wèi nèi dì kāi jiāng fù èr bǎi lǐ
自是宁远且为内地，开疆复二百里。
shí yuè chéng zōng ba gāo dì lái dài wèi guān wài bì bù kě shǒu lìng jǐn chè jǐn yòu zhū chéng shǒu jù yí qí jiàng shì yú guān nèi
十月，承宗罢，高第来代，谓关外必不可守，令尽撤锦、右诸城守具，移其将士于关内。
dū zhūn tōng pàn jīn qǐ zōng shàng shū chóng huàn yuē jǐn yòu dà lìng sān chéng jiē qián fēng yào dì
督屯通判金启倧上书崇焕曰：“锦、右、大凌三城皆前锋要地。
tǎng shōu bīng tuì jì ān zhī mín shù fù bō qiān yǐ de zhī fēng jiāng zài lún mò guān nèi wài kān jǐ cì tuì shǒu yé
倘收兵退，既安之民庶复播迁，已得之封疆再沦没，关内外堪几次退守耶！
chóng huàn yì lì zhēng bù kě yán bīng fǎ yǒu jìn wú tuì
”崇焕亦力争不可，言：“兵法有进无退。
sān chéng yǐ fù ān kě qīng chè
三城已复，安可轻撤？
jǐn yòu dòng yáo zé níng qián zhèn jīng guān mén yì shī bǎo zhàng
锦、右动摇，则宁、前震惊，关门亦失保障。
jīn dàn zé liáng jiàng shǒu zhī bì wú tā lǜ
今但择良将守之，必无他虑。
dì yì jiān qiě yù bìng chè níng qián èr chéng
”第意坚，且欲并撤宁、前二城。
chóng huàn yuē wǒ níng qián dào yě guān cǐ dāng sǐ cǐ wǒ bì bù qù
崇焕曰：“我宁前道也，官此当死此，我必不去。
dì wú yǐ nán nǎi chè jǐn zhōu yòu zhūn dà xiǎo líng hé jí sōng shān xìng shān tǎ shān shǒu jù jǐn qū tún bīng rù guān wěi qì mǐ sù shí yú wàn ér sǐ wáng zài tú kū shēng zhèn yě mín yuàn ér jūn yì bù zhèn
”第无以难，乃撤锦州、右屯、大、小凌河及松山、杏山、塔山守具，尽驱屯兵入关，委弃米粟十余万，而死亡载途，哭声震野，民怨而军益不振。
chóng huàn suì qǐ zhōng zhì bù xǔ
崇焕遂乞终制，不许。
shí èr yuè jìn àn chá shǐ shì shì rú gù
十二月进按察使，视事如故。
wǒ dà qīng zhī jīng lüè yì yǔ liù nián zhēng yuè jǔ dà jūn xi dù liáo hé èr shí sān rì dǐ níng yuǎn
我大清知经略易与，六年正月举大军西渡辽河，二十三日抵宁远。
chóng huàn wén jí xié dà jiàng guì fù jiāng zuǒ fǔ zhū méi cān jiāng dà shòu shǒu bèi hé kě gāng děng jí jiàng shì shì sǐ shǒu
崇焕闻，即偕大将桂，副将左辅、朱梅，参将大寿，守备何可刚等集将士誓死守。
chóng huàn gèng cì xuè wéi shū jī yǐ zhōng yì wèi zhī xià bài jiàng shì xián qǐng xiào sǐ
崇焕更刺血为书，激以忠义，为之下拜，将士咸请效死。
nǎi jǐn fén chéng wài mín jū xié shǒu jù rù chéng qīng yě yǐ dài
乃尽焚城外民居，携守具入城，清野以待。
lìng tóng zhī chéng wéi yǎng jié jiān tōng pàn qǐ zōng jù shǒu zú shí pì dào shàng xíng rén
令同知程维楧诘奸，通判启倧具守卒食，辟道上行人。
xí qián tún shǒu jiāng zhào lǜ jiào shān hǎi shǒu jiāng yáng qí jiàng shì táo zhì zhě xī zhǎn rén xīn shǐ dìng
檄前屯守将赵率教、山海守将杨麒，将士逃至者悉斩，人心始定。
míng rì dà jūn jìn gōng zài shǔn xué chéng shǐ shí bù néng tuì
明日，大军进攻，载楯穴城，矢石不能退。
chóng huàn lìng mǐn zú luó lì fā xī yáng jù pào shāng chéng wài jūn
崇焕令闽卒罗立，发西洋巨炮，伤城外军。
míng rì zài gōng fù bèi què wéi suì jiě ér qǐ zōng yì yǐ rán pào sǐ
明日，再攻，复被却，围遂解，而启倧亦以然炮死。
qǐ zōng qǐ xiǎo lì guān jīng lì zhǔ shǎng gōng shì qín mǐn yǒu zhì jiè
启倧起小吏，官经历，主赏功事，勤敏有志介。
chéng zōng zhòng zhī yòng wèi tōng pàn hé bīng mǎ qián liáng dū chéng gōng lǐ jūn mín cí sòng dà de zhòng xīn
承宗重之，用为通判，核兵马钱粮，督城工，理军民词讼，大得众心。
sǐ zèng guāng lù shǎo qīng shì yīn jǐn yī shì bǎi hù
死，赠光禄少卿，世荫锦衣试百户。
chū zhōng cháo wén jǐng bīng bù shàng shū wáng yǒng guāng dà jí tíng chén yì zhàn shǒu wú shàn cè
初，中朝闻警，兵部尚书王永光大集廷臣议战守，无善策。
jīng lüè dì zǒng bīng qí bìng yōng bīng guān shàng bù jiù zhōng wài wèi níng yuǎn bì bù shǒu
经略第、总兵麒并拥兵关上，不救，中外谓宁远必不守。
jí chóng huàn yǐ shū wén jǔ cháo dà xǐ lì zhuó chóng huàn yòu qiān dū yù shǐ xǐ shū jiǎng lì guì děng jìn zhì yǒu chà
及崇焕以书闻，举朝大喜，立擢崇焕右佥都御史，玺书奖励，桂等进秩有差。
wǒ dà qīng chū jiě wéi fēn bīng shù wàn lüè jué huá dǎo shā cān jiāng jīn guān děng jí jūn mín shù wàn
我大清初解围，分兵数万略觉华岛，杀参将金冠等及军民数万。
chóng huàn fāng wán chéng lì jié bù néng jiù yě
崇焕方完城，力竭不能救也。
gāo dì zhèn guān mén dà fǎn chéng zōng zhèng wu zhé rǔ zhū jiāng zhū jiāng xián jiě tǐ yù qí ruò piān pí qí zhì jiàn wǔ qí zú
高第镇关门，大反承宗政务，折辱诸将，诸将咸解体，遇麒若偏裨，麒至，见侮其卒。
zhì shì zuò shī yuán dì qí bìng chǐ guān qù ér yǐ wáng zhī chén dài dì zhào lǜ jiào dài qí
至是，坐失援，第、麒并褫官去，而以王之臣代第，赵率教代麒。
wǒ dà qīng jǔ bīng suǒ xiàng wú bù cuī pò zhū jiāng wǎng gǎn yì zhàn shǒu
我大清举兵，所向无不摧破，诸将罔敢议战守。
yì zhàn shǒu zì chóng huàn shǐ
议战守，自崇焕始。
sān yuè fù shè liáo dōng xún fǔ yǐ chóng huàn wèi zhī
三月，复设辽东巡抚，以崇焕为之。
wèi zhōng xián qiǎn qí dǎng liú yīng kūn jì yòng děng chū zhèn
魏忠贤遣其党刘应坤、纪用等出镇。
chóng huàn kàng shū jiàn bù nà
崇焕抗疏谏，不纳。
xù gōng jiā bīng bù yòu shì láng lài yín bì shì yīn jǐn yī qiān hù
叙功，加兵部右侍郎，赉银币，世荫锦衣千户。
chóng huàn jì jiě wéi zhì jiàn jiāo yǔ guì bù xié qǐng yí zhī tā zhèn nǎi zhào guì hái
崇焕既解围，志渐骄，与桂不协，请移之他镇，乃召桂还。
chóng huàn yǐ zhī chén zòu liú guì yòu yǔ bù xié
崇焕以之臣奏留桂，又与不协。
zhōng cháo lǜ fèn shì mìng zhī chén zhuān dū guān nèi yǐ guān wài shǔ chóng huàn huà guān shǒu
中朝虑偾事，命之臣专督关内，以关外属崇焕画关守。
chóng huàn yú tíng chén jì jǐ shàng yán bì xià yǐ guān nèi wài fēn zé èr chén yòng liáo rén shǒu liáo tǔ qiě shǒu qiě zhàn qiě zhù qiě zhūn
崇焕虞廷臣忌己，上言：“陛下以关内外分责二臣，用辽人守辽土，且守且战，且筑且屯。
tún zhǒng suǒ rù kě jiàn jiǎn hǎi yùn
屯种所入，可渐减海运。
dà yào jiān bì qīng yě yǐ wéi tǐ chéng jiàn jī xiá yǐ wéi yòng
大要坚壁清野以为体，乘间击瑕以为用；
zhàn suī bù zú shǒu zé yǒu yú
战虽不足，守则有余；
shǒu jì yǒu yú zhàn wú bù zú
守既有余，战无不足。
gù yǒng měng tú dí dí bì chóu
顾勇猛图敌，敌必仇；
fèn xùn lì gōng zhòng bì jì
奋迅立功，众必忌。
rèn láo zé bì zhào yuàn méng zuì shǐ kě yǒu gōng
任劳则必召怨，蒙罪始可有功；
yuàn bù shēn zé láo bù zhe zuì bù dà zé gōng bù chéng
怨不深则劳不著，罪不大则功不成。
bàng shū yíng qiè huǐ yán rì zhì cóng gǔ yǐ rán wéi shèng míng yǔ tíng chén shǐ zhōng zhī
谤书盈箧，毁言日至，从古已然，惟圣明与廷臣始终之。
dì yōu zhǐ bāo dá
”帝优旨褒答。
qí dōng chóng huàn xié yīng kūn yòng lǜ jiào xún lì jǐn zhōu dà xiǎo líng hé yì dà xīng tún tián jiàn fù dì suǒ qì jiù tǔ
其冬，崇焕偕应坤、用、率教巡历锦州、大、小凌河，议大兴屯田，渐复第所弃旧土。
zhōng xián yǔ yīng kūn děng bìng yīn shì yīn jǐn yī chóng huàn jìn suǒ yīn wèi zhǐ huī qiān shì
忠贤与应坤等并因是荫锦衣，崇焕进所荫为指挥佥事。
chóng huàn suì yán liáo zuǒ zhī huài suī rén xīn bù gù yì yuán shī yǒu xíng zhī xiǎn wú yǐ gù rén xīn
崇焕遂言：“辽左之坏，虽人心不固，亦缘失有形之险，无以固人心。
bīng bù lì yě zhàn zhǐ yǒu píng jiān chéng yòng dà pào yī cè
兵不利野战，只有凭坚城、用大炮一策。
jīn shān hǎi sì chéng jì xīn dāng gèng xiū sōng shān zhū chéng bān jūn sì wàn rén quē yī bù kě
今山海四城既新，当更修松山诸城，班军四万人，缺一不可。
dì bào cóng zhī
”帝报从之。
xiān shì bā yuè zhōng wǒ tài zǔ gāo huáng dì yàn jià chóng huàn qiǎn shǐ diào qiě yǐ chān xū shí
先是，八月中，我太祖高皇帝晏驾，崇焕遣使吊，且以觇虚实。
wǒ tài zōng wén huáng dì qiǎn shǐ bào zhī chóng huàn yù yì hé yǐ shū fù shǐ zhě hái bào
我太宗文皇帝遣使报之，崇焕欲议和，以书附使者还报。
wǒ dà qīng bīng jiāng tǎo cháo xiǎn yù yīn cǐ zǔ qí bīng dé yī yì nán xià
我大清兵将讨朝鲜，欲因此阻其兵，得一意南下。
qī nián zhēng yuè zài qiǎn shǐ dá zhī suì dà xīng bīng dù yā lù jiāng nán tǎo
七年正月，再遣使答之，遂大兴兵渡鸭绿江南讨。
cháo yì yǐ chóng huàn zhī chén bù xiāng néng zhào zhī chén hái ba jīng lüè bù shè yǐ guān nèi wài jǐn shǔ chóng huàn yǔ zhèn shǒu zhōng guān yīng kūn yòng bìng biàn yí cóng shì
朝议以崇焕、之臣不相能，召之臣还，罢经略不设，以关内外尽属崇焕，与镇守中官应坤、用并便宜从事。
chóng huàn ruì yì huī fù nǎi chéng dà jūn zhī chū qiǎn jiàng shàn jǐn zhōu zhōng zuǒ dà lìng sān chéng ér zài shǐ shǐ chí shū yì hé
崇焕锐意恢复，乃乘大军之出，遣将缮锦州、中左、大凌三城，而再使使持书议和。
huì cháo xiān jí máo wén lóng tóng gào jí cháo mìng chóng huàn fā bīng yuán chóng huàn yǐ shuǐ shī yuán wén lóng yòu qiǎn zuǒ fǔ zhào lǜ jiào zhū méi děng jiǔ qiāng qiāng jīng zú jiǔ qiān xiān hòu bī sān chà hé wèi qiān zhì zhī shì ér cháo xiǎn yǐ wèi dà qīng suǒ fú zhū jiāng nǎi hái
会朝鲜及毛文龙同告急，朝命崇焕发兵援，崇焕以水师援文龙，又遣左辅、赵率教、朱梅等九将将精卒九千先后逼三岔河，为牵制之势，而朝鲜已为大清所服，诸将乃还。
chóng huàn chū yì hé zhōng cháo bù zhī
崇焕初议和，中朝不知。
jí zòu bào yōu zhǐ xǔ zhī hòu yǐ wéi fēi jì pín zhǐ jiè yù
及奏报，优旨许之，后以为非计，频旨戒谕。
chóng huàn yù jiè shì xiū gù jiāng chí yù lì
崇焕欲藉是修故疆，持愈力。
ér cháo xiǎn jí wén lóng bèi bīng yán guān yīn wèi hé yì suǒ zhì
而朝鲜及文龙被兵，言官因谓和议所致。
sì yuè chóng huàn shàng yán guān wài sì chéng suī yán mào èr bǎi lǐ běi fù shān nán zǔ hǎi guǎng sì shí lǐ ěr
四月，崇焕上言：“关外四城虽延袤二百里，北负山，南阻海，广四十里尔。
jīn tún bīng liù wàn shāng mín shù shí wàn de ài rén chóu ān suǒ de shí
今屯兵六万，商民数十万，地隘人稠，安所得食？
jǐn zhōu zhōng zuǒ dà lìng sān chéng xiū zhù bì bù kě yǐ
锦州、中左、大凌三城，修筑必不可已。
yè yí shāng mín guǎng kāi tún zhǒng
业移商民，广开屯种。
tǎng chéng bù wán ér dí zhì shì bì chè hái shì qì chuí chéng gōng yě
倘城不完而敌至，势必撤还，是弃垂成功也。
gù chéng dí yǒu shì jiāng dōng gū yǐ hé zhī shuō huǎn zhī
故乘敌有事江东，姑以和之说缓之。
dí zhī zé sān chéng yǐ wán zhàn shǒu yòu zài guān mén sì bǎi lǐ wài jīn tāng yì gù yǐ
敌知，则三城已完，战守又在关门四百里外，金汤益固矣。
dì yōu zhǐ bào wén
”帝优旨报闻。
shí lǜ jiào zhù jǐn zhōu hù bǎn zhù cháo mìng yóu shì lù lái dài yòu yǐ fǔ wèi qián fēng zǒng bīng guān zhù dà líng hé
时率教驻锦州，护版筑，朝命尤世禄来代，又以辅为前锋总兵官，驻大凌河。
shì lù wèi zhì fǔ wèi rù dà lìng wǔ yuè shí yī rì dà qīng bīng zhí dǐ jǐn zhōu sì miàn hé wéi
世禄未至，辅未入大凌，五月十一日大清兵直抵锦州，四面合围。
lǜ jiào xié zhōng guān yòng yīng chéng shǒu ér qiǎn shǐ yì hé yù huǎn shī yǐ dài jiù shǐ sān fǎn bù jué wéi yì jí
率教偕中官用婴城守，而遣使议和，欲缓师以待救，使三返不决，围益急。
chóng huàn yǐ níng yuǎn bīng bù kě dòng xuǎn jīng qí sì qiān lìng shì lù dà shòu jiāng rào chū dà jūn hòu jué zhàn
崇焕以宁远兵不可动，选精骑四千，令世禄、大寿将，绕出大军后决战；
bié qiǎn shuǐ shī dōng chū xiāng qiān zhì
别遣水师东出，相牵制；
qiě qǐng fā jì zhèn xuān dà bīng dōng hù guān mén
且请发蓟镇、宣、大兵，东护关门。
cháo tíng yǐ mìng shān hǎi mǎn guì yí qián zhūn sān zhūn sūn zǔ shòu yí shān hǎi xuān fǔ hēi yún lóng yí yī piàn shí jì liáo zǒng dū yán míng tài yí guān chéng
朝廷已命山海满桂移前屯，三屯孙祖寿移山海，宣府黑云龙移一片石，蓟辽总督阎鸣泰移关城；
yòu fā chāng píng tiān jīn bǎo dìng bīng chí fù shàng guān
又发昌平、天津、保定兵驰赴上关；
xí shān xī hé nán shān dōng shǒu chén zhěng bīng tīng diào
檄山西、河南、山东守臣整兵听调。
shì lù děng jiāng xíng dà qīng yǐ yú èr shí bā rì fēn bīng qū níng yuǎn
世禄等将行，大清已于二十八日分兵趋宁远。
chóng huàn yǔ zhōng guān yīng kūn fù shǐ bì zì sù dū jiàng shì dēng pí shǒu liè yíng háo nèi yòng pào jù jī
崇焕与中官应坤、副使毕自肃督将士登陴守，列营濠内，用炮距击；
ér guì shì lù dà shòu dà zhàn chéng wài shì duō sǐ guì shēn bèi shù shǐ dà jūn yì xuán yǐn qù yì bīng gōng jǐn zhōu
而桂、世禄、大寿大战城外，士多死，桂身被数矢，大军亦旋引去，益兵攻锦州。
yǐ rù shǔ bù néng kè shì zú duō sǔn shāng liù yuè wǔ rì yì yǐn hái yīn huǐ dà xiǎo líng hé èr chéng
以溽暑不能克，士卒多损伤，六月五日亦引还，因毁大、小凌河二城。
shí chēng níng jǐn dà jié guì lǜ jiào gōng wèi duō
时称宁、锦大捷，桂、率教功为多。
zhōng xián yīn shǐ qí dǎng lùn chóng huàn bù jiù jǐn zhōu wèi mù qì chóng huàn suì qǐ xiū
忠贤因使其党论崇焕不救锦州为暮气，崇焕遂乞休。
zhōng wài fāng zhēng sòng zhōng xián chóng huàn bù dé yǐ yì qǐng jiàn cí zhōng bù wéi suǒ xǐ
中外方争颂忠贤，崇焕不得已，亦请建祠，终不为所喜。
qī yuè suì yǔn qí guī ér yǐ wáng zhī chén dài wéi dū shī jiān liáo dōng xún fǔ zhù níng yuǎn
七月，遂允其归，而以王之臣代为督师兼辽东巡抚，驻宁远。
jí xù gōng wén wǔ zēng zhì cì yīn zhě shù bǎi rén zhōng xián zi yì fēng bó ér chóng huàn zhǐ zēng yī zhì
及叙功，文武增秩赐荫者数百人，忠贤子亦封伯，而崇焕止增一秩。
shàng shū huò wéi huá bù píng shū qǐ ràng yīn zhōng xián yì bù xǔ
尚书霍维华不平，疏乞让荫，忠贤亦不许。
wèi jǐ xī zōng bēng
未几，熹宗崩。
zhuāng liè dì jí wèi zhōng xián fú zhū xuē zhū mào gōng zhě
庄烈帝即位，忠贤伏诛，削诸冒功者。
tíng chén zhēng qǐng zhào chóng huàn
廷臣争请召崇焕。
qí nián shí yī yuè zhuó yòu dū yù shǐ shì bīng bù tiān zhù zuǒ shì láng shì
其年十一月擢右都御史，视兵部添注左侍郎事。
chóng zhēn yuán nián sì yuè mìng yǐ bīng bù shàng shū jiān yòu fù dōu yù shǐ dū shī jì liáo jiān dū dēng lái tiān jīn jūn wù suǒ sī dūn cù shàng dào
崇祯元年四月，命以兵部尚书兼右副都御史，督师蓟辽、兼督登莱、天津军务，所司敦促上道。
qī yuè chóng huàn rù dōu xiān zòu chén bīng shì dì zhào jiàn píng tái wèi láo shèn zhì zī yǐ fāng lüè
七月，崇焕入都，先奏陈兵事，帝召见平台，慰劳甚至，咨以方略。
duì yuē fāng lüè yǐ jù shū zhōng
对曰：“方略已具疏中。
chén shòu bì xià tè juàn yuàn jiǎ yǐ biàn yi jì wǔ nián quán liáo kě fù
臣受陛下特眷，愿假以便宜，计五年，全辽可复。
dì yuē fù liáo zhèn bù lìn fēng hóu shǎng
”帝曰：“复辽，朕不吝封侯赏。
qīng nǔ lì jiě tiān xià dào xuán qīng zǐ sūn yì shòu qí fú
卿努力解天下倒悬，卿子孙亦受其福。
chóng huàn dùn shǒu xiè
”崇焕顿首谢。
dì tuì shǎo qì jǐ shì zhōng xǔ yù qīng kòu yǐ wǔ nián zhī lüè
帝退少憩，给事中许誉卿叩以五年之略。
chóng huàn yán shèng xīn jiāo láo liáo yǐ shì xiāng wèi ěr
崇焕言：“圣心焦劳，聊以是相慰耳。
yù qīng yuē shàng yīng míng ān kě màn duì
”誉卿曰：“上英明，安可漫对。
yì rì àn qī zé xiào nài hé
异日按期责效，奈何？
chóng huàn wǔ rán zì shī
”崇焕怃然自失。
qǐng zhī dì chū jí zòu yán dōng shì běn bù yì jùn
顷之，帝出，即奏言：“东事本不易竣。
bì xià jì wěi chén chén ān gǎn cí nán
陛下既委臣，臣安敢辞难。
dàn wǔ nián nèi hù bù zhuǎn jūn xiǎng gōng bù gěi qì xiè lì bù yòng rén bīng bù diào bīng xuǎn jiāng xū zhōng wài shì shì xiāng yìng fāng kè yǒu jì
但五年内，户部转军饷，工部给器械，吏部用人，兵部调兵选将，须中外事事相应，方克有济。
dì wèi chì sì bù chén rú qí yán
”帝为饬四部臣，如其言。
chóng huàn yòu yán yǐ chén zhī lì zhì quán liáo yǒu yú diào zhòng kǒu bù zú
崇焕又言：“以臣之力，制全辽有余，调众口不足。
yī chū guó mén biàn chéng wàn lǐ jì néng dù gōng fu qǐ wú rén
一出国门，便成万里，忌能妒功，夫岂无人。
jí bù yǐ quán lì chè chén zhǒu yì néng yǐ yì jiàn luàn chén móu
即不以权力掣臣肘，亦能以意见乱臣谋。
dì qǐ lì qīng tīng yù zhī yuē qīng wú yí lǜ zhèn zì yǒu zhǔ chí
”帝起立倾听，谕之曰：“卿无疑虑，朕自有主持。
dà xué shì liú hóng xun děng qǐng shōu hái zhī chén guì shàng fāng jiàn yǐ cì chóng huàn jiǎ zhī pián yí
”大学士刘鸿训等请收还之臣、桂尚方剑，以赐崇焕，假之便宜。
dì xī cóng zhī cì chóng huàn jiǔ zhuàn ér chū
帝悉从之，赐崇焕酒馔而出。
chóng huàn yǐ qián cǐ xióng tíng bì sūn chéng zōng jiē wéi rén pái gòu bù dé jìng qí zhì shàng yán huī fù zhī jì bù wài chén xī nián yǐ liáo rén shǒu liáo tǔ yǐ liáo tǔ yǎng liáo rén shǒu wèi zhèng zhe zhàn wèi qí zhe hé wèi páng zhe zhī shuō
崇焕以前此熊廷弼、孙承宗皆为人排构，不得竟其志，上言：“恢复之计，不外臣昔年以辽人守辽土，以辽土养辽人，守为正著，战为奇著，和为旁著之说。
fǎ zài jiàn bù zài zhòu zài shí bù zài xū cǐ chén yǔ zhū biān chén suǒ néng wèi
法在渐不在骤，在实不在虚，此臣与诸边臣所能为。
zhì yòng rén zhī rén yǔ wéi rén yòng zhī rén jiē zhì zūn sī qí yào
至用人之人，与为人用之人，皆至尊司其钥。
hé yǐ rèn ér wù èr xìn ér wù yí
何以任而勿贰，信而勿疑？
gài yù biān chén yǔ tíng chén yì jūn zhōng kě jīng kě yí zhě shū duō dàn dāng lùn chéng bài zhī dà jú bù bì zhāi yī yán yī xíng zhī wēi xiá
盖驭边臣与廷臣异，军中可惊可疑者殊多，但当论成败之大局，不必摘一言一行之微瑕。
shì rèn jì zhòng wèi yuàn shí duō zhū yǒu lì yú fēng jiāng zhě jiē bù lì yú cǐ shēn zhě yě
事任既重，为怨实多，诸有利于封疆者，皆不利于此身者也。
kuàng tú dí zhī jí dí yì cóng ér jiān zhī shì yǐ wèi biān chén shén nán
况图敌之急，敌亦从而间之，是以为边臣甚难。
bì xià ài chén zhī chén chén hé bì guò yí jù dàn zhōng yǒu suǒ wēi bù gǎn bù gào
陛下爱臣知臣，臣何必过疑惧，但中有所危，不敢不告。
dì yōu zhào dá zhī cì mǎng yù yín bì shū cí mǎng yù bù shòu
”帝优诏答之，赐蟒玉、银币，疏辞蟒玉不受。
shì yuè chuān hú bīng shù níng yuǎn zhě yǐ quē xiǎng sì yuè dà zào yú shí sān yíng qǐ yīng zhī fù xì xún fǔ bì zì sù zǒng bīng guān zhū méi tōng pàn zhāng shì róng tuī guān sū hán chún yú qiáo lóu shàng
是月，川、湖兵戍宁远者，以缺饷四月大噪，余十三营起应之，缚系巡抚毕自肃、总兵官朱梅、通判张世荣、推官苏涵淳于谯楼上。
zì sù shāng zhòng bīng bèi fù shǐ guō guǎng chū zhì gōng yì zì sù kuò fǔ shǎng jí péng chūn èr wàn jīn yǐ sàn bù yàn dài shāng mín zú wǔ wàn nǎi jiě
自肃伤重，兵备副使郭广初至，躬翼自肃，括抚赏及朋椿二万金以散，不厌，贷商民足五万，乃解。
zì sù shū yǐn zuì zǒu zhōng zuǒ suǒ zì jīng sǐ
自肃疏引罪，走中左所，自经死。
chóng huàn yǐ bā yuè chū dǐ guān wén biàn chí yǔ guǎng mì móu yòu shǒu è zhāng zhèng cháo zhāng sī shùn lìng bǔ shí wǔ rén lù zhī shì
崇焕以八月初抵关，闻变驰与广密谋，宥首恶张正朝、张思顺，令捕十五人戮之市；
zhǎn zhī móu zhōng jūn wú guó qí zé cān jiāng péng zān gǔ chù dū sī zuǒ liáng yù děng sì rén
斩知谋中军吴国琦，责参将彭簪古，黜都司左良玉等四人。
fā zhèng cháo sī shùn qián fēng lì gōng shì róng hán chún yǐ tān nüè zhì biàn yì chì zhī
发正朝、思顺前锋立功，世荣、涵淳以贪虐致变，亦斥之。
dú dū sī chéng dà lè yī yíng bù cóng biàn tè wèi jiǎng lì
只有都司程大乐一营没有跟从兵变，特别为此给予奖励。
yī fāng nǎi jìng
一方乃靖。
guān wài dà jiàng sì wǔ rén shì duō chè zhǒu
关外大将四五人，事多掣肘。
hòu dìng shè èr rén yǐ méi zhèn níng yuǎn dà shòu réng zhù jǐn zhōu
后定设二人，以梅镇宁远，大寿仍驻锦州。
zhì shì méi jiāng jiě rèn chóng huàn qǐng hé níng jǐn wèi yī zhèn dà shòu réng zhù jǐn zhōu jiā zhōng jūn fù jiāng hé kě gāng dū du qiān shì dài méi zhù níng yuǎn ér yí jì zhèn lǜ jiào yú guān mén guān nèi wài zhǐ shè èr dà jiàng
至是，梅将解任，崇焕请合宁、锦为一镇，大寿仍驻锦州，加中军副将何可刚都督佥事，代梅驻宁远，而移蓟镇率教于关门，关内外止设二大将。
yīn jí chēng sān rén zhī cái wèi chén zì qī wǔ nián zhuān jiè cǐ sān rén dāng yǔ chén xiāng zhōng shǐ
因极称三人之才，谓：“臣自期五年，专借此三人，当与臣相终始。
jiè qī bù xiào chén shǒu lù sān rén ér shēn guī sǐ yú sī bài
届期不效，臣手戮三人，而身归死于司败。
dì kě zhī chóng huàn suì liú zhèn níng yuǎn
”帝可之，崇焕遂留镇宁远。
zì sù jì sǐ chóng huàn qǐng tíng xún fǔ jí dēng lái xún fǔ sūn guó zhēn miǎn chóng huàn yòu qǐng ba bù shè
自肃既死，崇焕请停巡抚，及登莱巡抚孙国桢免，崇焕又请罢不设。
dì yì bào kě
帝亦报可。
hā là shèn sān shí liù jiā xiàng shòu fǔ shǎng hòu wèi chā hàn suǒ pò qiě suì jī yǒu pàn zhì
哈剌慎三十六家向受抚赏，后为插汉所迫，且岁饥，有叛志。
chóng huàn zhào zhì yú biān qīn fǔ wèi jiē tīng mìng
崇焕召至于边，亲抚慰，皆听命。
èr nián rùn sì yuè xù chūn qiū liǎng fáng gōng jiā tài zǐ tài bǎo cì mǎng yī yín bì yīn jǐn yī qiān hù
二年闰四月，叙春秋两防功，加太子太保，赐蟒衣、银币，荫锦衣千户。
chóng huàn shǐ shòu shì jí yù zhū máo wén lóng
崇焕始受事，即欲诛毛文龙。
wén lóng zhě rén hé rén
文龙者，仁和人。
yǐ dū sī yuán cháo xiǎn dòu liú liáo dōng liáo dōng shī zì hǎi dào dùn huí chéng xū xí shā dà qīng zhèn jiāng shǒu jiāng bào xún fǔ wáng huà zhēn ér bù jí jīng lüè xióng tíng bì liǎng rén xì shǐ kāi
以都司援朝鲜，逗留辽东，辽东失，自海道遁回，乘虚袭杀大清镇江守将，报巡抚王化贞，而不及经略熊廷弼，两人隙始开。
yòng shì zhě fāng zhǔ huà zhēn suì shòu wén lóng zǒng bīng lèi jiā zhì zuǒ dū du guà jiāng jūn yìn cì shàng fāng jiàn shè jūn zhèn pí dǎo rú nèi dì
用事者方主化贞，遂授文龙总兵，累加至左都督，挂将军印，赐尚方剑，设军镇皮岛如内地。
pí dǎo yì wèi zhī dōng jiāng zài dēng lái dà hǎi zhōng mián gèn bā shí lǐ bù shēng cǎo mù yuǎn nán àn jìn běi àn běi àn hǎi miàn bā shí lǐ jí dǐ dà qīng jiè qí dōng běi hǎi zé cháo xiǎn yě
皮岛亦谓之东江，在登、莱大海中，绵亘八十里，不生草木，远南岸，近北岸，北岸海面八十里即抵大清界，其东北海则朝鲜也。
dǎo shàng bīng běn hé dōng mín zì tiān qǐ yuán nián hé dōng shī mín duō táo dǎo zhōng
岛上兵本河东民，自天启元年河东失，民多逃岛中。
wén lóng lǒng luò qí mín wèi bīng fēn bù shào chuán lián jiē dēng zhōu yǐ wéi jǐ jiǎo jì
文龙笼络其民为兵，分布哨船，联接登州，以为掎角计。
zhōng cháo shì zhī dǎo shì yóu cǐ qǐ
中朝是之，岛事由此起。
sì nián wǔ yuè wén lóng qiǎn jiàng yán yā lù jiāng yuè cháng bái shān qīn dà qīng guó dōng piān wèi shǒu jiāng jī bài zhòng jǐn jiān
四年五月，文龙遣将沿鸭绿江越长白山，侵大清国东偏，为守将击败，众尽歼。
bā yuè qiǎn bīng cóng yì zhōu chéng xi dù jiāng rù dǎo zhōng tún tián dà qīng shǒu jiāng jué qián shī xí jī zhǎn wǔ bǎi yú jí dǎo zhōng liáng xī bèi fén
八月，遣兵从义州城西渡江，入岛中屯田，大清守将觉，潜师袭击，斩五百余级，岛中粮悉被焚。
wǔ nián liù yuè qiǎn bīng xí yào zhōu zhī guān zhūn zhài bài guī
五年六月，遣兵袭耀州之官屯寨，败归。
liù nián wǔ yuè qiǎn bīng xí ān shān yì sàng qí zú qiān yú
六年五月，遣兵袭鞍山驿，丧其卒千余。
yuè shù rì yòu qiǎn bīng xí chè ěr hé gōng chéng nán wèi dà qīng shǒu jiāng suǒ què
越数日又遣兵袭撤尔河，攻城南，为大清守将所却。
qī nián zhēng yuè dà qīng bīng zhēng cháo xiān bìng guī jiǎo wén lóng
七年正月，大清兵征朝鲜，并规剿文龙。
sān yuè dà qīng bīng kè yì zhōu fēn bīng yè dǎo wén lóng yú tiě shān
三月，大清兵克义州，分兵夜捣文龙于铁山。
wén lóng bài dùn guī dǎo zhōng
文龙败，遁归岛中。
shí dà qīng è wén lóng niè hòu gù zhì tǎo cháo xiǎn yǐ qí zhù wén lóng wèi bīng duān
时大清恶文龙蹑后，故致讨朝鲜，以其助文龙为兵端。
gù wén lóng suǒ jū dōng jiāng xíng shì suī zú qiān zhì qí rén běn wú dà lüè wǎng zhé bài nǜ ér suì mí xiǎng wú suàn
顾文龙所居东江，形势虽足牵制，其人本无大略，往辄败衄，而岁糜饷无算；
qiě wéi wu guǎng zhāo shāng gǔ fàn yì jìn wù míng jì cháo xiǎn shí lán chū sāi wú shì zé zhōu cān fàn bù wèi yè yǒu shì yì hǎn de qí yòng
且惟务广招商贾，贩易禁物，名济朝鲜，实阑出塞，无事则鬻参贩布为业，有事亦罕得其用。
gōng kē jǐ shì zhōng pān shì wén hé wén lóng mí xiǎng shā jiàng shàng bǎo qīng dǒng mào zhōng qǐng chè wén lóng zhì bīng guān níng
工科给事中潘士闻劾文龙糜饷杀降，尚宝卿董茂忠请撤文龙，治兵关、宁。
bīng bù yì bù kě ér chóng huàn xīn fú shàn yě cháng shū qǐng qiǎn bù chén lǐ xiǎng
兵部议不可，而崇焕心弗善也，尝疏请遣部臣理饷。
wén lóng è wén chén jiān zhì kàng shū bó zhī chóng huàn bú yuè
文龙恶文臣监制，抗疏驳之，崇焕不悦。
jí wén lóng lái yè jiē yǐ bīn lǐ wén lóng yòu bù ràng chóng huàn móu yì jué
及文龙来谒，接以宾礼，文龙又不让，崇焕谋益决。
zhì shì suì yǐ yuè bīng wèi míng fàn hǎi dǐ shuāng dǎo wén lóng lái huì
至是，遂以阅兵为名，泛海抵双岛，文龙来会。
chóng huàn yǔ xiāng yàn yǐn měi zhì yè fēn wén lóng bù jué yě
崇焕与相燕饮，每至夜分，文龙不觉也。
chóng huàn yì gèng yíng zhì shè jiān sī wén lóng fú rán
崇焕议更营制，设监司，文龙怫然。
chóng huàn yǐ guī xiāng dòng zhī wén lóng yuē xiàng yǒu cǐ yì dàn wéi wǒ zhī dōng shì dōng shì bì cháo xiǎn shuāi ruò kě xí ér yǒu yě
崇焕以归乡动之，文龙曰：“向有此意，但惟我知东事，东事毕，朝鲜衰弱，可袭而有也。
chóng huàn yì bú yuè
”崇焕益不悦。
yǐ liù yuè wǔ rì yāo wén lóng guān jiàng shì shè xiān shè wò shān shàng lìng cān jiāng xiè shàng zhèng děng fú jiǎ shì wò wài
以六月五日邀文龙观将士射，先设幄山上，令参将谢尚政等伏甲士幄外。
wén lóng zhì qí bù zú bù dé rù
文龙至，其部卒不得入。
chóng huàn yuē yǔ jí cháo xíng gōng dāng hǎi wài zhòng jì shòu yǔ yī bài
崇焕曰：“予诘朝行，公当海外重寄，受予一拜。
jiāo bài bì dēng shān
”交拜毕，登山。
chóng huàn wèn cóng guān xìng míng duō máo xìng
崇焕问从官姓名，多毛姓。
wén lóng yuē cǐ jiē yǔ sūn
文龙曰：“此皆予孙。
chóng huàn xiào yīn yuē ěr děng jī láo hǎi wài yuè mǐ zhǐ yī hú yán zhī tòng xīn yì shòu yǔ yī bài wèi guó jiā jìn lì
”崇焕笑，因曰：“尔等积劳海外，月米止一斛，言之痛心，亦受予一拜，为国家尽力。
zhòng jiē dùn shǒu xiè
”众皆顿首谢。
chóng huàn yīn jí wén lóng wéi lìng shù shì wén lóng kàng biàn
崇焕因诘文龙违令数事，文龙抗辩。
chóng huàn lì sè huà zhī mìng qù guàn dài zhí fù wén lóng yóu jué jiàng
崇焕厉色叱之，命去冠带絷缚，文龙犹倔强。
chóng huàn yuē ěr yǒu shí èr zhǎn zuì zhī zhī hu
崇焕曰：“尔有十二斩罪，知之乎？
zǔ zhì dà jiàng zài wài bì mìng wén chén jiān
祖制，大将在外，必命文臣监。
ěr zhuān zhì yī fāng jūn mǎ qián liáng bù shòu hé yī dāng zhǎn
尔专制一方，军马钱粮不受核，一当斩。
rén chén zhī zuì mò dà qī jūn ěr zòu bào jǐn qī wǎng shā xiáng rén nàn mín mào gōng èr dāng zhǎn
人臣之罪莫大欺君，尔奏报尽欺罔，杀降人难民冒功，二当斩。
rén chén wú jiāng jiāng zé bì zhū
人臣无将，将则必诛。
ěr zòu yǒu mù mǎ dēng zhōu qǔ nán jīng rú fǎn zhǎng yǔ dà nì bù dào sān dāng zhǎn
尔奏有牧马登州取南京如反掌语，大逆不道，三当斩。
měi suì xiǎng yín shù shí wàn bù yǐ gěi bīng yuè zhǐ sàn mǐ sān dòu yǒu bàn qīn dào jūn liáng sì dāng zhǎn
每岁饷银数十万，不以给兵，月止散米三斗有半，侵盗军粮，四当斩。
shàn kāi mǎ shì yú pí dǎo sī tōng wài fān wǔ dāng zhǎn
擅开马市于皮岛，私通外番，五当斩。
bù jiàng shù qiān rén xī mào jǐ xìng fù jiāng yǐ xià làn gěi zhá fù qiān zǒu zú yú fū jǐn jīn fēi liù dāng zhǎn
部将数千人悉冒己姓，副将以下滥给札付千，走卒、舆夫尽金绯，六当斩。
zì níng yuǎn hái piāo lüè shāng chuán zì wèi dào zéi qī dāng zhǎn
自宁远还，剽掠商船，自为盗贼，七当斩。
qiáng qǔ mín jiān zǐ nǚ bù zhī jì jí bù xià xiào yóu rén bù ān shì bā dāng zhǎn
强取民间子女，不知纪极，部下效尤，人不安室，八当斩。
qū nàn mín yuǎn qiè rén shēn bù cóng zé è sǐ dǎo shàng bái gǔ rú mǎng jiǔ dāng zhǎn
驱难民远窃人参，不从则饿死，岛上白骨如莽，九当斩。
niǎn jīn jīng shī bài wèi zhōng xián wèi fù sù miǎn liú xiàng yú dǎo zhōng shí dāng zhǎn
辇金京师，拜魏忠贤为父，塑冕旒像于岛中，十当斩。
tiě shān zhī bài sàng jūn wú suàn yǎn bài wèi gōng shí yī dāng zhǎn
铁山之败，丧军无算，掩败为功，十一当斩。
kāi zhèn bā nián bù néng fù cùn tǔ guān wàng yǎng dí shí èr dāng zhǎn
开镇八年，不能复寸土，观望养敌，十二当斩。
shù bì wén lóng sàng hún pò bù néng yán dàn kòu tóu qǐ miǎn
”数毕，文龙丧魂魄不能言，但叩头乞免。
chóng huàn zhào yù qí bù jiàng yuē wén lóng zuì zhuàng dāng zhǎn fǒu
崇焕召谕其部将曰：“文龙罪状当斩否？
jiē huáng bù wěi wěi
”皆惶怖唯唯。
zhōng yǒu chēng wén lóng shù nián láo kǔ zhě chóng huàn huà zhī yuē wén lóng yī bù yī ěr guān jí pǐn mǎn mén fēng yīn zú chóu láo hé bèi nì rú shì
中有称文龙数年劳苦者，崇焕叱之曰：“文龙一布衣尔，官极品，满门封荫，足酬劳，何悖逆如是！
nǎi dùn shǒu qǐng zhǐ yuē chén jīn zhū wén lóng yǐ sù jūn
”乃顿首请旨曰：“臣今诛文龙以肃军。
zhū jiāng zhōng yǒu ruò wén lóng zhě xī zhū
诸将中有若文龙者，悉诛。
chén bù néng chéng gōng huáng shàng yì yǐ zhū wén lóng zhě zhū chén
臣不能成功，皇上亦以诛文龙者诛臣。
suì qǔ shàng fāng jiàn zhǎn zhī zhàng qián
”遂取尚方剑斩之帐前。
nǎi chū yù qí jiàng shì yuē zhū zhǐ wén lóng yú wú zuì
乃出谕其将士曰：“诛止文龙，余无罪。
dàng shì shí wén lóng huī xià jiàn xiào hàn zú shù wàn dàn chóng huàn wēi wú yī gǎn dòng zhě yú shì mìng guān liǎn wén lóng
”当是时，文龙麾下健校悍卒数万，惮崇焕威，无一敢动者，于是命棺敛文龙。
míng rì jù shēng lǐ bài diàn yuē zuó zhǎn ěr cháo tíng dà fǎ
明日，具牲醴拜奠曰：“昨斩尔，朝廷大法；
jīn jì ěr liáo yǒu sī qíng
今祭尔，僚友私情。
wéi xià lèi
”为下泪。
nǎi fēn qí zú èr wàn bā qiān wèi sì xié yǐ wén lóng zǐ chéng zuò fù jiāng chén jì shèng cān jiāng xú fū zòu yóu jī liú xìng zuò zhǔ zhī
乃分其卒二万八千为四协，以文龙子承祚、副将陈继盛、参将徐敷奏、游击刘兴祚主之。
shōu wén lóng chì yìn shàng fāng jiàn lìng jì shèng dài zhǎng
收文龙敕印、尚方剑，令继盛代掌。
kào jūn shì xí fǔ zhū dǎo jǐn chú wén lóng nüè zhèng
犒军士，檄抚诸岛，尽除文龙虐政。
hái zhèn yǐ qí zhuàng shàng wén mò yán wén lóng dà jiàng fēi chén de shàn zhū jǐn xí gǎo dài zuì
还镇，以其状上闻，末言：“文龙大将，非臣得擅诛，谨席稿待罪。
shí chóng zhēn èr nián wǔ yuè yě
”时崇祯二年五月也。
dì zhòu wén yì shū hài niàn jì sǐ qiě fāng yǐ chóng huàn nǎi yōu zhǐ bāo dá
帝骤闻，意殊骇，念既死，且方倚崇焕，乃优旨褒答。
é chuán yù bào wén lóng zuì yǐ ān chóng huàn xīn qí zhǎo yá fú jīng shī zhě lìng suǒ sī bǔ
俄传谕暴文龙罪，以安崇焕心，其爪牙伏京师者，令所司捕。
chóng huàn shàng yán wén lóng yì pǐ fu bù fǎ zhì cǐ yǐ hǎi wài yì wéi luàn yě
崇焕上言：“文龙一匹夫，不法至此，以海外易为乱也。
qí zhòng hé lǎo zhì sì wàn qī qiān wàng chēng shí wàn qiě mín duō bīng bù néng èr wàn wàng shè jiàng lǐng qiān
其众合老稚四万七千，妄称十万，且民多，兵不能二万，妄设将领千。
jīn bù yí gēng zhì shuài jí yǐ jì shèng shè zhī yú jì biàn
今不宜更置帅，即以继盛摄之，于计便。
dì bào kě
”帝报可。
chóng huàn suī zhū wén lóng lǜ qí bù xià wèi biàn zēng xiǎng yín zhì shí bā wàn
崇焕虽诛文龙，虑其部下为变，增饷银至十八万。
rán dǎo biàn shī zhǔ shuài xīn jiàn xié yì bù kě yòng qí hòu zhì yǒu pàn qù zhě
然而岛上的兵失去主帅后，渐渐地散了心，越发不可征用了。以后直至有背叛投敌的。
chóng huàn yán dōng jiāng yī zhèn qiān zhì suǒ bì zī
崇焕言：“东江一镇，牵制所必资。
jīn dìng liǎng xié mǎ jūn shí yíng bù jūn wǔ suì xiǎng yín sì shí èr wàn mǐ shí sān wàn liù qiān
今定两协，马军十营，步军五，岁饷银四十二万，米十三万六千。
dì pō yǐ bīng jiǎn xiǎng zēng wèi yí yǐ chóng huàn gù tè rú qí qǐng
”帝颇以兵减饷增为疑，以崇焕故，特如其请。
chóng huàn zài liáo yǔ lǜ jiào dà shòu kě gāng dìng bīng zhì jiàn jí dēng lái tiān jīn jí dìng dōng jiāng bīng zhì hé sì zhèn bīng shí wǔ wàn sān qiān yǒu jī mǎ bā wàn yī qiān yǒu qí suì fèi dù zhī sì bǎi bā shí yú wàn jiǎn jiù yī bǎi èr shí yú wàn
崇焕在辽，与率教、大寿、可刚定兵制，渐及登莱、天津，及定东江兵制，合四镇兵十五万三千有奇，马八万一千有奇，岁费度支四百八十余万，减旧一百二十余万。
dì jiā jiǎng zhī
帝嘉奖之。
wén lóng jì sǐ fu yú sān yuè wǒ dà qīng bīng shù shí wàn fēn dào rù lóng jǐng guān dà ān kǒu
文龙既死，甫逾三月，我大清兵数十万分道入龙井关、大安口。
chóng huàn wén jí dū dà shòu kě gāng děng rù wèi
崇焕闻，即督大寿、可刚等入卫。
yǐ shí yī yuè shí rì dǐ jì zhōu suǒ lì fǔ níng yǒng píng qiān ān fēng rùn yù tián zhū chéng jiē liú bīng shǒu
以十一月十日抵蓟州，所历抚宁、永平、迁安、丰润、玉田诸城，皆留兵守。
dì wén qí zhì shén xǐ wēn zhǐ bāo miǎn fā tǎng jīn kào jiàng shì lìng jǐn tǒng zhū dào yuán jūn
帝闻其至，甚喜，温旨褒勉，发帑金犒将士，令尽统诸道援军。
é wén lǜ jiào zhàn mò zūn huà sān tún yíng jiē pò xún fǔ wáng yuán yā zǒng bīng zhū guó yàn zì jìn dà qǐng bīng yuè jì zhōu ér xi
俄闻率教战殁，遵化、三屯营皆破，巡抚王元雅、总兵朱国彦自尽，大请兵越蓟州而西。
chóng huàn jù jí yǐn bīng rù hù jīng shī yíng guǎng qú mén wài
崇焕惧，急引兵入护京师，营广渠门外。
dì lì zhào jiàn shēn jiā wèi láo zī yǐ zhàn shǒu cè cì yù zhuàn jí diāo qiú
帝立召见，深加慰劳，咨以战守策，赐御馔及貂裘。
chóng huàn yǐ shì mǎ pí bì qǐng rù xiū chéng zhōng bù xǔ
崇焕以士马疲敝，请入休城中，不许。
chū yǔ dà jūn áo zhàn hù yǒu shā shāng
出与大军鏖战，互有杀伤。
shí suǒ rù ài kǒu nǎi jì liáo zǒng lǐ liú cè suǒ xiá ér chóng huàn fu wén biàn jí qiān lǐ fù jiù zì wèi yǒu gōng wú zuì
时所入隘口乃蓟辽总理刘策所辖，而崇焕甫闻变即千里赴救，自谓有功无罪。
rán dōu rén zhòu zāo bīng yuàn bàng fēn qǐ wèi chóng huàn zòng dí yōng bīng
然都人骤遭兵，怨谤纷起，谓崇焕纵敌拥兵。
cháo shì yīn qián tōng hé yì wū qí yǐn dí xié hé jiāng wèi chéng xià zhī méng
朝士因前通和议，诬其引敌胁和，将为城下之盟。
dì pō wén zhī bù néng wú huò
帝颇闻之，不能无惑。
huì wǒ dà qīng shè jiān wèi chóng huàn mì yǒu chéng yuē lìng suǒ huò huàn guān zhī zhī yīn zòng shǐ qù
会我大清设间，谓崇焕密有成约，令所获宦官知之，阴纵使去。
qí rén bēn gào yú dì dì xìn zhī bù yí
其人奔告于帝，帝信之不疑。
shí èr yuè shuò zài zhào duì suì fù xià zhào yù
十二月朔再召对，遂缚下诏狱。
dà shòu zài páng zhàn lì shī cuò chū jí yōng bīng pàn guī
大寿在旁，战栗失措，出即拥兵叛归。
dà shòu cháng yǒu zuì sūn chéng zōng yù shā zhī ài qí cái mì lìng chóng huàn jiù jiě
大寿尝有罪，孙承宗欲杀之，爱其才，密令崇焕救解。
dà shòu yǐ gù dé chóng huàn jù bìng zhū suì pàn
大寿以故德崇焕，惧并诛遂叛。
dì qǔ chóng huàn yù zhōng shǒu shū wǎng zhào dà shòu nǎi guī mìng
帝取崇焕狱中手书，往召大寿，乃归命。
fāng chóng huàn zài cháo cháng yǔ dà xué shì qián lóng xī yǔ wēi jí yù shā máo wén lóng zhuàng
方崇焕在朝，尝与大学士钱龙锡语，微及欲杀毛文龙状。
jí chóng huàn yù chéng hé yì lóng xī cháng yí shū zhǐ zhī
及崇焕欲成和议，龙锡尝移书止之。
lóng xī gù zhǔ dìng nì àn wèi zhōng xián yí dǎng wáng yǒng guāng gāo jié yuán hóng xūn shǐ shī bèi móu xìng dà yù wèi nì dǎng bào chóu jiàn chóng huàn xià lì suì yǐ shàn zhǔ hé yì zhuān lù dà shuài èr shì wèi liǎng rén zuì
龙锡故主定逆案，魏忠贤遗党王永光、高捷、袁弘勋、史褷辈谋兴大狱，为逆党报仇，见崇焕下吏，遂以擅主和议、专戮大帅二事为两人罪。
jié shǒu shū lì gōng shī hóng xūn jì zhī bì yù bìng zhū lóng xī
捷首疏力攻，褷、弘勋继之，必欲并诛龙锡。
fǎ sī zuò chóng huàn móu pàn lóng xī yì lùn sǐ
法司坐崇焕谋叛，龙锡亦论死。
sān nián bā yuè suì zhé chóng huàn yú shì xiōng dì qī zǐ liú sān qiān lǐ jí qí jiā
三年八月，遂磔崇焕于市，兄弟妻子流三千里，籍其家。
chóng huàn wú zi jiā yì wú yú zī tiān xià yuān zhī
崇焕无子，家亦无余赀，天下冤之。
chóng huàn jì fù dà shòu kuì ér qù
崇焕既缚，大寿溃而去。
wǔ jīng lüè mǎn guì yǐ qù zhàn jí yǔ dà qīng bīng zhàn jìng sǐ qù fù chóng huàn shí fu bàn yuè
武经略满桂以趣战急，与大清兵战，竟死，去缚崇焕时甫半月。
chū chóng huàn wàng shā wén lóng zhì shì dì wù shā chóng huàn
初，崇焕妄杀文龙，至是帝误杀崇焕。
zì chóng huàn sǐ biān shì yì wú rén míng wáng zhēng jué yǐ
自崇焕死，边事益无人，明亡征决矣。
zhào guāng biàn zì yàn qīng jiǔ jiāng dé huà rén
赵光抃，字彦清，九江德化人。
fù zàn huà gōng bù láng zhōng guāng biàn jǔ tiān qǐ wǔ nián jìn shì
父赞化，工部郎中，光抃举天启五年进士。
xiāng rén cáo qīn chéng fù shì wèi zhōng xián zhòu de tài pú shǎo qīng
乡人曹钦程父事魏忠贤，骤得太仆少卿。
guāng biàn yǔ zhī yuē fù guì yī shí míng jié qiān gǔ jūn bù kě bù shěn
光抃语之曰：“富贵一时，名节千古，君不可不审。
qīn chéng è zhī jí rì chū zàn huà wèi nán níng zhī fǔ
”钦程恶之，即日出赞化为南宁知府。
nán níng è dì zàn huà chà chì ér sǐ guāng biàn bēn sāng guī
南宁恶地，赞化侘傺而死，光抃奔丧归。
chóng zhēn chū fú què chú gōng bù dōu shuǐ zhǔ shì lì bīng bù zhí fāng láng zhōng
崇祯初，服阕，除工部都水主事，历兵部职方郎中。
shí nián qiū qiǎn yuè jì liáo róng wù jǐn de biān sài xíng shì zhàn shǒu jī yí liè shí èr shì yǐ xiàn
十年秋，遣阅蓟、辽戎务，尽得边塞形势，战守机宜，列十二事以献。
míng nián dōng dà qīng bīng rù mì yún zǒng dū wú ā héng bài mò tíng yì zēng shè xún fǔ yī rén zhù mì yún suì zhuó guāng biàn yòu qiān dū yù shǐ rèn zhī
明年冬，大清兵入密云，总督吴阿衡败殁，廷议增设巡抚一人，驻密云，遂擢光抃右佥都御史任之。
zhì jí fā jiān shì zhōng guān shān xī zhào jiān móu
至即发监视中官邓希诏奸谋。
dì zhào xī zhào hái ér lìng fēn shǒu zhōng guān sūn mào lín hé shí
帝召希诏还，而令分守中官孙茂霖核实。
mào lín wèi xī zhào jiě guāng biàn fǎn dé zuì qiǎn shù guǎng dōng
茂霖为希诏解，光抃反得罪，遣戍广东。
shí wǔ nián bīng shì yì jí tíng chén jiàn guāng biàn fù guān
十五年，兵事益棘，廷臣荐光抃复官。
guāng biàn jiā sù ráo wén mìng chí shù wàn jīn rù dōu wèi jūn zī
光抃家素饶，闻命，持数万金入都为军资。
jì zhì zhào jiàn dé zhèng diàn
既至，召见德政殿。
zòu duì chēng zhǐ bài bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ zǒng dū jì zhōu yǒng píng shān hǎi tōng zhōu tiān jīn zhū zhèn jūn wu
奏对称旨，拜兵部右侍郎兼右佥都御史，总督蓟州、永平、山海、通州、天津诸镇军务。
ér dà qīng yǐ kè jì zhōu fēn bīng sì chū mìng guāng biàn jiān dū zhū lù yuán jūn
而大清已克蓟州，分兵四出，命光抃兼督诸路援军。
zhū yuán jūn guān wàng hé jiān yǐ nán jiē shī shǒu guāng biàn bù gǎn jiù wěi ér nán
诸援军观望，河间迤南皆失守，光抃不敢救，尾而南。
yǐ wén sāi shàng jǐng yòu qū ér běi
已，闻塞上警，又驱而北。
tíng chén jiāo zhāng hé guāng biàn wèi liè chéng bèi gōng bù jiù tuì huí gāo yáng zuò shì lún fù
廷臣交章劾光抃，谓列城被攻不救，退回高阳，坐视沦覆。
míng nián fù lùn guāng biàn jí fàn zhì wán
明年，复论光抃及范志完。
sì yuè dà qīng bīng běi xuán guāng biàn táng tōng bái guǎng ēn děng bā zhèn bīng yāo yú luó shān jiē bài zǒu
四月，大清兵北旋，光抃、唐通、白广恩等八镇兵邀于螺山，皆败走。
dì wén dà nù
帝闻，大怒。
jì jiě yán yǔ zhì wán bìng huò qiǎn
既解严，与志完并获谴。
dì zhào jiàn léi yǎn zuò yǎn zuò dǐ zhì wán ér chēng guāng biàn
帝召见雷𬙂祚，𬙂祚诋志完，而称光抃。
dì yuē zhì wán guāng biàn dòu liú hé jiān dú zuì zhì wán qú fú qí xīn hu
帝曰：“志完、光抃逗遛河间，独罪志完，渠服其心乎？
suì bìng dǎi guāng biàn
”遂并逮光抃。
guāng biàn cháng jiàn guǎng ēn guǎng ēn kàng bù fù zhào dì yǐ shì yì è guāng biàn zú yǔ zhì wán tóng rì zhǎn xī shì
光抃尝荐广恩，广恩抗不赴召，帝以是益恶光抃，卒与志完同日斩西市。
guāng biàn cái qì háo mài ér yú dà lǜ yì shū
光抃才气豪迈，而于大虑亦疏。
zài zhí fāng shēn wéi shàng shū yáng sì chāng suǒ yǐ yuē wú bù jí guāng biàn
在职方，深为尚书杨嗣昌所倚，曰：“吾不及光抃。
xiān shì máo wén lóng jù dōng jiāng hǎi jiāng lài zhī
”先是，毛文龙据东江，海疆赖之。
wén lóng sǐ chén jì shèng huáng lóng chén shì kuí dài qí bù wǎng wǎng wéi luàn zhōng cháo yòu sù yǐ mí xiǎng wèi yōu
文龙死，陈继盛、黄龙、沈世魁代其部，往往为乱，中朝又素以糜饷为忧。
jí shì kuí sǐ dǎo zhōng wú shuài guāng biàn sǒng yú sì chāng chè zhī
及世魁死，岛中无帅，光抃怂臾嗣昌撤之。
èr shí nián jī huàn yī zhāo ér chú ér yú biān jì yì zuǒ yān
二十年积患一朝而除，而于边计亦左焉。
guāng biàn suī wén shì yǒu dǎn jué cháng yù dí zhū jiāng yù bēn guāng biàn zuò dì bù qǐ jiǔ zhī nǎi yǐn guī
光抃虽文士，有胆决，尝遇敌，诸将欲奔，光抃坐地不起，久之，乃引归。
qí qǐ shù zhōng yě jiàng shì bù xiāng xí cù yù dà dí xiān dǎn luò gù suǒ dāng zhé bài
其起戍中也，将士不相习，猝遇大敌，先胆落，故所当辄败。
rán shòu shì pò jūn zhī yú shēn xiān bèi chuàng gù yǔ zhì wán tóng zhū rén xián yǐ wéi yuān
然受事破军之余，身先被创，顾与志完同诛，人咸以为冤。
fú wáng shí tài pú wàn yuán jí zòu fù qí guān
福王时，太仆万元吉奏复其官。
fàn zhì wán yú chéng rén
范志完，虞城人。
chóng zhēn sì nián jìn shì
崇祯四年进士。
shòu yǒng píng tuī guān zhuān lǐ chā hàn fǔ shǎng yì bù yù xíng shàng shū yán quán qīng qǐng de tè shū zòu jūn shì
授永平推官，专理插汉抚赏，意不欲行，上疏言权轻，请得特疏奏军事。
dāng shì zhě è zhī zhé hú guǎng bù zhèng sī jiǎn jiào
当事者恶之，谪湖广布政司检校。
zhuó níng guó tuī guān lì guān fēn xún guān nèi qiān shì
擢宁国推官，历官分巡关内佥事。
shí sì nián dōng chāo zhuó yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ shān xī
十四年冬，超擢右佥都御史，巡抚山西。
qí zuò zhǔ zhōu yán rú dāng guó suì bài zhì wán bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ zǒng dū jì zhōu yǒng píng shān hǎi tōng zhōu tiān jīn zhū zhèn jūn wu dài yáng shéng wǔ
其座主周延儒当国，遂拜志完兵部右侍郎兼右佥都御史，总督蓟州、永平、山海、通州、天津诸镇军务，代杨绳武。
shéng wǔ zhě yún nán mí lè rén yě
绳武者，云南弥勒人也。
yóu shù jí shì gǎi shòu yù shǐ
由庶吉士改授御史。
shí yī nián dōng yòng yáng sì chāng jiàn zhào jiàn tǔ yán rú liú huà dì chéng tú
十一年冬，用杨嗣昌荐召见，吐言如流，画地成图。
dì wěi zhī suì chāo zhuó yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ shùn tiān
帝伟之，遂超擢右佥都御史，巡抚顺天。
hóng chéng chóu kùn sōng shān suì zhuó shéng wǔ zǒng dū xún yǐ zhì wán dài zhī ér lìng shéng wǔ zǒng dū liáo dōng níng yuǎn zhū jūn chū guān jiù sōng jǐn jiā xián dū shī
洪承畴困松山，遂擢绳武总督，寻以志完代之，而令绳武总督辽东、宁远诸军，出关救松、锦，加衔督师。
míng nián zhēng yuè shéng wǔ zú guān zèng bīng bù shàng shū yīn jǐn yī shì xí bǎi hù
明年正月，绳武卒官，赠兵部尚书，荫锦衣、世袭百户。
suì jìn zhì wán zuǒ shì láng dū shī chū guān rú shéng wǔ ér yǐ zhāng fú zhēn dū jì zhèn zhù guān nèi
遂进志完左侍郎，督师出关如绳武，而以张福臻督蓟镇，驻关内。
zì wáng pǔ zhū jūn bài bīng lì yì dān sōng jǐn xiāng jì shī zhì wán nǎi zhù wǔ chéng níng yuǎn chéng nán hù zhuǎn shū mù tǔ zhù shí zhī
自王朴诸军败，兵力益单，松、锦相继失，志完乃筑五城宁远城南，护转输，募土著实之。
yòu yì xiū jué huá dǎo chéng wèi jǐ jiǎo shì dì shén yǐ zhī
又议修觉华岛城，为掎角势，帝甚倚之。
liù yuè yì xián qīn mìng dū shī zǒng dū jì liáo chāng tōng děng chù jūn wù jié zhì dēng jīn fǔ zhèn
六月易衔钦命督师，总督蓟、辽、昌、通等处军务，节制登、津抚镇。
liáo shì jí zé yí zhù zhōng hòu qián zhūn guān nèi jí zé xīng chí rù yuán sān xié yǒu jǐng zé huì tóng jì chāng èr dū bìng lì cè yìng
辽事急则移驻中后、前屯，关内急则星驰入援，三协有警则会同蓟、昌二督并力策应。
shí guān nèi wài bìng jiàn èr dū
时关内外并建二督，
ér guān wài jiā dū shī xián
而关外加督师衔，
dì wàng yóu zūn
地望尤尊，
yòu yú chāng píng bǎo dìng shè èr dū
又于昌平、保定设二督，
yú shì qiān lǐ zhī nèi yǒu sì dū chén
于是千里之内有四督臣，
yòu yǒu níng yuǎn yǒng píng shùn tiān mì yún tiān jīn bǎo dìng liù xún fǔ
又有宁远、永平、顺天、密云、天津、保定六巡抚，
níng yuǎn shān hǎi zhōng xié xi xié chāng píng tōng zhōu tiān jīn bǎo dìng bā zǒng bīng
宁远、山海、中协、西协、昌平、通州、天津、保定八总兵。
xīng luō qí zhì wú dì bù fáng ér shì quán fǎn bù yī
星罗棋置，无地不防，而事权反不一。
shí wǔ nián jǐ shì zhōng fāng shì liàng hé fú zhēn hūn yōng yīn yán yí dū shī guān nèi zé jì dū kě cái fú zhēn kě ba
十五年，给事中方士亮劾福臻昏庸，因言移督师关内，则蓟督可裁，福臻可罢。
yú shì zhào hái fú zhēn lìng zhì wán jiān zhì guān nèi yí zhù guān mén
于是召还福臻，令志完兼制关内，移驻关门。
zhì wán cí bù xǔ
志完辞，不许。
qiú qù bù xǔ
求去，不许。
shàng shū yán bù néng jiān jì qǐng réng shè jì dū
上疏言不能兼蓟，请仍设蓟督。
yú yuè shǐ yǐ zhào guāng biàn rèn zhī
逾月，始以赵光抃任之。
ér dà qīng bīng yǐ rù zì qiáng zi lǐng kè jì zhōu ér bīng bù hé zhì wán shū fáng tíng chén yì yán zhì wán tān nuò dì yǐ dí bīng wèi tuì zé lìng dài zuì lì gōng
而大清兵已入自墙子岭，克蓟州而兵部劾志完疏防，廷臣亦言志完贪懦，帝以敌兵未退，责令戴罪立功。
rán zhì wán wú móu lüè kuāng qiè shén bù gǎn yī zhàn suǒ zài zhōu xiàn fù mò wéi wěi ér hē zào bīng suǒ dào piāo lǔ
然志完无谋略，恇怯甚，不敢一战，所在州县覆没，惟尾而呵噪，兵所到剽虏。
zhì dé zhōu qiān shì léi yǎn zuò hé zhī zì shì lùn liè zhě yì zhòng
至德州，佥事雷𬙂祚劾之，自是论列者益众。
dì yóu zé zhì wán hòu xiào zhì wán zhōng bù gǎn zhàn
帝犹责志完后效，志完终不敢战。
míng nián dà qīng bīng gōng xià hǎi zhōu gàn yú shù yáng fēng xiàn yǐ ér běi xuán
明年，大清兵攻下海州、赣榆、沭阳、丰县，已而北旋。
zhì wán guāng biàn zú guān wàng jiē bù jìn
志完、光抃卒观望，皆不进。
shì dìng yì zuì zhào yǎn zuò tíng zhì wèn zhì wán dòu liú yín lüě zhuàng zhì wán biàn
事定，议罪，召𬙂祚廷质，问志完逗遛淫掠状，志完辨。
wèn yù shǐ wú lǚ zhōng duì rú yǎn zuò yán
问御史吴履中，对如𬙂祚言。
shí zuò zhǔ yán rú dū shī yì wú gōng suì mìng xià zhì wán yù yǐ shí èr yuè zhǎn zhì wán
时座主延儒督师亦无功，遂命下志完狱，以十二月斩志完。
xiān shì shí èr nián fēng jiāng zhī àn fú zuì zhě sān shí yǒu liù rén
先是，十二年封疆之案，伏罪者三十有六人。
zhì shì shī shì shén yú qián zhū zhǐ zhì wán guāng biàn jí xún fǔ mǎ chéng míng pān yǒng tú zǒng bīng xuē mǐn zhōng fù jiāng bǎi yǒng zhèn qí tā xī zhì bù wèn
至是，失事甚于前，诛止志完、光抃及巡抚马成名、潘永图，总兵薛敏忠，副将柏永镇，其他悉置不问。
ér bǎo dìng xún fǔ yáng jìn de shàn qù shān dōng xún fǔ wáng yǒng jí fǎn huò qiān zhuó
而保定巡抚杨进得善去，山东巡抚王永吉反获迁擢。
dì zhī yòng xíng zhì shì qióng yǐ
帝之用刑，至是穷矣。
zàn yuē sān lù sàng shī shōu xiáng qǔ bài gǎo yǔ yīng tài tóng gū
赞曰：三路丧师，收降取败，镐与应泰同辜。
rán jūn zǐ zhòng shéng gǎo ér kuān lùn yīng tài qǐ bù yǐ shì suǒ zhòng zài jié zāi
然君子重绳镐而宽论应泰，岂不以士所重在节哉！
xī hu tíng bì yǐ gài shì zhī cái biǎn xìng qǔ jì gōng míng xiǎn yú liáo yì huī yú liáo
惜乎廷弼以盖世之材，褊性取忌，功名显于辽，亦隳于辽。
jiǎ shǐ tíng bì xiào sǐ biān chéng yì bù fǎn gù qǐ bù yì rán jié liè zhàng fū zāi
假使廷弼效死边城，义不反顾，岂不毅然节烈丈夫哉！
guǎng níng zhī shī zuì yóu huà zhēn nǎi yǐ mén hù qǔ shā tíng bì huà zhēn jī zhū zhě qiě shù nián
广宁之失，罪由化贞，乃以门户曲杀廷弼，化贞稽诛者且数年。
chóng huàn zhì suī shū chà yǒu dǎn lüè zhuāng liè dì yòu yǐ chán jiān zhū zhī
崇焕智虽疏，差有胆略，庄烈帝又以谗间诛之。
guó bù jiāng yí xíng zhāng diān fù qǐ fēi tiān zāi
国步将移，刑章颠覆，岂非天哉！