fu zōng lóng wāng qiáo nián zhāng guó qīn děng yáng wén yuè fu rǔ wèi děng sūn chuán tíng
傅宗龙汪乔年(张国钦等) 杨文岳(傅汝为等) 孙传庭
fu zōng lóng zì zhòng lún kūn míng rén
傅宗龙，字仲纶，昆明人。
wàn lì sān shí bā nián jìn shì
万历三十八年进士。
chú tóng liáng zhī xiàn diào bā xiàn xíng qǔ rù wèi hù bù zhǔ shì
除铜梁知县，调巴县，行取，入为户部主事。
jiǔ zhī shòu yù shǐ
久之，授御史。
tiān qǐ yuán nián liáo yáng pò dì xià mù bīng zhī lìng zōng lóng qǐng xíng
天启元年，辽阳破，帝下募兵之令，宗龙请行。
yī yuè yú de jīng zú wǔ qiān
一月余，得精卒五千。
míng nián ān bāng yàn fǎn wéi guì yáng tǔ kòu fēng qǐ
明年，安邦彦反，围贵阳，土寇蜂起。
qǐng fā tǎng jīn jì diān jiàng shì kāi jiàn chāng tōng yóu shǔ rù diān zhī lù bié shè piān yuán xún fǔ ba hú guǎng tuì qiè zǒng bīng xuē lái yǔn
请发帑金济滇将士，开建昌，通由蜀入滇之路，别设偏沅巡抚，罢湖广退怯总兵薛来允。
dì duō cǎi nà zhī
帝多采纳之。
yòu shàng shū zì qǐng tǎo zéi yán wèi wǔ dìng xún diān huàn zhě dōng chuān tǔ qiú lù qiān zhōng
又上疏自请讨贼，言：“为武定、寻甸患者，东川土酋禄千钟。
wèi zhān yì luó píng huàn zhě zéi fù shè kē jí qí dǎng li xián bèi
为沾益、罗平患者，贼妇设科及其党李贤辈。
gōng wéi pǔ ān wèi diān qián mén hù huàn zhě lóng wén zhì qī jí qí dǎng yǐn èr
攻围普安，为滇、黔门户患者，龙文治妻及其党尹二。
kùn ān nán jù guān suǒ lǐng zhě shā guó zhēn jí luō yīng kuí bèi
困安南，据关索岭者，沙国珍及罗应魁辈。
kùn wū sā zhě ān xiào liáng
困乌撒者，安效良。
chén jiē xī qí shēng píng fēi chén dí
臣皆悉其生平，非臣敌。
chén yuàn yǐ sì chuān xún àn jiān guì zhōu jiān jūn miè cǐ qún chǒu
臣愿以四川巡按兼贵州监军，灭此群丑。
dì dà xǐ xià suǒ sī yì
”帝大喜，下所司议。
huì zōng lóng yǐ jí guī bù guǒ xíng
会宗龙以疾归，不果行。
sì nián zhēng yuè guì zhōu xún fǔ wáng sān shàn wèi jiàng zéi chén qí yú suǒ dài bài mò
四年正月，贵州巡抚王三善为降贼陈其愚所绐，败殁。
qí xià jí jiā qǐ zōng lóng xún àn qí de jiān jiān jūn
其夏即家起宗龙巡按其地，兼监军。
chū bù xí diān fǔ mǐn hóng xué yuán qián yǐ bù néng guò pán jiāng ér zhǐ
初，部檄滇抚闵洪学援黔，以不能过盘江而止。
zōng lóng jì bèi mìng hóng xué lìng cān zhèng xiè cún rén cān jiāng yuán shàn jí tǔ guān pǔ míng shēng shā rú yù děng yǐ bīng wǔ qiān sòng zhī
宗龙既被命，洪学令参政谢存仁、参将袁善及土官普名声、沙如玉等以兵五千送之。
zōng lóng zhí dù pán jiāng zhàn qiě xíng kòu xī pò
宗龙直渡盘江，战且行，寇悉破。
nǎi xiè qiǎn cún rén shàn yǐ míng shēng děng tǔ bīng qī bǎi rén rù guì yáng qín zhǎn qí yú jūn mín dà kuài
乃谢遣存仁、善，以名声等土兵七百人入贵阳，擒斩其愚，军民大快。
zōng lóng jǐn zhī qián zhōng yào hài jí tǔ qiú nì shùn jiàng shì yǒng qiè
宗龙尽知黔中要害及土酋逆顺，将士勇怯。
xún fǔ cài fù yī yǐ xìn zhī qǐng chì zōng lóng zhuān lǐ jūn wù shè zhōng jūn qí gǔ pí jiàng yǐ xià tīng shǎng fá kě zhī
巡抚蔡复一倚信之，请敕宗龙专理军务，设中军旗鼓，裨将以下听赏罚，可之。
zōng lóng nǎi tiáo shàng fāng lüè yòu bèi chén qián zhōng jiān kǔ qǐng dà fā xiǎng jīn yì bào kě
宗龙乃条上方略，又备陈黔中艰苦，请大发饷金，亦报可。
chū sān shàn lìng jiān jūn dào chén jié zhì zhū jiāng wén wǔ bù hé jìn tuì qiān zhì
初，三善令监军道臣节制诸将，文武不和，进退牵制。
zōng lóng fǎn qí suǒ wèi lìng jiān jūn gěi chú liáng hé gōng zuì bù dé zhuān jìn zhǐ
宗龙反其所为，令监军给刍粮，核功罪，不得专进止。
yóu shì zhū jiāng yòng mìng lián pò zéi wāng jiā chōng jiǎng yì zhài zhí dǐ zhī jīn
由是诸将用命，连破贼汪家冲、蒋义寨，直抵织金。
wǔ nián zhēng yuè zǒng lǐ lǔ qīn bài jì yú lù guǎng hé
五年正月，总理鲁钦败绩于陆广河。
zōng lóng shàng yán bù hé diān shǔ zé qián bù néng píng zéi
宗龙上言：“不合滇、蜀，则黔不能平贼；
bù zhuān zǒng dū rèn zé bù néng hé diān shǔ bīng
不专总督任，则不能合滇、蜀兵。
qǐng zhào hái zhū xiè yuán yǐ fù yī jiān dū sì chuān kāi fǔ zūn yì ér yí shǔ fǔ zhù yǒng níng diān fǔ zhù zhān yì qián fǔ zhù lù guǎng yuán fǔ zhù piān qiáo sì miàn bìng jìn fā xiǎng èr bǎi wàn jīn gěi zhī
请召还朱燮元，以复一兼督四川，开府遵义，而移蜀抚驻永宁，滇抚驻沾益，黔抚驻陆广，沅抚驻偏桥，四面并进，发饷二百万金给之。
gèng shè qián shǔ xún fǔ
更设黔、蜀巡抚。
dì yǐ fù yī xīn bài lìng jiě guān jí yǐ xiè yuán dài ér mìng yǐn tóng gāo fǔ shǔ wáng jiān fǔ qián yuán fǔ mǐn mèng de yí zhèn yī rú zōng lóng yì
”帝以复一新败，令解官，即以燮元代，而命尹同皋抚蜀，王瑊抚黔，沅抚闵梦得移镇，一如宗龙议。
lù guǎng bài hòu zhū miáo fù chǔn dòng
陆广败后，诸苗复蠢动。
fù yī zōng lóng móu tǎo pò wū sù luó sī zhǎng tián zhū pàn miáo dà pò píng yuè zéi huǐ qí zhài bǎi qī shí zéi dǎng jiàn gū
复一、宗龙谋，讨破乌粟、螺蛳、长田诸叛苗，大破平越贼，毁其砦百七十，贼党渐孤。
zōng lóng nǎi tiáo shàng tún shǒu cè yán
宗龙乃条上屯守策，言：
shǔ yǐ zhūn wèi shǒu qián zé dāng yǐ shǒu wèi zhūn
蜀以屯为守，黔则当以守为屯。
gài ān qiú tǔ dì bàn zài shuǐ wài yì liáo lóng zhòng cài miáo zhū zá zhǒng huǎn jí yǔ xiāng zhù
盖安酋土地半在水外，仡佬、龙仲、蔡苗诸杂种，缓急与相助。
zéi yǒu wài fān wǒ wú biān bì qián bīng suǒ yǐ fēn lì yù qū
贼有外藩，我无边蔽，黔兵所以分力愈诎。
chén wèi yǐ shǒu wèi zhūn zhě xiān fā bīng jù hé duó zéi suǒ shì
臣谓以守为屯者，先发兵据河，夺贼所恃。
rán hòu fǔ jiǎo zhū zhǒng suí dù kǒu dà xiǎo zhì dà xiǎo zhài shēn gōu gāo lěi zhì fēng dūn pào tái
然后抚剿诸种，随渡口大小，置大小寨，深沟高垒，置烽墩炮台。
xiǎo dù zé sāi yǐ mù shí shǐ yī sù bù rù shuǐ nèi yī zéi bù chū shuǐ wài zéi wú rú wǒ hé
小渡则塞以木石，使一粟不入水内，一贼不出水外，贼无如我何。
yòu lìng yán hé bīng xí shuǐ zhàn dāng zéi gēng nòu shí pín chū qí bīng dù hé rǎo zhī
又令沿河兵习水战，当贼耕耨时，频出奇兵，渡河扰之。
zéi bù gǎn fù hé ér jū ér hòu wǒ kě yǐ yì zhūn yě
贼不敢附河而居，而后我可以议屯也。
zhūn zhī cè yǒu èr yī yuē qīng wèi suǒ yuán tián yī yuē gē nì zéi gù rǎng ér yǐ wèi suǒ zhī fǎ xíng zhī
屯之策有二：一曰清卫所原田，一曰割逆贼故壤，而以卫所之法行之。
gài qián bù huàn wú tián huàn wú rén
盖黔不患无田，患无人。
kè bīng jù sàn wú cháng bù néng jiǔ zhù mò ruò fǎng zǔ zhì jǐn jǔ tún tián yǐ shòu yǒu gōng yīn gōng dà xiǎo wèi guān gāo xià zì zhǐ huī zhì zǒng xiǎo qí bì yǐ yīng de tián wèi shì yè ér jìn qí sī mài mǎi
客兵聚散无常，不能久驻，莫若仿祖制，尽举屯田以授有功，因功大小，为官高下，自指挥至总、小旗，畀以应得田为世业，而禁其私卖买。
bù dài zhāo lái hù kǒu zì shí
不待招徕，户口自实。
chén suǒ wèi yǐ shǒu wèi zhūn zhě rú cǐ
臣所谓以守为屯者如此。
rán bīng dāng yòng sì wàn bā qiān rén xiǎng dāng suì bā shí yú wàn shí dāng yuè sān nián rú cǐ ér hòu zéi kě jǐn miè yě
然兵当用四万八千人，饷当岁八十余万，时当阅三年，如此而后贼可尽灭也。
bù yì cóng zhī
部议从之。
fù yī zú wáng jiān dài shì xī yǐ bàn
复一卒，王瑊代，事悉倚办。
zōng lóng nǎi jiàn jiǎn shuǐ wài nì dǎng jiāng dà xīng tún tián
宗龙乃渐剪水外逆党，将大兴屯田。
bāng yàn jù móu jū zhī liù nián sān yuè dà jǔ dù hé rù kòu
邦彦惧，谋沮之，六年三月，大举渡河入寇。
zōng lóng jī pò bāng yàn zhào guān zhūn zhǎn lǎo chóng tiān wēi míng dà zhe
宗龙击破邦彦赵官屯，斩老虫添，威名大著。
dàng shì shí dà shuài xīn wáng quán qián zhèn dòng xiè yuán yuǎn zài shǔ jiān yōng xū wèi fēi zōng lóng qián jǐ dài
当是时，大帅新亡，全黔震动，燮元远在蜀，瑊拥虚位，非宗龙，黔几殆。
zhào jiā tài pú shǎo qīng
诏加太仆少卿。
yōu guī
忧归。
chóng zhēn sān nián qǐ gù guān
崇祯三年起故官。
yòng sūn chéng zōng jiàn zhuó yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ shùn tiān
用孙承宗荐，擢右佥都御史，巡抚顺天。
wèi jǐ bài bīng bù yòu shì láng jiān qiān dū yù shǐ zǒng dū jì liáo bǎo dìng jūn wù
未几，拜兵部右侍郎兼佥都御史，总督蓟、辽、保定军务。
yòng xiǎo gù duó guān yǐ
用小故夺官矣。
jū jiǔ zhī shí nián shí yuè liú kòu dà rù shǔ xiàn shǔ sān shí yú zhōu xiàn dì fǔ bì ér sī zōng lóng yuē shǐ zōng lóng fǔ shǔ zéi ān zhì shì zāi
居久之，十年十月流寇大入蜀，陷蜀三十余州县，帝拊髀而思宗龙曰：“使宗龙抚蜀，贼安至是哉！
qù jí jiā qǐ zōng lóng
”趣即家起宗龙。
zōng lóng zhì shǔ dài wáng wéi zhāng yǔ zǒng bīng luō shàng wén yù què zéi
宗龙至蜀，代王维章与总兵罗尚文御却贼。
shí èr nián wǔ yuè yǐ yáng sì chāng jiàn zhào wèi bīng bù shàng shū qù shǔ
十二年五月，以杨嗣昌荐，召为兵部尚书，去蜀。
zōng lóng zì dìng qián luàn hòu fán shí yǒu sì nián zhé qǐ yòng yòng bù jiǔ zhé qiān qù
宗龙自定黔乱后，凡十有四年，辄起用，用不久辄迁去。
bā yuè zhì jīng rù jiàn dì
八月至京，入见帝。
zōng lóng wéi rén gāng zhí rèn qì bù néng cóng yú chéng yì
宗龙为人伉直任气，不能从谀承意。
dì fèn zhōng shū shī zhí sì chāng yǐ quán guǐ dé zhǔ zhī
帝愤中枢失职，嗣昌以权诡得主知。
zōng lóng pò zhōng chū rù jiàn jí yán mín qióng cái jìn
宗龙朴忠，初入见，即言民穷财尽。
dì pō rán zhī gù kěn yán bù yǐ suì fú rán yuē qīng dāng zhěng lǐ bīng shì ěr
帝颇然之，顾豤言不已，遂怫然曰：“卿当整理兵事尔。
jì tuì yǔ sì chāng yuē hé zāi
”既退，语嗣昌曰：“何哉？
zōng lóng shàn cè qián ér suǒ yán bēi bēi jiē tā rén tuò yú hé yě
宗龙善策黔，而所言卑卑，皆他人唾余，何也？
zì shì suǒ zòu qǐng duō zhōng gé
”自是所奏请，多中格。
xióng wén càn jì ba zōng lóng nǎi yán xiàng zhě zéi liú tū dōng xī sì chāng gù jiàn fēn jiǎo zhī cè
熊文粲既罢，宗龙乃言：“向者贼流突东西，嗣昌故建分剿之策。
jīn zé liú tū zhě gè zhǐ qí suǒ chén qǐng shōu shì xiǎn jié duǎn zhī xiào
今则流突者各止其所，臣请收势险节短之效。
zǒng lǐ zhǐ xiá chu yù qín dū jiān xiá sì chuān fèng dū jiān xiá ān qìng gè lǜ suǒ xiá fǔ zhèn qī shí èr yuè chéng gōng
总理止辖楚、豫，秦督兼辖四川，凤督兼辖安庆，各率所辖抚镇，期十二月成功。
yīn jiàn hú guǎng xún fǔ fāng kǒng zhào kān dài wén càn
”因荐湖广巡抚方孔召堪代文灿。
dì bù yòng yòng sì chāng dū shī
帝不用，用嗣昌督师。
sì chāng jì dū shī shàng zhāng qǐng bīng shí bù xī yīng hé zhōng shū bù rèn
嗣昌既督师，上章请兵食，不悉应，劾中枢不任。
zōng lóng yì hé sì chāng tú hào bì guó jiā bù néng bào xiào yǐ qì lìng tíng chén
宗龙亦劾嗣昌徒耗敝国家，不能报效，以气凌廷臣。
huì jì liáo zǒng dū hóng chéng chóu qǐng yòng liú zhào jī wèi tuán liàn zǒng bīng guān zhōng guān gāo qǐ qián yòu jiē zhào jī kuāng qiè zōng lóng bù jí fù
会蓟辽总督洪承畴请用刘肇基为团练总兵官，中官高起潜又揭肇基恇怯，宗龙不即覆。
dì suì fā nù zé yǐ kàng zhǐ lìng duì zhuàng
帝遂发怒，责以抗旨，令对状。
zòu shàng fù yǐ xì shì fēng jiāng xià lì
奏上，复以戏视封疆下吏。
fǎ sī nǐ shù biān bù xǔ yù zhì zhī sǐ
法司拟戍边，不许，欲置之死。
zài yù èr nián yǐ shí sì nián chūn sì chāng sǐ shàng shū chén xīn jiǎ jiàn qí cái dì wèi yǒu yǐ yīng yě liáng jiǔ yuē pò zhōng wú yǐ sù fù yòng zhī yi jìn sǐ lì
在狱二年矣，十四年春，嗣昌死，尚书陈新甲荐其才，帝未有以应也，良久曰：“朴忠，吾以夙负用之，宜尽死力。
suì shì zhī chū yù yǐ bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ dài dīng qǐ ruì zǒng dū shǎn xī sān biān jūn wù
”遂释之出狱，以兵部右侍郎兼右佥都御史代丁启睿，总督陕西三边军务。
dàng shì zhī shí lǐ zì chéng yǒu zhòng wǔ shí wàn zì xiàn hé luò fàn kāi fēng luō rǔ cái fù zì nán yáng qū shān xī yǔ hé bīng
当是之时，李自成有众五十万，自陷河、洛，犯开封，罗汝才复自南阳趋邓、淅，与合兵。
dì mìng zōng lóng zhuān bàn zì chéng
帝命宗龙专办自成。
yì jǐn kuò guān zhōng bīng xiǎng yǐ chū rán shǔ jùn hàn huáng yǐ bù néng yīng
议尽括关中兵饷以出，然属郡旱蝗，已不能应。
jiǔ yuè sì rì yǐ chuān shǎn bīng èr wàn chū guān cì xīn cài yǔ bǎo dū yáng wén yuè bīng huì
九月四日，以川、陕兵二万出关，次新蔡，与保督杨文岳兵会。
hè rén lóng li guó qí jiāng qín bīng hǔ dà wēi jiāng bǎo bīng gòng jié fú qiáo dōng dù rǔ hé bīng qū xiàng chéng
贺人龙、李国奇将秦兵，虎大威将保兵，共结浮桥，东渡汝，合兵趋项城。
wǔ rì liǎng jūn bì dù zǒu lóng kǒu
五日，两军毕渡，走龙口。
zì chéng rǔ cái yì jié fú qiáo yú shàng liú jiāng qū rǔ níng
自成、汝才亦结浮桥于上流，将趋汝宁。
chān liǎng dū bīng zhì jǐn fú jīng ruì yú lín zhōng yáng qū zhū zéi zì fú qiáo xi dù
觇两督兵至，尽伏精锐于林中，阳驱诸贼自浮桥西渡。
rén lóng shǐ hòu qí chān zéi hái bào yuē zéi xiàng rǔ yǐ jié fú qiáo jiāng dù yǐ
人龙使后骑觇贼，还报曰：“贼向汝矣，结浮桥将渡矣。
zōng lóng wén yuè yè huì zhū jiāng yú lóng kǒu jí cháo jiāng zhàn
”宗龙、文岳夜会诸将于龙口，诘朝将战。
liù rì liǎng jūn bìng jìn zhōng dào yī qí chí ér gào yuē zéi bì dù yǐ
六日，两军并进，中道一骑驰而告曰：“贼毕渡矣。
fù jìn yī qí chí ér gào yuē zéi bàn dù yǐ sān fēn dù qí èr yǐ
”复进，一骑驰而告曰：“贼半渡矣，三分渡其二矣。
zōng lóng wén yuè yuē qū zhī
”宗龙、文岳曰：“驱之。
zǒu sān shí lǐ zhì yú mèng jiā zhuāng rì zhuó wǔ
”走三十里，至于孟家庄，日卓午。
rén lóng dà wēi yuē mǎ lì fá yǐ jí cháo ér zhàn zhǐ bīng wèi yíng
人龙、大威曰：“马力乏矣，诘朝而战，止兵为营。
zhū jūn chí mǎ jiǎ zhí gē duì sàn xíng xū luò qiú chú mù
”诸军弛马甲，植戈𬭚，散行墟落求刍牧。
zéi chān zhī chén qǐ yú lín zhōng fú jiǎ bìng chū bó wǒ bīng
贼觇之，尘起于林中，伏甲并出搏我兵。
rén lóng yǒu mǎ qiān jì bù zhàn guó qí yǐ huī xià bīng yíng jī zhī bù shèng
人龙有马千骑不战，国奇以麾下兵迎击之，不胜。
qín bīng bǎo bīng jù kuì rén lóng dà wēi bēn shěn qiū guó qí cóng zhī sān shuài shī kuì
秦兵、保兵俱溃，人龙、大威奔沈丘，国奇从之，三帅师溃。
zōng lóng wén yuè hé bīng zhūn huǒ shāo diàn zéi yǐ bù bīng gōng qí yíng
宗龙、文岳合兵屯火烧店，贼以步兵攻其营。
zhū jūn míng dà pào zhèn sǐ zéi bǎi yú
诸军鸣大炮，震死贼百余。
rì mù zéi yǐn qù
日暮，贼引去。
zōng lóng jūn xī běi wén yuè jūn dōng nán huà qiàn ér shǒu
宗龙军西北，文岳军东南，画堑而守。
bǎo bīng xiāo kuì bǎo dū fù jiāng xié wén yuè qí ér chí yè bēn yú xiàng chéng
保兵宵溃，保督副将挟文岳骑而驰，夜奔于项城。
zōng lóng fù fēn qín bīng lì yíng yú dōng nán zhū jiāng fēn bì dāng zéi lěi
宗龙复分秦兵立营于东南，诸将分壁当贼垒。
jiǔ rì xí rén lóng guó qí hái bīng jiù èr shuài bù yīng
九日，檄人龙、国奇还兵救，二帅不应。
zōng lóng yuē bǐ bì sǐ yi bù lái wú qǐ bì sǐ zāi
宗龙曰：“彼避死，宜不来，吾岂避死哉！
yǔ qí huī xià yuē zōng lóng lǎo yǐ jīn rì xiàn zéi zhōng dāng yǔ zhū jūn jué yī sǐ zhàn bù néng xiào tā rén juǎn jiǎ zǒu yě
”语其麾下曰：“宗龙老矣，今日陷贼中，当与诸军决一死战，不能效他人卷甲走也。
zhào bì xiào li běn shí jí wén yuè bì chuān qiàn zhù lěi yǐ jù zéi
”召裨校李本实，即文岳壁穿堑筑垒以拒贼。
zéi yì chuān háo èr chóng yǐ wéi zhī
贼亦穿壕二重以围之。
shí yī rì qín shī shí jǐn zōng lóng shā mǎ luó yǐ xiǎng jūn
十一日，秦师食尽，宗龙杀马骡以享军。
míng rì yíng zhōng mǎ luó jǐn shā zéi qǔ qí shī fēn dàn zhī
明日，营中马骡尽，杀贼取其尸分啖之。
shí bā rì yíng zhōng huǒ yào qiān zǐ shǐ bìng jǐn
十八日，营中火药、铅子、矢并尽。
zōng lóng jiǎn shì zú yí shāng sǐ sàng zhī yú yǒu zhòng liù qiān
宗龙简士卒，夷伤死丧之余，有众六千。
yè bàn qián lēi zhū jūn tū zéi yíng shā qiān yú rén kuì wéi chū
夜半，潜勒诸军突贼营，杀千余人，溃围出。
zhū jūn xīng sàn zōng lóng tú bù lǜ zhū jūn qiě zhàn qiě zǒu
诸军星散，宗龙徒步率诸军且战且走。
shí jiǔ rì rì zhuó wǔ wèi zhì xiàng chéng bā lǐ zéi zhuī jí zhī zhí zōng lóng hū yú mén yuē qín dū wéi suí guān dīng yě qǐng qǐ mén nà qín dū
十九日，日卓午，未至项城八里，贼追及之，执宗龙，呼于门曰：“秦督围随官丁也，请启门纳秦督。
zōng lóng dà hū yuē wǒ qín dū yě bù xìng duò zéi shǒu zuǒ yòu jiē zéi ěr
”宗龙大呼曰：“我秦督也，不幸堕贼手，左右皆贼耳。
zéi tuò zōng lóng
”贼唾宗龙。
zōng lóng mà zéi yuē wǒ dà chén yě shā zé shā ěr qǐ néng wèi zéi zhuàn chéng yǐ huǎn sǐ zāi
宗龙骂贼曰：“我大臣也，杀则杀耳，岂能为贼赚城以缓死哉！
zéi chōu dāo jī zōng lóng zhōng qí nǎo ér pū shān qí ěr bí sǐ chéng xià
”贼抽刀击宗龙，中其脑而仆，檆其耳鼻死城下。
shì wén dì yuē ruò cǐ kě wèi pò zhōng yǐ
事闻，帝曰：“若此，可谓朴忠矣。
fù guān bīng bù shàng shū jiā tài zǐ shǎo bǎo shì zhōng zhuàng yìn zǐ jǐn yī shì bǎi hù yǔ jì zàng
”复官兵部尚书，加太子少保，谥忠壮，荫子锦衣世百户，予祭葬。
rén lóng guó qí bīng kuì guī shǎn zéi suì tú xiàng chéng
人龙、国奇兵溃归陕，贼遂屠项城。
fēn bīng tú shāng shuǐ fú gōu suì gōng yè xiàn
分兵屠商水、扶沟，遂攻叶县。
wāng qiáo nián zì suì xīng suì ān rén
汪乔年，字岁星，遂安人。
tiān qǐ èr nián jìn shì
天启二年进士。
shòu xíng bù zhǔ shì lì láng zhōng
授刑部主事，历郎中。
mǔ yōu guī
母忧归。
chóng zhēn èr nián qǐ gōng bù qiān qīng zhōu zhī fǔ
崇祯二年起工部，迁青州知府。
yǐ zhì xíng zhuó yì qiān dēng lái bīng bèi fù shǐ qǐ zhōng yǎng guī
以治行卓异，迁登莱兵备副使，乞终养归。
fù sāng chú qǐ guān píng yáng qiān shǎn xī yòu cān zhèng tí dū xué xiào
父丧除，起官平阳，迁陕西右参政，提督学校。
zài yǐ zhuó yì jiù qiān àn chá shǐ
再以卓异，就迁按察使。
qiáo nián qīng ruò zì lì è yī fēi shí zhī guān xié èr pū bù yǐ jiā zì suí
乔年清若自励，恶衣菲食，之官，携二仆，不以家自随。
wèi qīng zhōu xíng láng zhì tǔ cuò shí yú sòng zhě zì chuī hou jū lì wú gǎn suǒ yī qián
为青州，行廊置土锉十余，讼者自炊候鞫，吏无敢索一钱。
zì fù cái wǔ xiū mù zhé chí qí xí gōng dāo jī cì qǐn chǔ fēng lù zhōng
自负才武，休沐辄驰骑，习弓刀击刺，寝处风露中。
shí sì nián zhuó yòu qiān dū yù shǐ xún fǔ shǎn xī
十四年，擢右佥都御史，巡抚陕西。
shí lǐ zì chéng yǐ pò hé nán shēng yán rù guān
时李自成已破河南，声言入关。
qiáo nián jí qū zhì shāng luò bú jiàn zéi
乔年疾驱至商、洛，不见贼。
zéi wéi kāi fēng ér sān biān zǒng dū fu zōng lóng yì zhì shǎn yì chōu bīng kuò xiǎng zé guān zhōng bīng shí yǐ jǐn wú yǐ yīng
贼围开封，而三边总督傅宗龙亦至陕，议抽兵括饷，则关中兵食已尽，无以应。
zōng lóng qiáo nián wò shǒu xī xū ér bié
宗龙、乔年握手欷歔而别。
wèi jǐ zōng lóng bài mò yú xiàng chéng qiáo nián liú tì tàn yuē fu gōng sǐ tǎo zéi wú rén yǐ
未几，宗龙败殁于项城，乔年流涕叹曰：“傅公死，讨贼无人矣。
yǐ yòu wén zhào zhuó qiáo nián bīng bù yòu shì láng zǒng dū sān biān jūn wù dài zōng lóng
”已，又闻诏擢乔年兵部右侍郎，总督三边军务，代宗龙。
bù xí zhǒng zhì qù chū guān
部檄踵至，趣出关。
shì shí guān zhōng jīng ruì jǐn méi yú xiàng chéng
是时，关中精锐尽没于项城。
qiáo nián yuē bīng pí xiǎng fá dāng fāng zhāng zhī kòu
乔年曰：“兵疲饷乏，当方张之寇。
wǒ chū rú yǐ ròu wèi hǔ ěr
我出，如以肉喂虎耳。
rán bù kě bù yī chū yǐ chí zhōng yuán xīn
然不可不一出，以持中原心。
nǎi shōu sàn wáng diào biān zú de mǎ bù sān wàn rén
”乃收散亡，调边卒，得马步三万人。
shí wǔ nián zhēng yuè lǜ zǒng bīng hè rén lóng zhèng jiā dòng niú chéng hǔ chū tóng guān
十五年正月，率总兵贺人龙、郑嘉栋、牛成虎出潼关。
xiān shì lín yǐng wèi zéi shǒu zuǒ liáng yù pò ér tú zhī jǐn huò zéi suǒ lǔ
先是，临颍为贼守，左良玉破而屠之，尽获贼所掳。
zì chéng wén zhī nù shě kāi fēng ér gōng liáng yù liáng yù tuì bǎo yǎn chéng zéi wéi zhī jí
自成闻之怒，舍开封而攻良玉，良玉退保郾城，贼围之急。
qiáo nián zhū jiāng yì yuē yǎn chéng wēi zài dàn xī
乔年诸将议曰：“郾城危在旦夕。
wú qū yǎn zéi fāng ruì nán yǔ zhēng fēng
吾趋郾，贼方锐，难与争锋。
wú wén xiāng chéng jù yǎn sì shě zéi lǎo zhài xián zài
吾闻襄城距郾四舍，贼老砦咸在。
wú shě yǎn ér yǐ jīng ruì gōng qí bì yìng zéi bì hái bīng jiù zé yǎn chéng jiě yǐ
吾舍郾而以精锐攻其必应，贼必还兵救，则郾城解矣。
yǎn chéng jiě wǒ jī qí qián liáng yù chéng qí bèi zéi kě dà pò yě
郾城解，我击其前，良玉乘其背，贼可大破也。
zhū jiāng jiē yuē shàn
”将领们都说：“好。
nǎi liú bù bīng huǒ qì yú luò yáng jiǎn jīng qí wàn rén jiān chéng jìn
”乃留步兵火器于洛阳，简精骑万人兼程进。
cì jiá xiàn xiāng chéng rén zhāng yǒng qí děng yíng qiáo nián
次郏县，襄城人张永祺等迎乔年。
èr yuè èr rì qiáo nián rù xiāng chéng fēn rén lóng jiā dòng chéng hǔ jūn sān lù zhù chéng dōng sì shí lǐ bī yǎn chéng ér jūn ér zì lè bīng zhù chéng wài
二月二日，乔年入襄城，分人龙、嘉栋、成虎军三路，驻城东四十里，逼郾城而军，而自勒兵驻城外。
zéi guǒ jiě yǎn chéng ér jiù xiāng chéng
贼果解郾城而救襄城。
zéi zhì sān shuài bēn liáng yù jiù bù zhì jūn dà kuì
贼至，三帅奔，良玉救不至，军大溃。
qiáo nián tàn yuē cǐ wú sǐ suǒ yě
乔年叹曰：“此吾死所也。
lǜ bù zú qiān yú rù chéng shǒu
”率步卒千余入城守。
zéi xué de shí huǒ yào gōng chéng qiáo nián yì chuān jǐng shì suǒ záo cháng máo cì zhī
贼穴地实火药攻城，乔年亦穿阱，视所凿，长矛刺之。
zéi pào jī qiáo nián zuò dào zhì dié jǐn suì zuǒ yòu huán qì qǐng bì zhī qiáo nián nù yǐ zú cù qí shǒu yuē rǔ wèi sǐ wǒ bù wèi sǐ yě
贼炮击乔年坐纛，雉堞尽碎，左右环泣请避之，乔年怒，以足蹴其首曰：“汝畏死，我不畏死也。
shí qī rì chéng xiàn xiàng zhàn shā sān zéi zì jǐng bù shū wèi zéi suǒ zhí dà mà
”十七日，城陷，巷战，杀三贼，自刭不殊，为贼所执，大骂。
zéi gē qí shé zhé shā zhī
贼割其舌，磔杀之。
xiāng chéng rén jiàn cí ér sì zhī
襄城人建祠而祀之。
shí zhāng guó qīn zhāng yī guàn dǎng wēi li wàn qìng jí jiān jì xī ān tóng zhī sūn zhào lù cái guān li kě cóng xiāng chéng zhī xiàn cáo sī zhèng cóng qiáo nián jiē sǐ zhī
时张国钦、张一贯、党威、李万庆及监纪西安同知孙兆禄、材官李可从、襄城知县曹思正从乔年，皆死之。
wàn qìng zhě xiáng jiàng shè tā tiān yě
万庆者，降将射塌天也。
yòu yǒu mǎ shuài mǒu zhě yì qí míng
又有马帅某者，逸其名。
zhào lù yán shān rén
兆禄，盐山人。
kě cóng zhōu zhì rén
可从，盩厔人。
dǎng wēi shén mù rén
党威，神木人。
yú mò kǎo
余莫考。
dǎng wēi zé cháng jī zéi yú xi luò yù qín zéi shǒu dòu ā pó zhě yě
党威则尝击贼于西雒峪，擒贼首窦阿婆者也。
zì chéng gòu yǒng qí bù dé tú qí zú yì yuè zhū shēng liú hàn chén děng bǎi jiǔ shí rén
自成购永祺不得，屠其族，劓刖诸生刘汉臣等百九十人。
zì chéng shù yuè zhī jiān zài bài qín shī huò mǎ èr wàn jiàng qín bīng yòu shù wàn wēi zhèn hé luò
自成数月之间再败秦师，获马二万，降秦兵又数万，威震河雒。
chū qiáo nián zhī fǔ shǎn xī yě fèng zhào fā zì chéng xiān zhǒng
初，乔年之抚陕西也，奉诏发自成先冢。
mǐ zhī lìng biān dà shòu hé jiān jìng hǎi jǔ rén jiàn lìng yě xiòng de qí zú rén wèi xiàn lì zhě lüè zhī
米脂令边大受，河间静海举人，健令也，诇得其族人为县吏者，掠之。
yán qù xiàn èr bǎi lǐ yuē lǐ shì cūn luàn shān zhōng shí liù zhǒng huán ér zàng zhōng qí shǐ zǔ yě
言：“去县二百里曰李氏村，乱山中，十六冢环而葬，中其始祖也。
xiāng chuán xué xiān rén suǒ dìng kuàng zhōng tiě dēng qíng tiě dēng bù miè lǐ shì xìng
相传，穴，仙人所定，圹中铁灯檠，铁灯不灭，李氏兴。
rú qí yán fā zhī lóu yǐ shù shí huǒ guāng yíng yíng rán
”如其言发之蝼蚁数石，火光荧荧然。
shān guān gǔ qīng hēi bèi tǐ huáng máo nǎo hòu xué dà rú qián chì shé pán sān sì cùn jiǎo ér fēi gāo zhàng xǔ zǎ zǎ tūn rì guāng zhě liù qī fǎn ér fú
檆棺，骨青黑，被体黄毛，脑后穴大如钱，赤蛇盘，三四寸，角而飞，高丈许，咋咋吞日光者六七，反而伏。
qiáo nián hán qí lú gǔ xī shé yǐ wén fén qí yú zá yǐ huì qì zhī
乔年函其颅骨、腊蛇以闻，焚其余，杂以秽，弃之。
zì chéng wén zhī niè chǐ dà hèn yuē wú bì zhì sǐ yú qiáo nián
自成闻之，啮齿大恨曰：“吾必致死于乔年。
jì shā qiáo nián yóu xī huá gōng chén zhōu
”既杀乔年，由西华攻陈州。
yáng wén yuè zì dòu wàng nán chōng rén
杨文岳，字斗望，南充人。
wàn lì sì shí qī nián jìn shì
万历四十七年进士。
shòu xíng rén
授行人。
tiān qǐ wǔ nián zhuó bīng kē jǐ shì zhōng lǚ qiān lǐ kē dū jǐ shì zhōng
天启五年，擢兵科给事中，屡迁礼科都给事中。
chóng zhēn èr nián chū wèi jiāng xī yòu cān zhèng lì hú guǎng guǎng xī àn chá shǐ yún nán shān xī zuǒ yòu bù zhèng shǐ yǐ yòu fù dōu yù shǐ xún fǔ dēng lái
崇祯二年，出为江西右参政，历湖广、广西按察使，云南、山西左右布政使，以右副都御史巡抚登、莱。
shí èr nián zhuó bīng bù yòu shì láng zǒng dū bǎo dìng shān dōng hé běi jūn wù dài sūn chuán tíng
十二年擢兵部右侍郎，总督保定、山东、河北军务，代孙传庭。
shí sì nián zhēng yuè lǐ zì chéng xiàn luò yáng fàn kāi fēng wén yuè lǜ zǒng bīng hǔ dà wēi yǐ zhòng èr wàn fù jiù
十四年正月，李自成陷洛阳，犯开封，文岳率总兵虎大威以众二万赴救。
dù hé zéi xiān dùn zhuī jī yú míng gāo
渡河，贼先遁，追击于鸣皋。
hái zhù bīng kāi fēng
还，驻兵开封。
yì zuò nǎi dùn bīng yú rǔ níng chū zhūn xī píng xīn cài jiān
疫作，乃顿兵于汝宁，出屯西平、新蔡间。
qī yuè zì chéng zǒu nèi xiāng xī chuān yǔ luō rǔ cái hé
七月，自成走内乡、淅川，与罗汝才合。
wén yuè qū dèng zhōu zì chéng hái gōng zhī
文岳趋邓州，自成还攻之。
wén yuè zhàn sān jié zhǎn qí kuí yī tiáo lóng yī zhī lóng zéi dùn qù
文岳战三捷，斩其魁一条龙、一只龙，贼遁去。
jiǔ yuè huì shǎn xī zǒng dū fu zōng lóng yú xīn cài yǔ zéi yù dà kuì yú mèng jiā zhuāng zài kuì yú huǒ shāo diàn
九月，会陕西总督傅宗龙于新蔡，与贼遇，大溃于孟家庄，再溃于火烧店。
bù jiàng xié wén yuè yè rù yú xiàng chéng
部将挟文岳夜入于项城。
míng rì bēn chén zhōu zōng lóng suì fù mò
明日奔陈州，宗龙遂覆没。
shì wén wén yuè gé zhí chōng wéi shì guān dài zuì zì shú
事闻，文岳革职，充为事官，戴罪自赎。
nǎi shōu jí sàn wáng lǜ suǒ bù jiù xún fǔ gāo míng héng fáng qǐ
乃收集散亡，率所部就巡抚高名衡防杞。
zéi suì pò yè xiàn bá bì yáng chéng shèng xiàn nán yáng shā táng wáng xià dèng zhōu děng shí sì chéng zài wéi kāi fēng
贼遂破叶县，拔泌阳，乘胜陷南阳，杀唐王，下邓州等十四城，再围开封。
míng nián zhēng yuè wén yuè chí jiù kāi fēng lùn gōng fù guān
明年正月，文岳驰救开封，论功复官。
lín yǐng wèi zéi shǒu zuǒ liáng yù pò ér tú zhī tuì bǎo yǎn chéng
临颍为贼守，左良玉破而屠之，退保郾城。
zì chéng wéi yǎn chéng
自成围郾城。
èr yuè dū shī dīng qǐ ruì jí wén yuè dà wēi jiù yǎn chéng
二月，督师丁启睿及文岳、大威救郾城。
zéi kuì jù guān jūn shù lǐ ér yíng
贼溃，距官军数里而营。
wén yuè qǐ ruì xiāng jǐ jiǎo chí shí yī zhòu yè
文岳、启睿相掎角，持十一昼夜。
zǒng dū wāng qiáo nián chū guān zéi yǐn qù zài gōng kāi fēng
总督汪乔年出关，贼引去，再攻开封。
liù yuè zhào qǐ hóu xún bīng bù yòu shì láng zǒng dū bǎo dìng shān dōng hé nán hú běi jūn wù dài wén yuè
六月，诏起侯恂兵部右侍郎，总督保定、山东、河南、湖北军务，代文岳。
mìng suǒ sī chá wén yuè zuì zhuàng
命所司察文岳罪状。
qī yuè shuò wén yuè qǐ ruì hé liáng yù dà wēi jí yáng dé zhèng fāng guó ān sì zǒng bīng zhī shī cì zhū xiān zhèn
七月朔，文岳、启睿合良玉、大威及杨德政、方国安四总兵之师，次朱仙镇。
zhū jūn jǐn kuì qǐ ruì wén yuè bēn rǔ níng
诸军尽溃，启睿、文岳奔汝宁。
zéi dù hé zhuī bēn sì bǎi lǐ guān jūn shī wáng shù wàn
贼渡河，追奔四百里，官军失亡数万。
zhào chǐ guān hou kān
诏褫官候勘。
jiǔ yuè wén yuè zài rǔ níng yè xí zéi yíng yǒu gōng
九月，文岳在汝宁，夜袭贼营有功。
zéi jì guàn kāi fēng xuán bài sūn chuán tíng bīng yǐ rùn shí yī yuè xī zhòng báo rǔ níng lǎo huí huí gé lǐ yǎn zuǒ jīn wáng děng bì huì
贼既灌开封，旋败孙传庭兵，以闰十一月悉众薄汝宁，老回回、革里眼、左金王等毕会。
wén yuè qiǎn dū sī kāng shì dé yǐ qīng jì zhēn zéi shì dé zǒu hái rǔ jiāng qí bù qí wǔ bǎi yè zòng huǒ zào ér bēn
文岳遣都司康世德以轻骑侦贼，世德走还汝，将其步骑五百，夜纵火噪而奔。
shí sān rì qún zéi bìng zhì yā rǔ níng wǔ lǐ ér jūn
十三日，群贼并至，压汝宁五里而军。
jiān jūn qiān shì kǒng zhēn huì yǐ chuān bīng tún chéng dōng wén yuè yǐ bǎo bīng tún chéng xi
监军佥事孔贞会以川兵屯城东，文岳以保兵屯城西。
zéi bīng jìn gōng xiāng chí yī zhòu yè
贼兵进攻，相持一昼夜。
chuān bīng kuì shā shāng shù bǎi
川兵溃，杀伤数百。
zéi duó qí mǎ luó xī zhòng gōng bǎo bīng jiàn bù zhī
贼夺其马骡，悉众攻保兵，渐不支。
qiān shì wáng shì cóng zhī fǔ fu rǔ wèi tōng pàn zhū guó bǎo zhuì jiàng shì rù chéng fù jiāng gǔ tì cān jiāng féng míng shèng yì yè wén yuè zhēn huì dēng chéng
佥事王世琮、知府傅汝为、通判朱国宝缒将士入城，副将贾悌、参将冯名圣亦掖文岳、贞会登城。
míng rì zéi sì miàn huán gōng dài fēi yǐ zhèn shǐ shí yún tī dǔ qiáng ér lì
明日，贼四面环攻，戴扉以阵，矢石云梯堵墙而立。
chéng tóu shǐ pào léi shí yǔ jí zéi sǐ shāng shān jī ér gōng bù xiū
城头矢炮擂石雨集，贼死伤山积，而攻不休。
yī gǔ bǎi dào bìng dēng zhí wén yuè jí shì cóng guó bǎo tì míng shèng yú chéng tóu shā rǔ yáng zhī xiàn wén shī yí yú chéng shàng
一鼓百道并登，执文岳及世琮、国宝、悌、名圣于城头，杀汝阳知县文师颐于城上。
rǔ wèi wén biàn fù shuǐ sǐ
汝为闻变，赴水死。
zéi yōng wén yuè děng jiàn zì chéng dà mà zéi nù fù zhī chéng nán sān lǐ pù yǐ dà pào jī zhī dòng xiōng mí gǔ ér sǐ
贼拥文岳等见自成，大骂，贼怒，缚之城南三里铺，以大炮击之，洞胸糜骨而死。
shì mín tú lù shù wàn fén gōng sī xiè shè dài jìn
士民屠戮数万，焚公私廨舍殆尽。
zhēn huì zhí qù bù zhī suǒ zhōng
贞会执去，不知所终。
zì chéng yǐ wén yuè sǐ zhōng bèi lǐ liǎn zhī
自成以文岳死忠，备礼敛之。
suì bá yíng zǒu què shān xìn yáng bì yáng xiàng xiāng yáng lǔ chóng wáng yóu kuì chóng shì zǐ zhū wáng fēi jí hé nán huái ān zhū wáng yǐ xíng
遂拔营走确山、信阳、泌阳，向襄阳，虏崇王由樻、崇世子、诸王妃及河南怀安诸王以行。
rǔ wèi zì yú xuān jiāng líng rén
汝为，字于宣，江陵人。
chóng zhēn qī nián jìn shì
崇祯七年进士。
shì cóng zì zhòng fā dá zhōu rén
世琮，字仲发，达州人。
guó bǎo chéng dū rén
国宝，成都人。
shī yí quán zhōu rén
师颐，全州人。
jiē jǔ rén
皆举人。
shì cóng cháng wèi rǔ níng tuī guān tǎo tǔ kòu liú shǐ guàn ěr bù wéi dòng shí hào wáng tiě ěr zhě yě
世琮尝为汝宁推官，讨土寇，流矢贯耳不为动，时号王铁耳者也。
shī yí lì rèn fu sān rì
师颐莅任甫三日。
sūn chuán tíng zì bǎi yā dài zhōu zhèn wǔ wèi rén
孙传庭，字百雅，代州振武卫人。
zì fù yǐ shàng sì shì jǔ yú xiāng
自父以上，四世举于乡。
chuán tíng yí biǎo qí shuò shěn yì duō chóu lüè
传庭仪表颀硕，沈毅多筹略。
wàn lì sì shí qī nián chéng jìn shì shòu yǒng chéng zhī xiàn yǐ cái diào shāng qiū
万历四十七年成进士，授永城知县，以才调商丘。
tiān qǐ chū zhuó lì bù yàn fēng zhǔ shì lǚ qiān jī xūn láng zhōng qǐng gào guī
天启初，擢吏部验封主事，屡迁稽勋郎中，请告归。
jiā jū jiǔ bù chū
家居久不出。
chóng zhēn bā nián qiū shǐ qiān yàn fēng láng zhōng chāo qiān shùn tiān fǔ chéng
崇祯八年秋，始迁验封郎中，超迁顺天府丞。
shǎn xī xún fǔ gān xué kuò bù néng tǎo zéi qín zhī shì dà fū huā yú cháo nǎi tuī biān cái yòng chuán tíng yǐ jiǔ nián sān yuè shòu dài
陕西巡抚甘学阔不能讨贼，秦之士大夫哗于朝，乃推边才用传庭，以九年三月受代。
chuán tíng lì qín yán zhēng fā qī huì yī cóng jūn xīng fǎ
传庭莅秦，严征发期会，一从军兴法。
qín rén ài zhī bù rú zǒng dū hóng chéng chóu rán qí cái zì zú bàn zéi
秦人爱之不如总督洪承畴，然其才自足办贼。
zéi shǒu zhěng qí wáng jù shāng luò zhū jiāng bù gǎn gōng xí fù jiāng luō shàng wén jī zhǎn zhī
贼首整齐王据商、雒，诸将不敢攻，檄副将罗尚文击斩之。
dàng shì shí zéi luàn guān zhōng yǒu míng zì zhě yǐ shí shù gāo yíng xiáng zuì qiáng zhí yǎng kūn dǎng zuì zhòng suǒ wèi chuǎng wáng xiē zǐ kuài zhě yě
当是时，贼乱关中，有名字者以十数，高迎祥最强，拓养坤党最众，所谓闯王、蝎子块者也。
chuán tíng shè fāng lüè qīn jī yíng xiáng yú zhōu zhì zhī hēi shuǐ yù qín zhī jí qí wěi lǐng shào huáng lóng zǒng guǎn liú zhé xiàn fú què xià
传庭设方略，亲击迎祥于盩厔之黑水峪，擒之，及其伪领哨黄龙、总管刘哲，献俘阙下。
lù gōng zēng zhì yī děng
录功，增秩一等。
ér zéi dǎng zì shì nǎi gòng tuī lǐ zì chéng wèi chuǎng wáng yǐ
而贼党自是乃共推李自成为闯王矣。
míng nián yǎng kūn jí qí dǎng zhāng yào wén lái jiàng
明年，养坤及其党张耀文来降。
yǐ ér yǎng kūn pàn qù yù qí xià zhuī zhǎn zhī
已而养坤叛去，谕其下追斩之。
jī zéi huì dēng xiāng yú jīng yáng sān yuán dēng xiāng xi zǒu
击贼惠登相于泾阳、三原，登相西走。
hé nán zéi mǎ jìn zhōng liú guó néng děng shí qī bù rù wèi nán zhuī zhī chū guān fù hé hé nán bīng jiā jī zhī xiān hòu zhǎn shǒu qiān yú jí
河南贼马进忠、刘国能等十七部入渭南，追之出关，复合河南兵夹击之，先后斩首千余级。
jìn zhōng děng fù rǎo shāng luò lán tián pàn zú yǔ zhī hé jiāng fàn xī ān
进忠等复扰商、雒、蓝田，叛卒与之合，将犯西安。
qiǎn zuǒ guāng xiān cáo biàn jiāo zhuī zǒu zhī wèi nán jiàng qí qú yī tiáo lóng zhāo hái xié cóng
遣左光先、曹变蛟追走之渭南，降其渠一条龙，招还胁从。
mù jiàn ér jī yú zéi zhǎn shèng shì wáng wǎ bèi yī chì fēi jiàng zhèn tiān wáng shàng shān hǔ yòu jiān bái hàn zéi qú kuí shù rén
募健儿击余贼，斩圣世王、瓦背、一翅飞，降镇天王、上山虎，又歼白捍贼渠魁数人。
guān nán shāo jìng
关南稍靖。
qiǎn fù jiāng shèng lüè děng bài zéi dà tiān wáng yú bǎo jī zéi zǒu rù shān gǔ chuán tíng zhuī zhī fèng xiáng
遣副将盛略等败贼大天王于宝鸡，贼走入山谷，传庭追之凤翔。
tā zéi chū zhàn dào móu yuè guān fàn hé nán hái jūn jī zéi zǒu fú xié gǔ fù dà bài zhī jiàng qí yú zhòng
他贼出栈道，谋越关犯河南，还军击，贼走伏斜谷，复大败之，降其余众。
xī ān sì wèi jiù yǒu tún jūn èr wàn sì qiān tián èr wàn yú qǐng qí hòu tián guī háo yòu jūn jǐn xū jí
西安四卫，旧有屯军二万四千，田二万余顷，其后田归豪右，军尽虚籍。
chuán tíng lí de jūn wàn yī qiān yǒu qí suì shōu zhūn kè yín shí sì wàn wǔ qiān yú liǎng mǐ mài wàn sān qiān wǔ bǎi yú shí
传庭厘得军万一千有奇，岁收屯课银十四万五千余两，米麦万三千五百余石。
dì dà xǐ zēng zhì lài yín bì
帝大喜，增秩，赉银币。
huì yáng sì chāng rù wèi běn bīng tiáo shàng fāng lüè
会杨嗣昌入为本兵，条上方略。
hóng chéng chóu yǐ qín dū jiān jiǎo wu ér yòng guǎng fǔ xióng wén càn wèi zǒng lǐ
洪承畴以秦督兼剿务，而用广抚熊文灿为总理。
fēn sì zhèng liù yú mǎ sān bù qī jì bīng shí èr wàn jiā pài zhì èr bǎi bā shí wàn qī bǎi rì píng zéi
分四正六隅，马三步七，计兵十二万，加派至二百八十万，期百日平贼。
chuán tíng yí shū zhēng zhī yuē wú yì qiě fēi tè cǐ yě
传庭移书争之，曰：“无益，且非特此也。
bù zú lǚ jīng kuì juě mín lì jié yǐ kǒng bù kān mìng
部卒屡经溃蹶，民力竭矣，恐不堪命。
bì yù xíng zhī zéi bù bì jǐn ér hài zhōng yú guó jiā
必欲行之，贼不必尽，而害中于国家。
lèi shù qiān yán sì chāng dà wǔ
”累数千言，嗣昌大忤。
bù yì qín fǔ dāng yī zhèng miàn mù tǔ zhù wàn rén gěi xiǎng yín èr shí sān wàn yǐ shāng luò děng chù wèi xùn shǒu
部议，秦抚当一正面，募土著万人，给饷银二十三万，以商、雒等处为汛守。
chuán tíng zhī qí bù kě yòng yě nǎi hé tǎng cáng juān shú huán de yín sì wàn bā qiān shì mǎ mù bīng zì bàn miè zéi jù bù yòng bù yì
传庭知其不可用也，乃核帑藏，蠲赎锾，得银四万八千，市马募兵，自办灭贼具，不用部议。
huì zhū fǔ bào mù bīng jí é chuán tíng shū dú bù zhì
会诸抚报募兵及额，传庭疏独不至。
sì chāng yán jūn fǎ bù xíng yú qín zì qǐng bái yī lǐng zhí yǐ jī dì nù
嗣昌言军法不行于秦，自请白衣领职，以激帝怒。
chuán tíng zòu yuē shǐ chén rú tā fǔ jí jùn xiàn mín bīng shàng zhī suì wèi jí é zé chén xiān suǒ bào tún bīng yǐ jí é yǐ
传庭奏曰：“使臣如他抚，籍郡县民兵上之，遂谓及额，则臣先所报屯兵已及额矣。
kuàng gèng yǒu mù liàn mǎ bù jūn shù qiě yú wàn hé cháng bù zūn bù yì
况更有募练马步军，数且逾万，何尝不遵部议。
zhì bǎi rì zhī qī shāng luò zhī xùn shǒu chén jiē bù gǎn wěi
至百日之期，商、雒之汛守，臣皆不敢委。
rán shǐ zéi rù shāng luò ér chén bù néng yù zé zhì chén zuì
然使贼入商、雒，而臣不能御，则治臣罪。
ruò chén è shāng luò ér yú qī bù néng miè zéi wù jiǎo shì zhě bì fēi chén
若臣扼商、雒，而逾期不能灭贼，误剿事者必非臣。
sì chāng wú yǐ nán rán xián zhī mí shén
”嗣昌无以难，然衔之弥甚。
chuán tíng liǎng fèng zhào jìn zhì dāng jiā bù xián sì chāng yì fú zòu
传庭两奉诏进秩，当加部衔，嗣昌抑弗奏。
shí yī nián chūn zéi pò hàn yīn shí quán zé zuò chuán tíng shī yuán xuē qí suǒ jiā zhì
十一年春，贼破汉阴、石泉，则坐传庭失援，削其所加秩。
chuán tíng chū è shāng luò
传庭出扼商、雒。
dà tiān wáng děng fàn qìng yáng bǎo jī hái jūn zhàn hé shuǐ pò zǒu zhī huò qí èr zi zhuī jī zhī yán ān
大天王等犯庆阳、宝鸡，还军战合水，破走之，获其二子，追击之延安。
guò tiān xīng hùn tiān xīng děng cóng huī qín qū fèng xiáng bī chéng chéng
过天星、混天星等从徽、秦趋凤翔，逼澄城。
chuán tíng fēn bīng wǔ dào jī zhī yáng jiā lǐng huáng lóng shān dà pò zhī zhǎn shǒu èr qiān yú jí
传庭分兵五道击之杨家岭、黄龙山，大破之，斩首二千余级。
dà tiān wáng zhī èr zi bù shā suì jiàng
大天王知二子不杀，遂降。
zéi yǐn ér běi fàn yán ān
贼引而北，犯延安。
chuán tíng cè fū zhōu xi hé shuǐ dōng sān sì bǎi lǐ huāng shān suì gǔ zéi rù dāng zì bì nǎi lǜ biāo bīng zhōng bù è qí dōng xí biàn jiāo qìng yáng jù qí xi fú bīng sān shuǐ chún huà jiān
传庭策鄜州西、合水东三四百里，荒山邃谷，贼入当自毙，乃率标兵中部遏其东，檄变蛟、庆阳拒其西，伏兵三水、淳化间。
zéi jī chū lüè shí zé dà zhāng qí zhì míng gǔ jiǎo yǐ yāo zhī yī rì yè chí èr bǎi wǔ shí lǐ
贼饥，出掠食，则大张旗帜，鸣鼓角以邀之，一日夜驰二百五十里。
zéi dà jīng xi bēn zhì zhí tián zhuāng yù fú ér bài
贼大惊，西奔，至职田庄，遇伏而败；
fù zǒu bǎo jī qǔ zhàn dào zài zhōng fú dà bài
复走宝鸡，取栈道，再中伏大败；
zhé ér zǒu lǒng zhōu guān shān dào yòu wèi fú bīng suǒ cuò
折而走陇州关山道，又为伏兵所挫。
sān bài zéi sǐ zhě wú suàn guò tiān xīng hùn tiān xīng bìng jiàng
三败，贼死者无算，过天星、混天星并降。
yòu zhú zéi bīn níng jiān xiàn zhèn huò qí qú
又逐贼邠、宁间，陷阵，获其渠。
hé nán zéi mǎ jìn zhōng mǎ guāng yù qū wǎn luò zhī zhòng jī zhāng ér xi
河南贼马进忠、马光玉驱宛、洛之众，箕张而西。
chuán tíng jī zhī zéi hái zǒu
传庭击之，贼还走。
yòu shè fú yú tóng guān yuán biàn jiāo zhú zéi rù fú
又设伏于潼关原，变蛟逐贼入伏。
ér chuǎng wáng lǐ zì chéng zhě wèi hóng chéng chóu suǒ zhú jǐn wáng qí zú yǐ shí bā qí kuì wéi dùn
而闯王李自成者，为洪承畴所逐，尽亡其卒，以十八骑溃围遁。
guān zhōng qún dào xī píng shì wèi chóng zhēn zhī shí yī nián chūn yě
关中群盗悉平，是为崇祯之十一年春也。
jié wén dà xǐ xiān xù chéng chéng zhī jié mìng jiā chuán tíng bù xián
捷闻，大喜，先叙澄城之捷，命加传庭部衔。
sì chāng réng gé bù zòu
嗣昌仍格不奏。
dàng shì shí zǒng lǐ xióng wén càn zhǔ fǔ
当是时，总理熊文灿主抚。
hú guǎng zéi zhāng xiàn zhōng yǐ xiáng wéi hé nán zéi rú gù
湖广贼张献忠已降，惟河南贼如故。
luō rǔ cái mǎ jìn zhōng hè yī lóng zuǒ jīn wáng děng shí sān bù xi kuī tóng guān lián yíng shù shí lǐ
罗汝才、马进忠、贺一龙、左金王等十三部西窥潼关，联营数十里。
chuán tíng jì yuē tiān xià dà kòu jǐn zài cǐ yǐ
传庭计曰：“天下大寇尽在此矣。
wǒ chū jī qí xi zǒng lǐ jī qí dōng zéi bù jiàng zé miè
我出击其西，总理击其东，贼不降则灭。
cǐ zéi píng tiān xià wú zéi yǐ
此贼平，天下无贼矣。
xiàn zhōng jí jū fú wú néng wéi yě
献忠即狙伏，无能为也。
nǎi suì yǐn bīng dōng dà bài zéi wén xiāng líng bǎo shān jiān guàn qí yíng ér dōng fù zì dōng yǐ xī
”乃遂引兵东，大败贼阌乡、灵宝山间，贯其营而东，复自东以西。
zéi jiǒng shén yǐ wén càn zhāo xiáng shǒu yù shàng yán dàn xī qiě jiàng
贼窘甚，以文灿招降手谕上，言旦夕且降。
chuán tíng yuē ěr cáo rì jiù xióng gōng yán fǔ ér rì gōng bǎo tú zhài bù yǐ shì wěi yě
传庭曰：“尔曹日就熊公言抚，而日攻堡屠寨不已，是伪也。
jiàng jí jiě jiǎ lái yǒu shuō jí fēi zhēn jiàng wú míng rì jìn bīng yǐ
降即解甲来，有说即非真降，吾明日进兵矣。
míng rì huàn jiǎ ér chū dé wén càn xí yú tú zhōng yuē wú dù wú fǔ gōng
”明日擐甲而出，得文灿檄于途中曰：“毋妒吾抚功。
yòu jìn de běn bīng sì chāng shǒu shū yì yún
”又进，得本兵嗣昌手书，亦云。
chuán tíng yàng yàng chè bīng hái
传庭闷闷不乐地撤兵回来了。
rán zéi qì bù jiù fǔ yí kàn shāng luò
然贼迄不就抚，移瞰商、雒。
wén càn huǐ qī chuán tíng jiā jī
文灿悔，期传庭夹击。
shǔ lì wáng wén qīng děng sān zhàn sān bài zhī zéi bēn nèi xiāng xī chuān ér qù
属吏王文清等三战三败之，贼奔内乡、淅川而去。
chuán tíng jì lǚ jiàn dà gōng qí jiàng xiào shù fèng zhǐ yōu xù sì chāng wu yì zhī bù wéi zòu
传庭既屡建大功，其将校数奉旨优叙，嗣昌务抑之不为奏。
chuán tíng kěn qǐng shàng qí jí yú bù sì chāng yuē xū zhī
传庭恳请上其籍于部，嗣昌曰：“需之。
shí yuè jīng shī jiè yán zhào chuán tíng jí chéng chóu rù wèi zhuó bīng bù yòu shì láng jiān yòu qiān dū yù shǐ dài zǒng dū lú xiàng shēng dū zhū zhèn yuán jūn cì jiàn
十月，京师戒严，召传庭及承畴入卫，擢兵部右侍郎兼右佥都御史，代总督卢象升督诸镇援军，赐剑。
dàng shì shí chuán tíng tí bīng dǐ jìn jiāo yǔ sì chāng bù xié yòu yǔ zhōng guān gāo qǐ qián wǔ jiàng zhǐ qiè zé bù dé cháo jīng shī
当是时，传庭提兵抵近郊，与嗣昌不协，又与中官高起潜忤，降旨切责，不得朝京师。
chéng chóu zhì jiāo láo qiě mìng bì jiàn chuán tíng bù néng wú jué wàng
承畴至，郊劳，且命陛见，传庭不能无觖望。
wú hé sì chāng yòng chéng chóu yǐ wéi jì dū yù jǐn liú qín bīng zhī rù yuán zhě shǒu jì liáo
无何，嗣昌用承畴以为蓟督，欲尽留秦兵之入援者守蓟、辽。
chuán tíng yuē qín jūn bù kě liú yě
传庭曰：“秦军不可留也。
liú zé zéi shì zhāng wú yì yú biān shì dài zéi chè bīng yě
留则贼势张，无益于边，是代贼撤兵也。
qín jūn qī zǐ jù zài qín bīng rì shā zéi yǐ wéi lì jiǔ liú yú biān fēi huā zé táo bù fù wèi wú yòng bì wèi zéi yòng shì qū mín shǐ cóng zéi yě
秦军妻子俱在秦，兵日杀贼以为利，久留于边，非哗则逃，不复为吾用，必为贼用，是驱民使从贼也。
ān wēi zhī jī bù kě bù chá yě
安危之机，不可不察也。
sì chāng bù tīng
”嗣昌不听。
chuán tíng zhēng zhī bù néng de bù shèng yù yù ěr suì lóng
传庭争之不能得，不胜郁郁，耳遂聋。
chuán tíng chū shòu mìng shū yán nián lái jiāng shì jué liè yóu jì huà chà miù
传庭初受命，疏言：“年来疆事决裂，由计画差谬。
shì jùn dāng miàn qǐng jué dà jì
事竣，当面请决大计。
míng nián dì yí chuán tíng zǒng dū bǎo dìng shān dōng hé nán jūn wù
”明年，帝移传庭总督保定、山东、河南军务。
jì jiě yán shū qǐng bì jiàn
既解严，疏请陛见。
sì chāng dà jīng wèi chuán tíng jiāng qīng zhī chì lái yì jī shū hái zhī chuán tíng
嗣昌大惊，谓传庭将倾之，斥来役赍疏还之传庭。
chuán tíng yùn yǐn jí qǐ xiū
传庭愠，引疾乞休。
sì chāng yòu hé qí tuō jí fēi zhēn lóng dì suì fā nù chì wèi mín xià xún fǔ yáng yī jùn hé zhēn wěi yī jùn zòu yán zhēn lóng fēi tuō jí
嗣昌又劾其托疾，非真聋，帝遂发怒，斥为民，下巡抚杨一俊核真伪，一俊奏言：“真聋，非托疾。
bìng xià yī jùn yù
”并下一俊狱。
chuán tíng zhǎng xì dài jué jǔ cháo zhī qí yuān mò wéi yán
传庭长系待决，举朝知其冤，莫为言。
zài yù sān nián wén càn sì chāng xiāng jì bài
在狱三年，文灿、嗣昌相继败。
ér shì shí chuǎng wáng lǐ zì chéng zhě yǐ gōng pò hé nán yǐ fàn kāi fēng zhí zōng lóng shā táng wáng bīng sàn ér zéi yì héng
而是时，闯王李自成者，已攻破河南矣，犯开封，执宗龙，杀唐王，兵散而贼益横。
dì sī chuán tíng yán cháo shì jiàn zhě yì zhòng
帝思传庭言，朝士荐者益众。
shí wǔ nián zhēng yuè qǐ chuán tíng bīng bù yòu shì láng qīn yù wén huá diàn wèn jiǎo zéi ān mín zhī cè chuán tíng kǎn kǎn yán
十五年正月，起传庭兵部右侍郎，亲御文华殿问剿贼安民之策，传庭侃侃言。
dì jiē tàn jiǔ zhī yàn láo shǎng lài shén wò mìng jiāng jìn lǚ yuán kāi fēng
帝嗟叹久之，燕劳赏赉甚渥，命将禁旅援开封。
kāi fēng wéi yǐ jiě zéi shā shǎn dū wāng qiáo nián dì jí mìng chuán tíng wǎng dài
开封围已解，贼杀陕督汪乔年，帝即命传庭往代。
dà jí zhū jiāng yú guān zhōng fù yuán jiǎo zǒng bīng hè rén lóng zuò zhī huī xià shù ér zhǎn zhī
大集诸将于关中，缚援剿总兵贺人龙，坐之麾下，数而斩之。
wèi qí kāi xiàn zào guī měng shuài yǐ gū jūn shī lì ér xiàn cáo chū xiá yě
谓其开县噪归，猛帅以孤军失利而献、曹出柙也；
yòu wèi qí yù dí xiān kuì xīn cài xiāng chéng lián sàng èr dū yě
又谓其遇敌先溃，新蔡、襄城连丧二督也。
zhū jiāng mò bù sǎ rán dòng sè zhě
诸将莫不洒然动色者。
chuán tíng jì yǐ zhū shā rén lóng wēi zhé sān biān rì yè zhì jūn wèi píng zéi jì ér zéi suì yǐ zài wéi kāi fēng
传庭既已诛杀人龙，威詟三边，日夜治军为平贼计，而贼遂已再围开封。
zhào yù shǐ sū jīng jiān yán níng gān gù jūn qù chuán tíng chū guān
诏御史苏京监延、宁、甘、固军，趣传庭出关。
chuán tíng shàng yán bīng xīn mù bù kān yòng
传庭上言：“兵新募，不堪用。
dì bù tīng
”帝不听。
chuán tíng bù dé yǐ chū shī yǐ jiǔ yuè dǐ tóng guān
传庭不得已出师，以九月抵潼关。
dà yǔ lián xún zì chéng jué mǎ jiā kǒu hé guàn kāi fēng
大雨连旬，自成决马家口河灌开封。
kāi fēng yǐ xiàn chuán tíng qū nán yáng zì chéng xi xíng nì qín shī
开封已陷，传庭趋南阳，自成西行逆秦师。
chuán tíng shè sān fù yǐ dài zéi niú chéng hǔ jiàng qián jūn zuǒ ráng jiāng zuǒ zhèng jiā dòng jiāng yòu gāo jié jiāng zhōng jūn
传庭设三覆以待贼：牛成虎将前军，左勷将左，郑嘉栋将右，高杰将中军。
chéng hǔ yáng běi yǐ yòu zéi zéi bēn rù fú zhōng chéng hǔ hái bīng ér dòu gāo jié dǒng xué lǐ tū qǐ yì zhī zuǒ ráng zhèng jiā dòng zuǒ yòu héng jī zhī
成虎阳北以诱贼，贼奔入伏中，成虎还兵而斗，高杰、董学礼突起翼之，左勷、郑嘉栋左右横击之。
zéi kuì dōng zǒu zhǎn shǒu qiān yú
贼溃东走，斩首千余。
zhuī sān shí lǐ jí zhī jiá xiàn zhī zhǒng tóu zéi qì jiǎ zhàng jūn zī yú dào qín bīng qū lì
追三十里，及之郏县之冢头，贼弃甲仗军资于道，秦兵趋利。
zéi chān wǒ jūn áo fǎn bīng chéng zhī zuǒ ráng xiāo shèn dǐng zhī shī kuì zhū jūn jiē kuì
贼觇我军嚣，反兵乘之，左勷、萧慎鼎之师溃，诸军皆溃。
fù jiāng sūn zhī xiù yuè mǎ yǐ zhuī zéi jī shā shù shí qí zéi bīng wéi zhī chí tū bù dé chū mǎ jué bèi zhí zhí lì bù náo
副将孙枝秀跃马以追贼，击杀数十骑，贼兵围之，驰突不得出，马蹶被执，植立不挠。
yǐ rèn lín zhī chēng mù bù dá
以刃临之，瞠目不答。
yī rén yuē cǐ sūn fù jiāng yě
一人曰：“此孙副将也。
suì shā zhī
”遂杀之。
cān jiāng hēi shàng rén yì bèi zhí bù qū ér jiàn shā fù jūn shù qiān cái guān xiǎo jiàng zhī mò zhě zhāng měi kuí li qī fèng rèn guāng yù dài yǒu rén yǐ xià qī shí yǒu bā rén
参将黑尚仁亦被执不屈而见杀，覆军数千，材官小将之殁者，张渼奎、李栖凤、任光裕、戴友仁以下七十有八人。
zéi bèi huò qí suǒ sàng mǎ
贼倍获其所丧马。
chuán tíng zǒu gǒng yóu mèng rù guān zhí zhǎn shèn dǐng
传庭走巩，由孟入关，执斩慎鼎；
fá ráng mǎ yǐ èr qiān yǐ ráng fù guāng xiān gù dài ráng
罚勷马以二千，以勷父光先故，贷勷。
shì yì yě tiān dà yǔ liáng bù zhì shì zú cǎi qīng shì yǐ shí dòng qiě něi gù dà bài
是役也，天大雨，粮不至，士卒采青柿以食，冻且馁，故大败。
yù rén suǒ wèi shì yuán zhī yì yě
豫人所谓“柿园之役”也。
chuán tíng jì yǐ bài guī shǎn xī jì shǒu tóng guān è jīng shī shàng yóu
传庭既已败归陕西，计守潼关，扼京师上游。
qiě wǒ jūn xīn jí bù lì sù zhàn nǎi yì mù yǒng shì kāi tún tián shàn qì jī sù sān jiā chū zhuàng dīng yī
且我军新集，不利速战，乃益募勇士，开屯田，缮器，积粟，三家出壮丁一。
huǒ chē zài huǒ pào jiǎ zhàng zhě sān wàn liàng zhàn zé qū zhī jù mǎ zhǐ zé huán yǐ zì wèi
火车载火炮甲仗者三万辆，战则驱之拒马，止则环以自卫。
dū gōng kē jí yè yǐ jì rì qín mín bù néng kān
督工苛急，夜以继日，秦民不能堪。
ér guān zhōng pín suì jī zhù dà jūn xiǎng fá shì dà fū yàn kǔ chuán tíng suǒ wéi yòng fǎ yán bù lè qí zài qín
而关中频岁饥，驻大军饷乏，士大夫厌苦传庭所为，用法严，不乐其在秦。
xiāng yǔ huā yú cháo yuē qín dū wán kòu yǐ
相与哗于朝曰：“秦督玩寇矣。
yòu xiāng yǔ wēi yǔ dòng xié zhī yuē qín dū bù chū guān shōu zhě zhì yǐ
”又相与危语恫胁之曰：“秦督不出关，收者至矣。
míng nián wǔ yuè mìng jiān dū hé nán sì chuān jūn wù xún jìn bīng bù shàng shū gǎi chēng dū shī jiā dū shān xī hú guǎng guì zhōu jí jiāng nán běi jūn wu cì jiàn
”明年五月，命兼督河南、四川军务，寻进兵部尚书，改称督师，加督山西、湖广、贵州及江南、北军务，赐剑。
qù zhàn yì jí
趣战益急。
chuán tíng dùn zú tàn yuē nài hé hu
传庭顿足叹曰：“奈何乎！
wú gù zhī wǎng ér bù fǎn yě
吾固知往而不返也。
rán dà zhàng fū qǐ néng zài duì yù lì hu
然大丈夫岂能再对狱吏乎！
qǐng zhī bù dé yǐ suì zài yì chū shī
”顷之，不得已遂再议出师。
zǒng bīng niú chéng hǔ jiàng qián fēng gāo jié jiāng zhōng jūn wáng dìng guān fǔ mín jiāng yán níng bīng wèi hòu jìn bái guǎng ēn tǒng huǒ chē yíng xí zuǒ liáng yù fù rǔ níng jiā jī
总兵牛成虎将前锋，高杰将中军，王定、官抚民将延、宁兵为后劲，白广恩统火车营，檄左良玉赴汝宁夹击。
dàng shì shí zì chéng yǐ jù yǒu hé nán hú běi shí yú jùn zì hào xīn shùn wáng shè guān zhì shù yíng xiāng yáng ér jū zhī
当是时，自成已据有河南、湖北十余郡，自号新顺王，设官置戍，营襄阳而居之。
jiāng yóu nèi xī kuī shāng luò jǐn fā jīng xiāng bīng huì yú fàn shuǐ yíng zé fá zhú jié fá rén pèi sān hú lú jiāng móu dù hé
将由内、淅窥商、雒，尽发荆、襄兵会于泛水、荥泽，伐竹结筏，人佩三葫芦，将谋渡河。
chuán tíng fēn bīng fáng yù
传庭分兵防御。
bā yuè shí rì chuán tíng chū shī tóng guān cì yú wén xiāng
八月十日，传庭出师潼关，次于阌乡。
èr shí yī rì shī cì shǎn zhōu xí hé nán zhū jūn dù hé jìn jiǎo
二十一日，师次陕州，檄河南诸军渡河进剿。
jiǔ yuè bā rì shī cì rǔ zhōu wěi dū wèi sì tiān wáng li yǎng chún jiàng
九月八日，师次汝州，伪都尉四天王李养纯降。
yǎng chún yán zéi xū shí zhū zéi lǎo yíng zài táng xiàn wěi jiāng lì zhūn bǎo fēng zì chéng jīng ruì jǐn jù yú xiāng chéng
养纯言贼虚实：诸贼老营在唐县，伪将吏屯宝丰，自成精锐尽聚于襄城。
suì pò zéi bǎo fēng zhǎn wěi zhōu mù chén kě xīn děng
遂破贼宝丰，斩伪州牧陈可新等。
suì dǎo táng xiàn pò zhī shā jiā kǒu dài jìn zéi mǎn yíng kū
遂捣唐县，破之，杀家口殆尽，贼满营哭。
zhuǎn zhàn zhì jiá xiàn suì qín wěi guǒ yì jiāng jūn xiè jūn you zhuó zéi zuò dào wěi zì chéng jǐ huò
转战至郏县，遂擒伪果毅将军谢君友，斫贼坐纛，尾自成几获。
zéi bēn xiāng chéng dà jūn suì jìn bī xiāng chéng
贼奔襄城，大军遂进逼襄城。
zéi jù móu jiàng zì chéng yuē wú wèi
贼惧谋降，自成曰：“无畏！
wǒ shā wáng fén líng zuì dà yǐ gū jué yī sǐ zhàn
我杀王焚陵，罪大矣，姑决一死战。
bù shèng zé shā wǒ ér jiàng wèi wǎn yě
不胜，则杀我而降未晚也。
ér dà jūn shí jiē lù sù yǔ zéi chí jiǔ yǔ dào zhù liáng chē bù néng qián
”而大军时皆露宿与贼持，久雨道泞，粮车不能前。
shì jī gōng jiá pò zhī huò mǎ luó dàn zhī lì jǐn
士饥，攻郏破之，获马骡啖之立尽。
yǔ qī rì yè bù zhǐ hòu jūn huā yú rǔ zhōu
雨七日夜不止，后军哗于汝州。
zéi dà zhì liú yán sì qǐ
贼大至，流言四起。
bù dé yǐ hái jūn yíng liáng liú chén yǒng fú wèi hòu jù
不得已还军迎粮，留陈永福为后拒。
qián jūn jì yí hòu jūn luàn yǒng fú zhǎn zhī bù néng zhǐ
前军既移，后军乱，永福斩之不能止。
zéi zhuī jí zhī nán yáng guān jūn hái zhàn
贼追及之南阳，官军还战。
zéi zhèn wǔ zhòng jī mín chù wài cì bù zú cì mǎ jūn yòu cì xiāo qí lǎo yíng jiā kǒu chù nèi
贼阵五重，饥民处外，次步卒，次马军，又次骁骑，老营家口处内。
zhàn pò qí sān zhòng
战破其三重。
zéi xiāo qí shū sǐ dòu wǒ shī zhèn shāo dòng guǎng ēn jūn jiāng huǒ chē zhě hū yuē shī bài yǐ
贼骁骑殊死斗，我师阵稍动，广恩军将火车者呼曰：“师败矣！
tuō wǎn lù ér bēn chē qīng sè dào mǎ guà yú héng bù dé qián zéi zhī tiě qí lìng ér téng zhī bù zéi shǒu bái bàng zhē jī zhōng zhě shǒu dōu móu jù suì
”脱挽辂而奔，车倾塞道，马挂于衡不得前，贼之铁骑凌而腾之，步贼手白棓遮击，中者首兜鍪俱碎。
zì chéng kōng bì niè wǒ yī rì yè guān bīng kuáng bēn sì bǎi lǐ zhì yú mèng jīn sǐ zhě sì wàn yú shī wáng bīng qì zī zhòng shù shí wàn
自成空壁蹑我，一日夜，官兵狂奔四百里，至于孟津，死者四万余，失亡兵器辎重数十万。
chuán tíng dān qí dù yuán qǔ yóu wén xiāng jì
传庭单骑渡垣曲，由阌乡济。
zéi huò dū shī zuò dào chéng shèng pò tóng guān dà bài guān jūn
贼获督师坐纛，乘胜破潼关，大败官军。
chuán tíng yǔ jiān jūn fù shǐ qiáo qiān gāo yuè mǎ dà hū ér mò yú zhèn guǎng ēn jiàng zéi
传庭与监军副使乔迁高跃马大呼而殁于阵，广恩降贼。
chuán tíng shī jìng bù kě de
传庭尸竟不可得。
chuán tíng sǐ guān yǐ nèi wú jiān chéng yǐ
传庭死，关以内无坚城矣。
chū chuán tíng zhī chū shī yě zì fēn bì sǐ gù yǔ jì qī zhāng fū rén yuē ěr ruò hé
初，传庭之出师也，自分必死，顾语继妻张夫人曰：“尔若何？
fū rén yuē zhàng fū bào guó ěr wú yōu wǒ
”夫人曰：“丈夫报国耳，毋忧我。
jí xī ān pò zhāng lǜ èr nǚ sān qiè chén yú jǐng huī qí bā suì r shì níng jí bì zéi qù zhī
”及西安破，张率二女三妾沉于井，挥其八岁儿世宁亟避贼去之。
r yú qiáng duò mín shè zhōng yī lǎo wēng shōu yǎng zhī
儿逾墙堕民舍中，一老翁收养之。
zhǎng zǐ shì ruì wén zhī chóng jiǎn rù qín de fū rén shī jǐng zhōng miàn rú shēng
长子世瑞闻之，重趼入秦，得夫人尸井中，面如生。
wēng guī qí dì shì níng xiāng fú xié hái
翁归其弟世宁，相扶携还。
dào lù jiàn zhě zhī yǔ bù zhī jiē qì xià
道路见者，知与不知皆泣下。
chuán tíng sǐ shí nián wǔ shí yǒu yī yǐ
传庭死时，年五十有一矣。
chuán tíng zài chū shī jiē yǐ yǔ bài yě
传庭再出师皆以雨败也。
huò yán chuán tíng wèi sǐ zhě dì yí zhī gù bù yú zèng yīn
或言传庭未死者，帝疑之，故不予赠荫。
chuán tíng sǐ ér míng wáng yǐ
传庭死而明亡矣。
zàn yuē liú zéi màn yán zhōng yuán suǒ shì yǐ yù zéi zhě dú qín bīng ěr
赞曰：流贼蔓延中原，所恃以御贼者独秦兵耳。
fu zōng lóng sūn chuán tíng yuǎn jìn xiāng wàng yǐ yǐ bàn zéi
傅宗龙、孙传庭远近相望，倚以办贼。
wāng qiáo nián yáng wén yuè fèn lì yǐ dāng zéi fēng ér zhōng yú kuì fèn
汪乔年、杨文岳奋力以当贼锋，而终于溃偾。
cǐ dài yǒu tiān yān fēi qí cái zhī bù rèn yě
此殆有天焉，非其才之不任也。
chuán tíng bài sǐ zéi suì rù guān shì yǐ yù chì
传庭败死，贼遂入关，势以愈炽。
cún wáng zhī jì suǒ xì qǐ bù zhòng zāi
存亡之际，所系岂不重哉！