yáng hè cóng dì è chén qí yú yuán mò xióng wén càn hóng yún zhēng liàn guó shì dīng qǐ ruì cóng fù kuí chu zhèng chóng jiǎn fāng kǒng zhào yáng yī péng shào jié chūn yú yīng guì gāo dòu shū zhāng rèn xué
杨鹤(从弟鹗) 陈奇瑜(元默) 熊文灿(洪云蒸) 练国事丁启睿(从父魁楚) 郑崇俭(方孔召杨一鹏) 邵捷春余应桂高斗枢张任学
yáng hè zì xiū líng wǔ líng rén
杨鹤，字修龄，武陵人。
wàn lì sān shí èr nián jìn shì
万历三十二年进士。
shòu luò nán zhī xiàn diào cháng ān
授雒南知县，调长安。
sì shí nián zhuó yù shǐ shàng shū qǐng dōng gōng jiǎng xué
四十年擢御史，上疏请东宫讲学。
qiě yán qīng zhě ài nǚ bèi lìn yú gōng nú guǎn shēng shòu tà yú cháo shì kòu hūn bù wén shàng shū bù dá yōng bì jí yǐ
且言：“顷者，爱女被躏于宫奴，馆甥受挞于朝市，叩阍不闻，上书不达，壅蔽极矣。
shí shòu níng zhǔ xù rǎn xìng ràng wèi zhǎng jiā gōng rén liáng yíng nǚ nèi guān péng jìn cháo děng ōu rǔ gōng zhǔ sān zòu bù dá xìng ràng guà guān cháng ān mén qù gù hè yán jí zhī
”时寿宁主婿冉兴让为掌家宫人梁盈女、内官彭进朝等殴辱，公主三奏不达，兴让挂冠长安门去，故鹤言及之。
xún chū dū liǎng huái yán fǎ xún àn guì zhōu
寻出督两淮盐法，巡按贵州。
guì zhōu jiē rǎng wū sā qù chuān nán xù zhōu qiān lǐ jié zhì nán
贵州接壤乌撒，去川南叙州千里，节制难。
tǔ guān ān yún lóng sǐ qí zú rén yǔ zhān yì ān xiào liáng zhēng yìn gòu bīng sān shí nián hòu jìng wèi xiào liáng suǒ jù qí fù shào qìng yòu jù zhān yì zhōu jiē chuān yún guì yān hóu de
土官安云龙死，其族人与沾益安效良争印，构兵三十年，后竟为效良所据，其父绍庆又据沾益州，皆川、云、贵咽喉地。
hè qǐng gē wū sā lì guì zhōu de jìn jié zhì biàn kě mǐ hòu huàn cháo yì bù jué
鹤请割乌撒隶贵州，地近节制便，可弭后患，朝议不决。
wèi jǐ xiào liáng wéi luàn rú qí yán
未几，效良为乱，如其言。
guì zhōu tǔ guān yǐ bǎi shù shuǐ xī ān shì zuì dà ér tǔ dì hù kǒu gòng fù zhī shǔ wú jí kě jī
贵州土官以百数，水西安氏最大，而土地、户口、贡赋之属，无籍可稽。
hè nǎi xí xuān wèi ān wèi jǐn zhe zhī jí bìng shǒu lǐng mù bǎ zhǔ míng chéng xí yuán wěi xī liè shàng yǒu sī
鹤乃檄宣慰安位尽著之籍，并首领目把主名、承袭源委，悉列上有司。
zì shì bù dié shǐ míng jiān bì yì hé
自是簿牒始明，奸弊易核。
shì jùn bù hòu mìng jìng guī
事竣，不候命径归。
jiǔ zhī hái cháo
久之，还朝。
yáng gǎo sì lù shī bài hè jiàn xióng tíng bì zhāng hè míng li cháng gēng xuē guó yòng yuán yīng tài yán liáo shì zhī shī bù liào bǐ jǐ sàng shī rǔ guó wù zài jīng lüè
杨镐四路师败，鹤荐熊廷弼、张鹤鸣、李长庚、薛国用、袁应泰，言：“辽事之失，不料彼己，丧师辱国，误在经略；
bù ān jī yí mǎ shàng cuī zhàn wù zài fǔ chén
不谙机宜，马上催战，误在辅臣；
diào dù bù wén shù shǒu wú cè wù zài shū bù
调度不闻，束手无策，误在枢部。
zhì zūn yōu róu bù duàn yòu zhì zūn zì wù
至尊优柔不断，又至尊自误。
dāng shì è qí zhí jiāng jiǎ tā shì zhú zhī nǎi yǐn jí qù
”当事恶其直，将假他事逐之，乃引疾去。
dīng wài jiān
丁外艰。
tiān qǐ chū qǐ tài pú shǎo qīng zhuó yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ nán gàn
天启初，起太仆少卿，擢右佥都御史，巡抚南、赣。
wèi rèn dīng nèi jiān ér guǎng níng yòu bài
未任，丁内艰，而广宁又败。
wèi zhōng xián yǐ hè dǎng hù tíng bì chú hè míng
魏忠贤以鹤党护廷弼，除鹤名。
chóng zhēn yuán nián zhào bài zuǒ qiān dū yù shǐ jìn zuǒ fù dōu yù shǐ
崇祯元年，召拜左佥都御史，进左副都御史。
hè shàng yán tú zhì zhī yào zài péi yuán qì
鹤上言：“图治之要，在培元气。
zì dà bīng dà yì jiā pài pín réng gōng sī jiāo qìng xiǎo mín zhī yuán qì shāng
自大兵大役，加派频仍，公私交罄，小民之元气伤；
zì liáo zuǒ qián shǔ sàng shī shī lǜ pù gǔ chéng qiū fēng jiāng zhī yuán qì shāng
自辽左、黔、蜀丧师失律，暴骨成丘，封疆之元气伤；
zì jìn shēn gòu dǎng bǐ cǐ xiāng qīng nì yǎn chéng zhī zhū chú shàn lèi shì dà fū zhī yuán qì shāng
自搢绅构党，彼此相倾，逆奄乘之，诛锄善类，士大夫之元气伤。
pì rú zhòng bìng chū qǐ bǎi mài wèi diào fēng xié yì rù dào zài péi yǎng
譬如重病初起，百脉未调，风邪易入，道在培养。
shí yǐ wéi míng yán
”时以为名言。
xiān shì liáo zuǒ yòng bīng táo jūn dàn bù gǎn guī wu xiāng jù piāo lǔ
先是，辽左用兵，逃军惮不敢归伍，相聚剽虏。
zhì shì guān zhōng pín suì kūn yǒu sī bù xù xià
至是，关中频岁昆，有司不恤下。
bái shuǐ wáng èr zhě jiū zhòng mò qí miàn chuǎng rù chéng chéng shā zhī xiàn zhāng yào cǎi
白水王二者，鸠众，墨其面，闯入澄城，杀知县张耀采。
yóu shì fǔ gǔ wáng jiā yǔn hàn nán wáng dà liáng jiē zhōu zhōu dà wàng qún zéi fēng qǐ sān biān jī jūn yīng zhī liú fēn zhī shǐ yě
由是府谷王嘉允、汉南王大梁、阶州周大旺群贼蜂起，三边饥军应之，流氛之始也。
dàng shì shí chéng píng jiǔ zú bèi bīng rén wú gù zhì
当是时，承平久，卒被兵，人无固志。
dà lì è wén zéi yuē cǐ jī méng xú zì dìng ěr
大吏恶闻贼，曰：“此饥氓，徐自定耳。
míng nián zǒng dū wǔ zhī wàng sǐ
”明年，总督武之望死。
jiǔ zhī tíng chén mò kěn wǎng zhě qún tuī hè
久之，廷臣莫肯往者，群推鹤。
dì zhào jiàn hè wèn fāng lüè
帝召见鹤，问方略。
duì yuē qīng shèn zì chí fǔ xù jiāng zú ér yǐ
对曰：“清慎自持，抚恤将卒而已。
suì bài hè bīng bù yòu shì láng dài zhī wàng zǒng dū shǎn xī sān biān jūn wù
”遂拜鹤兵部右侍郎，代之望总督陕西三边军务。
zhì zé dà liáng dà wàng wáng èr yǐ qián zhū miè ér jì qǐ zhě yì zhòng
至则大梁、大旺、王二已前诛灭，而继起者益众。
hè sù yǒu qīng wàng rán bù zhī bīng
鹤素有清望，然不知兵。
qí dōng jīng shī jiè yán yán suí níng xià gān sù gù yuán lín táo wǔ zhèn zǒng bīng guān xī yǐ qín wáng xíng
其冬，京师戒严，延绥、宁夏、甘肃、固原、临洮五镇总兵官悉以勤王行。
yán suí bīng zhōng dào táo guī gān sù bīng yì huā jù zhū bìng hé yú zéi zéi yì zhāng
延绥兵中道逃归，甘肃兵亦哗，惧诛，并合于贼，贼益张。
sān nián zhēng yuè wáng zuǒ guà děng gōng yí chuān wèi zhī xiàn chéng cái suǒ què zhuǎn gōng hán chéng
三年正月，王左挂等攻宜川，为知县成材所却，转攻韩城。
jūn zhōng wú shuài hè mìng cān zhèng hóng chéng chóu yù zhī
军中无帅，鹤命参政洪承畴御之。
fú zhǎn sān bǎi yú rén wéi jiě zéi zǒu qīng jiàn
俘斩三百余人，围解，贼走清涧。
hè lián shū qǐng zhū jiāng hái zhèn bù guǒ qǐ gù jiāng dù wén huàn rèn zhī
鹤连疏请诸将还镇，不果，起故将杜文焕任之。
èr yuè yán ān zhī fǔ zhāng niǎn dū sī ài mù cù zéi yán chuān jiàng qí kuí wáng zǐ shùn zhāng shù shèng jī sān r
二月，延安知府张辇、都司艾穆蹙贼延川，降其魁王子顺、张述圣、姬三儿。
bié zéi wáng jiā yǔn lüè yán ān qìng yáng hè nì bù zòu ér gěi jiàng zéi wáng hǔ xiǎo hóng láng yī zhàng qīng lüě dì hǔ hùn jiāng lóng děng miǎn sǐ dié ān zhì yán suí hé qū jiān
别贼王嘉允掠延安、庆阳，鹤匿不奏，而给降贼王虎、小红狼、一丈青、掠地虎、混江龙等免死牒，安置延绥、河曲间。
zéi yín lüě rú gù yǒu sī bù gǎn wèn
贼淫掠如故，有司不敢问。
kòu huàn chéng yú cǐ yǐ
寇患成于此矣。
qī yuè jiā yǔn xiàn huáng fu qīng shuǐ mù guā suì xiàn fǔ gǔ wén huàn jī zǒu zhī zéi liú rù shān xī
七月，嘉允陷黄甫、清水、木瓜，遂陷府谷，文焕击走之，贼流入山西。
yǐ fǔ wáng zuǒ guà yǐ bái rǔ xué gōng suí dé zhōu móu nèi yìng
已抚王左挂以白汝学攻绥德州，谋内应。
shì jué xún àn li yìng qī yǔ chéng chóu jì zhū zuǒ guà děng suí dé wǔ shí qī rén jiē sǐ
事觉，巡按李应期与承畴计诛左挂等绥德，五十七人皆死。
shí èr yuè zéi shén yī yuán gōng xiàn xīn ān níng sāi liǔ shù jiàn děng bǎo
十二月，贼神一元攻陷新安、宁塞、柳树涧等堡。
níng sāi wén huàn suǒ jū zōng rén duō sǐ
宁塞，文焕所居，宗人多死。
míng nián zhēng yuè zéi qì níng sāi xiàn bǎo ān
明年正月，贼弃宁塞，陷保安。
yī yuán sǐ dì yī kuí wéi qìng yáng xiàn hé shuǐ hè wén yí zhù níng zhōu
一元死，弟一魁围庆阳，陷合水，鹤闻，移驻宁州。
yī kuí qiú fǔ sòng hái hé shuǐ zhī xiàn jiǎng yīng chāng bié zéi zhí xiān líng jīn chì péng guò tiān xīng tián jìn ān dú tóu hǔ shàng tiān lóng děng yì xiān hòu jiàng
一魁求抚，送还合水知县蒋应昌，别贼拓先龄、金翅鹏、过天星、田近庵、独头虎、上天龙等亦先后降。
hè shè yù zuò yú chéng lóu zéi guì bài hū wàn suì
鹤设御座于城楼，贼跪拜呼万岁。
hè xuān shèng yù lìng shè shì huò guī wu huò guī nóng zéi yáng yīng zhī zé lì shè qí zuì qún dào zì shì shì zǒng dū rú ér xì yǐ
鹤宣圣谕，令设誓，或归伍，或归农，贼佯应之，则立赦其罪，群盗自是视总督如儿戏矣。
hè yòu yǐ yī kuí zuì qiáng zhì qí xù zhàng zhōng tóng wò qǐ ér yī kuí guǒ zhì
鹤又以一魁最强，致其婿帐中，同卧起，而一魁果至。
shù yǐ shí zuì zé qǐ shǒu xiè
数以十罪，则稽首谢。
jí xuān zhào shè zhī bì yǐ guān chù qí zhòng sì qiān yú rén yú níng sāi shǐ shǒu bèi wú hóng qì hù yān
即宣诏赦之，畀以官，处其众四千余人于宁塞，使守备吴弘器护焉。
wén huàn wén zhī tàn yuē níng sāi zhī yì zéi wèi wǒ ér táo
文焕闻之，叹曰：“宁塞之役，贼畏我而逃。
jīn zhě zéi wěi jiàng yáng gōng xìn zhī jiè míng chéng wèi dào zī
今者贼伪降，杨公信之，借名城为盗资。
wǒ zōng rén kě yǔ zéi bī chǔ cǐ tǔ hu
我宗人，可与贼逼处此土乎！
suì yǐ qí zú xíng
”遂以其族行。
wǔ yuè hè yí zhù yào zhōu
五月，鹤移驻耀州。
zéi gōng pò jīn suǒ guān shā dū sī wáng lián
贼攻破金锁关，杀都司王廉。
qī yuè bié zéi lǐ lǎo chái dú xíng láng gōng xiàn zhōng bù tián jìn ān yǐ liù bǎi rén shǒu mǎ lán shān yīng zhī
七月，别贼李老柴、独行狼攻陷中部，田近庵以六百人守马栏山应之。
ér jiàng qú yī kuí zhī dǎng rú chéng míng zhě yóu jié ào hè lìng yī kuí yòu shā zhī yú yào zhōu qí dǎng cāi jù xié yī kuí yǐ pàn
而降渠一魁之党茹成名者，尤桀骜，鹤令一魁诱杀之于耀州，其党猜惧，挟一魁以叛。
yù shǐ xiè sān bīn yán hè wèi qìng yáng fǔ jú jì bì zéi sàn qiǎn jù jǐn
御史谢三宾言：“鹤谓庆阳抚局既毕，贼散遣俱尽。
zhōng bù zhī zéi níng zì tiān jiàng
中部之贼，宁自天降？
shū xià xún àn yù shǐ wú shēn hé zòu shēn zòu hè zhǔ fǔ wù guó
”疏下巡按御史吴甡核奏，甡奏鹤主抚误国。
dì nù dǎi hè xià yù shù yuán zhōu
帝怒，逮鹤下狱，戍袁州。
qī nián qiū zǐ sì chāng zhuó xuān tài shān xi zǒng dū shū cí yán chén fù hè yǐ zǒng dū méng qiǎn yǐ sān nián chén hé xīn fù jū cǐ zhí
七年秋，子嗣昌擢宣大山西总督，疏辞，言：“臣父鹤以总督蒙谴已三年，臣何心复居此职。
dì yōu zhào dá zhī ér bù shè hè zuì
”帝优诏答之，而不赦鹤罪。
bā nián dōng hè zú yú shù suǒ sì chāng qǐng xù
八年冬，鹤卒于戍所，嗣昌请恤。
dì fù hè guān ér bù yú xù
帝复鹤官，而不予恤。
hè chū yǐ yóu shì lù níng xià dà jié gōng jìn bīng bù shàng shū tài zǐ shǎo bǎo shì yīn jǐn yī qiān hù
鹤初以尤世禄宁夏大捷功，进兵部尚书、太子少保，世荫锦衣千户。
shí nián xù hè hǔ chén níng xià pò zéi gōng zhuī jiā tài zǐ shǎo fù
十年，叙贺虎臣宁夏破贼功，追加太子少傅。
shí sān nián yòu yǐ gān sù xù gōng rèn yī zi guān
十三年，又以甘肃叙功，任一子官。
cóng dì è chóng zhēn sì nián jìn shì
从弟鹗，崇祯四年进士。
guān yù shǐ yǒu cái míng zhuó shùn tiān xún fǔ
官御史，有才名，擢顺天巡抚。
jīng shī xiàn nán guī fú wáng yǐ wéi bīng bù yòu shì láng zǒng dū chuān hú jūn wù
京师陷，南归，福王以为兵部右侍郎，总督川、湖军务。
chén qí yú zì yù xuàn bǎo dé zhōu rén
陈奇瑜，字玉铉，保德州人。
wàn lì sì shí sì nián jìn shì
万历四十四年进士。
chú luò yáng zhī xiàn
除洛阳知县。
tiān qǐ èr nián zhuó lǐ kē jǐ shì zhōng
天启二年，擢礼科给事中。
yáng lián hé wèi zhōng xián qí yú yì kàng shū lì dǐ
杨涟劾魏忠贤，奇瑜亦抗疏力诋。
liù nián chūn yóu hù kē zuǒ jǐ shì zhōng chū wèi shǎn xī fù shǐ qiān yòu cān zhèng fēn shǒu nán yáng
六年春，由户科左给事中出为陕西副使，迁右参政，分守南阳。
chóng zhēn gǎi yuán jiā àn chá shǐ zhí xún lì shǎn xī zuǒ yòu bù zhèng shǐ
崇祯改元，加按察使职，寻历陕西左右布政使。
wǔ nián zhuó yòu qiān dū yù shǐ dài zhāng fú zhēn xún fǔ yán suí
五年，擢右佥都御史，代张福臻巡抚延绥。
shí dà dào shén yī kuí bù zhān ní děng yǐ jiān ér yú dǎng yóu zhòng
时大盗神一魁、不沾泥等已歼，而余党犹众。
suì dà xiōng mín duō cóng zéi
岁大凶，民多从贼。
míng nián wǔ yuè qí yú shàng shū jí yán fū yán dá zhèn chéng qiān yú lǐ jī huāng dào zéi zhuàng zhào miǎn yán ān qìng yáng tián zū
明年五月，奇瑜上疏，极言鄜、延达镇城千余里饥荒盗贼状，诏免延安、庆阳田租。
qí yú nǎi qiǎn fù jiāng lú wén shàn tǎo zhǎn jié shān hǔ liǔ dào zhí jīn chì péng děng
奇瑜乃遣副将卢文善讨斩截山虎、柳盗跖、金翅鹏等。
xún qiǎn yóu jī cháng huái dé zhǎn xuē rén guì
寻遣游击常怀德斩薛仁贵，
cān zhèng dài jūn ēn zhǎn yī tiáo lóng jīn gāng zuàn kāi shān yào hēi shà shén rén zhōng hǔ wǔ yán wáng mǎ shàng fēi
参政戴君恩斩一条龙、金刚钻、开山鹞、黑煞神、人中虎、五阎王、马上飞，
dū sī hè sī xián zhǎn wáng dēng huái
都司贺思贤斩王登槐，
xún jiǎn luō shèng chu zhǎn mǎ hóng láng mǎn tiān fēi
巡检罗圣楚斩马红狼、满天飞，
cān zhèng zhāng bó jīng zhǎn mǎn é
参政张伯鲸斩满鹅，
qín huáng cān yào gé gōu fēi
擒黄参耀、隔沟飞，
shǒu bèi yán shì héng zhǎn zhāng cōng fán dēng kē fán jì róng yí kuài tiě qīng bèi láng chuān shān jiǎ lǎo jiàng jūn èr jiāng jūn mǎn tiān xīng shàng shān hǔ
守备阎士衡斩张聪、樊登科、樊计荣、一块铁、青背狼、穿山甲、老将军、二将军、满天星、上山虎，
bǎ zǒng bái shì xiáng zhǎn sǎo dì hǔ
把总白士祥斩扫地虎，
shǒu bèi guō jīn chéng zhǎn bā de hǔ kuò tiān fēi
守备郭金城斩扒地虎、括天飞，
shǒu bèi guō tài zhǎn tiào shān hǔ xīn lái jiāng jiù dì gǔn xiǎo huáng yīng fáng rì tù
守备郭太斩跳山虎、新来将、就地滚、小黄莺、房日兔，
yóu jī luō shì xūn zhǎn gǔ zǒng guǎn bī shàng tiān xiǎo hóng qí
游击罗世勋斩贾总管、逼上天、小红旗，
tā jiāng zhǎn cǎo shàng fēi yī zhī hǔ yī chì fēi yún lǐ shǒu sì tiān wáng xuē hóng qí dú wěi láng
他将斩草上飞、一只虎、一翅飞、云里手、四天王、薛红旗、独尾狼，
zhū qú kuí lüè jìn
诸渠魁略尽。
qí yú nǎi shàng shū yuē liú kòu zuò nán shǐ yú suì jī ér chéng yú yuán xiōng zhī shān yòu zhì liǎng jùn sān lù jiē dào sǒu
奇瑜乃上疏曰：“流寇作难，始于岁饥，而成于元凶之煽诱，致两郡三路皆盗薮。
jīn wèi dùn yī bīng wèi jué yī xián qín zhǎn tóu mù bǎi qī shí qī rén jí qí dǎng qiān yǒu qí
今未顿一兵，未绝一弦，擒斩头目百七十七人，及其党千有奇。
tóu mù jì chú yú dǎng zì sàn xiàng zhī zhǎn mù jiē gān zhě jīn qiě hè chú fù lěi yǐ
头目既除，余党自散，向之斩木揭竿者，今且荷锄负耒矣。
dì jiā zhī lìng lù yǒu gōng jiàng shì yǐ wén
”帝嘉之，令录有功将士以闻。
yán suí qún zéi duō jiě dú zuān tiān shào kāi shān fǔ jù yǒng níng guān
延绥群贼多解，独钻天哨、开山斧据永宁关。
yǒng níng zài zhèn chéng dōng qián zǔ shān xià lín huáng hé shù nián bù xià
永宁在镇城东，前阻山，下临黄河，数年不下。
qí yú wèi shì bù kě yǐ lì qǔ nǎi yīn jiǎn ruì shì yáng yán zǒng zhì xí fā bīng lìng hè rén lóng jiāng zhī ér xi shēn wéi hòu jìn zhí dǐ yán chuān
奇瑜谓是不可以力取，乃阴简锐士，阳言总制檄发兵，令贺人龙将之而西，身为后劲，直抵延川。
é cè mǎ dōng yuē shì wú mǎ shǒu suǒ xiàng
俄策马东，曰：“视吾马首所向。
qián shī jí zǒu rù shān zéi bù yú dà bīng zhì jīng kuì
”潜师疾走入山，贼不虞大兵至，惊溃。
fén qí cháo zhǎn shǒu qiān liù bǎi yǒu jī èr zéi jù guó
焚其巢，斩首千六百有奇，二贼俱馘。
fēn bīng jī zhǎn jīn chì péng yī zuò chéng huò shǒu wǔ bǎi wǔ shí
分兵击斩金翅鹏、一座城，获首五百五十。
yán shuǐ qún dào jǐn píng qí yú wēi míng zhe guān shǎn
延水群盗尽平，奇瑜威名著关陕。
yú shì qún dào jǐn cuì yú shān xī liú tū hé běi jī nán
于是群盗尽萃于山西，流突河北、畿南。
dōng bīng jiān cóng miǎn chí dù lìn hé nán hú guǎng kuī sì chuān
冬冰坚，从渑池渡，躏河南、湖广，窥四川。
míng nián tíng yì zhū zhèn fǔ shì quán bù yī yi shè dà chén tǒng zhī duō tuī jiàn hóng chéng chóu
明年，廷议诸镇抚事权不一，宜设大臣统之，多推荐洪承畴。
yǐ chéng chóu fāng dū sān biān bù kě yì nǎi zhuó qí yú bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ zǒng dū shǎn xī shān xī hé nán hú guǎng sì chuān jūn wù zhuān bàn liú zéi
以承畴方督三边，不可易，乃擢奇瑜兵部右侍郎兼右佥都御史，总督陕西、山西、河南、湖广、四川军务，专办流贼。
qí yú xí zhū jiāng huì bīng shǎn zhōu
奇瑜檄诸将会兵陕州。
xiān shì lǎo huí huí guò tiān xīng mǎn tiān xīng chuǎng tā tiān hùn shì wáng wǔ dà yíng zì chu rù shǔ xiàn kuí zhōu
先是，老回回、过天星、满天星、闯塌天、混世王五大营自楚入蜀，陷夔州。
zǔ xiǎn fù zǒu hái chu fēn wéi sān yī fàn jūn zhōu wǎng hé nán
阻险，复走还楚，分为三：一犯均州，往河南；
yī fàn yún yáng wǎng xī chuān
一犯郧阳，往淅川；
yī fàn jīn qī píng dù hé fàn shāng nán
一犯金漆坪，渡河犯商南。
qí yú nǎi chí zhì jūn zhōu xí sì xún fǔ huì tǎo
奇瑜乃驰至均州，檄四巡抚会讨。
shǎn xī liàn guó shì zhù shāng nán è qí xī běi
陕西练国事驻商南，遏其西北；
yún yáng lú xiàng shēng zhù fáng zhú è qí xi
郧阳卢象升驻房、竹，遏其西；
hé nán yuán mò zhù lú shì è qí dōng běi
河南元默驻卢氏，遏其东北；
hú guǎng táng huī zhù nán zhāng è qí dōng nán
湖广唐晖驻南漳，遏其东南。
qí yú nǎi xié xiàng shēng dū jiàng shì yóu zhú xī zhì píng lì zhī wū lín guān shí yú zhàn zhǎn zéi qiān qī bǎi yú jí
奇瑜乃偕象升督将士由竹溪至平利之乌林关，十余战，斩贼千七百余级。
yuè qī rì dà pò zhī miē jiā gōu zhǎn qiān bā shí yú jí zǒng bīng shān qǐ gōng wèi duō
越七日，大破之乜家沟，斩千八十余级，总兵邓玘功为多。
yǐ shè fú ruì xī lián zhàn zhǎn sān bǎi yú jí
已，设伏蚋溪，连战，斩三百余级。
zhì shī zi shān zhǎn qī bǎi èr shí yú jí
至狮子山，斩七百二十余级。
bié jiāng yáng huà lín yáng shì ēn zhōu rén fèng yáng zhèng fāng děng fēn dào jī shā zéi qín qí kuí chuǎng wáng fān shān hǔ děng
别将杨化麟、杨世恩、周任凤、杨正芳等分道击杀贼，擒其魁闯王、翻山虎等。
qí yú shàng yán chu zhōng lǚ jié yī shí dà dào jǐ jǐn qí cuàn fú shēn shān zhě chén dū xiāng bīng wèi xiàng dào wú xué bù sōu chu zhōng jiàn yǒu níng yǔ
奇瑜上言：“楚中屡捷，一时大盗几尽，其窜伏深山者，臣督乡兵为向道，无穴不搜，楚中渐有宁宇。
dì jiā láo zhī
”帝嘉劳之。
nǎi dū fù jiāng liú qiān děng sōu zhú xī píng lì zéi zhuī zhì wǔ láng hé qín qí kuí shí èr rén
乃督副将刘迁等搜竹溪、平利贼，追至五狼河，擒其魁十二人。
qiǎn cān jiāng hè rén lóng děng zhuī bā zhòu yè zhì zǐ yáng zéi sǐ zhě wàn yú rén
遣参将贺人龙等追八昼夜至紫阳，贼死者万余人。
xiān shì zéi rù shǔ fù zì shǔ rù qín yóu yáng píng guān bēn gǒng chāng chéng chóu yù zhī qín zhōu
先是，贼入蜀，复自蜀入秦，由阳平关奔巩昌，承畴御之秦州。
zéi suì yuè liǎng dāng xí pò fèng xiàn fēn wéi èr yī xiàng hàn zhōng qǔ jiàn dào fàn chéng gù yáng xiàn
贼遂越两当，袭破凤县，分为二：一向汉中，取间道犯城固、洋县；
yī yóu fèng xiàn bēn bǎo jī qiān yáng
一由凤县奔宝鸡、汧阳。
yú shì zéi zài píng lì xún yáng jiān zhě shù wàn zì sì chuān rù xī xiāng zhě èr sān wàn
于是贼在平利、洵阳间者数万，自四川入西乡者二三万。
fàn chéng gù yáng xiàn zhě yòu dōng xià shí quán hàn yīn huì hàn xìng kuī shāng luò
犯城固、洋县者，又东下石泉、汉阴，会汉、兴，窥商、雒。
dàng shì shí qí yú yǐ hú guǎng zéi jǐn gǔ xíng ér xi wèi zéi bù zú píng yě
当是时，奇瑜以湖广贼尽，鼓行而西，谓贼不足平也。
nǎi qiǎn yóu jī táng tōng fáng hàn zhōng yǐ hù fān fēng
乃遣游击唐通防汉中，以护藩封；
qiǎn cān jiāng hè rén lóng liú qiān xià gǎo è lüè yáng miǎn xiàn fáng zéi xi dùn
遣参将贺人龙、刘迁、夏镐扼略阳、沔县，防贼西遁；
qiǎn fù jiāng yáng zhèng fāng yú shì rèn è bāo chéng fáng zéi běi dùn
遣副将杨正芳、余世任扼褒城，防贼北遁；
zì dū fù jiāng yáng huà lín liǔ guó zhèn děng zhù yáng xiàn fáng zéi dōng dùn
自督副将杨化麟、柳国镇等驻洋县，防贼东遁；
yòu xí liàn guó shì lú xiàng shēng yuán mò gè shǒu yào hài jié zéi bēn yì
又檄练国事、卢象升、元默各守要害，截贼奔逸。
zéi jiàn guān jūn sì jí dà jù xī dùn rù xīng ān zhī chē xiāng xiá zhū qú kuí lǐ zì chéng zhāng xiàn zhōng děng xián zài yān
贼见官军四集，大惧，悉遁入兴安之车厢峡，诸渠魁李自成、张献忠等咸在焉。
xiá sì shān chán lì zhōng xuān sì shí lǐ yì rù nán chū
峡四山巉立，中亘四十里，易入难出。
zéi wù rù qí zhōng shān shàng jū mín xià shí jī huò tóu yǐ jù huǒ shān kǒu lèi shí sāi lù jué wú suǒ de shí kùn shén
贼误入其中，山上居民下石击，或投以炬火，山口累石塞，路绝，无所得食，困甚。
yòu dà yǔ èr xún gōng shǐ jǐn tuō mǎ fá chú sǐ zhě guò bàn
又大雨二旬，弓矢尽脱，马乏刍，死者过半。
dàng shì shí guān jūn cù zhī kě jǐn jiān zì chéng děng jiàn shì chù yòng qí dǎng gù jūn ēn móu yǐ zhòng bǎo huì qí yú zuǒ yòu jí zhū jiàng shuài wěi qǐng xiáng
当是时，官军蹙之，可尽歼，自成等见势绌，用其党顾君恩谋以重宝贿奇瑜左右及诸将帅，伪请降。
qí yú wú dà jì jù xǔ zhī xiān hòu jí sān wàn liù qiān yú rén xī láo qiǎn guī nóng
奇瑜无大计，遽许之，先后籍三万六千余人，悉劳遣归农。
měi bǎi rén yǐ ān fǔ guān yī hù zhī xí suǒ guò zhōu xiàn jù qiǔ liáng chuán sòng zhū jiāng wú yāo náo fǔ shì
每百人以安抚官一护之，檄所过州县具糗粮传送，诸将无邀挠抚事。
zhū zéi wèi dà chuàng jiàng fēi shí yě jì chū zhàn dào suì bù shòu yuē shù jǐn shā ān fǔ guān wǔ shí yú rén gōng lüě zhū zhōu xiàn guān zhōng dà zhèn
诸贼未大创，降非实也，既出栈道，遂不受约束，尽杀安抚官五十余人，攻掠诸州县，关中大震。
qí yú huǐ shī jì nǎi wěi zuì tā rén yǐ zì jiě
奇瑜悔失计，乃委罪他人以自解。
zéi chū pàn cù zhì fèng xiáng yòu kāi chéng shǒu chéng zhī qí zhà dài yǐ zhuì chéng shàng shā qí xiān dēng zhě sān shí liù rén yú zào ér qù
贼初叛，猝至凤翔，诱开城，守城知其诈，绐以缒城上，杀其先登者三十六人，余噪而去。
qí fàn bǎo jī yì wèi zhī xiàn li jiā yàn suǒ cuò
其犯宝鸡，亦为知县李嘉彦所挫。
qí yú suì hé jiā yàn jí fèng xiáng xiāng guān sūn péng děng náo fǔ jú fǔ àn guān yì yì xīn
奇瑜遂劾嘉彦及凤翔乡官孙鹏等挠抚局，抚按官亦异心。
dì nù qiè zé fǔ àn dǎi jiā yàn péng jí shì mín wǔ shí yú rén
帝怒，切责抚按，逮嘉彦、鹏及士民五十余人。
qí yú yòu qǐng chì shǎn xī yún yáng hú guǎng hé nán shān xī wǔ xún fǔ gè shǒu yào hài yǒu shī zé zhì zhū chén zuì jì yǐ fēn jǐ guò
奇瑜又请敕陕西、郧阳、湖广、河南、山西五巡抚各守要害，有失则治诸臣罪，冀以分己过。
yòu wěi zuì xún fǔ liàn guó shì guó shì yì bèi dǎi
又委罪巡抚练国事，国事亦被逮。
jǐ shì zhōng gù guó bǎo hé qí yú wù fēng jiāng zhào jiě rèn hou kān
给事中顾国宝劾奇瑜误封疆，诏解任候勘。
yù shǐ fu yǒng chún fù hé qí yú jiě lǒng zhōu wéi bào shǒu gōng bù shí zhào chú míng jǐn yī guān dǎi xùn
御史傅永淳复劾奇瑜解陇州围报首功不实，诏除名，锦衣官逮讯。
jiǔ nián liù yuè zhé shù biān
九年六月谪戍边。
chū qí yú guān nán yáng táng wáng shā qí shì zǐ yù bìng fèi shì zǐ zi yù jiàn
初，奇瑜官南阳，唐王杀其世子，欲并废世子子聿键。
lài qí yú lì yù jiàn de wèi shì sūn
赖奇瑜力，聿键得为世孙。
hòu yù jiàn zì lì yú mǐn zhào qí yú wèi dōng gé dà xué shì
后聿键自立于闽，召奇瑜为东阁大学士。
dào yuǎn wèi wén mìng zú yú jiā
道远，未闻命，卒于家。
yuán mò zì zhōng xiàng jìng hǎi rén
元默，字中象，静海人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
chú huái qìng tuī guān zhuó lì kē jǐ shì zhōng
除怀庆推官，擢吏科给事中。
wèi zhōng xián yàn fāng chì yǐ xiāng lǐ yù zhāo zhì zhī mò xiè bù kě
魏忠贤焰方炽，以乡里欲招致之，默谢不可。
yán lù chéng zhōng xián yì hé bà guī
言路承忠贤意，劾罢归。
chóng zhēn chū fù guān lì qiān tài cháng qīng
崇祯初，复官，历迁太常卿。
liù nián chūn yǐ qiān dū yù shǐ xún fǔ hé nán
六年春，以佥都御史巡抚河南。
liú zéi yóu jūn zhōu fàn hé nèi mò lǜ zuǒ liáng yù tāng jiǔ zhōu li bēi shān qǐ bīng dài jìng shàng
流贼由均州犯河内，默率左良玉、汤九州、李卑、邓玘兵待境上；
fù lǜ jiǔ zhōu chéng xuě yè báo wú chéng zéi yíng dà pò zhī
复率九州乘雪夜薄吴城贼营，大破之。
sōng luò yǐ běi míng chéng shù shí zéi bì wù gǎn gōng
嵩、雒以北名城数十，贼避勿敢攻。
qí yú jì shī lǐ zì chéng yú chē xiāng xiá mò zì rǔ zhōu yí zhù lú shì xí liáng yù jiǔ zhōu gè chén bīng shǒu yào hài de shāo níng zhě shù yuè
奇瑜既失李自成于车箱峡，默自汝州移驻卢氏，檄良玉、九州各陈兵守要害，得稍宁者数月。
dàng shì shí zéi shì zhāng liáng yù děng chéng dū shī xí shǒu bèi shàng gù
当是时，贼势张，良玉等承督师檄，守备尚固。
mò lǜ zhū jiāng zhǎn huò duō zéi duō qū qín chu jìng
默率诸将斩获多，贼多趋秦、楚境。
yǐ fēn wéi sān zì yǐng zhōu fàn fèng yáng huáng líng zhōng zhōu suǒ zài gào jí
已，分为三，自颍州犯凤阳皇陵，中州所在告急。
bā nián xià mò bèi dǎi qù
八年夏，默被逮去。
jiǔ zhī de shì guī bā nián zú
久之，得释归，八年卒。
xióng wén càn guì zhōu yǒng níng wèi rén
熊文灿，贵州永宁卫人。
wàn lì sān shí wǔ nián jìn shì
万历三十五年进士。
shòu guì zhōu tuī guān qiān lǐ bù zhǔ shì lì láng zhōng
授贵州推官，迁礼部主事，历郎中。
chū fēng liú qiú hái zhuó shān dōng zuǒ cān zhèng shān xī àn chá shǐ shān dōng yòu bù zhèng shǐ
出封琉球还，擢山东左参政、山西按察使、山东右布政使。
yōu guī zì shì xǐ jiā qí shuǐ
忧归，自是徙家蕲水。
chóng zhēn yuán nián qǐ fú jiàn zuǒ bù zhèng shǐ
崇祯元年，起福建左布政使。
sān yuè jiù bài yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ qí de
三月，就拜右佥都御史，巡抚其地。
hǎi shàng gù duō jù dào yuán jìn li zhōng jì jiàng yáng liù yáng qī jí zhèng zhī lóng jì qǐ
海上故多剧盗，袁进、李忠既降，杨六、杨七及郑芝龙继起。
zǒng bīng guān yú zī gāo zhāo liù qī jiàng zhī lóng chāng jué rú gù
总兵官俞咨皋招六、七降，芝龙猖獗如故。
rán zhī lóng cháng bài dū sī hóng xiān chūn shì bù zhuī
然芝龙常败都司洪先春，释不追；
huò yī yóu jī bù shā
获一游击，不杀；
zī gāo zhàn bài zòng zhī zǒu
咨皋战败，纵之走。
dāng shì zhī qí kě fǔ qiǎn shǐ yù jiàng zhī
当事知其可抚，遣使谕降之。
wén càn zhì shàn yù zhī lóng shǐ wèi jǐ yòng
文灿至，善遇芝龙，使为己用。
qí dǎng li kuí qí zài jiàng zài pàn qù zhī lóng jī qín zhī
其党李魁奇再降，再叛去，芝龙击擒之。
hǎi jǐng jiàn xi ér zhōng bīn yòu qǐ
海警渐息，而钟斌又起。
bīn chū yì jiù fǔ hòu fù pàn kòu fú zhōu
斌初亦就抚，后复叛，寇福州。
wén càn yòu bīn wǎng quán zhōu lìng zhī lóng jī bài zhī
文灿诱斌往泉州，令芝龙击败之。
jì ér cù zhī dà yáng bīn tóu hǎi sǐ
既而蹙之大洋，斌投海死。
mǐn zhōng lǚ píng jù kòu jiē zhī lóng lì wén càn yì xù gōng zēng zhì yān
闽中屡平巨寇，皆芝龙力，文灿亦叙功增秩焉。
wǔ nián èr yuè zhuó wén càn bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ zǒng dū liǎng guǎng jūn wù jiān xún fǔ guǎng dōng
五年二月，擢文灿兵部右侍郎兼右佥都御史，总督两广军务，兼巡抚广东。
xiān shì hǎi kòu zhōng líng xiù jì jiàng fù pàn wèi zhī lóng suǒ qín qí dǎng kuì rù cháng tīng zhuǎn lüè jiāng xī shǔ yì wén càn xí zhī lóng lǚ bài zéi
先是，海寇钟灵秀既降复叛，为芝龙所擒，其党溃入长汀，转掠江西属邑，文灿檄芝龙屡败贼。
ér fú jiàn yǒu hóng yí zhī huàn hǎi dào liú xiāng chéng zhī lián fàn mǐn guǎng yán hǎi yì dì yǐ zé wén càn
而福建有红夷之患，海盗刘香乘之，连犯闽、广沿海邑，帝以责文灿。
wén càn bù néng tǎo nǎi yì zhāo fǔ zéi yáng xǔ zhī
文灿不能讨，乃议招抚，贼佯许之。
cān zhèng hóng yún zhēng cháng shā rén chū guān guǎng xī cān zhèng cháng sōu líng xiù yú dǎng zhǎn sān shí yú jí jǐn huǐ qí cháo
参政洪云蒸，长沙人，初官广西参政，尝搜灵秀余党，斩三十余级，尽毁其巢。
wén càn nǎi lìng yún zhēng yǔ fù shǐ kāng chéng zǔ cān jiāng xià zhī běn zhāng yī jié rù zéi zhōu xuān yù jù bèi zhí
文灿乃令云蒸与副使康承祖，参将夏之本、张一杰入贼舟宣谕，俱被执。
wén càn jù zuì zòu zhū chén xìn zéi zì xiàn
文灿惧罪，奏诸臣信贼自陷。
jǐ shì zhōng zhū guó dòng hé zhī zhào biǎn zhì dài zuì zì xiào
给事中朱国栋劾之，诏贬秩，戴罪自效。
bā nián zhī lóng hé guǎng dōng bīng jī xiāng yú tián wěi yuǎn yáng
八年，芝龙合广东兵击香于田尾远洋。
xiāng xié yún zhēng zhǐ bīng yún zhēng dà hū yuē wǒ shǐ sǐ bào guó jí jī wù shī
香胁云蒸止兵，云蒸大呼曰：“我矢死报国，急击勿失！
suì yù hài
”遂遇害。
xiāng shì cù zì fén nì sǐ chéng zǔ děng tuō hái
香势蹙，自焚溺死，承祖等脱还。
zéi dǎng qiān yú rén yì zhè jiāng guī kuǎn hǎi dào jǐn píng
贼党千余人诣浙江归款，海盗尽平。
wén càn guān mǐn guǎng jiǔ jī zī wú suàn hòu yǐ zhēn bǎo jié zhōng wài quán yào móu jiǔ zhèn lǐng nán
文灿官闽、广久，积赀无算，厚以珍宝结中外权要，谋久镇岭南。
huì dì yí liú xiāng wèi sǐ qiě bù shí wén càn wéi rén qiǎn zhōng shǐ jiǎ guǎng xī cǎi bàn míng wǎng chān zhī
会帝疑刘香未死，且不识文灿为人，遣中使假广西采办名，往觇之。
jì zhì wén càn shèng yǒu suǒ zèng yí liú yǐn shí rì
既至，文灿盛有所赠遗，留饮十日。
zhōng shǐ xǐ yǔ jí zhōng yuán kòu luàn wén càn fāng zhōng jiǔ jī àn mà yuē zhū chén wù guó ěr
中使喜，语及中原寇乱，文灿方中酒，击案骂曰：“诸臣误国耳。
ruò wén càn wǎng jù lìng shǔ bèi zhì shì zāi
若文灿往，讵令鼠辈至是哉！
zhōng shǐ qǐ lì yuē wú fēi wǎng guǎng xī cǎi bàn yě xián shàng mìng chān gōng
”中使起立曰：“吾非往广西采办也，衔上命觇公。
gōng xìn yǒu dāng shì cái fēi gōng bù zú bàn cǐ zéi
公信有当世才，非公不足办此贼。
wén càn chū bù yì huǐ shī yán suí yán yǒu wǔ nán sì bù kě
”文灿出不意，悔失言，随言有五难四不可。
zhōng shǐ yuē wú jiàn shàng zì qǐng zhī ruò shàng wú suǒ lìn jí gōng bù dé cí yǐ
中使曰：“吾见上自请之，若上无所吝，即公不得辞矣。
wén càn cí qióng yīng yuē nuò
”文灿辞穷，应曰“诺”。
zhōng shǐ hái cháo guǒ yán zhī dì
中使还朝，果言之帝。
chū wén càn xǐ qí shuǐ yǔ yì rén yáo míng gōng wèi yīn nī míng gōng guān zhān shì yòu yǔ yáng sì chāng shàn
初，文灿徙蕲水，与邑人姚明恭为姻妮，明恭官詹事，又与杨嗣昌善。
sì chāng wò bīng bǐng chéng dì juàn yǐ dì jí píng zéi jì dé yī rén zì zhù míng gōng yīn jiàn wén càn qiě yuē cǐ yǒu nèi yuán kě yǐn yě
嗣昌握兵柄，承帝眷，以帝急平贼，冀得一人自助，明恭因荐文灿，且曰：“此有内援可引也。
sì chāng xǐ suì jiàn zhī
”嗣昌喜，遂荐之。
shí nián sì yuè bài wén càn bīng bù shàng shū jiān yòu fù dōu yù shǐ dài wáng jiā zhēn zǒng lǐ nán jī hé nán shān xī shǎn xī hú guǎng sì chuān jūn wù
十年四月，拜文灿兵部尚书兼右副都御史，代王家祯总理南畿、河南、山西、陕西、湖广、四川军务。
wén càn bài mìng jí qǐng zuǒ liáng yù suǒ jiāng liù qiān rén wéi jǐ jūn ér dà mù yuè rén jí wū mán jīng huǒ qì zhě yī èr qiān rén yǐ zì hù gōng dāo jiǎ zhòu shén zhěng
文灿拜命，即请左良玉所将六千人为己军，而大募粤人及乌蛮精火器者一二千人以自护，弓刀甲胄甚整。
cì lú shān yè suǒ shàn sēng kōng yǐn
次庐山，谒所善僧空隐。
sēng yíng wèi yuē gōng wù yǐ
僧迎谓曰：“公误矣。
wén càn píng rén wèn gù sēng yuē gōng zì dù suǒ jiàng bīng zú zhì zéi sǐ mìng hu
”文灿屏人问故，僧曰：“公自度所将兵足制贼死命乎？
yuē bù néng
”商臣说：“不能。
yuē zhū jiāng yǒu kě shǔ dà shì dāng yī miàn bù fán zhǐ huī ér dìng zhě hu
”曰：“诸将有可属大事、当一面、不烦指挥而定者乎？
yuē wèi zhī hé rú yě
”曰：“未知何如也。
yuē èr zhě jì bù néng dāng zéi shàng tè yǐ míng shǐ gōng hòu zé wàng yī bù xiào zhū yǐ
”曰：“二者既不能当贼，上特以名使公，厚责望，一不效，诛矣。
wén càn què lì liáng jiǔ yuē fǔ zhī hé rú
”文灿却立良久，曰：“抚之何如？
sēng yuē wú liào gōng bì fǔ
”僧曰：“吾料公必抚。
rán liú kòu fēi hǎi kòu bǐ gōng qí shèn zhī
然流寇非海寇比，公其慎之。
wén càn qù dǐ ān qìng dì suǒ qiǎn zhōng guān liú yuán bīn lú jiǔ dé jiān yǒng wèi yíng jūn zhě yì zhì
”文灿去，抵安庆，帝所遣中官刘元斌、卢九德监勇卫营军者亦至。
liáng yù sù jiàng jié ào bù shòu wén lì jié zhì huì qí xià yǔ yuè jūn bù hé dà gòu
良玉宿将桀骜，不受文吏节制，会其下与粤军不和，大诟。
wén càn bù dé yǐ qiǎn hái nán bīng rán liáng yù jūn shí bù wéi yòng
文灿不得已，遣还南兵，然良玉军实不为用。
sì chāng yán yú dì nǎi yǐ biān jiāng féng jǔ miáo yǒu cái bīng wǔ qiān rén lì yān
嗣昌言于帝，乃以边将冯举、苗有才兵五千人隶焉。
yǒu cái bài yú zhēn yáng ér jīng yíng jiāng huáng de gōng lián pò zéi bīng wēi shén zhèn
有才败于真阳，而京营将黄得功连破贼兵，威甚振。
dàng shì shí sì chāng jiàn sì zhèng liù yú zhī cè zēng bīng xiǎng dà bàn qī miè zéi zéi pō jù
当是时，嗣昌建“四正六隅”之策，增兵饷大半，期灭贼，贼颇惧。
jí wén càn zhì jīng jūn lǚ jié yì jù
及文灿至，京军屡捷，益惧。
wén càn gù jué jì zhāo xiáng
文灿顾决计招降。
chū dǐ ān qìng jí qiǎn rén zhāo zhāng xiàn zhōng liú guó néng èr rén tīng mìng
初抵安庆，即遣人招张献忠、刘国能，二人听命。
nǎi yì kān zhāo xiáng xí bù tōng dū
乃益刊招降檄，布通都。
yòu qǐng jǐn qiān mín yǔ sù bì chéng zhōng zéi wú suǒ lüè dāng zì tuì
又请尽迁民与粟闭城中，贼无所掠，当自退。
dì nù qiáo ràng wén càn
帝怒，谯让文灿。
sì chāng yì xīn fēi zhī jì yǐ rèn zhī zé qū wéi wén càn jiě
嗣昌亦心非之，既已任之，则曲为文灿解。
yīn qí qǐng bì yǐ jī fǔ shān xī bīng gè sān qiān
因其请，畀以畿辅、山西兵各三千。
míng nián guó néng guǒ jiàng ér xiàn zhōng xí jù gǔ chéng
明年，国能果降，而献忠袭据谷城。
huì de gōng yòu dà pò zéi wǔ yáng mǎ shì xiù dù yìng jīn yè bàn jiàng xìn yáng chéng xià
会得功又大破贼舞阳，马士秀、杜应金夜半降信阳城下。
xiàn zhōng wèi zuǒ liáng yù suǒ chuàng jǐ bèi qín qí xià jī kùn duō sàn qù
献忠为左良玉所创，几被擒，其下饥困多散去。
xiàn zhōng qióng cù yì yīn chén hóng fàn yǐ jiàng
献忠穷蹙，亦因陈洪范以降。
yú shì sì chāng yì gōng zuì chù hóng chéng chóu cáo biàn jiāo děng ér chēng wén càn gōng yān
于是嗣昌议功罪，绌洪承畴、曹变蛟等，而称文灿功焉。
yǐ ér jīng jūn jiě suì píng wéi zhǎn huò sān qiān yǒu jī
已而京军解遂平围，斩获三千有奇。
shí wén càn zài yù zhōu mǎ jìn zhōng luō rǔ cái shí sān jiā zéi jù nán yáng wén càn xià lìng shā zéi zhě cháng sǐ
时文灿在裕州，马进忠、罗汝才十三家贼聚南阳，文灿下令，杀贼者偿死。
zéi bù kěn cóng zé jī jīn bó jiǔ láo kào zhī míng yuē qiú zéi
贼不肯从，则赍金帛酒牢犒之，名曰“求贼”。
dì xiòng de zhuàng yuē wén càn dà yán wú shí
帝诇得状，曰：“文灿大言无实。
wén càn kǒng
”文灿恐。
sūn chuán tíng chū guān jī zéi wén càn bù jiù ér sì chāng yǐ rù zhèng fǔ zhǎng zhōng shū yǐ
孙传庭出关击贼，文灿不救，而嗣昌已入政府掌中枢矣。
jiǔ yuè wén càn cì xiāng yáng zéi fēn jù yún xiāng zhū xiǎn
九月，文灿次襄阳，贼分踞郧、襄诸险。
zhū jiāng qǐng zhàn wén càn yì fēn bīng
诸将请战，文灿议分兵。
lú jiǔ dé yuē bīng fēn zé lì ruò yī shī lì quán jūn yáo yǐ
卢九德曰：“兵分则力弱，一失利，全军摇矣。
mò ruò hòu jí qí lì ér hé jī zhī
莫若厚集其力而合击之。
zhòng yuē shàn
”众曰：“善。
nǎi yǐ qiān shì zhāng dà jīng jiān dà jiàng zuǒ liáng yù chén hóng fàn jūn yǐ tōng pàn kǒng zhēn huì jiān fù jiāng lóng zài tián jūn zhàn yú shuāng gōu dà pò zhī zhǎn shǒu èr qiān yú jí
”乃以佥事张大经监大将左良玉、陈洪范军，以通判孔贞会监副将龙在田军，战于双沟，大破之，斩首二千余级。
luō rǔ cái huì dēng xiāng lǜ jiǔ yíng zǒu jūn zhōu li wàn qìng lǜ sān yíng zǒu guāng gù
罗汝才、惠登相率九营走均州，李万庆率三营走光、固。
shí yī yuè jīng shī jiè yán zhào hóng chéng chóu sūn chuán tíng rù wèi
十一月，京师戒严，召洪承畴、孙传庭入卫。
rǔ cái děng yǐ wéi tǎo jǐ yě jù ér kòu tài hé shān tí dū zhōng guān qiú fǔ yú wén càn xǔ zhī
汝才等以为讨己也，惧而叩太和山提督中官，求抚于文灿，许之。
chù rǔ cái jí yī zhàng qīng xiǎo qín wáng yī tiáo lóng sì yíng yú yún xiàn chù dēng xiāng jí wáng guó níng cháng dé ān yáng you xián wáng guāng ēn wǔ yíng yú jūn zhōu
处汝才及一丈青、小秦王、一条龙四营于郧县，处登相及王国宁、常德安、杨友贤、王光恩五营于均州。
shàng yán chén yú li wàn qìng hè yī lóng mǎ guāng yù jí shùn tiān wáng zhǔ jiǎo tā jiē zhǔ fǔ
上言：“臣于李万庆、贺一龙、马光玉及顺天王主剿，他皆主抚。
qǐng shè rǔ cái děng zuì shòu zhī guān
请赦汝才等罪，授之官。
kě zhī
”可之。
shí jīng jūn liáng yù jūn jiē yǐ rù wèi xíng mǎ shì xiù dù yìng jīn suì pàn yú xǔ zhōu
当时京军、良玉的军队都因入卫京师离开了，马士秀、杜应金就在许州反叛。
chū shì xiù děng jiàng liáng yù yǐ qí zhòng chù xǔ zhī jiāo wài
初，士秀等降，良玉以其众处许之郊外。
xǔ dà zhōu yě liáng yù zhū jiāng jì nú yǔ huì yān
许，大州也，良玉诸将寄孥与贿焉。
liáng yù jiǔ zhēng bù guī shì xiù yìng jīn zài wén càn jūn zhōng wěi qǐng jí jiǎ liáng yù jūn hào rù chéng
良玉久征不归，士秀、应金在文灿军中，伪请急，假良玉军号入城。
yè bàn bīng cóng fǔ dì chū shāo chéng nán lóu jié kù shā guān lì qiè qí zī tóu wàn qìng
夜半，兵从府第出，烧城南楼，劫库，杀官吏，挈其赀投万庆。
wàn qìng zhě zéi kuí shè tā tiān yě
万庆者，贼魁射塌天也。
shí èr nián sān yuè liáng yù hái pò jiàng mǎ jìn zhōng shǐ liú guó néng jī jiàng wàn qìng shì xiù yìng jīn yì zài jiàng
十二年三月，良玉还，破降马进忠，使刘国能击降万庆，士秀、应金亦再降。
shùn tiān wáng yǐ qián sǐ qí dǎng shùn yì wáng wèi qí xià suǒ shā
顺天王已前死，其党顺义王为其下所杀。
wén càn suì shàng yán chén bīng wēi zhèn shè jiàng zhě jiē zhǒng
文灿遂上言：“臣兵威震慑，降者接踵。
shí sān jiā zhī zéi wéi gé zuǒ jí mǎ guāng yù sān bù shàng jī tiān zhū kě suì yuè píng yě
十三家之贼，惟革、左及马光玉三部尚稽天诛，可岁月平也。
dì yōu zhào bào zhī
”帝优诏报之。
chū zhāng xiàn zhōng zhī jiàng yě yōng bīng wàn rén jù gǔ chéng suǒ shí wàn rén xiǎng wén càn jí zhōng wài yào rén yuē yǔ zhī
初，张献忠之降也，拥兵万人踞谷城，索十万人饷，文灿及中外要人曰与之。
wèi qǐng guān qǐng dì qǐng guān fáng yǐ xiàn zhōng liè jūn zhuàng yuē qǐng bèi qiǎn jì ér sān xí qí bīng bù yīng cháo yě zhī xiàn zhōng bì pàn yě
为请官、请地、请关防矣，献忠列军状曰请备遣，既而三檄其兵不应，朝野知献忠必叛也。
qí hòu rǔ cái jiàng bù kěn shì jiǎ
其后，汝才降，不肯释甲。
jí jìn zhōng wàn qìng děng bìng jiàng wén càn yǐ wéi de cè wèi tiān xià qiě wú zéi yě
及进忠、万庆等并降，文灿以为得策，谓天下且无贼也。
wǔ yuè xiàn zhōng suì fǎn yú gǔ chéng jié rǔ cái yú fáng xiàn yú shì jiǔ yíng jù fǎn
五月，献忠遂反于谷城，劫汝才于房县，于是九营俱反。
chū jūn zhōu wǔ yíng jù jiàn tǎo zì yí xiāng yǔ shà xuè jù xiàn zhōng wú hé yì pàn qù
初，均州五营惧见讨，自疑，相与歃血拒献忠，无何亦叛去。
dì wén biàn dà jīng xuē wén càn guān dài zuì shì shì
帝闻变，大惊，削文灿官，戴罪视事。
qī yuè liáng yù jī xiàn zhōng luō yīng shān bài jì
七月，良玉击献忠罗英山，败绩。
dì dà nù mìng sì chāng lái dài
帝大怒，命嗣昌来代。
sì chāng yǐ zhì jūn jí qiǎn shǐ dǎi wén càn xià yù zuò dà pì suǒ qīn yáo míng gōng bǐng guó ér bù néng jiù yě
嗣昌已至军，即遣使逮文灿下狱，坐大辟，所亲姚明恭柄国而不能救也。
shí sān nián shí yuè wén càn jìng qì shì
十三年十月，文灿竟弃市。
liàn guó shì zì jūn yù yǒng chéng rén
练国事，字君豫，永城人。
wàn lì sì shí sì nián jìn shì
万历四十四年进士。
shòu pèi xiàn zhī xiàn diào shān yáng
授沛县知县，调山阳。
tiān qǐ èr nián zhēng shòu yù shǐ
天启二年，征授御史。
guǎng níng shī shǒu guó shì qǐng jì zhōu xuān fǔ dà tóng jí shān dōng shān xī hé nán fǔ chén gè liàn bīng wàn yǐ zhuàng shān hǎi shēng yuán
广宁失守，国事请蓟州、宣府、大同及山东、山西、河南抚臣各练兵万，以壮山海声援。
yòu qǐng bǔ zhū shā dà tóng yāo rén
又请捕诛杀大同妖人。
yòu shū lùn wèi zhōng xián shǐ qún yān rǔ shàng shū zhōng yǔ zhèng suǒ dōng yī shāng guó tǐ
又疏论魏忠贤使群阉辱尚书钟羽正，索冬衣，伤国体。
guó shì zài jiàn yuán kuāng jiù duō
国事在谏垣，匡救多。
jǐ shì zhōng zhào xīng bāng zhōng xián sī rén yě yǐ guó shì wèi zhào nán xīng dǎng hé zhī xuē jí
给事中赵兴邦，忠贤私人也，以国事为赵南星党，劾之，削籍。
chóng zhēn yuán nián fù guān zhuó tài pú shǎo qīng jìn yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ shǎn xī
崇祯元年复官，擢太仆少卿，进右佥都御史，巡抚陕西。
guān zhōng pín suì jī dào zéi fēng qǐ
关中频岁饥，盗贼蜂起。
sì nián zhēng yuè shén yī yuán xiàn bǎo ān
四年正月，神一元陷保安。
guó shì qiǎn hè hǔ chén yuán yán ān ér shēn lǜ fù jiāng zhāng quán chāng lián pò diǎn dēng zi yú zhōng bù hé fù yáng hán chéng yòu pò bié bù yú yí jūn luò chuān jiàng qí kuí li yīng áo
国事遣贺虎臣援延安，而身率副将张全昌连破点灯子于中部、合阝阳、韩城，又破别部于宜君、雒川，降其魁李应鳌。
zhū jiāng zhāng quán chāng zhào dà yǔn wáng chéng ēn dù wén huàn hè hǔ chén děng fēn jiǎo zéi chéng chéng yí chuān yào zhōu bái shuǐ hé fù yáng zhǎn shǒu qiān jiǔ bǎi yǒu jī
诸将张全昌、赵大允、王承恩、杜文焕、贺虎臣等分剿贼澄城、宜川、耀州、白水、合阝阳，斩首千九百有奇。
zǒng dū yáng hè jì shòu qún zéi jiàng yǐ fù xiāng jì pàn tián jìn ān lǐ lǎo chái xiàn zhōng bù
总督杨鹤既受群贼降，已，复相继叛，田近庵、李老柴陷中部。
guó shì xié chéng ēn gōng wéi wǔ yuè kè zhī ér suǒ bù yì pín shī shì yáng hè bèi zhēng guó shì yì dài zuì zì shú
国事偕承恩攻围五月，克之，而所部亦频失事，杨鹤被征，国事亦戴罪自赎。
wǔ nián hóng jūn you li dū sī děng jiāng fàn píng liáng
五年，红军友、李都司等将犯平凉。
guó shì zì jīng qū gù yuán xí dà shuài yáng jiā mó shā zéi táng mǎ duàn qí zhēn tàn
国事自泾趋固原，檄大帅杨嘉谟杀贼塘马，断其侦探。
zéi nǎi zǒu qìng yáng xi háo jiā mó cáo wén zhào yāo jī dà bài zhī
贼乃走庆阳西壕，嘉谟、曹文诏邀击，大败之。
zì sān yuè zhì wǔ yuè dà xiǎo shù shí zhàn zéi qì pò miè
自三月至五月，大小数十战，贼迄破灭。
guó shì miǎn dài zuì
国事免戴罪。
dàng shì shí guān zhōng wǔ zhèn dà shuài cáo wén zhào yáng jiā mó wáng chéng ēn yáng lín hè hǔ chén gè dū biān jūn xié tǎo zǒng dū hóng chéng chóu yóu shàn diào dù
当是时，关中五镇，大帅曹文诏、杨嘉谟、王承恩、杨麟、贺虎臣各督边军协讨，总督洪承畴尤善调度。
zéi kuí duō jiān yú jǐn zǒu shān xi guān zhōng shāo jìng
贼魁多歼，余尽走山西，关中稍靖。
liù nián dōng zéi jì cóng miǎn chí dù rù lú shì
六年冬，贼既从渑池渡，入卢氏。
míng nián zéi suì yóu hé nán hú guǎng rù hàn nán
明年，贼遂由河南、湖广入汉南。
zǒng dū chén qí yú xí guó shì zhù shāng zhōu xié jiǎo shāng nán lú shì zéi
总督陈奇瑜檄国事驻商州，协剿商南、卢氏贼。
hàn nán zéi suì yóu níng qiāng zhì liǎng dāng lüè fèng xiàn chū zhàn dào xiàn bǎo jī guān zhōng zéi fù chì
汉南贼遂由宁羌至两当，掠凤县，出栈道，陷宝鸡，关中贼复炽。
jì ér qí yú shòu zéi jiàng xí zhū jūn wù jī
既而奇瑜受贼降，檄诸军勿击。
zéi chū xiǎn suì dà lüè fèng xiáng lín yóu bǎo jī fú fēng qiān yáng qián zhōu jīng yáng lǐ quán
贼出险，遂大掠凤翔、麟游、宝鸡、扶风、汧阳、干州、泾阳、醴泉。
qí yú wěi zuì guó shì yǐ zì jiě guó shì shàng yán hàn nán zéi jǐn rù zhàn dào qí yú xí zhǐ bīng chén wèi zhī suǒ fǔ shí shù
奇瑜委罪国事以自解，国事上言：“汉南贼尽入栈道，奇瑜檄止兵，臣未知所抚实数。
jí jiàn qí yú shū bā dài wáng bù wàn sān qiān yú rén xiē zǐ kuài bù wàn wǔ bǎi yú rén zhāng miào shǒu bù jiǔ qiān yī bǎi yú rén bā dài wáng yòu yī bù bā qiān sān bǎi yú rén chén bù jué yǎng tiān cháng tàn
及见奇瑜疏，八大王部万三千余人，蝎子块部万五百余人，张妙手部九千一百余人，八大王又一部八千三百余人，臣不觉仰天长叹。
fu yī yuè nèi fǔ qiáng kòu sì wàn yú jǐn cóng zhàn dào rù nèi de shí yǐn hé zì chū ān dé wú piāo lüè
夫一月内，抚强寇四万余，尽从栈道入内地，食饮何自出，安得无剽掠？
qiě yī dà shuài jiāng sān qiān rén ér yī zéi kuí fǎn yōng wàn yú zhòng ān néng shòu jì lǜ
且一大帅将三千人，而一贼魁反拥万余众，安能受纪律？
jí jiè kǒu huí jí yán ān zhōu xiàn zhòu zēng sì wàn yú rén ān jí hé suǒ
即借口回籍，延安州县骤增四万余人，安集何所？
hé zhū zhēng jiǎo bīng bù mǎn èr wàn ér jiàng zéi yú sì wàn qǐ nèi dì bīng lì suǒ néng zhī yi qí lián xiàn míng chéng ér bù kě jiù yě
合诸征剿兵不满二万，而降贼逾四万，岂内地兵力所能支，宜其连陷名城而不可救也。
ruò jiù chén bù dǔ jiǎo zé xiān yǒu zhǐ bīng xí yǐ
若咎臣不堵剿，则先有止兵檄矣；
ruò yún zéi yǐ shòu fǔ yīn wù shā shǐ rén zhì rán zé wèi wù shā zhī xiān hé wéi pò lín yóu yǒng shòu
若云贼已受抚，因误杀使人致然，则未误杀之先，何为破麟游、永寿。
jīn shì yǐ zhì cǐ wéi jí diào dà jūn zhì tǎo ruò réng yǐ yuàn huí yuán jí jìn bīng wù jiǎo sān qín zhī huò ān suǒ zhōng jí zāi
今事已至此，惟急调大军致讨，若仍以愿回原籍，禁兵勿剿，三秦之祸安所终极哉！
shū rù shì yǐ bù kě wèi suì dǎi xià yù
”疏入，事已不可为，遂逮下狱。
jiǔ nián zhēng yuè qiǎn shù guǎng xī
九年正月遣戍广西。
jiǔ zhī xù qián gōng shè hái fù guàn dài
久之，叙前功，赦还，复冠带。
fú wáng shí zhào wèi hù bù zuǒ shì láng xún gǎi bīng bù
福王时，召为户部左侍郎，寻改兵部。
shí èr yuè jiā shàng shū réng lì shì láng shì
十二月加尚书，仍莅侍郎事。
míng nián èr yuè zhì shì wèi jǐ zú
明年二月致仕，未几卒。
dīng qǐ ruì yǒng chéng rén
丁启睿，永城人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
chóng zhēn chū lì shān dōng yòu cān zhèng zuò shì zhé shǎn xī fù shǐ
崇祯初，历山东右参政，坐事谪陕西副使。
jiǔ nián níng xià bīng biàn qǐ ruì bǔ zhǎn shā xún fǔ wáng jí zhě shǒu è liù rén jūn zhōng dà dìng
九年，宁夏兵变，启睿捕斩杀巡抚王楫者首恶六人，军中大定。
zài qiān yòu bù zhèng shǐ fēn shǒu guān nán cóng xún fǔ sūn chuán tíng tǎo zéi
再迁右布政使，分守关南，从巡抚孙传庭讨贼。
shí yī nián dōng jiù bài yòu qiān dū yù shǐ dài chuán tíng xún fǔ shǎn xī
十一年冬，就拜右佥都御史，代传庭巡抚陕西。
suì pín hàn mín yì wèi dào cháng wǔ huán bái shuǐ cháng ān lín tóng xián yáng zéi qǐ rú wèi máo
岁频旱，民益为盗，长武、环、白水、长安、临潼、咸阳贼起如猬毛。
shí sān nián yòng dū shī yáng sì chāng jiàn zhuó bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ dài zhèng chóng jiǎn zǒng dū shǎn xī sān biān jūn wù tǎo zéi
十三年，用督师杨嗣昌荐，擢兵部右侍郎兼右佥都御史，代郑崇俭总督陕西三边军务讨贼。
míng nián sì chāng sǐ jiā qǐ ruì bīng bù shàng shū gǎi chēng dū shī dài sì chāng jǐn dū shǎn xī hú guǎng hé nán sì chuān shān xī jí jiāng nán běi zhū jūn réng jiān zǒng dū shǎn xī sān biān jūn wù cì jiàn chì yìn rú sì chāng
明年，嗣昌死，加启睿兵部尚书，改称督师，代嗣昌尽督陕西、湖广、河南、四川、山西及江南、北诸军，仍兼总督陕西三边军务，赐剑、敕、印如嗣昌。
qǐ ruì zì zhé hé xī fù shǐ shù qiān jiē zài shǎn xī rán shí yōng cái
启睿自谪河西副使，数迁皆在陕西，然实庸才。
wèi dū fǔ fèng dū shī qī huì jǐn shèn wú gōng guò
为督、抚，奉督师期会，谨慎无功过；
jí dū shī rèn zhòng zhuān zhì jí mò zhī wèi jì
及督师任重专制，即莫知为计。
qǐ ruì yǐ shòu mìng chū tóng guān jiāng yóu chéng tiān fù sì chāng jūn yú jīng zhōu
启睿已受命出潼关，将由承天赴嗣昌军于荆州。
hú guǎng xún àn wāng chéng zhào yán dà kòu zài hé nán jīng xiāng xìng xī jǐng wú fán dà jūn jǐn nì hàn jīn chuán
湖广巡按汪承诏言大寇在河南，荆、襄幸息警，无烦大军，尽匿汉津船。
qǐ ruì zhì wǔ rì bù dé dù zhé ér xiàng dèng zhōu zhōu rén bì mén gòu
启睿至，五日不得渡，折而向邓州，州人闭门诟；
guò nèi xiāng zhǎng lì bì zhī dí
过内乡，长吏闭之籴。
jūn xíng huāng shān jiān gē mǎ luó liǎo yǐ yě cǎo shì dàn bù dé bǎo
军行荒山间，割马骡，燎以野草，士啖不得饱。
shì shí lǐ zì chéng yǐ xiàn luò yáng wéi kāi fēng yǒu zhòng qī shí wàn qǐ ruì dàn bù gǎn yuán
是时李自成已陷洛阳，围开封，有众七十万，启睿惮不敢援。
wén zhāng xiàn zhōng zài guāng shān gù shǐ jiān shǎo ruò nǎi móu yú zhū jiāng yuē shàng mìng wǒ jiǎo yù zéi cǐ yì yù zéi yě
闻张献忠在光山、固始间，少弱，乃谋于诸将曰：“上命我剿豫贼，此亦豫贼也。
suì xí zuǒ liáng yù pò zhī yú má chéng zhǎn shǒu qiān èr bǎi
”遂檄左良玉破之于麻城，斩首千二百。
kāi fēng rì gào jí zé yuē wǒ fāng yǒu shì yú xiàn zhōng bù fù yǐ
开封日告急，则曰：“我方有事于献忠，不赴矣。
wén fu zōng lóng jiāng rù guān dū qín shī qǐ ruì yuē sān biān yǐ zhì zǒng dū yǐ qǐ dì gèng chì shū nǎi gèng chì shū zōng lóng bàn zì chéng
”闻傅宗龙将入关督秦师，启睿曰“三边已置总督矣”，乞帝更敕书，乃更敕书宗龙办自成。
jiǔ yuè zōng lóng bài mò yú xiàng chéng qǐ ruì bù néng jiù
九月，宗龙败殁于项城，启睿不能救。
zéi chéng shèng xiàn nán yáng shā táng wáng kāi rǔ èr jùn wàng fēng xià
贼乘胜陷南阳，杀唐王，开、汝二郡望风下。
shí èr yuè zì chéng zài wéi kāi fēng
十二月，自成再围开封。
hé nán xún fǔ gāo míng héng fēi xí zhì qǐ ruì dū bīng fù zhī bì zéi rù chéng bù xià dà yín lüě
河南巡抚高名衡飞檄至，启睿督兵赴之，避贼入城，部下大淫掠。
zǒng bīng chén yǒng fú shè zì chéng zhōng qí zuǒ mù
总兵陈永福射自成，中其左目。
míng nián zhēng yuè zéi jiě wéi qù
明年正月，贼解围去。
qǐ ruì zhī zài xǔ zhōu yě wèi zéi bī shǐ fù kāi fēng
启睿之在许州也，畏贼逼，始赴开封。
lí chéng sān shí lǐ ér chéng jí pò
离城三十里，而城即破。
qí dǐ kāi fēng qǐ mén rù zéi chéng zhī jǐ xiàn
其抵开封，启门入，贼乘之，几陷。
sì yuè zì chéng hé qún zéi fù gōng kāi fēng
四月，自成合群贼复攻开封。
liù yuè dì shì hóu xún yú yù mìng dū yuán jiǎo zhū jūn jiù kāi fēng
六月，帝释侯恂于狱，命督援剿诸军救开封。
wèi zhì kāi fēng wéi yì jí
未至，开封围益急。
dì shù zhào qiè zé qǐ ruì
帝数诏切责启睿。
qǐ ruì bù dé yǐ nǎi dà jí liáng yù hǔ dà wēi yáng dé zhèng fāng guó ān zhī jūn xié bǎo dìng zǒng dū yáng wén yuè yǐ qī yuè huì yú zhū xiān zhèn yǔ zéi lěi xiāng wàng
启睿不得已，乃大集良玉、虎大威、杨德政、方国安之军，偕保定总督杨文岳，以七月会于朱仙镇，与贼垒相望。
zéi zhòng bǎi wàn qǐ ruì yù zhàn liáng yù yuē zéi fēng ruì wèi kě jī yě
贼众百万，启睿欲战，良玉曰：“贼锋锐，未可击也。
qǐ ruì yuē wéi yǐ jí bì jī zhī
”启睿曰：“围已急，必击之。
zhū jiāng jiē jù
”诸将皆惧。
liáng yù guī yíng jí xiān zǒu zhū yíng jù zǒu qǐ ruì wén yuè lián qí bēn rǔ níng
良玉归营即先走，诸营俱走，启睿、文岳联骑奔汝宁。
zéi dù hé zhú zhī zhuī bēn sì bǎi lǐ
贼渡河逐之，追奔四百里。
sàng mǎ luó qī qiān jiàng shì shù wàn qǐ ruì chì shū yìn jiàn jù shī
丧马骡七千，将士数万，启睿敕书、印、剑俱失。
shì wén zhào chǐ zhí hou dài
事闻，诏褫职候代。
jiǔ yuè zéi jué mǎ jiā kǒu hé guàn kāi fēng kāi fēng suì xiàn nǎi zhēng xià lì jiǔ zhī shì guī
九月，贼决马家口河灌开封，开封遂陷，乃征下吏，久之释归。
zì sì chāng sǐ èr nián ér qǐ ruì bài qǐ ruì bài yòu èr nián ér míng wáng yǐ
自嗣昌死二年而启睿败，启睿败又二年而明亡矣。
fú wáng shí qǐ ruì yín yuán mǎ shì yīng chōng wéi shì guān dū hé nán quàn nóng jiǎo kòu zhū wù
福王时，启睿夤缘马士英充为事官，督河南劝农、剿寇诸务。
xún yǐ qín zhǎn guī dé wěi guān bài bīng bù shàng shū jiā tài zǐ tài bǎo guān qí yī zi
寻以擒斩归德伪官，拜兵部尚书，加太子太保，官其一子。
shì bài tuō shēn xuán lǐ jiǔ zhī zú
事败，脱身旋里，久之卒。
cóng fù kuí chu chóng zhēn sì nián chūn yǐ yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ bǎo dìng
从父魁楚，崇祯四年春，以右佥都御史巡抚保定。
qī nián zhuó bīng bù yòu shì láng dài fu zōng lóng zǒng dū jì liáo bǎo dìng jūn wù
七年，擢兵部右侍郎，代傅宗龙总督蓟、辽、保定军务。
jiǔ nián qī yuè jī fǔ bèi bīng kuí chu zuò xia lì jiǔ zhī fàng hái
九年七月，畿辅被兵，魁楚坐下吏，久之放还。
fú wáng shí qǐ gù guān zǒng dū hé nán hú guǎng jiān xún fǔ chéng tiān dé ān xiāng yáng
福王时，起故官，总督河南、湖广，兼巡抚承天、德安、襄阳。
wèi fù huì liǎng guǎng zǒng dū shěn yóu lóng rù wèi shì láng kuí chu jìng dài qí rèn
未赴，会两广总督沈犹龙入为侍郎，魁楚竟代其任。
xún jiā bīng bù shàng shū
寻加兵部尚书。
táng wáng zì lì yú fú zhōu mìng yǐ gù guān xié lǐ róng zhèng
唐王自立于福州，命以故官协理戎政。
jìng jiāng wáng hēng jiā fǎn guì lín xià wú zhōu zhí xún fǔ jù shì sì
靖江王亨嘉反桂林，下梧州，执巡抚瞿式耜。
kuí chu xí sī ēn cān jiāng chén bāng chuán děng xí zǒu zhī huò yú guì lín
魁楚檄思恩参将陈邦传等袭走之，获于桂林。
fēng kuí chu píng yuè bó réng liú zhèn liǎng guǎng
封魁楚平粤伯，仍留镇两广。
mǐn zhōng shì bài yǔ shì sì yōng lì guì wáng yú zhào qìng jìn dōng gé dà xué shì jiān lǐ róng zhèng
闽中事败，与式耜拥立桂王于肇庆，进东阁大学士，兼理戎政。
dà qīng bīng xià guǎng zhōu jiàn pò zhào qìng
大清兵下广州，渐迫肇庆。
kuí chu fèng wáng zǒu wú zhōu fù qì zhī zǒu cén xī
魁楚奉王走梧州，复弃之，走岑溪。
zī zhòng duō zhú lú xiāng zhǔ wèi dà jiàng li chéng dòng zhuī huò kuí chu suì jiàng
辎重多，舳舻相属，为大将李成栋追获，魁楚遂降。
chéng dòng yǔ yǒu xì lù qí jiā shù bǎi rén shā zhī kuí chu qǐ yī zi chéng dòng xiào yuē rǔ shēn qiě mò bǎo shàng qiú huó rén yé
成栋与有隙，录其家数百人杀之，魁楚乞一子，成栋笑曰：“汝身且莫保，尚求活人耶？
bìng shā zhī
”并杀之。
zhèng chóng jiǎn zì dà zhāng níng xiāng rén
郑崇俭，字大章，宁乡人。
wàn lì sì shí sì nián jìn shì
万历四十四年进士。
shòu hé nán fǔ tuī guān lì jǐ nán bīng bèi fù shǐ
授河南府推官，历济南兵备副使。
chóng zhēn chū qiān shǎn xī yòu cān zhèng
崇祯初，迁陕西右参政。
lǚ qiān yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ níng xià
屡迁右佥都御史，巡抚宁夏。
shù bài tào kòu lài yín bì shì yīn jǐn yī fù qiān hù
数败套寇，赉银币，世荫锦衣副千户。
shí èr nián zhēng yuè zhuó bīng bù yòu shì láng dài hóng chéng chóu zǒng dū shǎn xī sān biān jūn wù
十二年正月，擢兵部右侍郎，代洪承畴总督陕西三边军务。
wǔ yuè zhāng xiàn zhōng fǎn gǔ chéng luō rǔ cái děng jiǔ yíng jiē fǎn xīng ān gào jǐng
五月，张献忠反谷城，罗汝才等九营皆反，兴安告警。
zǒng lǐ xióng wén càn qǐng chì chu fǔ fāng kǒng zhào fáng jīng mén dāng yáng yún fǔ wáng áo yǒng fáng jiāng líng yuǎn ān shǎn fǔ dīng qǐ ruì shǔ fǔ shào jié chūn gè yán bīng yú qí jìng
总理熊文灿请敕楚抚方孔召防荆门、当阳，郧抚王鳌永防江陵、远安，陕抚丁启睿、蜀抚邵捷春各严兵于其境。
ér chóng jiǎn zhǔ tí bīng hé jī shí gù yuán lín táo níng xià sān zǒng bīng zuǒ guāng xiān cáo biàn jiāo mǎ kē suí chéng chóu rén wèi chái shí huá zhōng dào hái gān sù zhēng zhī bù yīng chóng jiǎn nǎi xí fù jiāng hè rén lóng li guó qí děng jūn fā xī ān
而崇俭主提兵合击，时固原、临洮、宁夏三总兵左光先、曹变蛟、马科随承畴人卫，柴时华中道还甘肃，征之不应，崇俭乃檄副将贺人龙、李国奇等军发西安。
guó qí zhì luò yáng zú dà zào piào ruì wáng zū
国奇至洛阳，卒大噪，剽瑞王租。
guó qí yǐ zhuó shǎn xī zǒng bīng guān zuò tíng xīn mìng chóng jiǎn yì biǎn yī zhì
国奇已擢陕西总兵官，坐停新命，崇俭亦贬一秩。
xiàn zhōng jì pàn dà bài zuǒ liáng yù jūn yú fáng xiàn zhī luō yīng shān móu rù shǎn
献忠既叛，大败左良玉军于房县之罗英山，谋入陕。
chóng jiǎn lǜ rén lóng guó qí jūn è zhī xīng ān zéi hái zǒu xīng shān tài píng chù chu shǔ jiāo
崇俭率人龙、国奇军扼之兴安，贼还走兴山、太平，处楚、蜀交。
shì shí yáng sì chāng yǐ chū shī rù wén càn jūn ér dài zhī yǐ
是时，杨嗣昌已出师，入文灿军而代之矣。
xiān shì shàng shū fu zōng lóng yì lìng chóng jiǎn jiān dū shǔ jūn ér sì chāng yì xí qín jūn rù shǔ
先是，尚书傅宗龙议令崇俭兼督蜀军，而嗣昌亦檄秦军入蜀。
chóng jiǎn nǎi yǐ shí sān nián èr yuè lǜ rén lóng guó qí huì liáng yù dà bài zéi yú mǎ nǎo shān huò shǒu gōng qiān sān bǎi sān shí yǒu sān jiàng zéi jiāng èr shí yǒu wǔ rén huò mǎ luó jiǎ zhàng wú suàn
崇俭乃以十三年二月率人龙、国奇会良玉大败贼于玛瑙山，获首功千三百三十有三，降贼将二十有五人，获马骡、甲仗无算。
shì yì yě chóng jiǎn shēn zài háng ér sì chāng yuǎn chù xiāng yáng
是役也，崇俭身在行，而嗣昌远处襄阳。
jí lùn gōng suǒ cì bàn sì chāng dàn zēng yī zhì fù xiān suǒ jiàng yī zhì ér yǐ
及论功，所赐半嗣昌，但增一秩，复先所降一秩而已。
xiàn zhōng jì bài cuàn kē jiā píng shǔ jiāng zhāng lìng zhuī zhī bèi wéi
献忠既败，窜柯家坪，蜀将张令追之，被围。
chóng jiǎn qiǎn bīng jī zǒu zéi rén lóng guó qí děng fù zhuī bài zhī hán xī sì yán jǐng xiān hòu zhǎn shǒu qiān wǔ bǎi jí qí dǎng shùn tiān wáng yī tiáo lóng yī zhī lóng jiē jiàng
崇俭遣兵击走贼，人龙、国奇等复追败之寒溪寺、盐井，先后斩首千五百级，其党顺天王、一条龙、一只龙皆降。
chóng jiǎn jūn wǔ rì sān jié wēi míng shén zhèn
崇俭军五日三捷，威名甚振。
yǐ nián shuāi qǐ hái gǔ bù xǔ lìng lǜ zǒng bīng zhèng jiā dòng hái guān zhōng liú rén lóng guó qí tǎo zéi
以年衰乞骸骨，不许，令率总兵郑家栋还关中，留人龙、国奇讨贼。
dàng shì shí xiàn zhōng cuàn fú xìng guī shān zhōng
当是时，献忠窜伏兴、归山中。
qín chu shī jù jí yú kuí zhū jiāng xié xīn qióng sōu shēn jīng qiān yú cán kòu kě jǐn jiān
秦、楚师俱集于夔，诸将协心穷搜深箐，千余残寇可尽歼。
chóng jiǎn jì qù wèi jǐ rén lóng jūn yì zì kāi xiàn zào ér xī guī chu shī suì bài jì yú tǔ dì lǐng shǔ zhōng yóu shì dà luàn
崇俭既去，未几，人龙军亦自开县噪而西归，楚师遂败绩于土地岭，蜀中由是大乱。
sì chāng yīn yán chóng jiǎn chè bīng tài zǎo zhì zéi chāng jué
嗣昌因言崇俭撤兵太早，致贼猖獗。
dì chū yǐ chóng jiǎn bù néng yù jūn bú yuè jí shì mìng xuē jí yǐ qǐ ruì fù jūn qián dài lǐ ér yí chóng jiǎn tuō jí lìng àn chén hé shí
帝初以崇俭不能驭军，不悦，及是命削籍，以启睿赴军前代理，而疑崇俭托疾，令按臣核实。
míng nián chūn xiàn zhōng xiàn xiāng yáng sì chāng sǐ dì yì hèn chóng jiǎn bù jǐ jiǎo píng zéi yě dǎi xià yù zé yǐ zòng bīng shàn hái shī wù jūn lǜ
明年春，献忠陷襄阳，嗣昌死，帝益恨崇俭不掎角平贼也，逮下狱，责以纵兵擅还，失误军律。
bù sì qiū hòu yǐ wǔ yuè qì shì
不俟秋后，以五月弃市。
dì zì jí wèi yǐ lái zhū zǒng dū qī rén chóng jiǎn jí yuán chóng huàn liú cè yáng yī péng xióng wén càn fàn zhì wán zhào guāng biàn yě
庄烈帝从即位以来杀过七位总督，分别是郑崇俭、袁崇焕、刘策、杨一鹏、熊文灿、范志完、赵光扌卞。
dì fèn kòu rì chì yòng fǎ yì jùn gōng zuì bù jiǎ dài ér jiāng shì qǐn huài zú zhì yú wáng
帝愤寇日炽，用法益峻，功罪不假贷，而疆事寝坏，卒至于亡。
fú wáng shí jǐ shì zhōng li qīng yán chóng jiǎn wèi shī yī chéng sàng yī lǚ yīn tā rén qiǎo xiè suì fú shàng xíng
福王时，给事中李清言：“崇俭未失一城、丧一旅，因他人巧卸，遂服上刑。
qún chén wēi zhī qí yuān wú gǎn sòng yán zhě chén shén tòng zhī
群臣微知其冤，无敢讼言者，臣甚痛之。
chóng jiǎn yuān shǐ bái
”崇俭冤始白。
fāng kǒng zhào zì qián fu tóng chéng rén
方孔召，字潜夫，桐城人。
wàn lì sì shí sì nián jìn shì
万历四十四年进士。
tiān qǐ chū wèi zhí fāng yuán wài láng
天启初，为职方员外郎。
wǔ cuī chéng xiù xuē jí
忤崔呈秀，削籍。
chóng zhēn yuán nián qǐ gù guān
崇祯元年，起故官。
yōu guī
忧归。
dìng tóng chéng mín biàn hái cháo
定桐城民变，还朝。
shí yī nián yǐ yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ hú guǎng jī zéi li wàn qìng mǎ guāng yù luō rǔ cái yú chéng tiān bā zhàn bā jié
十一年，以右佥都御史巡抚湖广，击贼李万庆、马光玉、罗汝才于承天，八战八捷。
shí wén càn nà xiàn zhōng jiàng chù zhī gǔ chéng
时文灿纳献忠降，处之谷城。
kǒng zhào tiáo shàng bā yì yán zhǔ fǔ zhī wù bù tīng ér yīn lì shì mǎ bèi zhàn shǒu
孔召条上八议，言主抚之误，不听，而阴厉士马备战守。
yǐ ér zéi guǒ pàn rú kǒng zhào yán
已而贼果叛，如孔召言。
zéi gù wèi kǒng zhào bù gǎn dōng wén càn nǎi xí kǒng zhào fáng jīng mén dāng yáng áo yǒng fáng jiāng líng yuǎn ān qín shǔ gè yán bīng
贼故畏孔召，不敢东，文灿乃檄孔召防荆门、当阳，鳌永防江陵、远安，秦、蜀各严兵。
chóng jiǎn zhǔ hé jī kǒng zhào nǎi qǐng zhuān duàn dé huáng shǒu chéng tiān hù xiàn líng
崇俭主合击，孔召乃请专断德、黄，守承天，护献陵；
ér jiāng hàn yǐ nán zé áo yǒng
而江、汉以南责鳌永。
huì sì chāng dài wén càn lìng kǒng zhào réng zhù dāng yáng
会嗣昌代文灿，令孔召仍驻当阳。
huì wáng cháng rùn yán kǒng zhào è xiàn zhōng yǒu lái jiā hé shén tōng bǎo zhī jié shè zhòng zéi kuí mǎ guāng yù líng qǐn dé wú yú
惠王常润言：“孔召遏献忠，有来家河、神通堡之捷，射中贼魁马光玉，陵寝得无虞。
qǐng zēng zhì jiǔ rèn
请增秩久任。
zhāng xià bù wèi zòu ér bù jiàng yáng shì ēn luō ān bāng fèng diào huì chuān yuán bīng jiǎo zhú shān kòu
”章下部，未奏，而部将杨世恩、罗安邦奉调，会川、沅兵剿竹山寇。
liǎng jiāng shēn rù zhì xiāng yóu píng ér bài
两将深入，至香油坪而败。
sì chāng jì yǐ kǒng zhào fǔ yì yì jǐ yě yòu zhì qí yán zhōng suì yīn shì dú hé kǒng zhào dǎi xià zhào yù
嗣昌既以孔召抚议异己也，又忮其言中，遂因事独劾孔召，逮下诏狱。
zi jiǎn tǎo yǐ zhì guó biàn hòu qì jiā wèi sēng hào wú kě zhě yě fú què sòng fù yuān xī xíng shā ōu zhě liǎng nián
子检讨以智，国变后，弃家为僧，号无可者也，伏阙讼父冤，膝行沙𫭟者两年。
dì wèi xīn dòng xià yì kǒng zhào hù líng qǐn gōng duō jiǎn sǐ shù shào xīng
帝为心动，下议，孔召护陵寝功多，减死戍绍兴。
jiǔ zhī yòng jiàn fù guān yǐ yòu qiān dū yù shǐ tún tián shān dōng hé běi
久之，用荐复官，以右佥都御史屯田山东、河北。
chí zhì jǐ nán fù mìng jiān lǐ jūn wù dū dà míng guǎng píng èr jiān sī yù zéi
驰至济南，复命兼理军务，督大名、广平二监司御贼。
mìng fu xià ér jīng shī xiàn kǒng zhào nán bēn
命甫下而京师陷，孔召南奔。
mǎ yuán luàn zhèng guī yǐn shí yú nián ér zhōng
马、阮乱政，归隐十余年而终。
xiān shì yǒu yǐ líng qǐn shī shǒu huò zhòng qiǎn zhě wèi yáng yī péng
先是，有以陵寝失守获重谴者，为杨一鹏。
yī péng lín xiāng rén
一鹏，临湘人。
lì guān dà lǐ sì chéng xuē jí
历官大理寺丞，削籍。
chóng zhēn liù nián yǐ bīng bù zuǒ shì láng bài hù bù shàng shū jiān yòu qiān dū yù shǐ zǒng dū cáo yùn xún fǔ jiāng běi sì fǔ
崇祯六年，以兵部左侍郎拜户部尚书兼右佥都御史，总督漕运，巡抚江北四府。
fèng yáng jūn mín sù jí shǒu líng tài jiàn yáng zé tān nüè yǐn zéi lái kòu
凤阳军民素疾守陵太监杨泽贪虐，引贼来寇。
bā nián zhēng yuè zéi suì gōng xiàn fèng yáng fén huáng líng shāo lóng xīng sì fán gōng sī dǐ shè èr wàn èr qiān liù bǎi wǔ shí lù zhōng dōu liú shǒu zhū guó xiāng zhǐ huī shǐ chéng yǒng níng děng sì shí yǒu yī yuán shā jūn mín shù wàn rén
八年正月，贼遂攻陷凤阳，焚皇陵，烧龙兴寺，燔公私邸舍二万二千六百五十，戮中都留守朱国相、指挥使程永宁等四十有一员，杀军民数万人。
xiān shì zéi jiàn bī jiāng běi bīng bù shàng shū zhāng fèng yì qǐng chì yī péng yí zhèn fèng yáng wēn tǐ rén gé qí yì
先是，贼渐逼江北，兵部尚书张凤翼请敕一鹏移镇凤阳，温体仁格其议。
zéi zhòu zhì yī péng zài huái ān yuǎn bù jí jiù
贼骤至，一鹏在淮安，远不及救。
dì wén biàn dà jīng sù fú bì diàn qīn jì gào tài miào suì dǎi yī péng jí xún àn yù shǐ wú zhèn yīng shǒu líng guān zé
帝闻变大惊，素服避殿，亲祭告太庙，遂逮一鹏及巡按御史吴振缨、守陵官泽。
zé xiān zì shā yī péng qì shì zhèn yīng shù biān
泽先自杀，一鹏弃市，振缨戍边。
shào jié chūn zì zhào fù hóu guān rén
邵捷春，字肇复，侯官人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
lèi guān jī xūn láng zhōng
累官稽勋郎中。
chóng zhēn èr nián chū wèi sì chuān yòu cān zhèng fēn shǒu chuān nán fǔ dìng tiān quán liù fān gāo yáng èr shì
崇祯二年，出为四川右参政，分守川南，抚定天全六番高、杨二氏。
qiān zhè jiāng àn chá shǐ
迁浙江按察使。
dà jì zuò biǎn
大计，坐贬。
jiǔ zhī qǐ sì chuān fù shǐ yǐ shí nián qiū dǐ chéng dū
久之，起四川副使，以十年秋抵成都。
shí qín zéi yǐ rù shǔ xún fǔ wáng wéi zhāng zǒng bīng hóu liáng zhù xī zhòng běi jù chéng zhōng wéi tún tián jūn jí shǔ fǔ hù wèi jūn rén qíng kuāng jù jié chūn qǐ mén nà xiāng mín bì zéi zhě
时秦贼已入蜀，巡抚王维章、总兵侯良柱悉众北拒，城中惟屯田军及蜀府护卫军，人情恇惧，捷春启门纳乡民避贼者。
zhōng wèi fèng zān gōu zéi dǐ chéng xià jié chūn yǔ yù shǐ chén tíng mó qín jī fèng zān ér mù shì rén qǐ fèi jiāng gù shǒu
中尉奉鐕勾贼抵城下，捷春与御史陈廷谟擒击奉鐕，而募市人、起废将固守。
zéi qù shǔ wáng shū qí gōng
贼去，蜀王疏其功。
huì wéi zhāng ba fu zōng lóng dài mìng jié chūn jiān jūn xié zǒng bīng luō shàng wén jī zéi
会维章罢，傅宗龙代，命捷春监军，偕总兵罗尚文击贼。
míng nián shàng wén jí ān jǐn fù shǐ wú lín zhēng dà pò zéi guò tiān xīng děng
明年，尚文及安锦副使吴麟征大破贼过天星等。
jié chūn jìn yòu cān zhèng réng jiān jūn
捷春进右参政，仍监军。
shí èr nián wǔ yuè zōng lóng rù zhǎng zhōng shū jí zhuó jié chūn yòu qiān dū yù shǐ dài zhī
十二年五月，宗龙入掌中枢，即擢捷春右佥都御史代之。
shí zhāng xiàn zhōng luō rǔ cái yǐ pàn móu rù qín
时张献忠、罗汝才已叛，谋入秦。
qín bīng è zhī xīng ān nǎi fàn xīng shān jí shǔ tài píng suì kuī dà níng
秦兵扼之兴安，乃犯兴山及蜀太平，遂窥大宁。
jié chūn qiǎn fù jiāng wáng zhī lún fāng guó ān fèn dào è zhī
捷春遣副将王之纶、方国安分道扼之。
guó ān lián pò zéi zéi suì hái rù qín chu
国安连破贼，贼遂还入秦、楚。
shí yuè shuò yáng sì chāng shì shī xiāng yáng xí shǔ jūn shòu jié dù
十月朔，杨嗣昌誓师襄阳，檄蜀军受节度。
sì chāng yǐ chu de guǎng yǎn zéi nán zhì qū shǐ rù shǔ shǔ xiǎn zǔ zéi bù dé chěng cù zhī kě quán shèng yòu lǜ shǔ zhòng bīng è xiǎn zéi jiāng hái dú chu diào shǔ jīng ruì wàn yú wèi jǐ yòng shǔ zhōng zú zì shì yì pí ruò bù zú zhī yǐ
嗣昌以楚地广衍，贼难制，驱使入蜀，蜀险阻，贼不得逞，蹙之可全胜，又虑蜀重兵扼险，贼将还毒楚，调蜀精锐万余为己用，蜀中卒自是益疲弱不足支矣。
jié chūn fèn yuē lìng jiǎ shī yī chéng xún fǔ zuò
捷春愤曰：“令甲失一城，巡抚坐。
jīn yǐ shǔ wěi zéi shì dū shī shā wǒ yě
今以蜀委贼，是督师杀我也。
zhēng zhī bù néng de
”争之，不能得。
yú shì rǔ cái huì dēng xiāng suì zì xīng shān yuǎn ān fàn dà níng dà chāng xiàn zhōng yì xi zhì tài píng
于是汝才、惠登相遂自兴山、远安犯大宁、大昌，献忠亦西至太平。
míng nián èr yuè zuǒ liáng yù dà pò xiàn zhōng mǎ nǎo shān tā jiāng zhāng yīng yuán zhāng lìng děng fù shù bài zhī
明年二月，左良玉大破献忠玛瑙山，他将张应元、张令等复数败之。
xiàn zhōng nǎi táo xìng guī shān zhōng
献忠乃逃兴、归山中。
jiǔ zhī fù zhèn yóu rǔ cái rù níng chāng gù dào zǒu ér xi
久之复振，由汝才入宁昌故道走而西。
chū rǔ cái zài níng chāng zǔ jiāng wèi zhū jiāng liú guì qín liáng yù qín yì míng yáng mào xuǎn děng suǒ jù bù dé dù
初，汝才在宁昌阻江，为诸将刘贵、秦良玉、秦翼明、杨茂选等所拒，不得渡。
huì xiàn zhōng xi suì yǔ hé
会献忠西，遂与合。
guì děng zhàn jiē què zéi nǎi dù jiāng yíng wàn qǐng shān kǔ táo wān qí bié bù yíng hóng cí yá qīng píng zhài guī wū jiān dà zhèn
贵等战皆却，贼乃渡江，营万顷山、苦桃湾，其别部营红茨崖、青平砦，归、巫间大震。
sì chāng nǎi shàng yí líng ér xí jié chūn è kuí mén
嗣昌乃上夷陵，而檄捷春扼夔门。
shǔ dà níng dà chāng jiè chu zhú xī fáng xiàn yǒu sān shí èr ài kǒu sì chāng yù hòu jí bīng lì zhuān shǒu kuí qì níng chāng dàn zéi guān jūn huán gōng zhī
蜀大宁、大昌界楚竹溪、房县，有三十二隘口，嗣昌欲厚集兵力专守夔，弃宁、昌啖贼，官军环攻之。
jié chūn yuē qì ài kǒu bù shǒu shì yán zéi rù hù yě
捷春曰：“弃隘口不守，是延贼入户也。
nǎi qiǎn mào xuǎn jí tán sī dài děng chū guān fēn shǒu
”乃遣茂选及覃思岱等出关分守。
èr jiāng bù xiāng de sī dài qián shā mào xuǎn jié chūn lìng jiān tǒng qí zhòng qí zhòng xiāng lǜ qù
二将不相得，思岱潜杀茂选，捷春令兼统其众，其众相率去。
zéi rù ài shǒu zhě kuì zéi yè zhǎn kuí guān jiàng shì dà jīng kuì xīn níng dà zhú jiē xiàn
贼入隘，守者溃，贼夜斩夔关，将士大惊溃，新宁、大竹皆陷。
ér rǔ cái dēng xiāng yuè ba wù hé xiàn kāi xiàn wèi zhèng jiā dòng hè rén lóng suǒ pò
而汝才、登相越巴雾河，陷开县，为郑嘉栋、贺人龙所破。
rǔ cái nǎi yǔ xiǎo qín wáng hùn shì wáng dōng bēn ér dēng xiāng dú guò kāi xiàn xi
汝才乃与小秦王、混世王东奔，而登相独过开县西。
rén lóng jí li guó qí yòu xi zhuī zhī rǔ cái děng dùn hái xīng shān lǚ cuò
人龙及李国奇又西追之，汝才等遁还兴山，屡挫。
huì sì chāng xià zhāo xiáng lìng xiǎo qín wáng hùn shì wáng jiē jiàng wéi rǔ cái yì qù
会嗣昌下招降令，小秦王、混世王皆降，惟汝才逸去。
sì chāng jiàn chu de wú zéi yǐ bā yuè zhōng lǜ shī rù shǔ yú shì qún zéi jǐn cuì shǔ zhōng
嗣昌见楚地无贼，以八月终率师入蜀，于是群贼尽萃蜀中。
dàng shì shí jié chūn tí ruò zú èr wàn shǒu chóng qìng suǒ yǐ wéi qín liáng yù zhāng lìng jūn
当是时，捷春提弱卒二万守重庆，所倚惟秦良玉、张令军。
wú hé qín shī zào ér xī guī chu jiāng zhāng yīng yuán děng bài jì yú kuí zhōu zhī tǔ dì lǐng
无何，秦师噪而西归，楚将张应元等败绩于夔州之土地岭。
yú shì jié chūn yǐ dà chāng shàng zhōng xià mǎ dù shuǐ qiǎn dì píng nán yǔ chí jiǔ nǎi è shuǐ zhài guān yīn yán wèi dì yī ài yǐ bù jiàng shào zhòng guāng shǒu zhī
于是捷春以大昌上、中、下马渡水浅地平，难与持久，乃扼水寨观音岩为第一隘，以部将邵仲光守之。
ér yè chā yán sān huáng lǐng mò zǐ yán yú hé dòng xià yǒng zhū chǔ gè fēn bīng sān sì bǎi rén yǐ shǒu
而夜叉岩、三黄岭、磨子岩、鱼河洞、下涌诸处，各分兵三四百人以守。
wàn yuán jí yǐ bīng fēn lì ruò wèi yōu jié chūn bù tīng
万元吉以兵分力弱为忧，捷春不听。
jiǔ yuè xiàn zhōng tū bài zhòng guāng jūn pò shàng mǎ dù
九月，献忠突败仲光军，破上马渡。
yuán jí jí xí zhū jiāng fēn yāo zhī fù lìng zhāng zòu kǎi zhūn jìng bì jié chūn qiǎn èr jiāng luō hóng zhèng chén yìng lóng wèi zhù
元吉急檄诸将分邀之，复令张奏凯屯净壁，捷春遣二将罗洪政、沈应龙为助。
shí yuè xiàn zhōng tū jìng bì suì xiàn dà chāng zhūn kāi xiàn
十月，献忠突净壁，遂陷大昌，屯开县。
liáng yù lìng liǎng jūn jiē fù
良玉、令两军皆覆。
zéi xíng zé shào tàn zhǐ zé xī mǎ chāo liáng
贼行则哨探，止则息马抄粮。
guān ài zhēn hòu bù míng fáng jūn huò yuǎn lí shù suǒ zéi chéng xì ér guò wú rén zhī jìng
关隘侦候不明，防军或远离戍所，贼乘隙而过无人之境。
sì chāng suì shōu zhǎn zhòng guāng shàng shū hé jié chūn shī shì
嗣昌遂收斩仲光，上疏劾捷春失事。
jié chūn shōu bīng è liáng shān
捷春收兵扼梁山。
shí dēng xiāng yǐ guī zhèng ér rǔ cái fù yǔ xiàn zhōng hé yǐ liáng shān hé shēn bù néng dù nǎi zì kāi xiàn xi zǒu dá zhōu
时登相已归正，而汝才复与献忠合，以梁山河深不能渡，乃自开县西走达州。
jié chūn tuì bǎo mián zhōu è fú jiāng
捷春退保绵州，扼涪江。
zéi jí zǒu xiàn jiàn zhōu suì qū guǎng yuán jiāng yóu jiàn dào rù hàn zhōng wèi qín bīng suǒ è nǎi fù zǒu bā xī
贼疾走，陷剑州，遂趋广元，将由间道入汉中，为秦兵所扼，乃复走巴西。
yīng yuán zhū jūn yāo zhī zǐ tóng zhàn xiǎo lì jì ér nǜ shǔ jiāng cáo zhì yào děng lì zhàn què zhī
应元诸军邀之梓潼，战小利，既而衄，蜀将曹志耀等力战却之。
xiáng jiàng zhāng yī chuān zhāng zǎi fú xiàn zhèn sǐ fú jiāng shī suì kuì zéi tú mián zhōu
降将张一川、张载福陷阵死，涪江师遂溃，贼屠绵州。
jié chūn guī chéng dū zéi bī chéng dū
捷春归成都，贼逼成都。
shí yī yuè dǎi jié chūn shǐ zhě zhì suì yǐ jūn shì fù dài zhě liáo dà hēng ér qù
十一月，逮捷春使者至，遂以军事付代者廖大亨而去。
jié chūn wéi rén qīng jǐn zhì shǔ yǒu huì zhèng
捷春为人清谨，治蜀有惠政。
shì mín kū sòng zhě zài dào zhōu bù dé xíng jìng zhú sàn guān qí
士民哭送者载道，舟不得行，竞逐散官旗。
shǔ wáng wèi shū jiù bù tīng
蜀王为疏救，不听。
chì xún àn yù shǐ qiǎn guān sòng jīng shī xià yù lùn sǐ
敕巡按御史遣官送京师，下狱论死。
jié chūn zhī bù kě tuō míng nián bā yuè yǎng yào sǐ yù zhōng
捷春知不可脱，明年八月仰药死狱中。
fú wáng shí fù guān zèng bīng bù yòu shì láng
福王时，复官，赠兵部右侍郎。
yú yīng guì zì èr jī dū chāng rén
余应桂，字二矶，都昌人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
lì zhī wǔ kāng lóng yán hǎi chéng sān xiàn
历知武康、龙岩、海澄三县。
chóng zhēn sì nián zhēng shòu yù shǐ
崇祯四年，征授御史。
hé hù bù shàng shū bì zì yán péng bǐ diàn shì dú juàn qǔ chén yú tài dì yī
劾户部尚书毕自严朋比，殿试读卷，取陈于泰第一。
yú tài zhě shǒu fǔ zhōu yán rú yīn yě
于泰者，首辅周延儒姻也。
hé yán rú nà sūn yuán huà cān diāo shòu yáng hè zhòng lù
劾延儒纳孙元化参、貂，受杨鹤重赂。
dì fāng juàn yán rú zé yīng guì
帝方眷延儒，责应桂。
wèi jǐ zéi xiàn dēng zhōu yuán huà bèi zhí yīng guì zài shū hé yán rú
未几，贼陷登州，元化被执，应桂再疏劾延儒。
dì nù biǎn sān zhì shì shì yīng guì yǐn jí guī
帝怒，贬三秩视事，应桂引疾归。
qī nián hái cháo chū àn hú guǎng jū shǒu chéng tiān
七年还朝，出按湖广，居守承天。
juān shú huán shí yú wàn mù zhuàng shì shàn chéng zhì qì zéi bù gǎn bī xiàn líng
捐赎锾十余万募壮士，缮城治器，贼不敢逼献陵。
dì wén ér jiā zhī
帝闻而嘉之。
qī mǎn mìng zài xún yī nián
期满，命再巡一年。
yí shú huán wàn wǔ qiān zhù lú xiàng shēng jūn xū ér zòu bào shǔ chéng shī shì jù yǐ shí wén
贻赎锾万五千助卢象升军需，而奏报属城失事，具以实闻。
dì yǐ shì zhī xún fǔ wáng mèng yǐn zhà ér yì xìn yīng guì
帝以是知巡抚王梦尹诈，而益信应桂。
qī mǎn mìng zài xún yī nián
期满，命再巡一年。
shí nián jí zhuó yīng guì yòu qiān dū yù shǐ dài mèng yǐn
十年，即擢应桂右佥都御史，代梦尹。
dàng shì shí zhū jiān sī yuán jì xián bāo fèng qǐ gāo dòu shū bèi yǐ xuē píng hú nán qún zéi ér jiāng běi zéi shì rì chì zhū jiāng suī zòu jié bù néng dà chuàng yě
当是时，诸监司袁继咸、包凤起、高斗枢辈已削平湖南群贼，而江北贼势日炽，诸将虽奏捷，不能大创也。
dì mìng xióng wén càn wèi zǒng lǐ wén càn zhǔ fǔ
帝命熊文灿为总理，文灿主抚。
míng nián jiàng qí qú liú guó néng zhāng xiàn zhōng
明年，降其渠刘国能、张献忠。
mǎ jìn zhōng xi zǒu tóng guān mǎ guāng yù hè yī lóng li wàn qìng shùn yì wáng jiǔ tiáo lóng zhòng shí yú wàn cuì má chéng huáng ān
马进忠西走潼关，马光玉、贺一龙、李万庆、顺义王、九条龙众十余万萃麻城、黄安。
yīng guì yù jiàng guāng yù yī lóng wèi zhì ér qiǎn jiàng jī shùn tiān wáng děng yú huáng fú diàn zéi suì zǒu huáng ān
应桂谕降光玉、一龙，未至，而遣将击顺天王等于黄福店，贼遂走黄安。
huì wén càn zhì má chéng yīng guì qǐng xié jī bù cóng
会文灿至麻城，应桂请协击，不从。
zéi fù dōng zǒu jiāng běi wèi zuǒ liáng yù suǒ è zhé ér zǒu guǎng jì qí shuǐ
贼复东走江北，为左良玉所遏，折而走广济、蕲水。
wén càn xí zhū dào bīng hé jī zéi yú chá shān zéi yì yú yīng guì suǒ fēn dì wén càn suì hé qí hòu qī wù jūn
文灿檄诸道兵合击贼于茶山，贼逸于应桂所分地，文灿遂劾其后期误军。
bīng bù shàng shū yáng sì chāng yǐ yīng guì céng hé qí fù hè yě zòu dǎi zhī
兵部尚书杨嗣昌以应桂曾劾其父鹤也，奏逮之。
yīng guì nǎi chén fǔ jiǎo shǐ mò bái jǐ wú zuì ér dǐ wén càn yán
应桂乃陈抚剿始末，白己无罪，而诋文灿，言：
zhēng yuè chū yì fǔ liú guó néng qí dǎng li wàn qìng děng zhū dà zéi jǐn zǒu bì yáng zǎo yáng
正月初，议抚刘国能，其党李万庆等诸大贼尽走泌阳、枣阳。
shí wén càn liáng yù bìng zài dé ān
时文灿、良玉并在德安。
chén yǐ wéi bīng shì fāng shèng yí chéng cǐ zhuī jiǎo ér wén càn tiáo liáng yù zhū jūn jǐn fù xìn yáng jiǎo mǎ jìn zhōng
臣以为兵势方盛，宜乘此追剿，而文灿调良玉诸军尽赴信阳剿马进忠。
chén wèi jìn zhōng xiǎo kòu shèng zhī bù wǔ wén càn bù tīng
臣谓进忠小寇，胜之不武，文灿不听。
zì cǐ jī yī shī zéi zǒu xi ér wén càn dōng zhì zhāng xiàn zhōng gōng xiàn gǔ chéng yǐ yào fǔ li wàn qìng wǔ bù shōu yú jìn shì fù zhèn
自此机一失，贼走西，而文灿东，致张献忠攻陷谷城以要抚，李万庆五部收余烬，势复振。
ér yù chu zhī huàn suì zì wén càn zhī bì jiàn yí zhī yǐ
而豫、楚之患，遂自文灿之愎谏贻之矣。
dài zéi xi kuì zhī hòu zhē shì shàng wén wàng bào zhǎn jí
迨贼西溃之后，遮饰上闻，妄报斩级。
qí zì shì suǒ cháng wéi huǒ pào huǒ gōng jīng guò zhōu xiàn yòng fu zhì bā bǎi sǐ wáng zài dào wèi jiàn qí yī shì yě
其自恃所长惟火炮火攻，经过州县用夫至八百，死亡载道，未见其一试也。
qiě wén càn bàn zéi zhī cè yuē xiān fǔ hòu jiǎo
且文灿办贼之策曰“先抚后剿”。
nǎi chá shān bù xiào má chéng yòu bù xiào dì jiàn zhāo fǔ zhī qí luò yì yú dào
乃茶山不效，麻城又不效，第见招抚之旗络绎于道。
yī qiǎn shǐ zhāo hè yī lóng ér shǐ zhě bèi shā
一遣使招贺一龙，而使者被杀；
yī qiǎn shǐ zhāo li wàn qìng ér kuì yán jiāo yùn yú ròu yǔ tōng shì zéi fǎn yīn zhī fén lüě wèi jiàn yī zéi guī shùn yě
一遣使招李万庆，而馈盐椒运鱼肉与通市，贼反因之焚掠，未见一贼归顺也。
tiān xià yǒu rú shì fǔ fǎ hu
天下有如是抚法乎！
qí yī qiè jūn xū xī qǔ yú suǒ lì zhī yǒu sī míng yuē jiè bàn zhì chéng shì kōng xū jié yí jìn jué
其一切军需，悉取于所历之有司，名曰“借办”，致城市空虚，孑遗尽绝。
sān yuè zhì má chéng mín bù kān yín lüě yù fén qí shǔ shǐ liàng qiàng ér zǒu
三月至麻城，民不堪淫掠，欲焚其署，始踉跄而走。
má chéng wén càn xù jiā yě qī lǐ rú shì yú kě zhī yǐ
麻城，文灿婿家也，戚里如是，余可知矣。
sān yuè zài qí shuǐ qí bīng shā xiāng mín bào jié mín jiā huán kū jìng bù gǎn zhì yī bīng
三月在蕲水，其兵杀乡民报捷，民家环哭，竟不敢治一兵。
qí shuǐ wén càn jiā yuán yě xiāng lǐ rú shì yú kě zhī yǐ
蕲水，文灿家园也，乡里如是，余可知矣。
shì yǐ jié bào rì zhāng kòu shì yù chì
是以捷报日张，寇势愈炽。
shí sān jiā zhī zéi róu lìn nán yáng rǔ níng rú lǚ wú rén zhī jìng
十三家之贼蹂躏南阳、汝宁，如履无人之境。
wén càn zhù wǎn rǔ yǐ jiǔ diào dù bù wén tiān xià yǒu rú shì jiǎo fǎ hu
文灿驻宛、汝已久，调度不闻，天下有如是剿法乎！
xiàn zhōng zài gǔ chéng zhāo nà wáng mìng mǎi mǎ zhì qì rén rén zhī qí pǒ cè
献忠在谷城招纳亡命，买马置器，人人知其叵测。
wén càn gù yù jiè zhī wèi qián máo qiǎn guān diào zhī fēi wéi bù yīng fù liú jiě xiǎng zhī guān qiú zǒng bīng hú guǎng
文灿顾欲借之为前茅，遣官调之，非惟不应，复留解饷之官，求总兵湖广。
jīn yǐ zào fú qiáo kuà hàn shuǐ yǐ
今已造浮桥跨汉水矣。
wén càn qián jì kuā zhāng ér xù gōng hòu fù yǎn nì ér bù bào kě bù wèi zhī qī jūn hu
文灿前既夸张而叙功，后复掩匿而不报，可不谓之欺君乎！
yǐ zǒng lǐ zhī dà bǐng bì zhī diān juě zhī mào fū chén bù zhī qí kě yě
以总理之大柄畀之颠蹶之耄夫，臣不知其可也。
dì bù nà
帝不纳。
dǎi zhì xià yù
逮至，下狱。
chū yīng guì yí shū wén càn yán xiàn zhōng bì fǎn kě xiān wèi fā tú zhī
初，应桂贻书文灿，言献忠必反，可先未发图之。
qí shū wèi xiàn zhōng luó zhě suǒ de xiàn zhōng téng dié yún yáng xún fǔ dài dōng mín yán fǔ jūn yù shā wǒ dōng mín wén zhī wén càn wén càn zài jiū yīng guì
其书为献忠逻者所得，献忠腾牒郧阳巡抚戴东旻，言“抚军欲杀我”，东旻闻之文灿，文灿再纠应桂。
yīng guì zài shū biàn dì yì bù nà
应桂再疏辨，帝亦不纳。
yīng guì jìng qiǎn shù
应桂竟遣戍。
wú hé xiàn zhōng guǒ fǎn tíng chén jiāo zhāng jiàn yīng guì
无何，献忠果反，廷臣交章荐应桂。
shí liù nián qǐ yīng guì bīng bù yòu shì láng
十六年，起应桂兵部右侍郎。
shí yuè tóng guān xiàn dì zhào wèn dà chén
十月，潼关陷，帝召问大臣。
chén yǎn yán zéi rù guān zhōng bì liàn zǐ nǚ yù bó yóu hǔ rù xiàn jǐng
陈演言：“贼入关中，必恋子女玉帛，犹虎入陷阱。
yīng guì huà zhī yuē zhuàng shì jiàn mǎ xián chū guān xi
”应桂叱之曰：“壮士健马咸出关西。
zéi de zhī bì cháng qū héng xíng dà chén ān dé miàn màn
贼得之，必长驱横行，大臣安得面谩！
yǎn gǔ lì shī sè
”演股栗失色。
shí yī yuè dū shī sūn chuán tíng zhàn mò mìng yīng guì jiān yòu qiān dū yù shǐ wǎng dài zhī
十一月，督师孙传庭战殁，命应桂兼右佥都御史往代之。
yīng guì yǐ wú bīng wú xiǎng rù jiàn dì ér qì
应桂以无兵无饷，入见帝而泣。
dì dàn qiǎn jīng jūn qiān rén hù xíng gěi yù yòng yín wàn liǎng yín huā sì bǎi yín pái èr bǎi mǎng bì èr bǎi zá bì bèi zhī wèi jūn qián shǎng gōng zhī yòng ér yǐ
帝但遣京军千人护行，给御用银万两、银花四百、银牌二百、蟒币二百、杂币倍之，为军前赏功之用而已。
yīng guì jì shòu mìng rì yè bēi yí jiāng zhì shān xī zé wěi guān chōng chì qūn xún bù dé qián
应桂既受命，日夜悲疑，将至山西，则伪官充斥，逡巡不得前。
dì zé yǐ dòu liú duó zhí mìng xīn zhuó shǎn xī xún fǔ li huà xī dài zhī huà xī yì bù néng jìn yě
帝责以逗遛，夺职，命新擢陕西巡抚李化熙代之，化熙亦不能进也。
wèi jǐ jīng shī xiàn
未几，京师陷。
yīng guì jiā jū bù chū
应桂家居不出。
jiǔ zhī sǐ yú nán
久之，死于难。
gāo dòu shū zì xiàng xiān yín rén
高斗枢，字象先，鄞人。
chóng zhēn yuán nián jìn shì
崇祯元年进士。
shòu xíng bù zhǔ shì
授刑部主事。
zuò yì xún fǔ gěng rú qǐ yù yǔ tóng liè sì rén xià zhào yù
坐议巡抚耿如杞狱，与同列四人下诏狱。
xún fù guān jìn yuán wài láng
寻复官，进员外郎。
wǔ nián qiān jīng zhōu zhī fǔ
五年，迁荆州知府。
jiǔ zhī zhuó cháng shā bīng bèi fù shǐ
久之，擢长沙兵备副使。
chu jùn zhī zài hú běi zhě jǐn lí zéi huò shì qiě jí hú nán lín lán hú xiāng jiān tǔ kòu fēng qǐ
楚郡之在湖北者，尽罹贼祸，势且及湖南，临、蓝、湖、湘间土寇蜂起。
cháng shā zhǐ lǎo ruò wèi zú wǔ bǎi yòu qiǎn èr bǎi shù yōu xiàn chéng kù zhì dié jǐn pǐ
长沙止老弱卫卒五百，又遣二百戍攸县，城库雉堞尽圮。
dòu shū zhì jiàn fēi lóu sì shí dà xiū shǒu jù
斗枢至，建飞楼四十，大修守具。
lín lán zéi sōu èr bǎi yú yóu héng xiāng dǐ chéng xià xiāng jù shí yú rì nǎi què qù zhuǎn gōng yuán zhōu
临、蓝贼艘二百余，由衡、湘抵城下，相拒十余日乃却去，转攻袁州。
qiǎn dū sī chén shàng cái niè qí hòu zéi yì jiě qù
遣都司陈上才蹑其后，贼亦解去。
xún jī shā luàn zéi liú gāo fēng děng fǔ dìng yú zhòng
寻击杀乱贼刘高峰等，抚定余众。
zhào lù qí gōng
诏录其功。
xún fǔ chén ruì mó dà zhēng lín lán kòu dòu shū dāng nán miàn dà xiǎo shí yú zhàn zéi jǐn píng
巡抚陈睿谟大征临、蓝寇，斗枢当南面，大小十余战，贼尽平。
zhào lài yín bì
诏赉银币。
shí sì nián liù yuè jìn àn chá shǐ yí shǒu yún yáng
十四年六月进按察使，移守郧阳。
yún bèi kòu qiě shí zài shǔ yì yǒu liù jū mín bù sì qiān shù bǎi lǐ jīng zhēn
郧被寇且十载，属邑有六，居民不四千，数百里荆榛。
fǔ zhì wáng yǒng zuò yǐ xiāng yáng jí yí shī zhèn zhī
抚治王永祚以襄阳急，移师镇之。
dòu shū zhì fu liù rì zhāng xiàn zhōng zì shǎn yǐn ér dōng
斗枢至甫六日，张献忠自陕引而东。
dòu shū yǔ zhī fǔ xú qǐ yuán qiǎn yóu jī wáng guāng ēn jí dì guāng xìng fēn è zhī zhàn pín jié zéi bù gǎn fàn
斗枢与知府徐启元遣游击王光恩及弟光兴分扼之，战频捷，贼不敢犯。
guāng ēn zhě jūn zhōu jiàng qú xiǎo qín wáng yě
光恩者，均州降渠小秦王也。
chū yǔ zhāng xiàn zhōng luō rǔ cái bèi wèi zéi xiàn zhōng rǔ cái jiàng ér fù pàn jūn zhōu wǔ yíng jù jiàn tǎo zì yí
初与张献忠、罗汝才辈为贼，献忠、汝才降而复叛，均州五营惧见讨自疑。
yòu yǐ xiàn zhōng qiáng lǜ wèi suǒ bìng guāng ēn liǎn zhòng jù yào hài yǐ jù xiàn zhōng
又以献忠强，虑为所并，光恩敛众据要害以拒献忠。
jū jiǔ zhī nǎi yǒu shāo shāo yáng qù zhě guāng ēn yì qù yǐ ér fù jiàng
居久之，乃有稍稍飏去者，光恩亦去，已而复降。
guāng ēn shàn yòng qí xià xià yì lè wèi zhī yòng
光恩善用其下，下亦乐为之用。
dòu shū chá qí chéng zhāo rù jùn shǒu
斗枢察其诚，招入郡守。
dàng shì shí dòu shū qǐ yuán shàn móu guāng ēn shàn zhàn yún chéng wēi ér fù quán
当是时，斗枢、启元善谋，光恩善战，郧城危而复全。
shí wǔ nián dōng lǐ zì chéng xiàn xiāng yáng jūn zhōu gōng yún yáng sì rì ér qù
十五年冬，李自成陷襄阳、均州，攻郧阳四日而去。
míng nián chūn fù lái gōng shí yú rì bù kè nǎi tuì tún yáng xī
明年春，复来攻，十余日不克，乃退屯杨溪。
wǔ yuè dòu shū zhào yóu jī liú tiáo yuán rù chéng xún rì jiān shā zéi sān qiān yú
五月，斗枢召游击刘调元入城，旬日间杀贼三千余。
zì chéng jiāng lái gōng zú bù kè ér qù
自成将来攻，卒不克而去。
nǎi lìng guāng ēn fù jūn zhōu tiáo yuán xià guāng huà gōng lǜ jiàng shì fù gǔ chéng
乃令光恩复均州，调元下光化，躬率将士复谷城。
jiāng xí xiāng yáng wén sūn chuán tíng bài xuán shī jūn zhōu fù wèi zéi yǒu
将袭襄阳，闻孙传庭败，旋师，均州复为贼有。
shí qī nián zhēng yuè zì chéng qiǎn jiàng lù yīng biāo děng yǐ sān wàn rén gōng yún
十七年正月，自成遣将路应标等以三万人攻郧。
dòu shū qiǎn rén rù jūn zhōu shāo qí xù jī zéi fá shí ér tuì
斗枢遣人入均州，烧其蓄积，贼乏食而退。
dàng shì shí hú nán běi shí sì jùn jiē xiàn dú yún zài
当是时，湖南、北十四郡皆陷，独郧在。
zì shí wǔ nián dōng fǔ zhì wáng yǒng zuò bèi dǎi lián mìng li qián dé guō jǐng chāng dài zhī lù jué bù néng zhì zhōng cháo wèi yún yǐ xiàn bù fù shè fǔ zhì
自十五年冬抚治王永祚被逮，连命李乾德、郭景昌代之，路绝不能至，中朝谓郧已陷，不复设抚治。
shí liù nián xià dòu shū shàng qǐng bīng shū shǐ zhī yún cún zhòng yì jí rèn dòu shū
十六年夏，斗枢上请兵疏，始知郧存，众议即任斗枢。
ér chén yǎn yǔ zhī yǒu xì nǎi zhuó qǐ yuán yòu qiān dū yù shǐ rèn zhī jiā dòu shū tài pú shǎo qīng lù zǔ yì bù néng dá
而陈演与之有隙，乃擢启元右佥都御史任之，加斗枢太仆少卿，路阻亦不能达。
shì nián èr yuè cháo yì shè hàn zhōng xún fǔ jiān dū chuān běi jūn wu zhuó dòu shū yòu fù dōu yù shǐ yǐ wǎng cháo mìng yì bù dá
是年二月，朝议设汉中巡抚，兼督川北军务，擢斗枢右副都御史以往，朝命亦不达。
zhì sān yuè shǐ wén tài pú zhī mìng jí yǐ jūn shì fù qǐ yuán
至三月始闻太仆之命，即以军事付启元。
qī yuè ér běi dōu biàn wén bìng wén hàn zhōng zhī mìng de yǐ shī bù kě wǎng
七月而北都变闻，并闻汉中之命，地已失，不可往。
fú wáng lì yí dòu shū xún fǔ hú guǎng dài hé téng jiāo
福王立，移斗枢巡抚湖广，代何腾蛟。
fù yǐ dào lù bù tōng gǎi yòng wáng jì dòu shū jiē bù wén yě
复以道路不通，改用王骥，斗枢皆不闻也。
guó biàn hòu shù nián zú
明朝亡国后几年斗枢才去世。
qǐ yuán guāng ēn yì jiē yǐ gōng míng zhōng
启元、光恩亦皆以功名终。
zhāng rèn xué ān yuè rén tiān qǐ wǔ nián jìn shì
张任学，安岳人，天启五年进士。
shòu tài yuán zhī xiàn yǐ cái diào yú cì
授太原知县，以才调榆次。
chóng zhēn sì nián jǔ zhì xíng zhuó yì rù wèi yù shǐ
崇祯四年，举治行卓异入为御史。
chén shǔ zhōng sī shuì cuī kē sòng yù sān dà kǔ dì wèi chì xíng
陈蜀中私税、催科、讼狱三大苦，帝为饬行。
chū shì liǎng zhè yán fǎ shù tiáo zòu lì bì
出视两浙盐法，数条奏利弊。
bā nián liú zéi xiàn fèng yáng zhào dǎi xún àn wú zhèn yīng mìng rèn xué wǎng dài
八年，流贼陷凤阳，诏逮巡按吴振缨，命任学往代。
hái cháo fù àn hé nán jiān jūn tǎo zéi
还朝，复按河南，监军讨贼。
shí qún dào zòng héng ér zhū jiāng suō nǜ bù gǎn jī
时群盗纵横，而诸将缩朒不敢击。
rèn xué kǎi rán yuē shì bù cí nán chén zhí yě
任学慨然曰：“事不辞难，臣职也。
zéi shì rú cǐ wǒ bèi kě yōng róng zuò zhèn yé
贼势如此，我辈可雍容坐镇耶！
shí yī nián èr yuè suì shàng shū jí dǐ zhū jiāng
”十一年二月，遂上疏极诋诸将。
qǐng yì wǔ jiē qīn zhí gàn gē wèi guó píng zéi
请易武阶，亲执干戈，为国平贼。
dì zhuàng zhī xià lì bīng èr bù jí dū chá yuàn yì
帝壮之，下吏、兵二部及都察院议。
zhū chén yǐ wén lì wú gǎi wǔ zhí zhě qǐng réng yǐ jiān jūn yù shǐ jiān zǒng bīng shì
诸臣以文吏无改武职者，请仍以监军御史兼总兵事。
dì bù cóng mìng shòu shǔ dū du qiān shì wèi hé nán zǒng bīng guān
帝不从，命授署都督佥事，为河南总兵官。
hé nán jiù wú zǒng bīng zuǒ liáng yù chén yǒng fú bìng yǐ kè bīng bèi yuán jiǎo zhì shì dà jiàng tè shè ér huī xià wú yī guān bīng bù nǎi yǐ shǔ zhèn xǔ dìng guó bīng shòu zhī shǐ cān jiāng luō dài wèi zhōng jūn
河南旧无总兵，左良玉、陈永福并以客兵备援剿，至是大将特设，而麾下无一官，兵部乃以署镇许定国兵授之，使参将罗岱为中军。
dài jiàn jiàng lǚ zhe zhàn gōng rèn xué yǐ yǐ zì qiáng
岱，健将，屡著战功，任学倚以自强。
shí xióng wén càn zhuān zhǔ fǔ liú guó néng zhāng xiàn zhōng jù jiàng luō rǔ cái mǎ jìn zhōng li wàn qìng děng lìn zhōng yuán rú gù
时熊文灿专主抚，刘国能、张献忠俱降，罗汝才、马进忠、李万庆等躏中原如故。
hé nán rén jù wù bì zì bǎo zhě shù shí zéi xī cuī pò zhī jù xī xiàn guāng zhōu zhé rén tóu rǔ shuǐ shuǐ wèi chì rèn xué bù néng dà chuàng yě
河南人据坞壁自保者数十，贼悉摧破之，踞息县、光州，磔人投汝水，水为赤，任学不能大创也。
jìn zhōng shì shuāi yáng qiú fǔ wén càn jí xún fǔ cháng dào lì xǔ zhī chéng jiàn yì qù
进忠势衰，佯求抚，文灿及巡抚常道立许之，乘间逸去。
shì wén rèn xué yǔ wén càn dào lì bìng juān zhì
事闻，任学与文灿、道立并镌秩。
qī yuè rèn xué dū dài děng fù luó shān hé zuǒ liáng yù jūn jī rǔ cái wàn qìng jí zǐ wēi xīng shùn yì wáng dà bài zhī zhuī bēn wǔ shí lǐ zhǎn shǒu yī qiān sì bǎi yǒu jī huò hēi hǔ láng mǎn tiān xīng zéi bēn suì píng
七月，任学督岱等赴罗山，合左良玉军击汝才、万庆及紫微星、顺义王，大败之，追奔五十里，斩首一千四百有奇，获黑虎狼、满天星，贼奔遂平。
jiǔ yuè jìn zhōng kòu kāi fēng zhì wǎ zǐ pō
九月，进忠寇开封，至瓦子坡。
dài fèn jī zéi jǐn qì zī zhòng dùn rù dà wěi shān huò qí qī zǐ
岱奋击，贼尽弃辎重遁入大隗山，获其妻子。
qí dōng jīng shī jiè yán rèn xué rù wèi dào yè wén càn yán xiàn zhōng láng zǐ yě xīn zhōng wèi guó huàn wǒ yǐ qín wáng wèi míng chū qí bù yì kě lì fù yě
其冬，京师戒严，任学入卫，道谒文灿，言：“献忠狼子野心，终为国患，我以勤王为名，出其不意，可立缚也。
wén càn bù néng yòng
”文灿不能用。
dǐ jī nán yǒu zhào què hái
抵畿南，有诏却还。
xún fǔ dào lì tiáo liáng yù bīng yú shǎn zhōu zéi chéng lú shì xū dùn rù nèi xiāng xī chuān wéi wén càn suǒ hé
巡抚道立调良玉兵于陕州，贼乘卢氏虚，遁入内乡、淅川，为文灿所劾。
míng nián chú dào lì míng rèn xué yì juān yī zhì
明年除道立名，任学亦镌一秩。
yóu jī sòng huái zhì dū sī kǒng dào xìng zài pò zéi chén zhōu bù jiàng wáng yìng lóng yóu zhī lóng děng pò zéi xiāng chéng wǔ zhàn jiē shèng
游击宋怀智、都司孔道兴再破贼陈州，部将王应龙、尤之龙等破贼襄城，五战皆胜。
fù jiāng dài yǔ yìng lóng huái zhì děng fù pò zéi yè xiàn shí rì zòu bā jié dì zhào suǒ sī hé shí
副将岱与应龙、怀智等复破贼叶县，十日奏八捷，帝诏所司核实。
yǐ yòu cuò zéi yù zhōu
已，又挫贼裕州。
ér shì shí zǒng bīng sūn yīng yuán huáng de gōng tǒng jīng jūn tǎo zéi lǚ zòu dà jié
而是时总兵孙应元、黄得功统京军讨贼，屡奏大捷。
kǎi xuán lù gōng rèn xué yì xù fù èr zhì
凯旋录功，任学亦叙复二秩。
xún yǔ zuǒ liáng yù chén hóng fàn cù li wàn qìng yú nèi xiāng
寻与左良玉、陈洪范蹙李万庆于内乡。
wàn qìng fāng jiàng xiàn zhōng yǐ pàn wén càn jǐn diào hé nán jūn yuán jiǎo dú rèn xué liú rǔ nán
万庆方降，献忠已叛，文灿尽调河南军援剿，独任学留汝南。
chuān guì zǒng dū li ruò xīng lùn wén càn zhǔ fǔ zhī miù qǐng fù rèn xué yuán guān shè xíng dà jiàng dū chá jūn shì
川贵总督李若星论文灿主抚之谬，请复任学原官，摄行大将，督察军事。
bù cóng
不从。
qī yuè xiàn zhōng hé rǔ cái zì fáng xiàn xi zǒu dài xié liáng yù zhuī zhī
七月，献忠合汝才自房县西走，岱偕良玉追之。
liáng yù lìng dài wèi qián fēng jǐ suí qí hòu
良玉令岱为前锋，己随其后。
zhì luō quǎn yīng shān jūn fá shí
至罗犭英山，军乏食。
zéi fú bīng yào hài dài yǔ fù jiāng liú yuán jié gǔ yǒng zhí shàng fú sì qǐ
贼伏兵要害，岱与副将刘元捷鼓勇直上，伏四起。
dài mǎ zú guà yú téng chōu dāo duàn zhī jué ér fù jìn nǎi qì mǎ bù dòu jiǔ zhī shǐ jǐn xiàn yú zéi liáng yù jūn yì dà bài
岱马足挂于藤，抽刀断之，蹶而复进，乃弃马步斗，久之矢尽，陷于贼，良玉军亦大败。
shì wén rèn xué zuò chǐ zhí
事闻，任学坐褫职。
shí wǔ nián yán guān qǐng qǐ fèi rèn xué yǔ yān wèi jí yòng ér zú
十五年，言官请起废，任学与焉，未及用而卒。
zàn yuē liú zéi zhī sì dú yě huò shǐ yú yáng hè chéng yú chén qí yú ér chì yú xióng wén càn dīng qǐ ruì
赞曰：流贼之肆毒也，祸始于杨鹤，成于陈奇瑜，而炽于熊文灿、丁启睿。
rán liàn guó shì zhèng chóng jiǎn xiān lí qí fá ér shào jié chūn yú yīng guì yì huò sǐ huò shù
然练国事、郑崇俭先罹其罚，而邵捷春、余应桂亦或死或戍。
jiāng chǎng zé jiǎo fǔ guāi fāng miào táng zé shǎng fá bù dàng fèn shī wán kòu zéi shì rì zhāng wèi fēi rén móu bù zāng shí shǐ zhī rán hu
疆场则剿抚乖方，庙堂则赏罚不当，偾师玩寇，贼势日张，谓非人谋不臧实使之然乎！