zuǒ liáng yù shān qǐ hè rén lóng gāo jié liú zé qīng zǔ kuān
左良玉(邓玘贺人龙) 高杰(刘泽清) 祖宽
zuǒ liáng yù zì kūn shān lín qīng rén
左良玉，字昆山，临清人。
guān liáo dōng chē yòu yíng dū sī
官辽东车右营都司。
chóng zhēn yuán nián níng yuǎn bīng biàn xún fǔ bì zì sù zì jīng sǐ liáng yù zuò xuē zhí huí wèi
崇祯元年，宁远兵变，巡抚毕自肃自经死，良玉坐削职回卫。
yǐ fù guān
已，复官。
zǒng lǐ mǎ shì lóng lìng cóng yóu jī cáo wén zhào yuán yù tián fēng rùn lián zhàn hóng qiáo dà qiàn shān zhí dǐ zūn huà
总理马世龙令从游击曹文诏援玉田、丰润，连战洪桥、大堑山，直抵遵化。
lùn huī fù sì chéng gōng yǔ wén zhào děng jù jìn zhì lì chāng píng dū zhì shì láng hóu xún huī xià
论恢复四城功，与文诏等俱进秩，隶昌平督治侍郎侯恂麾下。
dà líng hé wéi jí zhào chāng píng jūn fù yuán zǒng bīng yóu shì wēi hù líng bù dé xíng jiàn liáng yù kě dài lǜ bīng wǎng
大凌河围急，诏昌平军赴援，总兵尤世威护陵不得行，荐良玉可代率兵往。
yǐ xún jiàn wèi fù jiāng zhàn sōng shān xìng shān xià lù gōng dì yī
已，恂荐为副将，战松山、杏山下，录功第一。
liáng yù shǎo gū yù yú shū fù
良玉少孤，育于叔父。
qí guì yě bù zhī qí mǔ xìng
其贵也，不知其母姓。
cháng shēn chēng miàn xiāo yǒng shàn zuǒ yòu shè
长身赪面，骁勇，善左右射。
mù bù zhī shū duō zhì móu fǔ shì zú de qí huān xīn yǐ gù zhàn zhé yǒu gōng
目不知书，多智谋，抚士卒得其欢心，以故战辄有功。
shí shǎn xī zéi rù hé nán tú huái qìng
时陕西贼入河南，图怀庆。
tíng yì lìng liáng yù jiāng chāng píng bīng wǎng jiǎo dà zhǐ zhuān bàn hé nán
廷议令良玉将昌平兵往剿，大指专办河南。
huì zéi kòu xiū wǔ qīng huà zhě cuàn rù píng yáng yīn xí liáng yù rù shān xi yù zhī pō yǒu zhǎn huò
会贼寇修武、清化者窜入平阳，因檄良玉入山西御之，颇有斩获。
hé nán xún fǔ fán shàng jǐng yǐ liáng yù zhù zé zhōu è yù jìn yàn hóu kě sì miàn wèi yuán bīng
河南巡抚樊尚璟以良玉驻泽州，扼豫、晋咽侯，可四面为援兵。
zhào cóng zhī
诏从之。
shí cáo wén zhào jiāng shǎn xī bīng dì lìng liáng yù shòu shàng jǐng jié zhì yǔ wén zhào tóng xīn tǎo zéi yǒu jí zé qín bīng dōng yù bīng xi liáng yù bīng cóng zhōng héng jī
时曹文诏将陕西兵，帝令良玉受尚璟节制，与文诏同心讨贼，有急则秦兵东，豫兵西，良玉兵从中横击。
liù nián zhēng yuè zéi fàn xí zhōu xiàn yáng chéng
六年正月，贼犯隰州，陷阳城。
liáng yù bài zhī yú shè xiàn zhī xi bēi
良玉败之于涉县之西陂。
èr yuè liáng yù bīng yǔ zéi zhàn wǔ ān dà bài
二月，良玉兵与贼战武安，大败。
shàng jǐng ba yǐ tài cháng shǎo qīng xuán mò dài zhī
尚璟罢，以太常少卿玄默代之。
sān yuè zéi zài rù hé nèi liáng yù zì huī xiàn zhú zhī
三月，贼再入河内，良玉自辉县逐之。
zéi bēn xiū wǔ shā yóu jī yuè xiào zhōng zhuī cān jiāng táo xī qiān xī qiān zhuì mǎ sǐ
贼奔修武，杀游击越效忠，追参将陶希谦，希谦坠马死。
liáng yù jī zhī wàn shàn yì zhì liǔ shù kǒu dà bài zhī qín zéi shǒu shù rén zéi suì xi bēn
良玉击之万善驿，至柳树口大败之，擒贼首数人，贼遂西奔。
hé nán é bīng jǐn qī qiān shù bèi zéi zhé wáng dài jìn
河南额兵仅七千，数被贼，折亡殆尽。
liáng yù jiāng chāng píng bīng èr qiān yú shù zhàn suī yǒu gōng shì gū shén
良玉将昌平兵二千余，数战，虽有功，势孤甚。
zǒng bīng shān qǐ fāng lì gōng lái zhōu nǎi mìng jiāng chuān bīng yì yǐ shí zhǔ tǔ sī mǎ fèng yí bīng chí fù liáng yù yǔ gòng jiǎo zéi
总兵邓玘方立功莱州，乃命将川兵益以石砫土司马凤仪兵驰赴良玉，与共角贼。
yǐ ér fèng yí yǐ gū jūn zhàn méi yú hòu jiā zhuāng
已而凤仪以孤军战没于侯家庄。
dàng shì shí zéi shì yǐ dà chì zòng héng sān jìn jī fǔ hé běi jiān
当是时，贼势已大炽，纵横三晋、畿辅、河北间。
zhū jiāng cáo wén zhào li bēi ài wàn nián tāng jiǔ zhōu shān qǐ liáng yù děng xiān hòu yǔ zéi zhàn shèng fù lüè xiāng dāng
诸将曹文诏、李卑、艾万年、汤九州、邓玘、良玉等先后与贼战，胜负略相当。
liáng yù qǐ bàn hé nán lǚ pò zhī yú guān cūn yú qìn hé yú qīng huà yú wàn shàn
良玉、玘办河南，屡破之于官村，于沁河，于清化，于万善。
liáng yù yòu è zhī wǔ ān bā dé zhǎn huò yóu duō
良玉又扼之武安八德，斩获尤多。
huì dì mìng ní chǒng wáng pǔ wèi zǒng bīng jiāng jīng yíng bīng liù qiān fù hé nán yǐ zhōng guān yáng jìn cháo lú jiǔ dé jiān qí jūn ér bié qiǎn zhōng guān jiān liáng yù děng jūn
会帝命倪宠、王朴为总兵，将京营兵六千赴河南，以中官杨进朝、卢九德监其军，而别遣中官监良玉等军。
zhí fāng láng zhōng li jì zhēn yuē liáng yù li bēi shēn jīng bǎi zhàn wèi fǎn zài chǒng pǔ xià kǒng wén ér jiě tǐ
职方郎中李继贞曰：“良玉、李卑身经百战，位反在宠、朴下，恐闻而解体。
nǎi lìng liáng yù bēi shǔ dū du qiān shì wèi yuán jiǎo zǒng bīng guān yǔ chǒng pǔ tǐ xiāng dí
”乃令良玉、卑署都督佥事，为援剿总兵官，与宠、朴体相敌。
jīng yíng bīng zhì gòng jī zéi shù yǒu gōng
京营兵至，共击贼，数有功。
liáng yù bài zéi jì yuán hé nèi yòu bài zhī yǒng níng qīng shān lǐng yín dòng gōu yòu zì yè xiàn zhuī zhì xiǎo wǔ dāng shān jiē zhǎn zéi kuí shén zhòng
良玉败贼济源、河内，又败之永宁青山岭银洞沟，又自叶县追至小武当山，皆斩贼魁甚众。
rán zhū jiāng yǐ zhōng guān jiān jūn yì fú shàn yě
然诸将以中官监军，意弗善也。
qí dōng zéi xi bēn zhě fù shé ér dōng
其冬，贼西奔者复折而东。
liáng yù jiǔ zhōu è qí qián jīng yíng bīng wěi qí hòu zéi dà kùn guān jūn lián pò zhī liǔ quán měng hǔ cūn
良玉、九州扼其前，京营兵尾其后，贼大困，官军连破之柳泉、猛虎村。
zéi zhāng miào shǒu hè shuāng quán děng sān shí liù jiā guǐ cí qǐ fǔ yú fēn xún bù zhèng sī cháng dào lì yīn jiān jūn jìn cháo yǐ qǐng
贼张妙手、贺双全等三十六家诡词乞抚于分巡布政司常道立，因监军进朝以请。
zhū jiāng sì cháo mìng bù chū zhàn
诸将俟朝命，不出战。
huì tiān hán hé bīng hé zéi suì cóng miǎn chí jìng dù xún fǔ mò lǜ liáng yù jiǔ zhōu bēi qǐ bīng dài zhī jìng shàng
会天寒河冰合，贼遂从渑池径渡，巡抚默率良玉、九州、卑、玘兵待之境上。
zéi nǎi cuàn lú shì shān zhōng yóu cǐ zì yún xiāng rù chuān zhōng zhé ér lüè qín lǒng fù chū méi chuān zhōng hú běi yǐ fàn hé nán zhōng yuán yì dà cán pò ér sān jìn jī fǔ dú bù shòu zéi huò zhě shí nián
贼乃窜卢氏山中，由此自郧、襄入川中，折而掠秦陇，复出没川中、湖北，以犯河南，中原益大残破，而三晋、畿辅独不受贼祸者十年。
zéi jì dù hé qù liáng yù yǔ zhū jiāng fēn dì shǒu
贼既渡河去，良玉与诸将分地守。
chén qí yú lú xiàng shēng fāng jiǎo zéi qín chu qī nián chūn xià jiān zhōng zhōu xìng wú shì
陈奇瑜、卢象升方角贼秦、楚，七年春夏间，中州幸无事。
jì ér qí yú shī lǐ zì chéng yú chē xiāng tíng yì hé jìn yù chu shǔ bīng sì miàn jiǎo zhī
既而奇瑜失李自成于车箱，廷议合晋、豫、楚、蜀兵四面剿之。
zéi nǎi fēn jūn sān yī xiàng qìng yáng yī qū yún yáng ér yī chū guān qū hé nán
贼乃分军三：一向庆阳，一趋郧阳，而一出关趋河南。
qū hé nán zhě yòu fēn wéi sān jùn yì suǒ zài gào jí
趋河南者又分为三，郡邑所在告急。
liáng yù è xīn ān miǎn chí tā jiāng chén zhì bāng zhù rǔ zhōu chén yǒng fú è nán yáng jiē zuò jiǎ zì bǎo ér yǐ bù néng dà chuàng zéi yě
良玉扼新安、渑池，他将陈治邦驻汝州，陈永福扼南阳，皆坐甲自保而已，不能大创贼也。
zéi měi yíng shù wàn bīng fān jìn jiē yīn liáng sù bǎo
贼每营数万，兵番进，皆因粮宿饱；
wǒ bīng guǎ bèi duō kuì xiǎng bù jì
我兵寡备多，馈饷不继。
zéi jiè mǎ chí yī rì yè shù bǎi lǐ
贼介马驰，一日夜数百里；
wǒ bù bīng duō qí shǎo xíng shù shí lǐ zhé pí fá yǐ gù duō wèi zéi
我步兵多，骑少，行数十里辄疲乏，以故多畏贼。
ér liáng yù zài huái qìng shí yǔ dū fǔ yì bù hé yīn shì shēng xīn huǎn zhuī yǎng kòu duō shōu xiáng zhě yǐ zì zhòng
而良玉在怀庆时，与督抚议不合，因是生心，缓追养寇，多收降者以自重。
dū fǔ xí diào bù shí yìng mìng shāo shāo lù bá hù duān yǐ
督抚檄调，不时应命，稍稍露跋扈端矣。
shí èr yuè yù zéi yú cí shān dà zhàn shù shí zhuī bēn bǎi yú lǐ
十二月遇贼于磁山，大战数十，追奔百余里。
bā nián zhēng yuè hé nán zéi pò yǐng zhōu huǐ fèng yáng huáng líng
八年正月，河南贼破颍州，毁凤阳皇陵。
qí xiàn lù yì zhè chéng níng líng tōng xǔ zhě liáng yù zài xǔ zhōu bù néng jiù
其陷鹿邑、柘城、宁陵、通许者，良玉在许州不能救。
sì yuè dū shī hóng chéng chóu zài rǔ zhōu lìng zhū jiāng fēn dì zhē zéi
四月，督师洪承畴在汝州，令诸将分地遮贼。
yóu shì wēi shǒu luò nán chén yǒng fú kòng lú shì yǒng níng shān qǐ yóu zhái wén zhāng yīng chāng xǔ chéng míng è hú guǎng
尤世威守雒南，陈永福控卢氏、永宁，邓玘、尤翟文、张应昌、许成名遏湖广。
yǐ wú cūn wǎ wū nǎi nèi xiāng xī chuān yào dì lìng liáng yù yǔ tāng jiǔ zhōu yǐ wǔ qiān rén è zhī
以吴村、瓦屋乃内乡、淅川要地，令良玉与汤九州以五千人扼之。
wèi jǐ shān yí yǐ bīng huá sǐ ér cáo wén zhào tǎo shǎn zéi bài méi yú zhēn níng
未几，邓圯以兵哗死，而曹文诏讨陕贼，败没于真宁。
zéi yì zhāng suì chāo lú shì bēn yǒng níng
贼益张，遂超卢氏，奔永宁。
xún fǔ mò bèi dǎi wèi qù xí liáng yù zì nèi xiāng yǔ chén zhì bāng mǎ liáng wén děng yuán lú shì
巡抚默被逮未去，檄良玉自内乡与陈治邦、马良文等援卢氏。
bā yuè bài zéi yú yān líng
八月败贼于鄢陵。
jiǔ yuè niè zéi yú jiá zhī shén hòu shān
九月蹑贼于郏之神垕山。
zéi lián yíng shù shí lǐ fān xiū gèng zhàn yǐ pí wǒ bīng liáng yù shōu qí jūn ér zhǐ
贼连营数十里，番休更战，以疲我兵，良玉收其军而止。
zéi zài gōng mì liáng yù zì jiá yuán zhī nǎi qù
贼再攻密，良玉自郏援之，乃去。
shí yuè liáng yù dǐ líng bǎo hé liáo dōng zǒng bīng zǔ kuān bīng jiǎn zéi yú jiàn kǒu jiāo cūn
十月，良玉抵灵宝，合辽东总兵祖宽兵剪贼于涧口、焦村。
jiāo cūn zhū yáng guān de yě
焦村，朱阳关地也。
shí yī yuè lǐ zì chéng chū zhū yáng guān zhāng xiàn zhōng jiǔ jù líng bǎo chuǎng wáng gāo yíng xiáng yì yǔ hé
十一月，李自成出朱阳关，张献忠久据灵宝，闯王高迎祥亦与合。
liáng yù kuān yù zhī líng bǎo bù néng zhī shǎn zhōu xiàn
良玉、宽御之灵宝，不能支，陕州陷。
zéi dōng xià gōng luò yáng liáng yù kuān cóng xún fǔ chén bì qiān jiù luò yáng zéi nǎi qù
贼东下攻洛阳，良玉、宽从巡抚陈必谦救洛阳，贼乃去。
yíng xiáng zì chéng zǒu yǎn shī gǒng
迎祥、自成走偃师、巩。
xiàn zhōng zǒu sōng rǔ
献忠走嵩、汝。
liáng yù chū luò zhuī yíng xiáng zì chéng
良玉出雒追迎祥、自成。
kuān fēn jī xiàn zhōng jiù rǔ
宽分击献忠救汝。
huì zǒng lǐ lú xiàng shēng zhì zì hú guǎng yǔ kuān dà bài zéi rǔ xi lìng pí jiàng pò zéi yú yí yáng huáng jiàn kǒu
会总理卢象升至自湖广，与宽大败贼汝西，令裨将破贼于宜阳黄涧口。
jiǔ nián èr yuè zéi bài yú dēng fēng gào chéng zhèn zǒu shí yáng guān yǔ yī sōng zhī zéi hé
九年二月，贼败于登封郜城镇，走石阳关，与伊、嵩之贼合。
gù zǒng bīng jiǔ zhōu yóu sōng xiàn shēn rù yǔ liáng yù jiā jiǎo
故总兵九州由嵩县深入，与良玉夹剿。
liáng yù zhōng dào dùn guī jiǔ zhōu chéng shèng qióng zhuī sì shí lǐ wú yuán bài mò liáng yù fǎn yǐ jié wén
良玉中道遁归，九州乘胜穷追四十里，无援败殁，良玉反以捷闻。
wǔ yuè xiàng shēng qiǎn zǔ kuān li zhòng zhèn suí shǎn xī zǒng dū hóng chéng chóu xi xíng
五月，象升遣祖宽、李重镇随陕西总督洪承畴西行。
liáng yù jūn zuì qiáng yòu lǜ zhōng zhōu rén gù dú jiǔ liú zhī
良玉军最强，又率中州人，故独久留之。
ér yǐ qí jiāo kàng nán yòng yòng kǒng dào xīng dài qí piān jiàng zhào zhù zhù líng bǎo fáng luò xi
而以其骄亢难用，用孔道兴代其偏将赵柱驻灵宝，防雒西；
liáng yù yǔ luō dài zhù yi yǒng fáng luò dōng
良玉与罗岱驻宜、永，防雒东。
qī yuè liáng yù bīng dǐ kāi fēng yóu dēng fēng zhī táng zhuāng shēn rù jī zéi zì chén áo zhì shēn zéi bù zhī xi zǒu
七月，良玉兵抵开封，由登封之唐庄深入击贼，自辰鏖至申，贼不支西走。
chén yǒng fú fāng bài zéi yú táng hé zéi zhì tián jiā yíng liáng yù dù hé jī zhī zhǎn huò pō zhòng
陈永福方败贼于唐河，贼至田家营，良玉渡河击之，斩获颇众。
jiǔ yuè xún fǔ yáng shéng wǔ hé liáng yù bì zéi zé lìng dài zuì zì shú
九月，巡抚杨绳武劾良玉避贼，责令戴罪自赎。
shí nián zhēng yuè zéi lǎo huí huí hé cáo cāo chuǎng tā tiān zhū bù yán liú dōng xià ān qìng gào jǐng zhào liáng yù cóng zhōng zhōu jiù zhī
十年正月，贼老回回合曹操、闯塌天诸部沿流东下，安庆告警，诏良玉从中州救之。
liáng yù dào jiǎo shā nán yáng tǔ kòu yáng sì hóu yù mín guō sān hǎi jí dǐ lù ān yǔ zéi yù
良玉道剿杀南阳土寇杨四、侯驭民、郭三海，急抵六安，与贼遇。
bù jiàng dài dào xìng chéng shèng lián zhàn dà pò zéi
部将岱、道兴乘胜连战，大破贼。
zéi zǒu huò qián shān
贼走霍、潜山。
huì mǎ kuàng liú liáng zuǒ yì lǚ bài zéi yú tóng chéng lú zhōu lù ān zéi zài chú hé zhě yì xi dùn jiāng běi jǐng shǎo xī
会马爌、刘良佐亦屡败贼于桐城、庐州、六安，贼在滁、和者亦西遁，江北警少息。
yìng tiān xún fǔ zhāng guó wéi sān xí liáng yù rù shān sōu jiǎo bù yīng fàng bīng lüè fù nǚ
应天巡抚张国维三檄良玉入山搜剿，不应，放兵掠妇女。
zhūn shū chéng yuè yú hé nán jiān jūn tài jiàn lì cù zhī shǐ běi qù zéi yǐ bǎo lüě rù shān yǐ
屯舒城月余，河南监军太监力促之，始北去，贼已饱掠入山矣。
yǐ xī chuān xiàn liáng yù yōng bīng bù jiù
已，淅川陷，良玉拥兵不救。
yǐ lù ān pò zéi gōng zhào luò zhí dài zuì xún fù zhī
以六安破贼功，诏落职戴罪，寻复之。
zéi dōng xià xí liù hé gōng tiān cháng fēn lüè guā zhōu yí zhēn pò xū yí
贼东下袭六合，攻天长，分掠瓜洲、仪真，破盱眙。
liáng yù jiān bù kěn jiù lìng zhōng zhōu shì dà fū hé shū liú jǐ
良玉坚不肯救，令中州士大夫合疏留己。
dì zhī chū liáng yù yì bù néng duó yě
帝知出良玉意，不能夺也。
shí yuè zǒng lǐ xióng wén càn zhì ān qìng bù xí yǐ liáng yù jūn lì yān liáng yù qīng wén càn bù wéi yòng
十月，总理熊文灿至安庆，部檄以良玉军隶焉，良玉轻文灿不为用。
shí yī nián zhēng yuè liáng yù yǔ zǒng bīng chén hóng fàn dà pò zéi yú yún xī
十一年正月，良玉与总兵陈洪范大破贼于郧西。
zhāng xiàn zhōng jiǎ guān qí hào xí nán yáng zhūn yú nán guān
张献忠假官旗号袭南阳，屯于南关。
liáng yù shì zhì yí ér jí zhào zhī xiàn zhōng yì qù
良玉适至，疑而急召之，献忠逸去。
zhuī jí fā liǎng shǐ zhōng qí jiān fù huī dāo jī zhī miàn liú xiě
追及，发两矢，中其肩，复挥刀击之，面流血。
qí bù xià jiù yǐ miǎn suì táo zhī gǔ chéng
其部下救以免，遂逃之谷城。
wèi jǐ qǐng xiáng liáng yù zhī qí wěi lì qǐng jī zhī wén càn bù xǔ
未几，请降，良玉知其伪，力请击之，文灿不许。
jiǔ yuè wén càn jiǎo yún xiāng zhū zéi liáng yù yǔ hóng fàn jí fù jiāng lóng zài tián jī pò zhī shuāng gōu yíng zhǎn shǒu èr qiān yú jí
九月，文灿剿郧、襄诸贼，良玉与洪范及副将龙在田击破之双沟营，斩首二千余级。
shí èr yuè hé nán xún fǔ cháng dào lì tiáo liáng yù yú shǎn zhōu
十二月，河南巡抚常道立调良玉于陕州。
zéi chéng lú shì xū dùn rù nèi xī
贼乘卢氏虚，遁入内、淅。
shì yuè xǔ zhōu bīng biàn liáng yù jiā zài xǔ jiān yān
是月，许州兵变，良玉家在许，歼焉。
shí èr nián èr yuè liáng yù lǜ xiáng jiàng liú guó néng rù yuán jīng shī zhào hái tǎo hé nán zéi
十二年二月，良玉率降将刘国能入援京师，诏还讨河南贼。
bīng guò bà tóu wú qiáo dà lüè tài jiàn lú jiǔ dé shū wén zhào lìng dài zuì
兵过灞头、吴桥，大掠，太监卢九德疏闻，诏令戴罪。
yǐ ér pò zéi mǎ jìn zhōng yú zhèn píng guān
已而破贼马进忠于镇平关。
jìn zhōng jiàng
进忠降。
yòu yǔ guó néng zài pò zéi li wàn qìng yú zhāng jiā lín qī lǐ hé wàn qìng yì jiàng
又与国能再破贼李万庆于张家林、七里河，万庆亦降。
qī yuè xiàn zhōng pàn qù liáng yù yǔ luō dài zhuī zhī shǐ dài wèi qián fēng jǐ suí qí hòu
七月，献忠叛去，良玉与罗岱追之，使岱为前锋，己随其后。
yú fáng xiàn bā shí lǐ zhì luō hóu shān jūn fá shí
逾房县八十里，至罗猴山，军乏食。
fú qǐ dài mǎ guà yú téng chōu dāo duàn zhī jué ér fù jìn qì mǎ dēng shān zéi wéi jí shǐ jǐn bèi huò
伏起，岱马挂于藤，抽刀断之，蹶而复进，弃马登山，贼围急，矢尽被获。
liáng yù dà bài bēn hái jūn fú yìn xìn jǐn shī qì jūn zī qiān wàn yú shì zú sǐ zhě wàn rén
良玉大败奔还，军符印信尽失，弃军资千万余，士卒死者万人。
shì wén yǐ qīng jìn biǎn sān zhì
事闻，以轻进贬三秩。
shí sān nián chūn dū shī yáng sì chāng jiàn liáng yù suī bài yǒu dà jiàng cái bīng yì kě yòng suì bài píng zéi jiāng jūn
十三年春，督师杨嗣昌荐良玉虽败，有大将才，兵亦可用，遂拜平贼将军。
dàng shì shí zéi fēn wéi sān xi zé zhāng xiàn zhōng jù chu shǔ jiāo
当是时，贼分为三：西则张献忠，踞楚、蜀郊；
dōng zé gé lǐ yǎn zuǒ jīn wáng děng sì yíng shǐ tū suí yīng má huáng
东则革里眼、左金王等四营，豕突随、应、麻、黄；
nán zé cáo cāo guò tiān xīng děng shí yíng fú zhāng fáng xìng yuǎn jiān
南则曹操、过天星等十营，伏漳、房、兴、远间。
rùn zhēng yuè liáng yù hé zhū jūn jī zéi yú jǔ píng guān xiàn zhōng bài zǒu liáng yù nǎi qǐng cóng hàn yáng xī xiāng rù shǔ zhuī zhī
闰正月，良玉合诸军击贼于枸坪关，献忠败走，良玉乃请从汉阳、西乡入蜀追之。
sì chāng móu yǐ shǎn xī zǒng dū zhèng chóng jiǎn lǜ hè rén lóng li guó qí cóng xī xiāng rù shǔ ér lìng liáng yù zhù bīng xīng píng bié qiǎn piān jiàng zhuī jiǎo liáng yù bù cóng
嗣昌谋以陕西总督郑崇俭率贺人龙、李国奇从西乡入蜀，而令良玉驻兵兴平，别遣偏将追剿，良玉不从。
sì chāng xí liáng yù yuē zéi shì shì bù néng rù chuān réng dāng zǒu sǐ qín jiè ěr
嗣昌檄良玉曰：“贼势似不能入川，仍当走死秦界耳。
jiāng jūn cóng hàn yáng xī xiāng rù chuān wàn yī zéi cóng jiù lù jí qū píng lì réng rù zhú fáng jiāng hé yǐ yù
将军从汉阳、西乡入川，万一贼从旧路疾趋平利，仍入竹、房，将何以御？
bù zé zǒu níng chāng rù guī wū yǔ cáo cāo hé wǒ yǐ dà jiàng wěi zhuī cù zéi fǎn chu fēi suàn yě
不则走宁昌，入归、巫，与曹操合，我以大将尾追，促贼反楚，非算也。
liáng yù bào yuē shǔ de féi yǎn zéi dù xiǎn rèn qí bēn yì hòu nán zhì
”良玉报曰：“蜀地肥衍，贼渡险任其奔轶，后难制。
qiě zéi rù chuān zé yǒu liáng kě yīn huí yún zé wú dì kě lüè qí bù fù cuàn chu jìng míng yǐ
且贼入川则有粮可因，回郧则无地可掠，其不复窜楚境明矣。
fu bīng hé zé qiáng fēn zé ruò
夫兵合则强，分则弱。
jīn yǐ liú liú guó néng li wàn qìng shǒu yún ruò zài fēn sān qiān rén rù shǔ jí zhù xīng píng bīng lì yǐ báo zéi lái néng è zhī yé
今已留刘国能、李万庆守郧，若再分三千人入蜀，即驻兴平，兵力已薄，贼来能遏之耶？
jīn dāng chū qí bù yì jí gōng zhī yī dà chuàng zì rán wǎ jiě zòng zhé huí fáng zhú jiān rén jì duàn jué bǐ cóng hé de shí
今当出其不意疾攻之，一大创自然瓦解，纵折回房、竹间，人迹断绝，彼从何得食？
kuàng yún bīng è zhī yú qián qín fǔ zài zǐ xìng è zhī yú yòu shì bì bù dé chěng
况郧兵扼之于前，秦抚在紫、兴扼之于右，势必不得逞。
ruò níng chāng guī wū xiǎn qiě yuǎn cáo cāo xiàn zhōng bù xiāng xià
若宁昌、归、巫险且远，曹操、献忠不相下。
tǎng qióng ér guī cáo bì nèi xiāng tūn qí wáng lì jiàn
倘穷而归曹，必内相吞，其亡立见。
liáng yù yǐ yú èr yuè shuò shè shǔ jiè zhī yú xī dù yǐ
”良玉已于二月朔涉蜀界之渔溪渡矣。
sì chāng dù lì bù néng zhì ér qí jì liáng shì suì cóng zhī
嗣昌度力不能制，而其计良是，遂从之。
shí xiàn zhōng yíng tài píng xiàn dà zhú hé liáng yù zhù yú xī dù
时献忠营太平县大竹河，良玉驻渔溪渡。
wèi jǐ zǒng dū chóng jiǎn yǐn qí bīng lái huì
未几，总督崇俭引其兵来会。
zéi yí jūn jiǔ gǔn píng jiàn mǎ nǎo shān jùn xiǎn jiāng jù zhī
贼移军九滚坪，见玛瑙山峻险，将据之。
liáng yù shǐ dǐ shān xià zéi yǐ jù shān diān chéng gāo gǔ zào
良玉始抵山下，贼已踞山颠，乘高鼓噪。
liáng yù xià mǎ zhōu lǎn zhě jiǔ zhī yuē wú zhī suǒ yǐ pò zéi yǐ
良玉下马周览者久之，曰：“吾知所以破贼矣。
fēn suǒ jìn dào wèi sān jǐ dāng qí èr qín bīng dāng qí yī
”分所进道为三，己当其二，秦兵当其一。
lìng yuē wén gǔ shēng ér shàng
令曰：“闻鼓声而上。
liǎng jūn jiā jī zéi zhèn jiān bù kě dòng
”两军夹击，贼阵坚不可动。
áo zhàn jiǔ zhī zéi dà kuì zhuì yá jiàn zhě wú suàn
鏖战久之，贼大溃，坠崖涧者无算。
zhuī bēn sì shí lǐ liáng yù bīng zhǎn sǎo dì wáng cáo wēi bái mǎ shān tiān wáng děng qú kuí shí liù rén
追奔四十里，良玉兵斩扫地王曹威、白马邓天王等渠魁十六人。
xiàn zhōng qī qiè yì bèi qín dùn rù xīng shān guī zhōu zhī shān zhōng xún zì yán jǐng cuàn xìng guī jiè shàng
献忠妻妾亦被擒，遁入兴山、归州之山中，寻自盐井窜兴、归界上。
shì yì yě liáng yù gōng dì yī
是役也，良玉功第一。
shì wén jiā tài zǐ shǎo bǎo
事闻，加太子少保。
sì yuè liáng yù jìn tún xīng ān píng lì zhū shān lián yíng bǎi lǐ
四月，良玉进屯兴安、平利诸山，连营百里。
zhū jūn dàn shān xiǎn wéi ér bù gōng
诸军惮山险，围而不攻。
jiǔ zhī xiàn zhōng zì xìng fáng zǒu bái yáng shān ér xi yǔ luō rǔ cái hé
久之，献忠自兴、房走白羊山而西，与罗汝才合。
qī yuè liáng yù chéng shèng jī guò tiān xīng jiàng zhī
七月，良玉乘胜击过天星，降之。
guò tiān xīng zhě míng huì dēng xiāng jì jiàng suì shǐ zhōng wèi liáng yù bù jiàng
过天星者，名惠登相，既降，遂始终为良玉部将。
chū liáng yù shòu píng zéi jiāng jūn yìn jìn jiāo bù kěn shòu dū shī yuē shù
初，良玉受平贼将军印，浸骄，不肯受督师约束。
ér hè rén lóng lǚ pò zéi yǒu gōng sì chāng sī xǔ yǐ rén lóng dài liáng yù
而贺人龙屡破贼有功，嗣昌私许以人龙代良玉。
jí liáng yù zòu mǎ nǎo shān jié sì chāng yǔ rén lóng xū hòu mìng
及良玉奏玛瑙山捷，嗣昌语人龙须后命。
rén lóng dà hèn jù yǐ qián yǔ gào liáng yù liáng yù yì nèi hèn
人龙大恨，具以前语告良玉，良玉亦内恨。
dāng xiàn zhōng zhī bài zǒu yě zhuī qiě jí qiǎn qí dǎng mǎ yuán lì cāo zhòng bǎo dàn liáng yù yuē xiàn zhōng zài gù gōng jiàn zhòng
当献忠之败走也，追且及，遣其党马元利操重宝啖良玉曰：“献忠在，故公见重。
gōng suǒ bù duō shā lüě ér gé bù cāi qiě zhuān
公所部多杀掠，而阁部猜且专。
wú xiàn zhōng jí gōng miè bù jiǔ yǐ
无献忠，即公灭不久矣。
liáng yù xīn dòng zòng zhī qù
”良玉心动，纵之去。
jiān jūn wàn yuán jí zhī liáng yù bá hù bù kě shǐ quàn sì chāng lìng qián jūn niè zéi hòu jūn jì zhī ér shēn cóng jiàn dào chū zǐ tóng è guī yǐ sì jì shī sì chāng bù yòng
监军万元吉知良玉跋扈不可使，劝嗣昌令前军蹑贼，后军继之，而身从间道出梓潼扼归以俟济师，嗣昌不用。
zéi jì rù shǔ zhī bā zhōu rén lóng bīng zào ér xī guī
贼既入蜀之巴州，人龙兵噪而西归。
zhào liáng yù bīng hé jī jiǔ xí jiē bù zhì
召良玉兵合击，九檄皆不至。
shí sì nián zhēng yuè zhū jūn zhuī zéi kāi xiàn zhī huáng líng chéng
十四年正月，诸军追贼开县之黄陵城。
cān jiāng liú shì jié shēn rù suǒ dāng pī mǐ
参将刘士杰深入，所当披靡。
xiàn zhōng dēng gāo wàng jiàn wú qín rén qí zhì ér liáng yù bīng qián bù wú dòu zhì dú shì jié gū jūn
献忠登高望，见无秦人旗帜，而良玉兵前部无斗志，独士杰孤军。
nǎi mì xuǎn zhuàng shì qián xíng qìng gǔ zhōng chéng gāo dà hū chí xià liáng yù bīng xiān kuì zǒng bīng měng rú hǔ kuì wéi chū
乃密选壮士潜行箐谷中，乘高大呼驰下，良玉兵先溃，总兵猛如虎溃围出。
sì chāng fāng huǐ bù yòng yuán jí yán ér xiàn zhōng yǐ xí juǎn chū chuān xi jué xīn kāi yì zhì chu shǔ xiāo xī zhōng duàn suì yǐ jì dài rù xiāng yáng chéng
嗣昌方悔不用元吉言，而献忠已席卷出川，西绝新开驿置，楚、蜀消息中断，遂以计绐入襄阳城。
xiāng wáng bèi zhí sì chāng bù shí zú
襄王被执，嗣昌不食卒。
zéi bīn sǐ fù zòng qì yǐ wáng guó zhě yǐ liáng yù sù jiāo jiǎn bù yòng mìng gù yě
贼濒死复纵，迄以亡国者，以良玉素骄蹇不用命故也。
èr yuè zhào liáng yù xuē zhí dài zuì píng zéi zì shú
二月，诏良玉削职戴罪，平贼自赎。
wǔ yuè xiàn zhōng xiàn nán yáng jí gōng qìn yáng pò zhī
五月，献忠陷南阳，即攻沁阳破之。
liáng yù zhì nán yáng zéi dùn qù
良玉至南阳，贼遁去。
liáng yù bù jí shì qìn rén tuō yú zéi zhě yù guān jūn wú jiào lèi
良玉不戢士，沁人脱于贼者，遇官军无噍类。
jì ér xiàn zhōng xiàn yún xī lüě dì zhì xìn yáng lǚ shèng ér jiāo
既而献忠陷郧西，掠地至信阳，屡胜而骄。
liáng yù nǎi cóng nán yáng jìn bīng fù dà pò zhī jiàng qí zhòng shù wàn
良玉乃从南阳进兵，复大破之，降其众数万。
xiàn zhōng zhōng gǔ fù zhòng shāng yè dùn
献忠中股，负重伤夜遁。
ér shì shí lǐ zì chéng fāng cán xiāng chéng wéi liáng yù yú yǎn chéng jǐ xiàn
而是时，李自成方残襄城，围良玉于郾城，几陷。
huì shǎn xī zǒng dū wāng qiáo nián chū guān zì chéng nǎi chuò wéi yǔ qiáo nián zhàn xiāng yáng chéng wài
会陕西总督汪乔年出关，自成乃辍围，与乔年战襄阳城外。
qiáo nián jūn jǐn fù liáng yù bù néng jiù
乔年军尽覆，良玉不能救。
dì jì zhǎn hè rén lóng yǐ sù jūn gōng zhuān yǐ liáng yù bàn zéi
帝既斩贺人龙以肃军攻，专倚良玉办贼。
shí wǔ nián sì yuè zì chéng fù wéi kāi fēng nǎi shì gù shàng shū chū jiàn liáng yù zhě hóu xún yú yù qǐ wèi dū shī fā tǎng jīn shí wǔ wàn kào liáng yù yíng jiāng shì jī quàn zhī
十五年四月，自成复围开封，乃释故尚书初荐良玉者侯恂于狱，起为督师，发帑金十五万犒良玉营将士，激劝之。
liáng yù jí hǔ dà wēi yáng dé zhèng huì shī zhū xiān zhèn zéi yíng xi guān jūn yíng běi
良玉及虎大威、杨德政会师朱仙镇，贼营西，官军营北。
liáng yù jiàn zéi shì shèng yī xī bá yíng dùn zhòng jūn wàng jiàn jiē kuì
良玉见贼势盛，一夕拔营遁，众军望见皆溃。
zì chéng jiè shì zú dài liáng yù bīng guò cóng hòu jī zhī
自成戒士卒待良玉兵过，从后击之。
guān jūn xìng zhuī zhě huǎn jí chí bā shí lǐ
官军幸追者缓，疾驰八十里。
zéi yǐ yú qí qián chuān qiàn shēn guǎng gè èr xún huán rào bǎi lǐ zì chéng qīn lǜ zhòng zhē yú hòu
贼已于其前穿堑深广各二寻，环绕百里，自成亲率众遮于后。
liáng yù bīng dà luàn xià mǎ dù gōu jiāng pū xī gǔ zhōng zhǐ qí diān ér guò
良玉兵大乱，下马渡沟，僵仆溪谷中，趾其颠而过。
zéi cóng ér rǒu zhī jūn dà bài qì mǎ luó wàn pǐ qì xiè wú suàn liáng yù zǒu xiāng yáng
贼从而蹂之，军大败，弃马骡万匹，器械无算，良玉走襄阳。
dì wén liáng yù bài zhào xún jù hé tú zéi ér lìng liáng yù yǐ bīng lái huì
帝闻良玉败，诏恂拒河图贼，而令良玉以兵来会。
liáng yù wèi zì chéng qiān yán bù zhì
良玉畏自成，迁延不至。
jiǔ yuè kāi fēng yǐ hé jué ér wáng
九月，开封以河决而亡。
dì nù xún ba qí guān bù néng zuì liáng yù yě
帝怒恂，罢其官，不能罪良玉也。
kāi fēng jì wáng zì chéng wú suǒ de jù yǐn bīng xi móu bá xiāng yáng wèi gēn běn
开封既亡，自成无所得，遽引兵西，谋拔襄阳为根本。
shí liáng yù bì fán chéng dà zào zhàn jiàn qū xiāng yáng yī jùn rén yǐ shí jūn zhū jiàng zéi fù zhī yǒu zhòng èr shí wàn
时良玉壁樊城，大造战舰，驱襄阳一郡人以实军，诸降贼附之，有众二十万。
rán qīn jūn ài jiàng dà bàn sǐ ér jiàng rén bù fèng yuē shù liáng yù yì jiàn shuāi duō bìng bù fù néng yǔ zì chéng jiǎo yǐ
然亲军爱将大半死，而降人不奉约束，良玉亦渐衰多病，不复能与自成角矣。
zì chéng chéng shèng gōng liáng yù liáng yù tuì bīng nán àn jié shuǐ zhài xiāng chí yǐ wàn rén è qiǎn zhōu
自成乘胜攻良玉，良玉退兵南岸，结水寨相持，以万人扼浅洲。
zéi bīng shí wàn zhēng dù bù néng è
贼兵十万争渡，不能遏。
liáng yù nǎi xiāo dùn yǐn qí zhōu shī zuǒ bù yòu qí ér xià
良玉乃宵遁，引其舟师，左步右骑而下。
zhì wǔ chāng cóng chǔ wáng qǐ èr shí wàn rén xiǎng yuē wǒ wèi wáng bǎo jìng
至武昌，从楚王乞二十万人饷，曰：“我为王保境。
wáng bù yīng liáng yù zòng bīng dà lüè huǒ guāng zhào jiāng zhōng
”王不应，良玉纵兵大掠，火光照江中。
zōng shì shì mín bēn cuàn shān gǔ duō wèi tǔ kòu suǒ hài
宗室士民奔窜山谷，多为土寇所害。
yì chuán dào wáng yáng jī duó mén chū liáng yù bīng lüè qí zī bìng jí qí zǐ nǚ
驿传道王扬基夺门出，良玉兵掠其赀，并及其子女。
zì shí èr yuè èr shí sì rì dǐ wǔ chāng zhì shí liù nián zhēng yuè zhōng bīng shǐ qù
自十二月二十四日抵武昌，至十六年正月中，兵始去。
jū rén dēng shé shān yǐ wàng jiào hū gēng shēng yuē zuǒ bīng guò yǐ
居人登蛇山以望，叫呼更生，曰：“左兵过矣！
liáng yù jì dōng zì chéng suì xiàn chéng tiān bàng lüè zhū zhōu xiàn
”良玉既东，自成遂陷承天，傍掠诸州县。
dàng shì shí jiàng bīng pàn zú lǜ jiǎ zuǒ jūn hào zì piāo lüè qí zhōu shǒu jiāng wáng yǔn chéng wéi luàn shǒu pò jiàn dé jié chí yáng qù wú hú sì shí lǐ pō zhōu sān shān dí gǎng cáo sōu yán bó jǐn duó yǐ zài bīng
当是时，降兵叛卒率假左军号恣剽掠，蕲州守将王允成为乱首，破建德，劫池阳，去芜湖四十里，泊舟三山、荻港，漕艘盐舶尽夺以载兵。
shēng yán zhū jiāng jì tǎng nán jīng qǐng yǐ qīn xìn sān qiān rén yǔ jù
声言诸将寄帑南京，请以亲信三千人与俱。
nán jīng zhū wén wǔ guān jí cāo jiāng dū yù shǐ zhì chén shī jiāng shàng wèi shǒu yù
南京诸文武官及操江都御史至陈师江上为守御。
shì mín yī xī shù xǐ shāng lǚ bù xíng
士民一夕数徙，商旅不行。
dōu yù shǐ li bāng huá bèi zhào dào hú kǒu cǎo xí gào liáng yù yǐ wēi cí dòng zhī
都御史李邦华被召，道湖口，草檄告良玉，以危词动之。
ér lìng ān qìng xún fǔ fā jiǔ jiāng kù yín shí wǔ wàn liǎng bǔ liù yuè liáng jūn xīn nǎi dìng
而令安庆巡抚发九江库银十五万两，补六月粮，军心乃定。
bāng huá rù jiàn dì lùn liáng yù kuì bīng zhī zuì qǐng guī zuì yú wáng yǔn chéng
邦华入见帝，论良玉溃兵之罪，请归罪于王允成。
dì nǎi lìng liáng yù zhū yǔn chéng ér jiǎng qí néng dìng biàn
帝乃令良玉诛允成，而奖其能定变。
liáng yù zú liú yǔn chéng yú jūn zhōng bù zhū yě
良玉卒留允成于军中，不诛也。
liáng yù liú ān qìng jiǔ zhī xú sù jiǔ jiāng shàng
良玉留安庆久之，徐溯九江上。
wén xiàn zhōng pò hú guǎng chén chǔ wáng yú jiāng zuò shī bù jiù
闻献忠破湖广，沉楚王于江，坐视不救。
bā yuè nǎi rù wǔ chāng lì jūn fǔ zhāo lái xià liú cū dìng fēn mìng fù jiāng wú xué lǐ yuán yuán zhōu
八月乃入武昌，立军府招徕，下流粗定，分命副将吴学礼援袁州。
jiāng xī xún fǔ guō dōu xián è qí yín lüě xí guī zhī ér zì mù tǔ rén wèi shù shǒu
江西巡抚郭都贤恶其淫掠，檄归之，而自募土人为戍守。
huì zéi xiàn cháng shā jí zhōu fù xiàn yuán zhōu yuè zhōu liáng yù qiǎn mǎ jìn zhōng yuán yuán zhōu mǎ shì xiù yuán yuè zhōu
会贼陷长沙、吉州，复陷袁州、岳州，良玉遣马进忠援袁州，马士秀援岳州。
shì xiù lǜ shuǐ shī bài zéi yuè zhōu chéng xià èr chéng suì bìng fù
士秀率水师败贼岳州城下，二城遂并复。
shí dì mìng bīng bù shì láng lǚ dà qì dài hóu xún wèi zǒng dū xún jiě rèn zhōng dào dǎi xià yù
时帝命兵部侍郎吕大器代侯恂为总督，恂解任，中道逮下狱。
liáng yù zhī qí wèi jǐ gù xīn yāng yāng yǔ dà qì jǔ yǔ
良玉知其为己故，心鞅鞅，与大器龃龉。
zéi lián xiàn jiàn chāng zhū fǔ dà qì wú bīng bù néng jiù liáng yù yì bù yuán
贼连陷建昌诸府，大器无兵不能救，良玉亦不援。
jìn zhōng yǔ zéi zhàn jiā yú zài shī lì liáng yù jūn suì bù zhèn
进忠与贼战嘉鱼，再失利，良玉军遂不振。
huì xiàn zhōng cóng jīng hé rù shǔ liáng yù qiǎn bīng zhuī zhī jù jīng zhōu qī shí lǐ
会献忠从荆河入蜀，良玉遣兵追之，距荆州七十里。
jīng xiāng zhū zéi yīn zì chéng rù guān jǐn xiè
荆、襄诸贼因自成入关，尽懈。
liáng yù zhēn zhī nǎi qiǎn fù jiāng lú guāng zǔ shàng suí zǎo chéng dé ér huì dēng xiāng zì jūn fáng liú hóng qǐ zì nán yáng jǐ zéi hòu shōu qí kōng xū de yǐ zì wèi gōng
良玉侦知，乃遣副将卢光祖上随、枣、承德，而惠登相自均、房，刘洪起自南阳，掎贼后，收其空虚地以自为功。
shí qī nián sān yuè zhào fēng liáng yù wèi níng nán bó bì qí zi mèng gēng píng zéi jiāng jūn yìn gōng chéng shì shǒu wǔ chāng
十七年三月，诏封良玉为宁南伯，畀其子梦庚平贼将军印，功成世守武昌。
mìng jǐ shì zhōng zuǒ mào dì biàn dào dū zhàn liáng yù nǎi tiáo rì yuè jìn bīng zhuàng yǐ wén
命给事中左懋第便道督战，良玉乃条日月进兵状以闻。
shū rù wèi fèng zhǐ wén jīng shī bèi xiàn zhū jiāng xiōng xiōng yǐ jiāng nán zì lì jūn qǐng yǐn bīng dōng xià
疏入，未奉旨，闻京师被陷，诸将汹汹，以江南自立君，请引兵东下。
liáng yù tòng kū shì bù xǔ
良玉恸哭，誓不许。
fù jiāng shì xiù fèn yuē yǒu bù fèng gōng lìng fù yán dōng xià zhě wú jī zhī
副将士秀奋曰：“有不奉公令复言东下者，吾击之！
yǐ jù jiàn zhì pào duàn jiāng zhòng nǎi dìng
”以巨舰置炮断江，众乃定。
fú wáng lì jìn liáng yù wèi hóu yīn yī zi jǐn yī wèi zhèng qiān hù qiě bìng fēng huáng de gōng gāo jié liú zé qīng liú liáng zuǒ wèi zhū zhèn jù yìn zǐ shì xí ér yǐ shàng liú zhī shì zhuān wěi liáng yù xún jiā tài zǐ tài fù
福王立，晋良玉为侯，荫一子锦衣卫正千户，且并封黄得功、高杰、刘泽清、刘良佐为诸镇，俱荫子世袭，而以上流之事专委良玉，寻加太子太傅。
shí lǐ zì chéng bài yú guān mén liáng yù dé yǐ qí jiān shāo fù chu xi jìng zhī jīng zhōu dé ān chéng tiān
时李自成败于关门，良玉得以其间稍复楚西境之荆州、德安、承天。
ér hú guǎng xún fǔ hé téng jiāo jí zǒng dū yuán jì xián jū jiāng xī jiē yǔ liáng yù shàn nán dōu yǐ wèi píng bì
而湖广巡抚何腾蛟及总督袁继咸居江西，皆与良玉善，南都倚为屏蔽。
liáng yù bīng bā shí wàn hào bǎi wàn qián wǔ yíng wèi qīn jūn hòu wǔ yíng wèi jiàng jūn
良玉兵八十万，号百万，前五营为亲军，后五营为降军。
měi chūn qiū yì bīng wǔ chāng zhū shān yī shān zhì yī sè shān gǔ wèi mǎn
每春秋肄兵武昌诸山，一山帜一色，山谷为满。
jūn fǎ yòng liǎng rén jiā mǎ chí yuē guò duì
军法用两人夹马驰，曰：“过对”。
mǎ zú dòng dì yīn rú léi shēng wén shù lǐ
马足动地殷如雷，声闻数里。
zhū zhèn bīng wéi gāo jié zuì qiáng bù jí liáng yù yuǎn shén
诸镇兵惟高杰最强，不及良玉远甚。
rán liáng yù zì zhū xiān zhèn zhī bài jīng ruì lüè jìn qí hòu guī zhě duō wū hé jūn róng suī zhuàng fǎ lìng bù fù xiāng shè
然良玉自朱仙镇之败，精锐略尽，其后归者多乌合，军容虽壮，法令不复相慑。
liáng yù jiā jiān yú xǔ zhōu qí zài wǔ chāng zhū yíng yōu chāng gē wǔ dá dàn liáng yù kuài rán dú chǔ wú jī shì
良玉家歼于许州，其在武昌，诸营优娼歌舞达旦，良玉块然独处，无姬侍。
cháng yè yàn liáo zuǒ zhào yíng jì shí yú rén xíng jiǔ lǚ fén jiāo cuò shǎo yān zuǒ gù ér kài yǐ cì yǐn chū
尝夜宴僚佐，召营妓十余人行酒，履𣸣交错，少焉左顾而欬，以次引出。
bīn kè sù rán zuǒ yòu mò gǎn yǎng shì
宾客肃然，左右莫敢仰视。
qí tǒng yù yǒu tǐ wéi xià suǒ fú duō cǐ lèi
其统驭有体，为下所服多此类。
ér shì shí liáng yù yǐ lǎo qiě bìng wú zhōng yuán yì yǐ
而是时，良玉已老且病，无中原意矣。
liáng yù zhī qǐ yóu hóu xún
良玉之起由侯恂。
xún gù dōng lín yě
恂，故东林也。
mǎ shì yīng yuán dà chéng yòng shì lǜ dōng lín yǐ liáng yù wéi nán màn yǔ xiū hǎo ér yīn jì zhī zhù bǎn jī chéng wèi xi fáng
马士英、阮大铖用事，虑东林倚良玉为难，谩语修好，而阴忌之，筑板矶城为西防。
liáng yù tàn yuē jīn xi hé suǒ fáng dài fáng wǒ ěr
良玉叹曰：“今西何所防，殆防我耳。
huì cháo shì rì fēi jiān jūn yù shǐ huáng shù xié liáng yù shì miàn chù mǎ yuán
”会朝事日非，监军御史黄澍挟良玉势，面触马、阮。
jì fǎn qiǎn tí qí dǎi shù liáng yù liú shù bù qiǎn
既返，遣缇骑逮澍，良玉留澍不遣。
shù yǔ zhū jiāng rì yǐ qīng jūn cè wèi qǐng liáng yù chóu chú fú yīng
澍与诸将日以清君侧为请，良玉踌躇弗应。
wáng hé yǒu běi lái tài zǐ shì shù jiè cǐ jī zhòng yǐ bào jǐ yuàn zhào sān shí liù yíng dà jiàng yǔ zhī méng
亡何，有北来太子事，澍借此激众以报己怨，召三十六营大将与之盟。
liáng yù fǎn yì nǎi jué chuán xí tǎo mǎ shì yīng zì hàn kǒu dá qí zhōu liè zhōu èr bǎi yú lǐ
良玉反意乃决，传檄讨马士英，自汉口达蕲州，列舟二百余里。
liáng yù jí yǐ jù zhì jiǔ jiāng yāo zǒng dū yuán jì xián rù zhōu zhōng xiù zhōng chū mì yù yún zì huáng tài zǐ jié zhū jiāng méng jì xián zhèng cí jù zhī
良玉疾已剧，至九江，邀总督袁继咸入舟中，袖中出密谕，云自皇太子，劫诸将盟，继咸正辞拒之。
bù jiàng hǎo xiào zhōng yīn rù chéng zòng huǒ cán qí chéng ér qù
部将郝效忠阴入城，纵火残其城而去。
liáng yù wàng chéng zhōng huǒ guāng yuē yǔ fù yuán gōng
良玉望城中火光，曰：“予负袁公。
ǒu xuè shù shēng shì yè sǐ
”呕血数升，是夜死。
shí shùn zhì èr nián sì yuè yě
时顺治二年四月也。
zhū jiāng mì bù fā sāng gòng tuī qí zi mèng gēng wèi liú hòu
诸将秘不发丧，共推其子梦庚为留后。
qī rì jūn dōng xià cháo mìng huáng de gōng dù jiāng fáng jiǎo
七日，军东下，朝命黄得功渡江防剿。
chū mèng gēng zì lì yáng yǔ jì xián zhì chí zhōu hóu zhǐ
初，梦庚自立，佯语继咸至池州侯旨。
dǐ chí jì xián mì yǐ shū wén dào gěng bù dé dá
抵池，继咸密以疏闻，道梗不得达。
huì dēng xiāng zhě chū wèi zéi jì jiàng wèi liáng yù fù jiāng
惠登相者，初为贼，既降，为良玉副将。
zhū jūn zì péng zé xià lián xiàn jiàn dé dōng liú cán ān qìng chéng dú chí zhōu bù pò yí shū dēng xiāng yuē liú cǐ yǐ dài hòu jūn
诸军自彭泽下，连陷建德、东流，残安庆城，独池州不破，贻书登相曰：“留此以待后军。
dēng xiāng dà gòu yuē ruò cǐ zé wǒ fǎn bù rú qián wèi liú zéi shí yǐ rú xiān shuài mò mìng hé
”登相大诟曰：“若此，则我反不如前为流贼时矣，如先帅末命何！
xí qí jūn fǎn
”檄其军返。
mèng gēng jiàn hēi qí chuán xī shàng suǒ qīng gě zhuī jí zhī dēng xiāng yǔ xiāng jiàn dà tòng
梦庚见黑旗船西上，索轻舸追及之，登相与相见大恸。
yǐ mèng gēng bù zú shì yǐn bīng jué jiāng ér qù zhū jiāng nǎi yì xuán shī
以梦庚不足事，引兵绝江而去，诸将乃议旋师。
shí dà qīng bīng yǐ xià sì zhōu bī yí zhēn yǐ
时大清兵已下泗州，逼仪真矣。
mèng gēng suì xié shù yǐ zhòng jiàng yú jiǔ jiāng
梦庚遂偕澍以众降于九江。
shān qǐ sì chuān rén
邓玘，四川人。
tiān qǐ chū cóng jūn jī gōng de shǒu bèi
天启初，从军，积功得守备。
ān bāng yàn fǎn qǐ zhuī zéi zhī jīn yǒng guān zhū jiāng
安邦彦反，玘追贼织金，勇冠诸将。
yǐ bài zhī jì hé bīn
已，败织绩河滨。
lǔ qīn bài mò zéi fàn wēi qīng
鲁钦败殁，贼犯威清。
qǐ yè zhuó yíng zǒu zéi jìn dū sī qiān shū
玘夜斫营走贼，进都司佥书。
tǎo bài miáo qiú li ā èr
讨败苗酋李阿二。
zì guì zhōu yòng bīng pí jiàng yáng míng jiè liú zhì mǐn zhāng yún péng bìng xiāo yǒng bù dé wèi dà jiàng wéi qǐ yǐ gōng míng wén
自贵州用兵，裨将杨明楷、刘志敏、张云鹏并骁勇，不得为大将，惟玘以功名闻。
chóng zhēn chū lǚ qiān sì chuān fù zǒng bīng yǔ hóu liáng zhù gòng zhǎn ān bāng yàn
崇祯初，屡迁四川副总兵，与侯良柱共斩安邦彦。
jīng shī yǒu jǐng lǜ liù qiān rén qín wáng gòng fù zūn yǒng sì chéng
京师有警，率六千人勤王，共复遵、永四城。
jiā shǔ dū du qiān shì shì yīn qiān hù
加署都督佥事，世荫千户。
xún zhuó zǒng bīng guān zhèn shǒu zūn huà
寻擢总兵官，镇守遵化。
zhàn xǐ fēng kǒu jí hóng shān bìng yǒu gōng jìn zhì wéi zhēn
战喜峰口及洪山，并有功，进秩为真。
wǔ nián chūn pàn jiāng luàn dēng lái wáng hóng děng wú gōng
五年春，叛将乱登、莱，王洪等无功。
qǐ zì qǐng xíng mìng wèi yuán jiǎo zǒng bīng guān yǔ hóng jí liú guó zhù yù zéi shā hé zhàn xiāng dāng
玘自请行，命为援剿总兵官，与洪及刘国柱御贼沙河，战相当。
yǐ ér dùn zǒu zéi chéng zhī dà bài
已而遁走，贼乘之，大败。
xún yǔ zhū jiāng jīn guó qí děng fù dēng lái èr chéng lù gōng jìn shǔ dū du tóng zhī
寻与诸将金国奇等复登、莱二城，录功进署都督同知。
qǐ shù zūn huà jiǔ sī guī
玘戍遵化久，思归。
jí dēng lái shì jùn fù yǐ wéi yán
及登、莱事竣，复以为言。
huì zéi rù hé běi yán zhě qǐng lìng qǐ jiǎo qǐ yàng yàng ér xíng
会贼入河北，言者请令玘剿，玘怏怏而行。
jǐ shì zhōng fàn shū tài hé qǐ nüè mín dì bù wèn xuán qiǎn jìn shì jiān qí jūn
给事中范淑泰劾玘虐民，帝不问，旋遣近侍监其军。
qǐ zhì jì yuán shè shā wáng zì yòng yú shàn yáng shān jí zéi zǐ jīn liáng yě
玘至济源，射杀王自用于善阳山，即贼紫金梁也。
qǐng zhī zéi bī cí zhōu jù què zhī péng chéng zhèn
顷之，贼逼磁州，拒却之彭城镇。
yǔ zuǒ liáng yù jī zéi qīng chí liǔ zhuāng zéi zǒu lín xiàn
与左良玉击贼清池、柳庄，贼走林县。
qǐ bù jiàng yáng yù chūn yāo zéi zhōng fú sǐ
玘部将杨遇春邀贼，中伏死。
zéi yòng qí qí bìng yòu shā tā jiāng zì shì qīng qǐ
贼用其旗，并诱杀他将，自是轻玘。
é yǔ liáng yù zhú zéi shā hé zéi wéi tāng yīn qǐ bèi kùn tǔ qiáo wō liáng yù jiù nǎi miǎn
俄与良玉逐贼沙河，贼围汤阴，玘被困土樵窝，良玉救乃免。
yǐ gòng pò zéi guān cūn qìn hé qīng huà wàn shàn yí shī jī nán bài zéi bái cǎo guān
已，共破贼官村、沁河、清化、万善，移师畿南，败贼白草关。
zéi fàn píng shān bài zhī hóng zǐ diàn mǎ zhǒng chuān
贼犯平山，败之红子店、马种川。
zéi dùn qīng shí lǐng bài zhī hóng jiàn cūn zuì hàn kǒu
贼遁青石岭败之红涧村、醉汉口。
zéi fàn lín chéng bài zhī yú guì lǐng
贼犯临城，败之鱼桂岭。
dàng shì shí zéi màn hé sù jí jī nán tiān zǐ tè qiǎn ní chǒng wáng pǔ jiāng jīng jūn ér bǎo dìng liáng fǔ hé nán zuǒ liáng yù tāng jiǔ zhōu hé qǐ jūn zú tiǎn zéi
当是时，贼蔓河溯及畿南，天子特遣倪宠、王朴将京军，而保定梁甫，河南左良玉，汤九州合玘军足殄贼。
qún shuài shì xiāng yà bǐ cǐ guān wàng tuō shān shēn dào qí yǐ zì jiě mò lì xiān rù zéi suì yóu miǎn chí nán dù
群帅势相轧，彼此观望，托山深道岐以自解，莫利先入，贼遂由渑池南渡。
ér zhū shuài gè yǒu jìn shì wèi zhōng jūn shì yì yǎn shì suǒ bào gōng duō bù yǐ shí yě
而诸帅各有近侍为中军，事易掩饰，所报功多不以实也。
shí yī yuè zéi nán dùn qǐ zhuī bài zhī miǎn chí kòu zi shān zhì yí yáng lú shì ér hái
十一月，贼南遁，玘追败之渑池扣子山，至宜阳、卢氏而还。
shì yuè yǐ qǐ wèi bǎo dìng zǒng bīng guān dài liáng fǔ
是月以玘为保定总兵官，代梁甫。
qī nián zhēng yuè yǐ zéi jǐn rù yún xiāng mìng qǐ yuán jiǎo jiě nán zhāng wéi
七年正月以贼尽入郧、襄，命玘援剿，解南漳围。
xún bài zéi hú dì chōng zhǎn chuǎng tiān wáng jiǔ tiáo lóng cǎo shàng fēi zhuā shān hǔ shuāng yì hǔ
寻败贼胡地冲，斩闯天王、九条龙、草上飞、抓山虎、双翼虎。
jiǎo fáng xiàn zhú shān nán zhāng zéi zhàn shī zi yá shí zhāng shān zhǎn yī zhī hǔ mǎn tiān fēi
剿房县、竹山、南漳贼，战狮子崖、石漳山，斩一只虎、满天飞。
yǐ jī zéi xún yáng miē jiā gōu lián zhàn jiē jié huò shǒu gōng yī qiān yǒu qí
已，击贼洵阳乜家沟，连战皆捷，获首功一千有奇。
bā yuè xù wǔ fēng shān pò zéi gōng jìn yòu dū du
八月叙五峰山破贼功，进右都督。
qǐ bù shàn yù jūn jūn xīn yì bù fù zào yú yún xī qǐ dù hé yǐ bì zhī zǒng dū chén qí yú kào wèi nǎi dìng
玘不善驭军，军心亦不附，噪于郧西，玘渡河以避之，总督陈奇瑜犒慰乃定。
qí yú jí zhū jiāng tǎo zhú shān zhú xī zhū zéi qǐ pín yǒu gōng
奇瑜集诸将讨竹山、竹溪诸贼，玘频有功。
shí yī yuè zéi dà rù hé nán mìng qǐ yuán jiǎo
十一月，贼大入河南，命玘援剿。
bā nián chūn zéi xiàn xīn cài zhī xiàn wáng xìn mà zéi sǐ qǐ zhuī bài zéi luó shān
八年春，贼陷新蔡，知县王信骂贼死，玘追败贼罗山。
shì shí zéi xiàn fèng yáng mìng qǐ zì huáng zhōu sù yuán ān qìng
是时，贼陷凤阳，命玘自黄州速援安庆。
jí tóng chéng bèi wéi jìng bù zhì
及桐城被围，竟不至。
yù shǐ qián shǒu lián hé qǐ jiǎo zéi luó shān shā liáng mào gōng mìng zǒng dū hóng chéng chóu hé zhī
御史钱守廉劾玘剿贼罗山，杀良冒功，命总督洪承畴核之。
sì yuè chéng chóu zhì rǔ zhōu lìng qǐ shù fán chéng fáng hàn jiāng
四月，承畴至汝州，令玘戍樊城，防汉江。
shì yuè bù jiàng wáng yǔn chéng yǐ kè xiǎng gǔ zào shā qí èr pū
是月，部将王允成以克饷鼓噪，杀其二仆。
qǐ jù dēng lóu yuè qiáng duò dì sǐ
玘惧，登楼越墙堕地死。
qǐ yóu xiǎo xiào dà xiǎo shù bǎi zhàn suǒ xiàng kè jié
玘由小校，大小数百战，所向克捷。
yǐ jiǔ shù jué wàng zì qí xià yín lüě
以久戍觖望，恣其下淫掠。
dà xué shì wáng yīng xióng yǐ xiāng lǐ bì zhī qǐ yì wú suǒ dàn
大学士王应熊以乡里庇之，玘益无所惮。
qí sǐ yě rén yǐ wéi yì fá yún
其死也，人以为逸罚云。
hè rén lóng mǐ zhī rén
贺人龙，米脂人。
chū yǐ shǒu bèi lì yán suí xún fǔ hóng chéng chóu huī xià
初以守备隶延绥巡抚洪承畴麾下。
chóng zhēn sì nián chéng chóu shòu zéi jiàng mìng rén lóng láo yǐ jiǔ fú bīng jī zhǎn sān bǎi èr shí rén
崇祯四年，承畴受贼降，命人龙劳以酒，伏兵击斩三百二十人。
qí dōng zhāng fú zhēn dài chéng chóu qiǎn rén lóng jiǎo zéi dǎng xióng zhǎn huò èr bǎi yǒu jī
其冬，张福臻代承畴，遣人龙剿贼党雄，斩获二百有奇。
míng nián xià cóng fú zhēn qín zéi sūn shǒu fǎ
明年夏，从福臻擒贼孙守法。
qí qiū yǐ suǒ bù yuán jiǎo shān xī
其秋，以所部援剿山西。
liù nián chūn yǔ zǒng bīng yóu shì lù fù liáo zhōu
六年春，与总兵尤世禄复辽州。
yǐ bài zéi yuán qǔ jiàng xiàn
已，败贼垣曲、绛县。
jìn dū sī qiān shū
进都司佥书。
yòu lián pò zéi shuǐ tóu zhèn huā chí sāi tāng hú cūn
又连破贼水头镇、花池塞、汤湖村。
huì shān xī zéi jǐ jǐn nǎi hái shǎn xī
会山西贼几尽，乃还陕西。
cóng xún fǔ chén qí yú tǎo píng yán chuān zéi fú zhǎn yī qiān yǒu qí
从巡抚陈奇瑜讨平延川贼，浮斩一千有奇。
qí yú zhuó zǒng dū yǐ rén lóng zì suí
奇瑜擢总督，以人龙自随。
qī nián sì yuè jī zéi xí zhōu qín kè tiān hǔ jìn cān jiāng
七年四月击贼隰州，擒克天虎，进参将。
qí yú zhuī zéi yún xiāng xìng hàn rén lóng bìng yǒu gōng
奇瑜追贼郧、襄、兴、汉，人龙并有功。
zéi yì chē xiāng xiá xiàn lǒng zhōu xi qù qí yú qiǎn rén lóng jiù zhī
贼轶车箱峡，陷陇州西去，奇瑜遣人龙救之。
fu rù lǒng zhōu lǐ zì chéng fù zhì huán gōng
甫入陇州，李自成复至，环攻。
yǐ rén lóng tóng lǐ hàn qiǎn qí jiāng gāo jié yí shū lìng fǎn rén lóng bù bào
以人龙同里闬，遣其将高杰移书令反，人龙不报。
gù shǒu liǎng yuè zuǒ guāng xiān jiù zhì wéi shǐ jiě
固守两月，左光先救至，围始解。
shí èr yuè bài zéi zhōng zhuāng
十二月败贼中庄。
míng nián zhēng yuè fèng yáng xiàn zǒng dū hóng chéng chóu qiǎn rén lóng chí jiù bài zéi huī zhōu
明年正月，凤阳陷，总督洪承畴遣人龙驰救，败贼睢州。
jìn fù zǒng bīng
进副总兵。
chéng chóu yǐ shǎn xī jí lǜ rén lóng rù guān
承畴以陕西急，率人龙入关。
shāng luò zéi mǎ guāng yù děng báo xī ān jù dà jūn wǔ shí lǐ
商、洛贼马光玉等薄西安，距大军五十里。
chéng chóu mìng rén lóng rù zǐ wǔ gǔ yāo zéi zhī nán
承畴命人龙入子午谷，邀贼之南；
bié jiāng liú chéng gōng wáng yǒng xiáng yāo zéi zhī běi
别将刘成功、王永祥邀贼之北；
zhāng quán chāng cóng xián yáng rào xīng píng dōng
张全昌从咸阳绕兴平东。
zéi yǐ cǐ bù gǎn nán dùn jǐn zǒu wǔ gōng fú fēng yòu dù wèi zǒu méi xiàn
贼以此不敢南遁，尽走武功、扶风，又渡渭走郿县。
chéng chóu zhuī zhì wáng qú zhèn zéi fāng lüè nán shān
承畴追至王渠镇，贼方掠南山。
rén lóng chéng gōng děng yǔ zhàn zhuī bēn sān shí lǐ zhì dà ní yù zéi qì mǎ dēng shān zǒu
人龙、成功等与战，追奔三十里，至大泥峪，贼弃马登山走。
qī yuè gāo yíng xiáng zhāng xiàn zhōng lüè qín ān qīng shuǐ rén lóng xié quán chāng pò zhī zhāng jiā chuān
七月，高迎祥、张献忠掠秦安、清水，人龙偕全昌破之张家川。
yǐ ér shī lì dū sī tián yìng lóng děng sǐ
已而失利，都司田应龙等死。
bā yuè gāo jié jiàng chéng chóu lìng rén lóng jí yóu jī sūn shǒu fǎ xié zhī qū fù píng chéng yè jī bài zéi
八月，高杰降，承畴令人龙及游击孙守法挟之趋富平，乘夜击败贼。
rén lóng xún yí shǒu yán suí
人龙寻移守延绥。
jiǔ nián qī yuè cóng xún fǔ sūn chuán tíng dà pò zéi zhōu fēi qín yíng xiáng
九年七月从巡抚孙传庭大破贼盩啡，擒迎祥。
jiǔ yuè huì dēng xiāng děng zhūn bǎo jī chéng chóu qiǎn rén lóng děng wǎng jī zhàn yú gǔ jiā cūn
九月，惠登相等屯宝鸡，承畴遣人龙等往击，战于贾家村。
zhuī bēn wèi zéi suǒ jié
追奔，为贼所截。
chuān jiāng céng róng yào děng lái yuán bài qù rén lóng zuò chǐ guān lì gōng
川将曾荣耀等来援，败去，人龙坐褫官立功。
shí nián xiǎo hóng láng wéi hàn zhōng ruì wáng gào jí
十年，小红狼围汉中，瑞王告急。
chéng chóu lǜ rén lóng bīng yóu liǎng dāng qū jiù zéi jiě qù zhào fù rén lóng guān
承畴率人龙兵由两当趋救，贼解去，诏复人龙官。
huī qín yì zéi dōng qū píng fèng rén lóng niè zhì liǔ lín bù lì
徽、秦逸贼东趋平、凤，人龙蹑至柳林，不利。
zéi kuī xī ān rén lóng yù zhī zhǎn huò duō
贼窥西安，人龙御之，斩获多。
qí dōng zì chéng dēng xiāng rù sì chuān chéng chóu lǜ rén lóng děng wǎng yuán
其冬，自成、登相入四川，承畴率人龙等往援。
suì mù zhì guǎng yuán zéi yǐ bī chéng dū zì chéng bié yóu sōng pān hái shǎn yòu
岁暮至广元，贼已逼成都，自成别由松潘还陕右。
shí yī nián chéng chóu dū rén lóng děng zì jiē wén qióng zhuī zì chéng zǒu rù xī qiāng jiè rén lóng yǔ cáo biàn jiāo děng dà zhàn èr shí qī rì
十一年，承畴督人龙等自阶、文穷追，自成走入西羌界，人龙与曹变蛟等大战二十七日。
zì chéng yǐn cán zú rù sāi cuàn shān zhōng móu rù sì chuān wéi rén lóng jí mǎ kē suǒ zhuī
自成引残卒入塞，窜山中，谋入四川，为人龙及马科所追。
tū hàn zhōng è yú zuǒ guāng xiān
突汉中，扼于左光先。
qí dǎng qí zǒng guǎn jiàng zì chéng jǐ miè
其党祁总管降，自成几灭。
xiáng biàn jiāo chuán
详《变蛟传》。
qí dōng jīng shī jiè yán zhuó rén lóng zǒng bīng guān shuài shī rù wèi
其冬，京师戒严，擢人龙总兵官，帅师入卫。
rén lóng suǒ bù duō jiàng zéi zhì shān xī ér zào xún fǔ dìng
人龙所部多降贼，至山西而噪，寻抚定。
dǐ jīng yǔ biàn jiāo děng zòu jié yú tài píng
抵京，与变蛟等奏捷于太平。
míng nián shì dìng hái shǎn xī
第二年京师的战事平息了，人龙回到了陕西。
qí qiū zhāng xiàn zhōng luō rǔ cái pàn móu rù shǎn
其秋，张献忠、罗汝才叛，谋入陕。
rén lóng jí fù jiāng li guó qí děng è zhī xīng ān nǎi rù chuān dōng
人龙及副将李国奇等扼之兴安，乃入川东。
yáng sì chāng xí shǎn xī zǒng dū zhèng chóng jiǎn lǜ rén lóng guó qí jūn huì jiǎo
杨嗣昌檄陕西总督郑崇俭率人龙、国奇军会剿。
shí èr yuè rén lóng jī zéi dà bài zhī
十二月，人龙击贼，大败之。
shí sān nián èr yuè yǔ zuǒ liáng yù dà pò zéi mǎ nǎo shān rén lóng dé yī qiān sān bǎi yú jí jiàng zéi jiāng èr shí wǔ rén
十三年二月与左良玉大破贼玛瑙山，人龙得一千三百余级，降贼将二十五人。
liù yuè rǔ cái dēng xiāng fàn kāi xiàn zǒng bīng zhèng jiā dòng jī zhī xian sì lǐng rén lóng jī zhī mǎ ruò xī gòng zhǎn shǒu yī qiān èr bǎi
六月，汝才、登相犯开县，总兵郑嘉栋击之仙寺岭，人龙击之马弱溪，共斩首一千二百。
rǔ cái dēng xiāng dōng xī zǒu zhuī zhī bù néng jí
汝才、登相东西走，追之不能及。
shí zéi jǐn jí yú chuān jiān jūn wàn yuán jí lìng chuān jiāng shǒu ba wū zhū ài rén lóng guó qí jí chu jiāng zhāng yīng yuán wāng yún lóng zhāng zòu kǎi zhuān zhǔ zhuī jī
时贼尽集于川，监军万元吉令川将守巴、巫诸隘，人龙、国奇及楚将张应元、汪云龙、张奏凯专主追击。
jí yīng yuán jūn rù kuí yíng tǔ dì lǐng rén lóng dòu liú bù zhì zhū jūn suì dà bài rén lóng jìng hái shǎn
及应元军入夔，营土地岭，人龙逗留不至，诸军遂大败，人龙竟还陕。
yǐ ér xiàn zhōng rǔ cái xiàn jiàn zhōu qū guǎng yuán jiāng cóng jiàn dào rù hàn zhōng
已而献忠、汝才陷剑州，趋广元，将从间道入汉中。
rén lóng jù zhī yáng píng bǎi zhàng èr guān zéi nǎi tuì
人龙拒之阳平、百丈二关，贼乃退。
shí èr yuè sì chāng zhì chóng qìng sān xí rén lóng huì shī bù zhì
十二月，嗣昌至重庆，三檄人龙会师，不至。
chū sì chāng è zuǒ liáng yù xǔ rén lóng dài wéi píng zéi jiāng jūn
初，嗣昌恶左良玉，许人龙代为平贼将军。
jí zhàn mǎ nǎo shān liáng yù gōng dì yī sì chāng yǔ rén lóng gū dài zhī
及战玛瑙山，良玉功第一，嗣昌语人龙姑待之。
rén lóng dà jué wàng xiào liáng yù suǒ wéi bù fèng yuē shù sì chāng yì bù néng zhì
人龙大觖望，效良玉所为，不奉约束，嗣昌亦不能制。
zéi xiàn lú zhōu ér běi rén lóng zhūn xiǎo shì xiāng gé yī shuǐ bù jī
贼陷泸州而北，人龙屯小市厢，隔一水不击。
zéi suì yuè chéng dū zǒu hàn zhōu dé yáng rén lóng jūn dà zào ér guī
贼遂越成都走汉州德阳，人龙军大噪而归。
shí sì nián sān yuè sì chāng zú dīng qǐ ruì dài lìng rén lóng guó qí chū dāng yáng jī bài zì chéng yú líng bǎo shān zhōng
十四年三月，嗣昌卒，丁启睿代，令人龙、国奇出当阳，击败自成于灵宝山中。
rén lóng zi dà míng zhàn mò
人龙子大明战殁。
jiǔ yuè zǒng dū fu zōng lóng tǒng rén lóng guó qí jūn chū guān cì xīn cài yù zéi mèng jiā zhuāng
九月，总督傅宗龙统人龙、国奇军出关，次新蔡，遇贼孟家庄。
jiāng zhàn rén lóng xiān zǒu guó qí zhàn bù shèng yì zǒu zōng lóng suì mò
将战，人龙先走，国奇战不胜，亦走，宗龙遂殁。
shí wǔ nián zhēng yuè zǒng dū wāng qiáo nián chū guān jī zéi rén lóng jí zhèng jiā dòng niú chéng hǔ cóng
十五年正月，总督汪乔年出关击贼，人龙及郑嘉栋、牛成虎从。
zhì xiāng chéng yù zéi fù bù zhàn zǒu qiáo nián yì mò
至襄城遇贼，复不战走，乔年亦殁。
dì dà nù yù zhū zhī lǜ qí wèi biàn gū duó zhí dài zuì shì shì
帝大怒，欲诛之，虑其为变，姑夺职，戴罪视事。
jí sūn chuán tíng dū shī shǎn xī dì shòu yǐ yì
及孙传庭督师陕西，帝授以意。
rén lóng zhù xián yáng yú huò xiǎo yè wèi bèi
人龙驻咸阳虞祸，晓夜为备。
chuán tíng yǐ rén lóng jiā mǐ zhī qí zōng zú duō zài zéi zhōng wèi kě qīng fā zài dào yáng shàng shū yuē rén lóng chén jiù jiāng yuàn shì qí zuì bǐ cóng chén zì xiào
传庭以人龙家米脂，其宗族多在贼中，未可轻发，在道佯上疏曰：“人龙臣旧将，愿贳其罪，俾从臣自效。
dì yì yáng xǔ zhī
”帝亦佯许之。
rén lóng shāo zì ān
人龙稍自安。
chuán tíng zhì shǎn mì yǔ xún fǔ zhāng ěr zhōng móu yǐ wǔ yuè shuò zhào rén lóng jì shì shù qí zuì zhǎn zhī
传庭至陕，密与巡抚张尔忠谋，以五月朔召人龙计事，数其罪斩之。
qí bù jiàng zhōu guó qīng jiāng jīng zú èr bǎi rén yǔ tóng dǎng wèi dà hēng hè guó xián gāo jìn kù děng jiāng táo hái jīng yáng qǔ qí nú yǔ zéi wéi luàn
其部将周国卿将精卒二百人与同党魏大亨、贺国贤、高进库等将逃还泾阳取其孥，与贼为乱。
ěr zhōng qiǎn cān jiāng sūn shǒu fǎ xiān rù jīng yáng zhì qí qī zǐ
尔忠遣参将孙守法先入泾阳，质其妻子。
guó qīng qióng móu zhǎn dà hēng děng yǐ jiàng
国卿穷，谋斩大亨等以降。
ěr zhōng mì wén zhī dà hēng suì zhǎn guó qīng hán sòng qí shǒu
尔忠密闻之大亨，遂斩国卿，函送其首。
tā bù jiàng gāo jié gāo rǔ lì hè yǒng dǒng xué lǐ děng shí sì rén jù réng gù guān yī jūn nǎi dìng
他部将高杰、高汝利、贺勇、董学礼等十四人俱仍故官，一军乃定。
gāo jié mǐ zhī rén
高杰，米脂人。
yǔ lǐ zì chéng tóng yì tóng qǐ wèi dào
与李自成同邑，同起为盗。
chóng zhēn qī nián rùn bā yuè zǒng dū chén qí yú qiǎn cān jiāng hè rén lóng jiù lǒng zhōu bèi wéi dà kùn
崇祯七年闰八月，总督陈奇瑜遣参将贺人龙救陇州，被围大困。
zì chéng lìng jié yí shū yuē rén lóng fǎn bù bào
自成令杰遗书约人龙反，不报。
shǐ zhě guī xiān jiàn jié hòu jiàn zì chéng
使者归，先见杰，后见自成。
bǐ wéi chéng liǎng yuè bù bá zì chéng xīn yí jié qiǎn bié bù jiāng wǎng dài jié guī shǒu yíng
比围城两月不拔，自成心疑杰，遣别部将往代，杰归守营。
zì chéng qī xíng shì wǔ duō zhì zhǎng jūn zī měi rì zhī liáng zhàng
自成妻邢氏武多智，掌军资，每日支粮仗。
jié guò shì yíng fēn hé fú yàn
杰过氏营，分合符验。
shì wěi jié mào yǔ zhī tōng kǒng zì chéng jué móu guī xiáng
氏伟杰貌，与之通，恐自成觉，谋归降。
cì nián bā yuè suì qiè xíng shì lái guī
次年八月遂窃邢氏来归。
hóng chéng chóu yǐ fù rén lóng shǐ qí yóu jī sūn shǒu fǎ xié yǐ pò zéi qǔ lì xiào wèi xìn zì shì jié cháng lì rén lóng huī xià
洪承畴以付人龙，使其游击孙守法挟以破贼，取立效为信，自是杰常隶人龙麾下。
shí sān nián zhāng xiàn zhōng bài yú mǎ nǎo shān cuàn xìng guī jiè shàng jié suí rén lóng jí fù jiāng li guó qí dà bài zhī yán jǐng
十三年，张献忠败于玛瑙山，窜兴、归界上，杰随人龙及副将李国奇大败之盐井。
shí wǔ nián rén lóng yǐ zuì zhū mìng jié wèi shí shòu yóu jī
十五年，人龙以罪诛，命杰为实授游击。
shí yuè shǎn xī zǒng dū sūn chuán tíng zhì nán yáng zì chéng yǔ luō rǔ cái xi xíng nì zhī
十月，陕西总督孙传庭至南阳，自成与罗汝才西行逆之。
chuán tíng yǐ jié yǔ lǔ mǒu wèi xiān fēng yù yú zhǒng tóu dà zhàn bài zéi zhuī bēn liù shí lǐ
传庭以杰与鲁某为先锋，遇于冢头，大战败贼，追奔六十里。
rǔ cái jiàn zì chéng bài lái jiù rào chū guān jūn hòu
汝才见自成败来救，绕出官军后。
hòu jūn zuǒ ráng wàng jiàn zéi bù ér xiān bēn zhòng jūn jiē bēn suì dà kuì jié suǒ wáng shī dú shǎo
后军左勷望见贼，怖而先奔，众军皆奔，遂大溃，杰所亡失独少。
shí liù nián jìn fù zǒng bīng yǔ zǒng bīng bái guǎng ēn wèi jūn fēng liǎng rén jiē xiáng jiàng yě
十六年进副总兵，与总兵白广恩为军锋，两人皆降将也。
guǎng ēn zhì áo sù bù fèng yuē shù ér jié yóu xiōng bào
广恩鸷鳌，素不奉约束，而杰尤凶暴。
cháo tíng yǐ jié wèi zì chéng suǒ qiè chǐ gù mìng lì chuán tíng bàn zéi
朝廷以杰为自成所切齿，故命隶传庭办贼。
jiǔ yuè cóng chuán tíng kè bǎo fēng fù jiá xiàn
九月从传庭克宝丰，复郏县。
shí guān jūn chéng shèng shēn rù fá shí
时官军乘胜深入，乏食。
xiáng jiàng li jì yù tōng zéi zì chéng shuài jīng qí dà zhì
降将李际遇通贼，自成帅精骑大至。
chuán tíng wèn jì yú zhū jiāng jié qǐng zhàn guǎng ēn bù kě
传庭问计于诸将，杰请战，广恩不可。
chuán tíng yǐ guǎng ēn wèi qiè guǎng ēn bù yì yǐn suǒ bù dùn qù
传庭以广恩为怯，广恩不怿，引所部遁去。
guān jūn jiē zhàn xiàn fú zhōng
官军接战，陷伏中。
jié dēng lǐng shàng wàng zhī yuē bù kě zhī yǐ
杰登岭上望之曰：“不可支矣。
yì huī zhòng tuì
”亦麾众退。
jūn suì dà bēn sǐ zhě shù wàn
军遂大奔，死者数万。
guǎng ēn zǒu rǔ zhōu bù jiù jié nǎi suí chuán tíng zǒu hé běi
广恩走汝州不救，杰乃随传庭走河北。
yǐ ér zì shān xī dù hé zhuǎn rù tóng guān guǎng ēn yǐ xiān zhì
已而自山西渡河，转入潼关，广恩已先至。
shí yī yuè zì chéng gōng guān guǎng ēn lì zhàn
十一月，自成攻关，广恩力战。
ér jié yuàn guǎng ēn yǐ bǎo fēng zhī bài bù jiù jǐ yì yōng zhòng bù kěn jiù
而杰怨广恩以宝丰之败不救己，亦拥众不肯救。
guǎng ēn zhàn bài guān suì pò chuán tíng bèi shā
广恩战败，关遂破，传庭被杀。
zì chéng pò xī ān jù zhī
自成打下西安，就在那里住下了。
jié běi zǒu yán ān zéi jiāng li guò zhuī jié
杰北走延安，贼将李过追杰。
jié dōng zǒu yí chuān hé bīng shì hé suì dù rù pú jīn yǐ shǒu
杰东走宜川，河冰适合，遂渡，入蒲津以守。
zéi zhì bīng jiě bù dé dù nǎi miǎn
贼至，冰解不得渡，乃免。
guǎng ēn jì bài zǒu gù yuán wèi zéi jiāng zhuī jí suì yǐ chéng jiàng
广恩既败，走固原，为贼将追及，遂以城降。
shí qī nián jìn jié zǒng bīng
十七年进杰总兵。
dì lìng zǒng dū li huà xī lǜ jié bīng chí jiù shān xī ér pú zhōu píng yáng yǐ xiàn jiǔ jié tuì zhì zé zhōu yán tú dà lüè zéi suì báo tài yuán
帝令总督李化熙率杰兵驰救山西，而蒲州、平阳已陷久，杰退至泽州，沿途大掠，贼遂薄太原。
jīng shī xiàn jié nán zǒu fú wáng fēng jié xīng píng bó liè yú sì zhèn lǐng yáng zhōu zhù chéng wài
京师陷，杰南走，福王封杰兴平伯，列于四镇，领扬州，驻城外。
jié gù yù rù chéng yáng zhōu mín wèi jié bù nà
杰固欲入城，扬州民畏杰不纳。
jié gōng chéng jí rì lüè xiāng cūn fù nǚ mín yì è zhī
杰攻城急，日掠厢村妇女，民益恶之。
zhī fǔ mǎ míng lù tuī guān tāng lái hè jiān shǒu yuè yú
知府马鸣𫘧、推官汤来贺坚守月余。
jié zhī bù kě gōng yì shāo dài
杰知不可攻，意稍怠。
gé bù shǐ kě fǎ yì yǐ guā zhōu yǔ jié nǎi zhǐ
阁部史可法议以瓜州予杰，乃止。
jiǔ yuè mìng jié yí zhù xú zhōu yǐ zuǒ zhōng yǔn wèi yìn wén jiān bīng kē jǐ shì zhōng jiān qí jūn xi tǎo
九月命杰移驻徐州，以左中允卫胤文兼兵科给事中监其军西讨。
xú zhōu tǔ zéi chéng jì kǒng bèi qín zhì jīng shī chéng lǐ zì chéng luàn táo guī shí èr yuè jié qín zhǎn zhī
徐州土贼程继孔被擒至京师，乘李自成乱逃归，十二月，杰擒斩之。
jiā tài zǐ shǎo fù yīn yī zi shì xí jǐn yī qiān shì
加太子少傅，荫一子，世袭锦衣佥事。
chū jié fú bīng yāo jī huáng de gōng yú tǔ qiáo de gōng jǐ bù miǎn liǎng zhèn suì xiāng chóu yuàn shì jiàn de gōng chuán
初，杰伏兵要击黄得功于土桥，得功几不免，两镇遂相仇怨，事见《得功传》。
jié zhēng yáng zhōu shí kě fǎ pō wéi suǒ jiǒng
杰争扬州时，可法颇为所窘。
zhì shì jié gǎn kě fǎ zhōng yǔ móu huī fù
至是，杰感可法忠，与谋恢复。
yì diào de gōng yǔ liú zé qīng èr zhèn fù pī sù fáng hé jié zì tí bīng zhí qū guī kāi qiě kàn wǎn luò jīng xiāng yǐ wéi gēn běn
议调得功与刘泽清二镇赴邳、宿防河，杰自提兵直趋归、开，且瞰宛、洛、荆、襄，以为根本。
suì jù shū shàng zhī yǔ jī qiè
遂具疏上之，语激切。
qiě yún de gōng yǔ chén yóu jiè jiè qián shì
且云：“得功与臣犹介介前事。
chén zhī bào jūn xuě chǐ ér yǐ ān néng yǔ tóng liè jiào duǎn cháng zāi
臣知报君雪耻而已，安能与同列较短长哉！
rán de gōng zhōng bù yù wèi jié hòu jìn ér zé qīng yóu jiǎo héng nán rèn
”然得功终不欲为杰后劲，而泽清尤狡横难任。
kě fǎ bù dé yǐ diào liú liáng zuǒ fù xú yǔ jié wèi shēng yuán
可法不得已，调刘良佐赴徐与杰为声援。
shùn zhì èr nián zhēng yuè jié dǐ guī dé
顺治二年正月，杰抵归德。
zǒng bīng xǔ dìng guó fāng zhù huī zhōu yǒu yán qí sòng zi dù hé zhě
总兵许定国方驻睢州，有言其送子渡河者。
jié zhāo dìng guó lái huì bù yīng
杰招定国来会，不应。
fù yāo xún fǔ yuè qí jié xún àn chén qián fu tóng wǎng huī zhōu dìng guó shǐ jiāo nì
复邀巡抚越其杰、巡按陈潜夫同往睢州，定国始郊逆。
qí jié fěng jié wù rù chéng jié xīn qīng dìng guó bù tīng suì rù chéng
其杰讽杰勿入城，杰心轻定国，不听，遂入城。
shí yī rì dìng guó zhì jiǔ xiǎng jié
十一日，定国置酒享杰。
jié yǐn hān wèi dìng guó kè xíng qī qiě wēi jí sòng zi shì
杰饮酣，为定国刻行期，且微及送子事。
dìng guó yì yí wú lí huī yì
定国益疑，无离睢意。
jié gù cù zhī xíng dìng guó nù yè fú bīng chuán pào dà hū
杰固促之行，定国怒，夜伏兵传炮大呼。
qí jié děng jí dùn zǒu jié zuì wò zhàng zhōng wèi qǐ zhòng yōng zhì dìng guó suǒ shā zhī
其杰等急遁走，杰醉卧帐中未起，众拥至定国所杀之。
xiān shì jié yǐ dìng guó jiāng qù huī jǐn fā bīng shù kāi fēng suǒ liú qīn zú shù shí rén ér yǐ
先是，杰以定国将去睢，尽发兵戍开封，所留亲卒数十人而已。
dìng guó wěi gōng shùn duō xuǎn jì shì jié ér yǐ èr jì ǒu yī zú qǐn
定国伪恭顺，多选妓侍杰，而以二妓偶一卒寝。
zú jìn zuì jí wén pào yù qǐ wèi èr jì suǒ chè bù dé tuō jiē sǐ
卒尽醉，及闻炮欲起，为二妓所掣不得脱，皆死。
míng rì jié bù xià zhì gōng chéng lǎo ruò wú jié yí
明日，杰部下至，攻城，老弱无孑遗。
dìng guó zǒu jiàng dà qīng jūn
定国走降大清军。
jié wéi rén yín dú yáng mín wén qí sǐ jiē xiāng hè
杰为人淫毒，扬民闻其死，皆相贺。
rán shì xíng yě jìn qǔ yì shén ruì gù shí yǒu xī zhī zhě
然是行也，进取意甚锐，故时有惜之者。
shǐ cháo tíng xǔ zhū zhèn yù wén guó shì gù jié lǚ tiáo zòu jiù jiàng zéi zhě jí qǐng shì wǔ sù yú yù bù yǔn
始朝廷许诸镇与闻国是，故杰屡条奏救降贼者，及请释武愫于狱，不允。
fù shū jiàn wú shēn zhèng sān jùn jīn guāng chén jiāng cǎi xióng kāi yuán jīn shēng shěn zhèng zōng děng
复疏荐吴甡、郑三俊、金光辰、姜采、熊开元、金声、沈正宗等。
dà dǐ qí shí wǔ chén fēng shàng duō lèi cǐ
大抵其时武臣风尚多类此。
jié sǐ zèng tài zǐ tài bǎo yǐ qí zi yuán jué xí xīng píng bó
杰死，赠太子太保，以其子元爵袭兴平伯。
liú zé qīng cáo xiàn rén
刘泽清，曹县人。
yǐ jiāng cái shòu liáo dōng níng qián wèi shǒu bèi qiān shān dōng dū sī qiān shū jiā cān jiāng
以将材授辽东宁、前卫守备，迁山东都司佥书，加参将。
chóng zhēn sān nián dà qīng bīng gōng tiě chǎng yù jù yǐ jué fēng rùn liáng dào
崇祯三年，大清兵攻铁厂，欲据以绝丰润粮道。
yuán shǒu sān zhūn zǒng bīng yáng zhào jī qiǎn zé qīng lái yuán wèi zhì tiě chǎng yī shí wǔ lǐ yù dà bīng lì zhàn zì chén zhì wǔ bù jué
援守三屯总兵杨肇基遣泽清来援，未至铁厂一十五里，遇大兵，力战，自辰至午不决。
dé jì shī zhuǎn zhàn zhì zūn huà jiā jī suì de rù chéng
得济师，转战至遵化，夹击，遂得入城。
xù gōng jiā èr jí zhì fù zǒng bīng
叙功，加二级至副总兵。
wǔ nián yǐ qīn kè jūn liáng bèi hé zhào lì gōng chōng yào de
五年以侵克军粮被劾，诏立功冲要地。
liù nián qiān zǒng bīng
六年迁总兵。
qí dōng jiā zuǒ dū du huī fù dēng zhōu yǒu gōng
其冬加左都督，恢复登州有功。
bā nián zhào tǒng shān dōng bīng fáng cáo
八年诏统山东兵防漕。
jiǔ nián jīng shī jiè yán tǒng bīng rù wèi lìng zhù xīn chéng wèi nán běi kòng è fù mìng liú shǒu tōng zhōu
九年，京师戒严，统兵入卫，令驻新城为南北控扼，复命留守通州。
jiā zuǒ dū du tài zǐ tài shī
加左都督、太子太师。
shí sān nián wǔ yuè shān dōng dà jī mín xiāng jù wèi kòu cáo pú yóu shén
十三年五月，山东大饥，民相聚为寇，曹、濮尤甚。
dì mìng zé qīng huì zǒng bīng yáng yù fán bīng jiǎo bǔ zhī
帝命泽清会总兵杨御蕃兵剿捕之。
bā yuè jiàng yòu dū du zhèn shǒu shān dōng fáng hǎi
八月降右都督，镇守山东防海。
zé qīng yǐ shēng zhǎng shān dōng jiǔ zhèn dōng shěng fēi yi qǐng cí rèn
泽清以生长山东，久镇东省非宜，请辞任。
dì lìng zhěng lǚ dù hé hé zhū zhèn xīng chí yuán jiǎo
帝令整旅渡河，合诸镇星驰援剿。
shí liù nián èr yuè zéi wéi kāi fēng jiǔ zé qīng fù yuán
十六年二月，贼围开封久，泽清赴援。
yǐ zhū jiā zhài qù biàn bā lǐ tí wǔ qiān rén nán dù yǐ hé wèi zhài shū shuǐ huán zhī yù yǐ cì jié bā zhài dá dà dī zhù yǒng dào kuì xiǎng chéng zhōng
以朱家寨去汴八里，提五千人南渡，倚河为寨，疏水环之，欲以次结八寨达大堤，筑甬道，馈𫗵城中。
bì lěi wèi chéng zéi lái zhēng
壁垒未成，贼来争。
xiāng chí sān rì hù yǒu shā shāng
相持三日，互有杀伤。
zé qīng jí mìng bá yíng qù huáng rǎo bēn bèng shì zhēng zhōu duō nì sǐ zhě
泽清即命拔营去，惶扰奔迸，士争舟，多溺死者。
zé qīng wéi rén xìng kuāng qiè huái sī guān wàng
泽清为人性恇怯，怀私观望。
cháng wàng bào dà jié yāo shǎng cì yòu guǐ chēng duò mǎ bèi shāng zhào lài yào zī sì shí liǎng
尝妄报大捷邀赏赐，又诡称堕马被伤，诏赉药资四十两。
mìng fù bǎo dìng jiǎo zéi bù cóng rì dà lüè lín qīng
命赴保定剿贼，不从，日大掠临清。
lǜ bīng nán xià suǒ zhì fén jié yī kōng
率兵南下，所至焚劫一空。
kòu fēn rì jí jǐ shì zhōng hán rú yù mǎ jiā zhí jiē móu fèng shǐ nán guī
寇氛日急，给事中韩如愈、马嘉植皆谋奉使南归。
rú yù cháng hé zé qīng guò dōng chāng zé qīng qiǎn rén shā zhī yú dào wú gǎn shàng wén zhě
如愈常劾泽清，过东昌，泽清遣人杀之于道，无敢上闻者。
jīng shī xiàn zé qīng zǒu nán dōu fú wáng yǐ wéi zhū zhèn zhī yī fēng dōng píng bó zhù lú zhōu
京师陷，泽清走南都，福王以为诸镇之一，封东平伯，驻庐州。
shí wǔ chén gè zhàn fēn dì fù rù bù yǐ shàng gòng zì qí suǒ yòng zhì fēng jiāng bīng shì yī qiè bù wèn
时武臣各占分地，赋入不以上供，恣其所用，置封疆兵事一切不问。
yǔ tíng chén hù fēn dǎng yuán gàn yù cháo zhèng pái jǐ yì yǐ zòu dú fēn rú jì gāng jǐn liè ér zé qīng suǒ yán yóu kuáng bèi
与廷臣互分党援，干预朝政，排挤异已，奏牍纷如，纪纲尽裂，而泽清所言尤狂悖。
wáng chū lì jí yuán jìng kāng gù shì qǐng yǐ jīn suì wǔ yuè gǎi yuán yòu qǐng yòu gù fǔ zhōu yán rú zhù xiǎng zàng yín
王初立，即援靖康故事，请以今岁五月改元，又请宥故辅周延儒助饷脏银。
dōu yù shǐ liú zōng zhōu hé zhū jiāng bá hù zhuàng zé qīng suì liǎng shū hé zōng zhōu qiě yuē shàng ruò zhū zōng zhōu chén jí xiè zhí
都御史刘宗周劾诸将跋扈状，泽清遂两疏劾宗周，且曰：“上若诛宗周，臣即卸职。
cháo tíng bù dé yǐ wēn zhào jiě zhī
”朝廷不得已，温诏解之。
yòu qǐng jìn xún àn bù dé ná fǎng zhuī zàng qǐng fǎ sī yán jī gù zǒng dū hóu xún jí qí zi fāng yù cháo tíng jiē qū yì cóng zhī
又请禁巡按不得拿访追脏，请法司严缉故总督侯恂及其子方域，朝廷皆曲意从之。
shùn zhì èr nián sì yuè yáng zhōu gào jí mìng zé qīng děng wǎng yuán ér zé qīng yǐ qián móu shū kuǎn yǐ
顺治二年四月，扬州告急，命泽清等往援，而泽清已潜谋输款矣。
dà qīng è qí fǎn fù zhé zhū zhī
大清恶其反复，磔诛之。
zé qīng pō shè wén yì hǎo yín yǒng
泽清颇涉文艺，好吟咏。
cháng zhào kè yǐn jiǔ chàng hè
尝召客饮酒唱和。
mù zhōng xù liǎng yuán yǐ míng hū zhī jí zhì
幕中蓄两猿，以名呼之即至。
yī rì yàn qí gù rén zi zhuó jiǔ jīn ōu zhōng ōu kě róng sān shēng xǔ hū yuán pěng jiǔ guì sòng kè
一日，宴其故人子，酌酒金瓯中，瓯可容三升许，呼猿捧酒跪送客。
yuán zhēng níng shén kè zhàn diào qūn xún bù gǎn qǔ
猿狰狞甚，客战掉，逡巡不敢取。
zé qīng xiào yuē jūn bù yé
泽清笑曰：“君怖耶？
mìng qǔ qiú pū sǐ jiē xià wān qí nǎo jí xīn gān zhì ōu zhōng hé jiǔ fù yuán pěng zhī qián
”命取囚扑死阶下，剜其脑及心肝，置瓯中，和酒，付猿捧之前。
yǐn lèi yán sè zì ruò
饮酹，颜色自若。
qí xiōng rěn duō cǐ lèi
其凶忍多此类。
zǔ kuān liáo dōng rén
祖宽，辽东人。
shǎo yǒu yǒng lì
少有勇力。
gěi shì zǔ dà shòu jiā cóng jūn yǒu gōng lèi guān níng yuǎn cān jiāng
给侍祖大寿家，从军有功，累官宁远参将。
bù zú duō sài wài xiáng rén suǒ xiàng kè jié
部卒多塞外降人，所向克捷。
chóng zhēn wǔ nián qī yuè pàn jiāng li jiǔ chéng děng wéi lái zhōu jí zhào fā guān wài bīng tǎo zhī
崇祯五年七月，叛将李九成等围莱州急，诏发关外兵讨之。
kuān yǔ jìn guó chén zǔ dà bì zhāng tāo lǜ bīng dǐ chāng yì
宽与靳国臣、祖大弼、张韬率兵抵昌邑。
xún fǔ zhū dài huáng diǎn huò zéi shū yuē kuān děng wéi nèi yìng yǐ shì kuān děng
巡抚朱大黄典获贼书，约宽等为内应，以示宽等。
jiē shì miè zéi yǐ zì míng nǎi yòng kuān guó chén wèi qián fēng
皆誓灭贼以自明，乃用宽、国臣为前锋。
kuān zhì shā hé yǔ zéi yù zhòng guǎ bù dí shāo què
宽至沙河与贼遇，众寡不敌，稍却。
huì guó chén zhì bá dāo dà hū zhí qián kuān dà bì tāo xián shū sǐ zhàn dà bài zéi bīng zhú běi dǐ chéng xià lì jiě lái zhōu wéi
会国臣至，拔刀大呼直前，宽、大弼、韬咸殊死战，大败贼兵，逐北抵城下，立解莱州围。
shì yuè huì jìn bīng huáng xiàn
是月晦，进兵黄县。
zéi qīng cháo chū zhàn kuān děng fù dà bài zhī suì yǔ liú zé qīng děng zhù cháng wéi yǐ kùn dēng zhōu
贼倾巢出战，宽等复大败之，遂与刘泽清等筑长围以困登州。
míng nián èr yuè zéi shǐ píng
明年二月，贼始平。
yǔ xiáng dà diǎn chuán
语详《大典传》。
kuān yǐ jiě wéi gōng jìn dū du qiān shì
宽以解围功，进都督佥事。
zài xù gōng shì yīn wài wèi fù qiān hù jìn fù zǒng bīng
再叙功，世荫外卫副千户，进副总兵。
bā nián qiū mìng wèi yuán jiǎo zǒng bīng guān dū guān wài bīng sān qiān tǎo liú zéi
八年秋，命为援剿总兵官，督关外兵三千讨流贼。
shí yuè zhì hé nán xún fǔ chén bì qiān jiān jì tuī guān tāng kāi yuǎn lìng yǔ zuǒ liáng yù dǐ líng bǎo zhì zé cuò zhāng xiàn zhōng yú jiāo cūn
十月至河南，巡抚陈必谦、监纪推官汤开远令与左良玉抵灵宝，至则挫张献忠于焦村。
wú hé gāo yíng xiáng lǐ zì chéng zhì yǔ xiàn zhōng hé gōng wén xiāng
无何，高迎祥、李自成至，与献忠合攻阌乡。
kuān fù jiù zéi jiě ér qū líng bǎo duàn liáng yù kuān jūn bù xiāng yìng suì dōng xiàn shǎn zhōu gōng luò yáng
宽赴救，贼解而趋灵宝，断良玉、宽军不相应，遂东陷陕州，攻洛阳。
liáng yù kuān zhì yíng xiáng zì chéng xiàn zhōng jiē zǒu
良玉、宽至，迎祥、自成、献忠皆走。
liáng yù zhuī yíng xiáng ér kuān fēn jī xiàn zhōng yè dū fù jiāng zǔ kè yǒng děng qū gé jiā zhuāng lí míng yù zéi dà pò zhī
良玉追迎祥，而宽分击献忠，夜督副将祖克勇等趋葛家庄，黎明遇贼，大破之。
zéi bēn sōng xiàn jiǔ gāo shān kuān fú èr jūn yú shān gōu yòu zhī
贼奔嵩县九皋山，宽伏二军于山沟诱之。
zéi qū xià fú fā zhǎn guó jiǔ bǎi yǒu jī
贼趋下，伏发，斩馘九百有奇。
xún yǔ fù jiāng liú zhào jī luō dài yù zéi rǔ zhōu yì liào zhèn fù dà bài zéi fú shī èr shí yú lǐ zhǎn guó qiān liù bǎi yǒu jī
寻与副将刘肇基、罗岱遇贼汝州圪料镇，复大败贼，伏尸二十余里，斩馘千六百有奇。
xiàn zhōng fèn hé yíng xiáng zì chéng bīng yǔ kuān zhàn lóng mén bái shā jié guān jūn wèi èr
献忠愤，合迎祥、自成兵，与宽战龙门、白沙，截官军为二。
kuān zì duàn hòu shì zú shū sǐ dòu zì chen zhì yè fēn fù dà jié zhǎn guó yī qiān yǒu qí
宽自断后，士卒殊死斗，自晨至夜分，复大捷，斩馘一千有奇。
yíng xiáng zì chéng nǎi zǒu kuī guāng zhōu kuān dū fù jiāng li fǔ míng niè qí hòu
迎祥、自成乃走窥光州，宽督副将李辅明蹑其后。
zéi zǒu gōng què shān kuān děng chí jiù dà pò zhī zhǎn guó wǔ bǎi bā shí yǒu jī
贼走攻确山，宽等驰救，大破之，斩馘五百八十有奇。
zì chéng děng suì dōng zǒu lú zhōu gōng wéi qī zhòu yè
自成等遂东走庐州，攻围七昼夜。
míng nián zhēng yuè kuān děng zhì zéi bēn quán jiāo suì wéi chú zhōu
明年正月，宽等至，贼奔全椒，遂围滁州。
nán jīng tài pú qīng li jué sī zhī zhōu liú dà gǒng lì yù zhī
南京太仆卿李觉斯、知州刘大巩力御之。
ér kuān děng jūn zhì fèn jī dà hū zhū jūn wú bù yī dāng bǎi zì chen zhì bū zéi dà bài
而宽等军至，奋击大呼，诸军无不一当百，自晨至晡，贼大败。
cóng chéng dōng wǔ lǐ zhuī zhì guān shān zhī zhū lóng qiáo héng shī zhěn jiè shuǐ wèi bù liú
从城东五里追至关山之朱龙桥，横尸枕藉，水为不流。
èr yuè yòu cóng zǒng lǐ lú xiàng shēng pò zéi qī dǐng shān jiān zì chéng jīng zú dài jìn
二月，又从总理卢象升破贼七顶山，歼自成精卒殆尽。
xiàng shēng yí jūn nán yáng mìng kuān bèi dèng zhōu
象升移军南阳，命宽备邓州。
huì zéi dù hàn jiāng rù yún xiāng yú zhòng sān wàn nì nèi xiāng xī chuān shān zhōng
会贼渡汉江，入郧、襄，余众三万匿内乡、淅川山中。
xiàng shēng mìng kuān yǔ zǔ dà lè děng rù shān sōu tǎo
象升命宽与祖大乐等入山搜讨。
biān jūn qiáng hān xìng yì tā zú bù kě yǐ fǎ shéng
边军强憨，性异他卒，不可以法绳。
wǎng shí guān jūn duō guān zhōng rén yǔ zéi xiāng lǐ lín zhèn xiāng láo kǔ pāo shēng kǒu qì zī zhòng jí zòng zhī qù wèi zhī dǎ huó zhàng
往时官军多关中人，与贼乡里，临阵相劳苦，抛生口，弃辎重，即纵之去，谓之“打活仗”。
biān jūn bù tōng yán yǔ féng zéi jí shā gù duō shèng
边军不通言语，逢贼即杀，故多胜。
rán suǒ guò fén lú shè yín fù nǚ shì gōng bù jí
然所过焚庐舍，淫妇女，恃功不戢；
yòu lì yě zhàn dàn sōu shān
又利野战，惮搜山；
qiě jiàn zéi yuǎn cuàn fēi xún shuò kě dìng zì yǐ wéi kè jiāng wú chí jiǔ xīn
且见贼远窜，非旬朔可定，自以为客将，无持久心。
kuān zú fāng guò hé zào ér yì
宽卒方过河，噪而逸。
xiàng shēng jī quàn zài sān shǐ tīng mìng
象升激劝再三，始听命。
zhì dǎng zǐ kǒu réng àn jiǎ bù xíng
至党子口，仍按甲不行。
ér zǒng bīng li zhòng zhèn sù kuāng qiè jì xiè zé zhòng yì sī guī
而总兵李重镇素恇怯，冀卸责，众益思归。
xiàng shēng nǎi lì chén rù shān sōu jiǎo zhī nán qǐng lìng kuān zhòng zhèn fù guān zhōng tǎo zéi
象升乃力陈入山搜剿之难，请令宽、重镇赴关中讨贼。
huì zǒng dū hóng chéng chóu yì qǐng zhī kuān děng suì yí jūn shǎn xī lì chéng chóu huī xià
会总督洪承畴亦请之，宽等遂移军陕西，隶承畴麾下。
bā yuè jīng shī bèi bīng zhào rù wèi
八月，京师被兵，召入卫。
jīn lù chú zhōu gōng jìn yòu dū du lài yín bì
钅录滁州功，进右都督，赉银币。
shì dìng mìng fù níng yuǎn xié shǒu
事定，命赴宁远协守。
shí yī nián dōng zhào kuān lǜ shī yuán jī fǔ
十一年冬，诏宽率师援畿辅。
jí shān dōng gào jí kuān dòu liú
及山东告急，宽逗遛。
míng nián zhēng yuè jǐ nán shī shǒu chǐ zhí bèi dǎi zuò shī xiàn fān fēng jìng qì shì
明年正月，济南失守，褫职被逮，坐失陷藩封，竟弃市。
kuān gǎn zhàn yǒu gōng chēng xiāo jiàng
宽敢战有功，称骁将。
xìng gāng shǐ qì bù wéi wén lì suǒ xǐ zú zhì dà bì mò wèi lùn jiù
性刚使气，不为文吏所喜，卒致大辟，莫为论救。
zàn yuē zuǒ liáng yù yǐ xiāo yǒng zhī cái pín jiān jù kòu suì yōng qiáng bīng jiāo kàng zì zì huǎn zé yǎng kòu yǐ yí yōu jí zé qì jiǎ yǐ zhì kuì
赞曰：左良玉以骁勇之材，频歼剧寇，遂拥强兵，骄亢自恣，缓则养寇以贻忧，急则弃甲以致溃。
dāng shí yǐ bù yòng mìng zuì zhū jiāng zhě lǚ yǐ ér liáng yù yǎn jiǎn fèn shì wèi zhèng xíng zhāng gū xī niàng huàn shì yǐ zú zhì chēng bīng fàn quē ér bù gù yě
当时以不用命罪诸将者屡矣，而良玉偃蹇偾事，未正刑章，姑息酿患，是以卒至称兵犯阙而不顾也。
gāo jié zǔ kuān jiē gāng hàn nán xún shì gōng bù jí ér jié yóu wéi xiōng ào
高杰、祖宽皆刚悍难驯，恃功不戢，而杰尤为凶骜。
rán jié bèi qiāng yú ruì yì jìn qǔ zhī shí kuān shòu zhū yú lì zhàn fù yuán zhī hòu sǐ fēi qí zuì bù néng wú yí hàn yān
然杰被戕于锐意进取之时，宽受诛于力战赴援之后，死非其罪，不能无遗憾焉。