wài guó wǔ
◎外国五
zhàn chéng bīn tóng lóng zhēn là xiān luó zhǎo wā dū pó sū jí dān dié lǐ rì luō xià zhì sān fú qí
○占城(宾童龙) 真腊暹罗爪哇(阇婆苏吉丹碟里日罗夏治)三佛齐
zhàn chéng jū nán hǎi zhōng zì qióng zhōu háng hǎi shùn fēng yī zhòu yè kě zhì zì fú zhōu xī nán xíng shí zhòu yè kě zhì jí zhōu yuè cháng de
占城居南海中,自琼州航海顺风一昼夜可至,自福州西南行十昼夜可至,即周越裳地。
qín wèi lín yì hàn wèi xiàng lín xiàn
秦为林邑,汉为象林县。
hòu hàn mò qū lián jù qí de shǐ chēng lín yì wáng
后汉末,区连据其地,始称林邑王。
zì jìn zhì duò réng zhī
自晋至隋仍之。
táng shí huò chēng zhàn bù láo huò chēng zhān pó qí wáng suǒ jū yuē zhàn chéng
唐时,或称占不劳,或称占婆,其王所居曰占城。
zhì dé hòu gǎi guó hào yuē huán
至德后,改国号曰环。
qì zhōu sòng suì yǐ zhàn chéng wèi hào cháo gòng bù tì
迄周、宋,遂以占城为号,朝贡不替。
yuán shì zǔ è qí zǔ mìng dà jǔ bīng jī pò zhī yì bù néng dìng
元世祖恶其阻命,大举兵击破之,亦不能定。
hóng wǔ èr nián tài zǔ qiǎn guān yǐ jí wèi zhào yù qí guó
洪武二年,太祖遣官以即位诏谕其国。
qí wáng ā dá ā zhě xiān yǐ qiǎn shǐ fèng biǎo lái cháo gòng xiàng hǔ fāng wù
其王阿荅阿者先已遣使奉表来朝,贡象虎方物。
dì xǐ jí qiǎn guān jī xǐ shū dà tǒng lì wén qǐ shā luó xié qí shǐ zhě wǎng cì qí wáng fù qiǎn shǐ lái gòng
帝喜,即遣官赍玺书、《大统历》、文绮、纱罗,偕其使者往赐,其王复遣使来贡。
zì hòu huò bǐ suì gòng huò jiān suì huò yī suì zài gòng
自后或比岁贡,或间岁,或一岁再贡。
wèi jǐ mìng zhòng shū shěng guǎn gōu gān huán huì tóng guǎn fù shǐ lù jǐng xián jī zhào fēng ā dá ā zhě wèi zhàn chéng guó wáng cì cǎi bì sì shí dà tǒng lì sān qiān
未几,命中书省管勾甘桓、会同馆副使路景贤赍诏,封阿荅阿者为占城国王,赐彩币四十、《大统历》三千。
sān nián qiǎn shǐ wǎng sì qí shān chuān xún bān kē jǔ zhào yú qí guó
三年遣使往祀其山川,寻颁科举诏于其国。
chū ān nán yǔ zhàn chéng gòu bīng tiān zǐ qiǎn shǐ yù jiě ér ān nán fù xiāng qīn
初,安南与占城构兵,天子遣使谕解,而安南复相侵。
sì nián qí wáng fèng jīn yè biǎo lái cháo zhǎng chǐ yú guǎng wǔ cùn kè běn guó zì
四年,其王奉金叶表来朝,长尺余,广五寸,刻本国字。
guǎn rén yì zhī qí yì yuē dà míng huáng dì dēng dà bǎo wèi fǔ yǒu sì hǎi rú tiān dì fù zǎi rì yuè zhào lín
馆人译之,其意曰:“大明皇帝登大宝位,抚有四海,如天地覆载,日月照临。
ā dá ā zhě pì yī cǎo mù ěr qīn méng qiǎn shǐ yǐ jīn yìn fēng wèi guó wáng gǎn dài xīn yuè bèi wàn héng qíng
阿荅阿者譬一草木尔,钦蒙遣使,以金印封为国王,感戴忻悦,倍万恒情。
wéi shì ān nán yòng bīng qīn rǎo jiāng yù shā lüě lì mín
惟是安南用兵,侵扰疆域,杀掠吏民。
fú yuàn huáng dì chuí cí cì yǐ bīng qì jí yuè qì lè rén bǐ ān nán zhī wǒ zhàn chéng nǎi shēng jiào suǒ bèi shū gòng zhī de zhù bù gǎn qī líng
伏愿皇帝垂慈,赐以兵器及乐器、乐人,俾安南知我占城乃声教所被,输贡之地,庶不敢欺陵。
dì mìng lǐ bù yù zhī yuē zhàn chéng ān nán bìng shì cháo tíng tóng fèng zhēng shuò nǎi shàn zì gòu bīng dú hài shēng líng jì shī shì jūn zhī lǐ yòu guāi jiāo lín zhī dào
”帝命礼部谕之曰:“占城、安南并事朝廷,同奉正朔,乃擅自构兵,毒害生灵,既失事君之礼,又乖交邻之道。
yǐ zī ān nán guó wáng lìng jí rì bà bīng
已咨安南国王,令即日罢兵。
běn guó yì yi jiǎng xìn xiū mù gè bǎo jiāng tǔ
本国亦宜讲信修睦,各保疆土。
suǒ qǐng bīng qì yú wáng hé lìn dàn liǎng guó hù gòu ér cì zhàn chéng shì zhù ěr xiāng gōng shén fēi fǔ ān zhī yì
所请兵器,于王何吝,但两国互构而赐占城,是助尔相攻,甚非抚安之义。
yuè qì lè rén yǔ yīn shū yì nán yǐ qiǎn fā
乐器、乐人,语音殊异,难以遣发。
ěr guó yǒu xiǎo huá yán zhě qí xuǎn zé yǐ lái dāng lìng yì xí
尔国有晓华言者,其选择以来,当令肄习。
yīn mìng fú jiàn shěng chén wù zhēng qí shuì shì huái róu zhī yì
”因命福建省臣勿征其税,示怀柔之意。
liù nián gòng shǐ yán hǎi kòu zhāng rǔ hòu lín fú děng zì chēng yuán shuài piāo jié hǎi shàng
六年,贡使言:“海寇张汝厚、林福等自称元帅,剽劫海上。
guó zhǔ jī pò zhī zéi kuí nì sǐ huò qí zhōu èr shí sōu sū mù qī wàn jīn jǐn fèng xiàn
国主击破之,贼魁溺死,获其舟二十艘、苏木七万斤,谨奉献。
dì jiā zhī mìng gěi cì jiā děng
”帝嘉之,命给赐加等。
dōng qiǎn shǐ xiàn ān nán zhī jié
冬,遣使献安南之捷。
dì wèi shěng chén yuē qù dōng ān nán yán zhàn chéng fàn jìng
帝谓省臣曰:“去冬,安南言占城犯境;
jīn nián zhàn chéng wèi ān nán rǎo biān wèi shěn qǔ zhí
今年,占城谓安南扰边,未审曲直。
kě qiǎn rén wǎng yù gè bà bīng xī mín wú xiāng qīn rǎo
可遣人往谕,各罢兵息民,毋相侵扰。
shí nián yǔ ān nán wáng chén tuān dà zhàn tuān bài sǐ
”十年与安南王陈煓大战,煓败死。
shí èr nián gòng shǐ zhì dōu zhōng shū bù yǐ shí zòu
十二年,贡使至都,中书不以时奏。
dì qiè zé chéng xiàng hú wéi yōng wāng guǎng yáng èr rén suì huò zuì
帝切责丞相胡惟庸、汪广洋,二人遂获罪。
qiǎn guān cì wáng dà tǒng lì jí yī bì lìng yǔ ān nán xiū hǎo bà bīng
遣官赐王《大统历》及衣币,令与安南修好罢兵。
shí sān nián qiǎn shǐ hè wàn shòu jié
十三年遣使贺万寿节。
dì wén qí yǔ ān nán shuǐ zhàn bù lì cì chì yù yuē nǎng zhě ān nán bīng chū bài yú zhàn chéng
帝闻其与安南水战不利,赐敕谕曰:“曩者安南兵出,败于占城。
zhàn chéng chéng shèng rù ān nán ān nán zhī rǔ yǐ shèn
占城乘胜入安南,安南之辱已甚。
wáng néng bǎo jìng xī mín zé fú kě zhǎng xiǎng
王能保境息民,则福可长享;
rú bì qū bīng kǔ zhàn shèng fù bù kě zhī ér yù bàng xiāng chí yú rén dé lì tā rì huǐ zhī bù yì wǎn hu
如必驱兵苦战,胜负不可知,而鹬蚌相持,渔人得利,他日悔之,不亦晚乎?
shí liù nián gòng xiàng yá èr bǎi zhī jí fāng wù
”十六年贡象牙二百枝及方物。
qiǎn guān cì yǐ kān hé wén cè jí zhī jīn wén qǐ sān shí èr cí qì wàn jiǔ qiān
遣官赐以勘合、文册及织金文绮三十二、磁器万九千。
shí jiǔ nián qiǎn zi bǎo bù lǐng shī nà rì hū lái cháo hè wàn shòu jié xiàn xiàng wǔ shí sì huáng tài zǐ yì yǒu xiàn
十九年遣子宝部领诗那日忽来朝,贺万寿节,献象五十四,皇太子亦有献。
dì jiā qí chéng cì lài yōu wò mìng zhòng guān sòng hái
帝嘉其诚,赐赉优渥,命中官送还。
míng nián fù gòng xiàng wǔ shí yī jí qié nán xī jiǎo zhū wù dì jiā yàn lài
明年复贡象五十一及伽南、犀角诸物,帝加宴赉。
hái zhì guǎng dōng fù mìng zhōng guān yàn jiàn gěi dào lǐ fèi
还至广东,复命中官宴饯,给道里费。
zhēn là gòng xiàng zhàn chéng wáng duó qí sì zhī yī qí tā shī dé shì shén duō
真腊贡象,占城王夺其四之一,其他失德事甚多。
dì wén zhī nù
帝闻之,怒。
èr shí yī nián xià mìng xíng rén dǒng shào chì zé zhī
二十一年夏,命行人董绍敕责之。
shào wèi zhì ér qí gòng shǐ dǐ jīng
绍未至,而其贡使抵京。
xún fù qiǎn shǐ xiè zuì nǎi mìng yàn cì rú zhì
寻复遣使谢罪,乃命宴赐如制。
shí ā dá ā zhě shī dào dà chén gé shèng huái bù guǐ móu èr shí sān nián shì wáng zì lì
时阿荅阿者失道,大臣阁胜怀不轨谋,二十三年弑王自立。
míng nián qiǎn tài shī fèng biǎo lái gòng dì è qí bèi nì què zhī
明年遣太师奉表来贡,帝恶其悖逆,却之。
sān shí nián hòu fù lián rù gòng
三十年后,复连入贡。
chéng zǔ jí wèi zhào yù qí guó
成祖即位,诏谕其国。
yǒng lè yuán nián qí wáng zhàn ba de lài fèng jīn yè biǎo cháo gòng qiě gào ān nán qīn lüè qǐng xiáng chì jiè yù
永乐元年,其王占巴的赖奉金叶表朝贡,且告安南侵掠,请降敕戒谕。
dì kě zhī qiǎn xíng rén jiǎng bīn xīng wáng shū shǐ qí guó cì yǐ róng jǐn zhī jīn wén qǐ shā luó
帝可之,遣行人蒋宾兴、王枢使其国,赐以绒、锦、织金文绮、纱罗。
míng nián yǐ ān nán wáng hú dǐ zòu zhào jí bīng qiǎn guān yù zhàn chéng wáng
明年,以安南王胡牴奏,诏戢兵,遣官谕占城王。
ér wáng qiǎn shǐ zòu ān nán bù zūn zhào zhǐ yǐ zhōu shī lái qīn cháo gòng rén huí cì wù xī zāo duó lüè
而王遣使奏:“安南不遵诏旨,以舟师来侵,朝贡人回,赐物悉遭夺掠。
yòu bì chén guān fú yìn zhāng bǐ wéi chén shǔ
又畀臣冠服、印章,俾为臣属。
qiě yǐ jù chén shā lí yá zhū de gèng qīn lüè wèi yǐ chén kǒng bù néng zì cún
且已据臣沙离牙诸地,更侵掠未已,臣恐不能自存。
qǐ lì bǎn tú qiǎn guān wǎng zhì
乞隶版图,遣官往治。
dì nù chì zé hú dǐ ér cì zhàn chéng wáng chāo bì
”帝怒,敕责胡牴,而赐占城王钞币。
sì nián gòng bái xiàng fāng wù fù gào ān nán zhī nán
四年贡白象方物,复告安南之难。
dì dà fā bīng wǎng tǎo chì zhàn chéng yán bīng jìng shàng è qí yuè yì huò zhě jí sòng jīng shī
帝大发兵往讨,敕占城严兵境上,遏其越逸,获者即送京师。
wǔ nián gōng qǔ ān nán suǒ qīn dì huò zéi dǎng hú liè pān má xiū děng xiàn fú què xià gòng fāng wù xiè ēn
五年攻取安南所侵地,获贼党胡烈、潘麻休等献俘阙下,贡方物谢恩。
dì jiā qí zhù bīng tǎo nì qiǎn zhōng guān wáng guì tōng jī chì jí yín bì cì zhī
帝嘉其助兵讨逆,遣中官王贵通赍敕及银币赐之。
liù nián zhèng hé shǐ qí guó
六年,郑和使其国。
wáng qiǎn qí sūn shě yáng gāi gòng xiàng jí fāng wù xiè ēn
王遣其孙舍杨该贡象及方物谢恩。
shí nián qí gòng shǐ qǐ guàn dài yǔ zhī
十年,其贡使乞冠带,予之。
fù mìng zhèng hé shǐ qí guó
复命郑和使其国。
shí sān nián wáng shī fāng zhēng chén jì kuò mìng zhàn chéng zhù bīng
十三年,王师方征陈季扩,命占城助兵。
shàng shū chén qià yán qí wáng yīn huái èr xīn qiān qī bù jìn fǎn yǐ jīn bó zhàn xiàng zī jì kuò jì kuò yǐ lí cāng nǚ yí zhī
尚书陈洽言:“其王阴怀二心,愆期不进,反以金帛、战象资季扩,季扩以黎苍女遗之。
fù yuē jì kuò jiù chén wēng tǐng qīn shēng huá fǔ suǒ xiá sì zhōu shí yī xiàn dì
复约季扩舅陈翁挺侵升华府所辖四州十一县地。
jué zuì wéi jūn yi qiǎn bīng zhì tǎo
厥罪维均,宜遣兵致讨。
dì yǐ jiāo zhǐ chū píng bù yù láo shī dàn cì chì qiè zé bǐ hái qīn dì wáng jí qiǎn shǐ xiè zuì
”帝以交址初平,不欲劳师,但赐敕切责,俾还侵地,王即遣使谢罪。
shí liù nián qiǎn qí sūn shě nà cuò lái cháo
十六年,遣其孙舍那挫来朝。
mìng zhòng guān lín guì xíng rén ní jùn sòng guī yǒu cì
命中官林贵、行人倪俊送归,有赐。
xuān dé yuán nián xíng rén huáng yuán chāng wǎng bān zhèng shuò shéng qí wáng bù kè què suǒ chóu jīn bì yǐ guī zhuó hù bù yuán wài láng
宣德元年,行人黄原昌往颁正朔,绳其王不恪,却所酬金币以归,擢户部员外郎。
zhèng tǒng yuán nián qióng zhōu zhī fǔ chéng yíng yán zhàn chéng bǐ nián yī gòng láo fèi shí duō
正统元年,琼州知府程莹言:“占城比年一贡,劳费实多。
qǐ rú xiān luó zhū guó lì sān nián yī gòng
乞如暹罗诸国例,三年一贡。
dì shì zhī chì qí shǐ rú yíng yán cì wáng jí fēi cǎi bì
”帝是之,敕其使如莹言,赐王及妃彩币。
rán fān rén lì zhōng guó shì yì suī yǒu cǐ lìng qì bù zūn
然番人利中国市易,虽有此令,迄不遵。
liù nián wáng zhàn ba de lài zú qí sūn mó hē bēn gāi yǐ yí mìng qiǎn wáng sūn shù tí kūn lái cháo gòng qiě qǐ sì wèi
六年,王占巴的赖卒,其孙摩诃贲该以遗命遣王孙述提昆来朝贡,且乞嗣位。
nǎi qiǎn jǐ shì zhōng guǎn tóng xíng rén wú huì jī zhào fēng wèi wáng xīn wáng jí fēi bìng yǒu cì
乃遣给事中管曈、行人吴惠赍诏,封为王,新王及妃并有赐。
qī nián chūn shù tí kūn zú yú tú dì mǐn zhī qiǎn guān cì jì
七年春,述提昆卒于途,帝悯之,遣官赐祭。
bā nián qiǎn cóng zǐ qiě yáng lè cuī gòng wǔ pái qí hēi xiàng
八年遣从子且扬乐催贡舞牌旗黑象。
shí yī nián chì yù mó hē bēn gāi yuē ěr zhě ān nán wáng lí jùn qiǎn shǐ zòu wáng qī qí gū yòu nǎng yǐ qīn shēng huá sī yì sì zhōu jīn yòu lǚ gōng huà zhōu lüè qí rén chù cái wù
十一年,敕谕摩诃贲该曰:“迩者,安南王黎浚遣使奏王欺其孤幼,曩已侵升、华、思、义四州,今又屡攻化州,掠其人畜财物。
èr guó jù shòu cháo mìng gè yǒu fèn jiāng qǐ kě xīng bīng gòu yuàn guāi mù lín bǎo jìng zhī yì
二国俱受朝命,各有分疆,岂可兴兵构怨,乖睦邻保境之义。
wáng yi zhī xún lǐ fēn yán chì biān chén wú zì sì qīn yì yí huò shēng líng
王宜祗循礼分,严饬边臣,毋恣肆侵轶,贻祸生灵。
bìng yù ān nán yán xíng bèi yù wú xié sī bào fù
”并谕安南严行备御,毋挟私报复。
xiān shì dìng sān nián yī gòng zhī lì qí guó bù zūn
先是,定三年一贡之例,其国不遵。
jí jí qí shǐ zhě zé yún xiān wáng yǐ shì qián chì wú cún gù bù zhī cǐ lìng
及诘其使者,则云:“先王已逝,前敕无存,故不知此令。
shì suì gòng shǐ fù zhì zài chì wáng zūn zhì cì wáng jí fēi cǎi bì
”是岁,贡使复至,再敕王遵制,赐王及妃彩币。
dōng fù qiǎn shǐ lái gòng
冬复遣使来贡。
shí èr nián wáng yǔ ān nán zhàn dà bài bèi zhí
十二年,王与安南战,大败被执。
gù wáng zhàn ba de lài zhí mó hē guì lái qiǎn shǐ zòu xiān wáng bào jí céng yǐ chén wèi shì zǐ yù lìng sì wèi
故王占巴的赖侄摩诃贵来遣使奏:“先王抱疾,曾以臣为世子,欲令嗣位。
chén shí nián yòu xùn wèi yú jiù shì mó hē bēn gāi
臣时年幼,逊位于舅氏摩诃贲该。
hòu lǚ xīng bīng fá ān nán zhì dí bīng rù jiù zhōu gǔ lěi děng chù shā lüě rén chù dài jìn wáng yì bèi qín
后屡兴兵伐安南,致敌兵入旧州古垒等处,杀掠人畜殆尽,王亦被擒。
guó rén yǐ chén xiān wáng zhī zhí qiě yǒu yí mìng qǐng chén dài wèi
国人以臣先王之侄,且有遗命,请臣代位。
cí zhī zài sān bù dé yǐ shǐ yú fǔ qián zhì shì
辞之再三,不得已始于府前治事。
chén bù gǎn zì zhuān fú hòu cháo mìng
臣不敢自专,伏候朝命。
nǎi qiǎn jǐ shì zhōng chén yì xíng rén xuē gàn fēng wèi wáng yù yǐ bǎo guó jiāo lín bìng yù guó zhōng chén mín gòng xiāng fǔ yì
”乃遣给事中陈谊、行人薛干封为王,谕以保国交邻,并谕国中臣民共相辅翼。
shí sān nián chì ān nán sòng mó hē bēn gāi hái guó bù fèng mìng
十三年敕安南送摩诃贲该还国,不奉命。
jǐng tài sān nián qiǎn shǐ lái gòng qiě gào wáng fù
景泰三年遣使来贡,且告王讣。
mìng jǐ shì zhōng pān běn yú xíng rén biān yǒng fēng qí dì mó hē guì yóu wèi wáng
命给事中潘本愚、行人边永封其弟摩诃贵由为王。
tiān shùn yuán nián rù gòng cì qí zhèng fù shǐ sà huā jīn dài
天顺元年入贡,赐其正副使钑花金带。
èr nián wáng mó hē pán luō yuè xīn lì qiǎn shǐ fèng biǎo cháo gòng
二年,王摩诃槃罗悦新立,遣使奉表朝贡。
sì nián fù gòng zì zhèng shǐ yǐ xià cì shā mào jí jīn yín jiǎo dài yǒu chà
四年复贡,自正使以下赐纱帽及金银角带有差。
shǐ zhě su ān nán jiàn qīn yīn chì yù ān nán wáng
使者诉安南见侵,因敕谕安南王。
jiǔ yuè shǐ lái gào wáng sàng
九月,使来,告王丧。
mìng jǐ shì zhōng huáng rǔ lín xíng rén liú shù fēng wáng dì pán luō chá quán wèi wáng
命给事中黄汝霖、行人刘恕封王弟槃罗茶全为王。
bā nián rù gòng
八年入贡。
xiàn zōng sì wèi yīng bān cì fán guó jǐn bì lǐ guān qǐng fù shǐ chén jī huí cóng zhī
宪宗嗣位,应颁赐蕃国锦币,礼官请付使臣赍回,从之。
shǐ zhě fù su ān nán jiàn qīn qiú suǒ bái xiàng
使者复诉安南见侵,求索白象。
qǐ rú yǒng lè shí qiǎn guān ān fǔ jiàn lì jiè pái shí yǐ dù qīn líng
乞如永乐时,遣官安抚,建立界牌石,以杜侵陵。
bīng bù yǐ liǎng guó fāng zhēng bù biàn qiǎn shǐ qǐ lìng shǐ chén guī yù guó wáng wu xún lǐ fǎ gù fēng jiāng hàn wài wǔ wú qīng gòu huò cóng zhī
兵部以两国方争,不便遣使,乞令使臣归谕国王,务循礼法,固封疆,捍外侮,毋轻构祸,从之。
chéng huà wǔ nián rù gòng
成化五年入贡。
shí ān nán suǒ zhàn chéng xī xiàng bǎo huò lìng yǐ shì tiān cháo zhī lǐ shì zhī
时安南索占城犀象、宝货,令以事天朝之礼事之。
zhàn chéng bù cóng dà jǔ wǎng fá
占城不从,大举往伐。
qī nián pò qí guó zhí wáng pán luō chá quán jí jiā shǔ wǔ shí yú rén jié yìn fú dà sì fén lüě suì jù qí de
七年破其国,执王槃罗茶全及家属五十余人,劫印符,大肆焚掠,遂据其地。
wáng dì pán luō chá yuè táo shān zhōng qiǎn shǐ gào nán
王弟槃罗茶悦逃山中,遣使告难。
bīng bù yán ān nán tūn bìng yǔ guó ruò bù wèi chǔ fèn fēi wéi shī zhàn chéng guī fù zhī xīn yì kǒng qǐ ān nán bá hù zhī zhì
兵部言:“安南吞并与国,若不为处分,非惟失占城归附之心,抑恐启安南跋扈之志。
yi qiǎn guān jī chì xuān yù hái qí guó wáng jí juàn shǔ
宜遣官赍敕宣谕,还其国王及眷属。
dì lǜ ān nì mìng lìng sì gòng shǐ zhì rì cì chì zé zhī
”帝虑安逆命,令俟贡使至日,赐敕责之。
bā nián yǐ pán luō chá yuè qǐng fēng mìng jǐ shì zhōng chén jùn xíng rén li shān chí jié wǎng
八年,以槃罗茶悦请封,命给事中陈峻、行人李珊持节往。
jùn děng zhì xīn zhōu gǎng shǒu zhě jù zhī zhī qí guó yǐ wèi ān nán suǒ jù gǎi wéi jiāo nán zhōu nǎi bù gǎn rù
峻等至新州港,守者拒之,知其国已为安南所据,改为交南州,乃不敢入。
shí nián dōng hái cháo
十年冬还朝。
ān nán jì pò zhàn chéng fù qiǎn bīng zhí pán luō chá yuè lì qián wáng sūn zhāi yà má fú ān wèi wáng yǐ guó nán biān de yǔ zhī
安南既破占城,复遣兵执槃罗茶悦,立前王孙斋亚麻弗庵为王,以国南边地予之。
shí sì nián qiǎn shǐ cháo gòng qǐng fēng mìng jǐ shì zhōng féng yì xíng rén zhāng jǐn wǎng fēng zhī
十四年,遣使朝贡请封,命给事中冯义、行人张瑾往封之。
yì děng duō xié sī wù jì zhì guǎng dōng wén zhāi yà má fú ān yǐ sǐ qí dì gǔ lái qiǎn shǐ qǐ fēng
义等多携私物,既至广东,闻斋亚麻弗庵已死,其弟古来遣使乞封。
yì děng lǜ kōng hái shī lì jí zhì zhàn chéng
义等虑空还失利,亟至占城。
zhàn chéng rén yán wáng sūn qǐng fēng zhī hòu jí wéi gǔ lái suǒ shā ān nán yǐ wěi chì lì qí guó rén tí pó tái wèi wáng
占城人言,王孙请封之后,即为古来所杀,安南以伪敕立其国人提婆苔为王。
yì děng bù sì zòu bào zhé yǐ yìn bì shòu tí pó tái fēng zhī de suǒ lù huáng jīn bǎi yú liǎng yòu wǎng mǎn là jiā guó jǐn huò qí sī wù yǐ guī
义等不俟奏报,辄以印币授提婆苔封之,得所赂黄金百余两,又往满剌加国尽货其私物以归。
yì zhì hǎi yáng bìng sǐ
义至海洋病死。
jǐn jù qí shì bìng shàng wěi chì yú cháo
瑾具其事,并上伪敕于朝。
shí qī nián gǔ lái qiǎn shǐ cháo gòng yán ān nán pò chén guó shí gù wáng dì pán luō chá yuè táo jū fú líng shān
十七年,古来遣使朝贡,言:“安南破臣国时,故王弟槃罗茶悦逃居佛灵山。
bǐ tiān shǐ jī fēng gào zhì yǐ wèi zéi rén zhí qù chén yǔ xiōng zhāi yà má fú ān qián cuàn shān gǔ
比天使赍封诰至,已为贼人执去,臣与兄斋亚麻弗庵潜窜山谷。
hòu zéi rén wèi jù tiān wēi qiǎn rén fǎng mì chén xiōng hái yǐ gù de
后贼人畏惧天威,遣人访觅臣兄,还以故地。
rán zì bāng dōu láng zhì zhàn xī zhǐ wǔ chù chén xiōng quán guó wèi jǐ jù ěr yǔn mò
然自邦都郎至占腊止五处,臣兄权国未几,遽尔陨殁。
chén dāng sì lì bù gǎn zì zhuān yǎng wàng tiān ēn cì zhī cè yìn
臣当嗣立,不敢自专,仰望天恩,赐之册印。
chén guó suǒ yǒu tǔ dì běn èr shí qī chù sì fǔ yī zhōu èr shí èr xiàn
臣国所有土地本二十七处,四府、一州、二十二县。
dōng zhì hǎi nán zhì zhàn xī xi zhì lí rén shān běi zhì ā běn lǎ bǔ fán sān qiān wǔ bǎi yú lǐ
东至海,南至占腊,西至黎人山,北至阿本喇补,凡三千五百余里。
qǐ tè yù jiāo rén jǐn huán běn guó
乞特谕交人,尽还本国。
zhāng xià tíng yì yīng guó gōng zhāng mào děng qǐng tè qiǎn jìn chén yǒu wēi wàng zhě èr rén wǎng shǐ
”章下廷议,英国公张懋等请特遣近臣有威望者二人往使。
shí ān nán gòng shǐ fāng guī jí cì chì jié zé lí hào lìng sù hái de wú kàng cháo mìng
时安南贡使方归,即赐敕诘责黎灏,令速还地,毋抗朝命。
lǐ guān nǎi hé jǐn shàn fēng zhí xià zhào yù jù de qí qíng lùn sǐ
礼官乃劾瑾擅封,执下诏狱,具得其情,论死。
shí gǔ lái suǒ qiǎn shǐ chén zài guǎn zhào wèn zhī yún gǔ lái shí wáng dì qí wáng bìng sǐ fēi shì
时古来所遣使臣在馆,召问之,云:“古来实王弟,其王病死,非弑。
tí pó tái bù zhī hé rén
提婆苔不知何人。
nǎi mìng shǐ chén zàn guī guǎng dōng sì tí pó tái shǐ zhì shěn chéng wěi chù zhī
”乃命使臣暂归广东,俟提婆苔使至,审诚伪处之。
shǐ chén hòu mìng jīng nián tí pó tái shǐ zhě bù zhì nǎi lìng hái guó
使臣候命经年,提婆苔使者不至,乃令还国。
èr shí nián chì gǔ lái fǔ yù tí pó tái shǐ nà yuán jiàng guó wáng yìn yòu qí shòu wěi fēng zhī zuì réng wéi tóu mù
二十,年敕古来抚谕提婆苔,使纳原降国王印,宥其受伪封之罪,仍为头目。
tí pó tái bù shòu mìng nǎi qiǎn jǐ shì zhōng li mèng yáng xíng rén yè yīng cè fēng gǔ lái wèi guó wáng
提婆苔不受命,乃遣给事中李孟旸、行人叶应册封古来为国王。
mèng yáng děng yán zhàn chéng xiǎn yuǎn ān nán gòu bīng wèi yǐ tí pó tái yòu qiè jù qí de shāo huò bù shèn fǎn sǔn guó wēi
孟旸等言:“占城险远,安南构兵未已,提婆苔又窃据其地,稍或不慎,反损国威。
yi lìng lái shǐ chuán yù gǔ lái yì guǎng dōng shòu fēng bìng chì ān nán huǐ huò
宜令来使传谕古来,诣广东受封,并敕安南悔祸。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
gǔ lái nǎi zì lǎo wō qiè jiā fù yá zhōu mèng yáng jùn fēng shì ér fǎn
古来乃自老挝挈家赴崖州,孟旸竣封事而返。
gǔ lái yòu yù gōng yì quē tíng zòu ān nán zhī zuì
古来又欲躬诣阙廷,奏安南之罪。
èr shí sān nián zǒng dū sòng mín yǐ wén
二十三年,总督宋旻以闻。
tíng yì qiǎn dà chén yī rén wǎng láo xí ān nán cún wáng jì jué yíng gǔ lái fǎn zhàn chéng
廷议遣大臣一人往劳,檄安南存亡继绝,迎古来返占城。
dì bào kě mìng nán jīng yòu dū yù shǐ tú yōng wǎng
帝报可,命南京右都御史屠滽往。
zhì guǎng dōng jí chuán xí ān nán xuān shì huò fú
至广东,即传檄安南,宣示祸福。
mù jiàn zú èr qiān rén jià hǎi zhōu èr shí sōu hù gǔ lái hái guó
募健卒二千人,驾海舟二十艘,护古来还国。
ān nán yǐ yōng dà chén fèng tè qiǎn bù gǎn kàng gǔ lái nǎi de rù
安南以滽大臣奉特遣,不敢抗,古来乃得入。
míng nián hóng zhì gǎi yuán qiǎn shǐ rù gòng
明年,弘治改元,遣使入贡。
èr nián qiǎn dì bo gǔ liáng fù guǎng dōng yán ān nán réng sì qīn líng qǐ rú yǒng lè shí qiǎn jiàng dū bīng shǒu hù
二年遣弟卜古良赴广东,言:“安南仍肆侵陵,乞如永乐时遣将督兵守护。
zǒng dū qín hóng děng yǐ wén
”总督秦纮等以闻。
bīng bù yán ān nán zhàn chéng jiē zǔ xùn suǒ zài bù zhēng zhī guó
兵部言:“安南、占城皆《祖训》所载不征之国。
yǒng lè jiān mìng jiāng chū shī nǎi zhèng lí zéi shì nì zhī zuì fēi yǐ lín jìng jiāo wù zhī gù
永乐间命将出师,乃正黎贼弑逆之罪,非以邻境交恶之故。
jīn lí hào xiū gòng wéi jǐn gǔ lái fū shòu zhī yùn róng yǒu guò qíng bù kě xìn qí dān cí láo shī bù zhēng zhī guó
今黎灏修贡惟谨,古来肤受之酝,容有过情,不可信其单词,劳师不征之国。
yi lìng shǒu chén huí zī yán jìn jiāo rén shā hài wáng zǐ gǔ sū má wáng jí lǜ zhòng bài zhī chóu chǐ yǐ xuě
宜令守臣回咨,言近交人杀害王子古苏麻,王即率众败之,仇耻已雪。
wáng yi zì qiáng xiū zhèng fǔ yáo guó rén bǎo gù jiāng yǔ réng yǔ ān nán dūn mù xiū hǎo
王宜自强修政,抚飖国人,保固疆圉,仍与安南敦睦修好。
qí yú xián xì gù xī yi juān chú
其余嫌细故,悉宜捐除。
tǎng bù néng zì qiáng zhuān jiè cháo tíng fā bīng dù hǎi dài wáng shǒu guó gǔ wú shì lǐ
倘不能自强,专藉朝廷发兵渡海,代王守国,古无是理。
dì rú qí yán
”帝如其言。
sān nián qiǎn shǐ xiè ēn
三年遣使谢恩。
qí guó zì cán pò hòu mín wù xiāo tiáo gòng shǐ jiàn xī
其国自残破后,民物萧条,贡使渐稀。
shí èr nián qiǎn shǐ zòu běn guó xīn zhōu gǎng zhī de réng wèi ān nán qīn duó huàn fāng wèi xi
十二,年遣使奏:“本国新州港之地,仍为安南侵夺,患方未息。
chén nián yǐ lǎo qǐng jí chén wèi sǐ mìng zhǎng zǐ shā gǔ bǔ luò xí fēng zhù tā rì kě bǎo guó tǔ
臣年已老,请及臣未死,命长子沙古卜洛袭封,庶他日可保国土。
tíng yì ān nán wèi zhàn chéng huàn yǐ fēi yī rì
”廷议:“安南为占城患,已非一日。
cháo tíng cháng yīn zhàn chéng zhī yùn lèi jiàng xǐ shū qǔ chuí huì yù
朝廷尝因占城之酝,累降玺书,曲垂诲谕。
ān nán qián hòu zòu bào jiē yán zhī chéng cháo mìng tǔ dì rén mín xī yǐ tuì huán
安南前后奏报,皆言祗承朝命,土地人民,悉已退还。
rán ān nán biàn shì zhī yǔ fāng zhì ér zhàn chéng kòng sù zhī cí yòu wén kǒng zhēn yǒu bù huò yǐ zhī qíng
然安南辨释之语方至,而占城控诉之词又闻,恐真有不获已之情。
yi réng lìng shǒu chén qiè yù ān nán wú tān rén tǔ dì zì yí huò yāng fǒu zé yì qiǎn piān shī wǎng wèn qí zuì
宜仍令守臣切谕安南,毋贪人土地,自贻祸殃,否则议遣偏师往问其罪。
zhì zhàn chéng wáng cháng zi wú fù zài xí fēng zhī lǐ
至占城王长子,无父在袭封之理。
qǐng lìng xiān lì wèi shì zǐ shè guó shì sì tā rì dāng xí wèi shí rú lì qǐng fēng
请令先立为世子摄国事,俟他日当袭位时,如例请封。
dì bào yǔn
”帝报允。
xún qiǎn wáng sūn shā bù dēng gǔ lǔ lái gòng
寻遣王孙沙不登古鲁来贡。
shí bā nián gǔ lái zú
十八年,古来卒。
zi shā gǔ bǔ luò qiǎn shǐ lái gòng bù gào fù sāng dàn qǐ mìng dà chén wǎng qí guó réng yǐ xīn zhōu gǎng zhū de fēng zhī
子沙古卜洛遣使来贡,不告父丧,但乞命大臣往其国,仍以新州港诸地封之。
bié yǒu zhàn duó fāng yú zhī zòu wēi jí fù zú shì
别有占夺方舆之奏,微及父卒事。
jǐ shì zhōng rèn liáng bì děng yán zhàn chéng qián yīn guó tǔ xuē ruò jiǎ gòng qǐ fēng yǎng zhàng tiān wēi zhé fú lín guó
给事中任良弼等言:“占城前因国土削弱,假贡乞封,仰仗天威,詟伏邻国。
qí shí guó wáng zhī lì bù lì bù xì cháo tíng zhī fēng bù fēng yě
其实国王之立不立,不系朝廷之封不封也。
jīn chēng gǔ lái yǐ mò xū shí nán zhī
今称古来已殁,虚实难知。
wàn yī wǒ shǐ zhì bǐ gǔ lái shàng cún jiāng suì fēng qí zi hu
万一我使至彼,古来尚存,将遂封其子乎?
yì yì bù kě ér yǐ hu
抑义不可而已乎?
pò xié zhī jiān shì jí nán chǔ
迫胁之间,事极难处。
rú wǎng shí kē chén lín xiāo zhī shǐ mǎn là jiā bù kěn běi miàn qū xī yōu è ér sǐ qì bù néng wèn qí zuì
如往时科臣林霄之使满剌加,不肯北面屈膝,幽饿而死,迄不能问其罪。
jūn mìng guó wēi bù kě bù shèn
君命国威,不可不慎。
dà dū hǎi wài zhū fān wú shì zé fèi cháo gòng ér zì lì yǒu shì zé jiǎ cháo gòng ér qǐng fēng
大都海外诸蕃,无事则废朝贡而自立,有事则假朝贡而请封。
jīn zhě gòng shǐ zhī lái qǐ jí yú qiú fēng bù guò yù fù ān nán zhī qīn dì hái yuè dōng zhī táo rén ěr
今者贡使之来,岂急于求封,不过欲复安南之侵地,还粤东之逃人耳。
fu ān nán qīn dì xǐ shū lǚ yù guī huán zhàn jù rú gù
夫安南侵地,玺书屡谕归还,占据如故。
jīn ruò zài yù bǐ jiāng wán shì zhī tiān wēi xiè yǐ
今若再谕,彼将玩视之,天威亵矣。
tǎng wǒ shǐ wǎng fēng zhàn chéng jī liú bù qiǎn qiú wèi chǔ fèn cháo tíng jiāng hé yǐ yīng
倘我使往封占城,羁留不遣,求为处分,朝廷将何以应?
yòu huò jū wǒ shǐ zhě lìng suǒ táo rén shì yǐ tiān cháo zhī guì chén zhì yú hǎi wài zhī mán bāng
又或拘我使者,令索逃人,是以天朝之贵臣,质于海外之蛮邦。
yi rú wǎng nián gǔ lái jiù fēng guǎng dōng shì lìng qí lǐng chì guī guó yú jì wèi biàn
宜如往年古来就封广东事,令其领敕归国,于计为便。
lǐ bù yì yǐ gǔ lái cún wáng wèi míng qǐng lìng guǎng dōng shǒu chén yí wén zhàn chéng kān bào cóng zhī jì ér fēng shì jiǔ bù xíng
”礼部亦以古来存亡未明,请令广东守臣移文占城勘报,从之,既而封事久不行。
zhèng dé wǔ nián shā gǔ bǔ luò qiǎn shū fù shā xì bǎ má rù gòng yīn qǐng fēng
正德五年,沙古卜洛遣叔父沙系把麻入贡,因请封。
mìng jǐ shì zhōng li guàn xíng rén liú tíng ruì wǎng
命给事中李贯、行人刘廷瑞往。
guàn dǐ guǎng dōng dàn xíng qǐng rú wǎng nián gǔ lái gù shì lìng qí shǐ chén lǐng fēng
贯抵广东惮行,请如往年古来故事,令其使臣领封。
tíng yì qiǎn guān yǐ èr nián jīn ruò zhōng zhǐ fēi xīng miè jì jué yì
廷议:“遣官已二年,今若中止,非兴灭继绝义。
tǎng qí shǐ bù yuàn lǐng fēng huò lǐng guī ér shòu fēi qí rén zhòng qǐ shì duān yì shāng guó tǐ yi lìng guàn děng jí wǎng
倘其使不愿领封,或领归而受非其人,重起事端,益伤国体,宜令贯等亟往。
guàn zhōng dàn xíng yǐ fá tōng shì huǒ cháng wèi cí
”贯终惮行,以乏通事、火长为词。
tíng yì lìng guǎng dōng shǒu chén cǎi fǎng qí rén rú zhōng bù dé zé rú jiù lì xíng
廷议令广东守臣采访其人,如终不得,则如旧例行。
guàn fù shè cí yán chén fèng mìng wǔ zài shì dàn fēng bō zhī xiǎn shū bù zhī zhàn chéng zì gǔ lái bèi zhú hòu cuàn jū chì kǎn bāng dōu láng guó fēi jiù jiāng shì bù kě wǎng
贯复设词言:“臣奉命五载,似惮风波之险,殊不知占城自古来被逐后,窜居赤坎邦都郎,国非旧疆,势不可往。
kuàng gǔ lái nǎi qián wáng zhāi yà má fú ān zhī tóu mù shā wáng ér duó qí wèi
况古来乃前王斋亚麻弗庵之头目,杀王而夺其位。
wáng yǒu sān zi qí yī shàng cún yì yòu bù kě
王有三子,其一尚存,义又不可。
lǜ yǐ chūn qiū zhī fǎ suī bù xīng wèn zuì zhī shī yì bì jué cháo gòng zhī shǐ
律以《春秋》之法,虽不兴问罪之师,亦必绝朝贡之使。
nài hé yòu wèi cǎi fǎng zhī yì tú yán suì yuè yú shì wú yì
奈何又为采访之议,徒延岁月,于事无益。
guǎng dōng xún àn dīng jiè yì fù huì jù zòu tíng yì cóng zhī
”广东巡按丁楷亦附会具奏,廷议从之。
shí nián lìng qí shǐ chén jī chì wǎng zì shì suì wèi gù shì qí guó gòng shǐ yì bù cháng zhì
十年令其使臣赍敕往,自是遂为故事,其国贡使亦不常至。
jiā jìng èr shí èr nián qiǎn wáng shū shā bù dēng gǔ lǔ lái gòng su shù wèi ān nán qīn rǎo dào zǔ nàn guī
嘉靖二十二年遣王叔沙不登古鲁来贡,诉数为安南侵扰,道阻难归。
qǐ qiǎn guān hù sòng hái guó bào kě
乞遣官护送还国,报可。
qí guó wú shuāng xuě sì shí jiē shì xià cǎo mù cháng qīng
其国无霜雪,四时皆似夏,草木常青。
mín yǐ yú wèi yè wú èr mài lì sè zhě shǎo gù shōu huò báo
民以渔为业,无二麦,力穑者少,故收获薄。
guó rén jiē shí bīng láng zhōng rì bù lí kǒu
国人皆食槟榔,终日不离口。
bù jiě shuò wàng dàn yǐ yuè shēng wèi chū yuè huì wèi jǐn bù zhì rùn
不解朔望,但以月生为初,月晦为尽,不置闰。
fēn zhòu yè wèi shí gèng fēi rì zhōng bù qǐ fēi yè fēn bù wò jiàn yuè zé yǐn jiǔ gē wǔ wéi lè
分昼夜为十更,非日中不起,非夜分不卧,见月则饮酒、歌舞为乐。
wú zhǐ bǐ yòng yáng pí zhuì báo xūn hēi xuē xì zhú zhàn bái huī wèi zì zhuàng ruò qiū yǐn
无纸笔,用羊皮槌薄熏黑,削细竹蘸白灰为字,状若蚯蚓。
yǒu chéng guō jiá bīng rén xìng hěn ér jiǎo mào yì duō bù píng
有城郭甲兵,人性狠而狡,贸易多不平。
hù jiē běi xiàng mín jū xī fù máo yán gāo bù dé guò sān chǐ
户皆北向,民居悉覆茅檐,高不得过三尺。
bù lǐng fēn chà děng mén gāo bēi yì yǒu xiàn
部领分差等,门高卑亦有限。
yǐn shí huì wū yú fēi fǔ làn bù shí niàng bù shēng qū bù wéi měi
饮食秽污,鱼非腐烂不食,酿不生蛆不为美。
rén tǐ hēi nán péng tóu nǚ zhuī jié jù xiǎn zú
人体黑,男蓬头,女椎结,俱跣足。
wáng suǒ lǐ rén chóng shì jiào
王,琐里人,崇释教。
suì shí cǎi shēng rén dǎn rù jiǔ zhōng yǔ jiā rén tóng yǐn qiě yǐ yù shēn yuē tōng shēn shì dǎn
岁时采生人胆入酒中,与家人同饮,且以浴身,曰“通身是胆”。
qí guó rén cǎi yǐ xiàn wáng yòu yǐ xǐ xiàng mù
其国人采以献王,又以洗象目。
měi cì rén yú dào chū bù yì jí shā zhī qǔ dǎn yǐ qù
每伺人于道,出不意急杀之,取胆以去。
ruò qí rén jīng jué zé dǎn yǐ xiān liè bù zú yòng yǐ
若其人惊觉,则胆已先裂,不足用矣。
zhì zhòng dǎn yú qì huá rén dǎn zhé jū shàng gù yóu guì zhī
置众胆于器,华人胆辄居上,故尤贵之。
wǔ liù yuè jiān shāng rén chū bì jiè bèi
五六月间,商人出,必戒备。
wáng zài wèi sān shí nián zé bì wèi rù shēn shān yǐ xiōng dì zǐ zhí dài ér jǐ chí zhāi shòu jiè gào yú tiān yuē wǒ wèi jūn wú dào yuàn láng hǔ shí wǒ huò bìng sǐ
王在位三十年,则避位入深山,以兄弟子侄代,而己持斋受戒,告于天曰:“我为君无道,愿狼虎食我,或病死。
jū yī nián wú yàng zé fù wèi rú chū
”居一年无恙,则复位如初。
guó zhōng hū wèi xī lí mǎ hā là nǎi zhì zūn zhì shèng zhī chēng yě
国中呼为“昔嚟马哈剌”,乃至尊至圣之称也。
guó bù shèn fù wéi xī xiàng zuì duō
国不甚富,惟犀象最多。
wū mù jiàng xiāng qiáo yǐ wéi xīn
乌木、降香,樵以为薪。
qí rán xiāng dú chǎn qí dì yī shān qiú zhǎng qiǎn rén shǒu zhī mín bù dé cǎi fàn zhě zhì duàn shǒu
棋柟香独产其地一山,酋长遣人守之,民不得采,犯者至断手。
yǒu è yú tán yù yí bù jué zhě lìng liǎng zào qí niú guò qí páng qū zhě yú zhé yuè ér shí zhī zhí zhě jí shù wǎng fǎn bù shí yě
有鳄鱼潭,狱疑不决者,令两造骑牛过其旁,曲者,鱼辄跃而食之,直者,即数往返,不食也。
yǒu shī tóu mán zhě yī míng shī zhì yú běn fù rén wéi wú tóng shén wèi yì
有尸头蛮者,一名尸致鱼,本妇人,惟无瞳神为异。
yè zhōng yú rén tóng qǐn hū fēi tóu shí rén huì wù lái jí fù huó
夜中与人同寝,忽飞头食人秽物,来即复活。
ruò rén zhī ér fēng qí jǐng huò yí zhī tā suǒ qí fù jí sǐ
若人知而封其颈,或移之他所,其妇即死。
guó shè lì jìn yǒu ér bù gào zhě zuì jí yī jiā
国设厉禁,有而不告者,罪及一家。
bīn tóng lóng guó yǔ zhàn chéng jiē rǎng
宾童龙国,与占城接壤。
huò yán rú lái rù shè wèi guó qǐ shí jí qí de
或言如来入舍卫国乞食,即其地。
qì hòu cǎo mù rén wù fēng tǔ dà lèi zhàn chéng wéi zāo sàng néng chí fú zàng yǐ pì dì shè zhāi lǐ fó hūn yīn ǒu hé
气候、草木、人物、风土,大类占城,惟遭丧能持服,葬以僻地,设斋礼佛,婚姻偶合。
qiú chū rù chéng xiàng huò mǎ cóng zhě bǎi yú rén qián hòu zàn chàng
酋出入乘象或马,从者百余人,前后赞唱。
mín biān máo fù wū
民编茅覆屋。
huò yòng jīn yín huā bù
货用金、银、花布。
yǒu kūn lún shān jié rán dà hǎi zhōng yǔ zhàn chéng jí dōng xī zhú dǐng zhì xiāng wàng
有昆仑山,节然大海中,与占城及东、西竺鼎峙相望。
qí shān fāng guǎng ér gāo qí hǎi jí yuē kūn lún yáng
其山方广而高,其海即曰昆仑洋。
zhū wǎng xī yáng zhě bì dài shùn fēng qī zhòu yè shǐ dé guò gù zhōu rén wèi zhī yàn yuē shàng pà qī zhōu xià pà kūn lún zhēn mí duò shī rén chuán mò cún
诸往西洋者,必待顺风,七昼夜始得过,故舟人为之谚曰:“上怕七州,下怕昆仑,针迷舵失,人船莫存。
cǐ shān wú yì chǎn
”此山无异产。
rén jiē xué jū cháo chù shí guǒ shí yú xiā wú shì lú jǐng zào
人皆穴居巢处,食果实鱼虾,无室庐井灶。
zhēn là zài zhàn chéng nán shùn fēng sān zhòu yè kě zhì
真腊,在占城南,顺风三昼夜可至。
duò táng jí sòng jiē cháo gòng
隋、唐及宋皆朝贡。
sòng qìng yuán zhōng miè zhàn chéng ér bìng qí de yīn gǎi guó míng yuē zhàn xī
宋庆元中,灭占城而并其地,因改国名曰占腊。
yuán shí réng chēng zhēn là
元时仍称真腊。
hóng wǔ sān nián qiǎn shǐ chén guō zhēng děng jī zhào fǔ yù qí guó
洪武三年,遣使臣郭征等赍诏抚谕其国。
sì nián qí guó bā shān wáng hū ěr nà qiǎn shǐ jìn biǎo gòng fāng wù hè míng nián zhēng dàn
四年,其国巴山王忽尔那遣使进表,贡方物,贺明年正旦。
zhào cì dà tǒng lì jí cǎi bì shǐ zhě yì gěi cì yǒu chà
诏赐《大统历》及彩币,使者亦给赐有差。
liù nián jìn gòng
六年进贡。
shí èr nián wáng cān dá gān wǔ zhě chí dá zhì qiǎn shǐ lái gòng yàn cì rú qián
十二年,王参答甘武者持达志遣使来贡,宴赐如前。
shí sān nián fù gòng
十三年复贡。
shí liù nián qiǎn shǐ jī kān hé wén cè cì qí wáng
十六年遣使赍勘合文册赐其王。
fán guó zhōng shǐ zhì kān hé bù fú zhě jí shǔ jiǎo wěi xǔ zhí fù yǐ wén
凡国中使至,勘合不符者,即属矫伪,许絷缚以闻。
fù qiǎn shǐ cì zhī jīn wén qǐ sān shí èr cí qì wàn jiǔ qiān
复遣使赐织金文绮三十二、磁器万九千。
qí wáng qiǎn shǐ lái gòng
其王遣使来贡。
shí jiǔ nián qiǎn xíng rén liú mǐn táng jìng xié zhōng guān jī cí qì wǎng cì
十九年遣行人刘敏、唐敬偕中官赍磁器往赐。
míng nián jìng děng hái wáng qiǎn shǐ gòng xiàng wǔ shí jiǔ xiāng liù wàn jīn
明年,敬等还,王遣使贡象五十九、香六万斤。
xún qiǎn shǐ cì qí wáng dù jīn yín yìn wáng jí fēi jiē yǒu cì
寻遣使赐其王镀金银印,王及妃皆有赐。
qí wáng cān liè shí pí xié gān pú zhě qiǎn shǐ gòng xiàng jí fāng wù
其王参烈实毗邪甘菩者遣使贡象及方物。
míng nián fù gòng xiàng èr shí bā xiàng nú sān shí sì rén fān nú sì shí wǔ rén xiè cì yìn zhī ēn
明年复贡象二十八、象奴三十四人、番奴四十五人,谢赐印之恩。
èr shí èr nián sān gòng
二十二年三贡。
míng nián fù gòng
明年复贡。
yǒng lè yuán nián qiǎn xíng rén jiǎng bīn xīng wáng shū yǐ jí wèi zhào yù qí guó
永乐元年,遣行人蒋宾兴、王枢以即位诏谕其国。
míng nián wáng cān liè pó pí yá qiǎn shǐ lái cháo gòng fāng wù
明年,王参烈婆毗牙遣使来朝,贡方物。
chū zhōng guān shǐ zhēn là yǒu bù zú sān rén qián dùn suǒ zhī bù dé wáng yǐ qí guó sān rén dài zhī zhì shì yǐn jiàn
初,中官使真腊,有部卒三人潜遁,索之不得,王以其国三人代之,至是引见。
dì yuē huá rén zì táo yú bǐ hé yù ér zé cháng
帝曰:“华人自逃,于彼何预而责偿?
qiě yǔ yán bù tōng fēng tǔ bù xí wú yān yòng zhī
且语言不通,风土不习,吾焉用之?
mìng cì yī fú jí dào lǐ fèi qiǎn hái
”命赐衣服及道里费,遣还。
sān nián qiǎn shǐ lái gòng gào gù wáng zhī sàng
三年遣使来贡,告故王之丧。
mìng hóng lú xù bān wáng zī zhì jì jǐ shì zhōng bì jìn zhōng guān wáng cóng jī zhào fēng qí sì zi cān liè zhāo píng yá wèi wáng
命鸿胪序班王孜致祭,给事中毕进、中官王琮赍诏封其嗣子参烈昭平牙为王。
jìn děng hái sì wáng qiǎn shǐ xié lái xiè ēn
进等还,嗣王遣使偕来谢恩。
liù nián shí èr nián zài rù gòng
六年、十二年再入贡。
shǐ zhě yǐ qí guó shù bèi zhàn chéng qīn rǎo jiǔ liú bù qù
使者以其国数被占城侵扰,久留不去。
dì qiǎn zhōng guān sòng zhī hái bìng chì zhàn chéng wáng bà bīng xiū hǎo
帝遣中官送之还,并敕占城王罢兵修好。
shí wǔ nián shí qī nián bìng rù gòng
十五年、十七年并入贡。
xuān dé jǐng tài zhōng yì qiǎn shǐ rù gòng
宣德、景泰中,亦遣使入贡。
zì hòu bù cháng zhì
自后不常至。
qí guó chéng huáng zhōu qī shí yú lǐ fú yuán guǎng shù qiān lǐ
其国城隍周七十余里,幅员广数千里。
guó zhōng yǒu jīn tǎ jīn qiáo diàn yǔ sān shí yú suǒ
国中有金塔、金桥、殿宇三十余所。
wáng suì shí yī huì luó liè yù yuán kǒng què bái xiàng xī niú yú qián míng yuē bǎi tǎ zhōu
王岁时一会,罗列玉猿、孔雀、白象、犀牛于前,名曰百塔洲。
shèng shí yǐ jīn pán jīn wǎn gù yǒu fù guì zhēn là zhī yàn
盛食以金盘、金碗,故有“富贵真腊”之谚。
mín sú fù ráo
民俗富饶。
tiān shí cháng rè bù shí shuāng xuě hé yī suì shù rěn
天时常热,不识霜雪,禾一岁数稔。
nán nǚ zhuī jié chuān duǎn shān wéi shāo bù
男女椎结,穿短衫,围梢布。
xíng yǒu yì yuè cì pèi dào zé qù shǒu zú
刑有劓、刖、刺配,盗则去手足。
fān rén shā táng rén zuì sǐ
番人杀唐人罪死;
táng rén shā fān rén zé fá jīn wú jīn zé zhōu shēn shú zuì
唐人杀番人则罚金,无金则鬻身赎罪。
táng rén zhě zhū fān hū huá rén zhī chēng yě fán hǎi wài zhū guó jìn rán
唐人者,诸番呼华人之称也,凡海外诸国尽然。
hūn jià liǎng jiā jù bā rì bù chū mén zhòu yè rán dēng
婚嫁,两家俱八日不出门,昼夜燃灯。
rén sǐ zhì yú yě rèn wū yuān shí é qǐng shí jǐn zhě wèi wéi fú bào
人死置于野,任乌鸢食,俄顷食尽者,谓为福报。
jū sāng dàn kūn qí fā nǚ zǐ zé é shàng jiǎn fà rú qián dà yuē yòng cǐ bào qīn
居丧,但髡其发,女子则额上剪发如钱大,曰用此报亲。
wén zì yǐ jǐ lù zá pí rǎn hēi yòng fěn wèi xiǎo tiáo huà yú shàng yǒng bù tuō luò
文字以麂鹿杂皮染黑,用粉为小条画于上,永不脱落。
yǐ shí yuè wèi suì shǒu rùn xī yòng jiǔ yuè
以十月为岁首,闰悉用九月。
yè fēn sì gēng
夜分四更。
yì yǒu xiǎo tiān wén zhě néng suàn rì yuè báo shí
亦有晓天文者,能算日月薄蚀。
qí de wèi rú wèi bān jí sēng wèi zhù gū dào wèi bā sī
其地谓儒为班诘,僧为苎姑,道为八思。
bān jí bù zhī dú hé shū yóu cǐ rù shì zhě wèi huá guàn
班诘不知读何书,由此入仕者为华贯。
xiān shí xiàng guà yī bái xiàn yǐ zì bié jì guì yè bái rú gù
先时项挂一白线以自别,既贵曳白如故。
sú shàng shì jiào sēng jiē shí yú ròu huò yǐ gòng fó wéi bù yǐn jiǔ
俗尚释教,僧皆食鱼、肉,或以供佛,惟不饮酒。
qí guó zì chēng gān bèi zhì hòu é wèi gān pò zhe wàn lì hòu yòu gǎi wéi jiǎn pǔ zhài
其国自称甘孛智,后讹为甘破蔗,万历后又改为柬埔寨。
xiān luó zài zhàn chéng xī nán shùn fēng shí zhòu yè kě zhì jí duò táng chì tǔ guó
暹罗,在占城西南,顺风十昼夜可至,即隋、唐赤土国。
hòu fēn wéi luō hú xiān èr guó
后分为罗斛、暹二国。
xiān tǔ jí bù yí jia luō hú dì píng yǎn zhǒng duō huò xiān yǎng jǐ yān
暹土瘠不宜稼,罗斛地平衍,种多获,暹仰给焉。
yuán shí xiān cháng rù gòng
元时,暹常入贡。
qí hòu luō hú qiáng bìng yǒu xiān de suì chēng xiān luó hú guó
其后,罗斛强,并有暹地,遂称暹罗斛国。
hóng wǔ sān nián mìng shǐ chén lǚ zōng jùn děng jī zhào yù qí guó
洪武三年,命使臣吕宗俊等赍诏谕其国。
sì nián qí wáng cān liè zhāo pí yá qiǎn shǐ fèng biǎo yǔ zōng jùn děng xié lái gòng xùn xiàng liù zú guī jí fāng wù zhào cì qí wáng jǐn qǐ jí shǐ zhě bì bó yǒu chà
四年,其王参烈昭毗牙遣使奉表,与宗俊等偕来,贡驯象、六足龟及方物,诏赐其王锦绮及使者币帛有差。
yǐ fù qiǎn shǐ hè míng nián zhēng dàn zhào cì dà tǒng lì jí cǎi bì
已,复遣使贺明年正旦,诏赐《大统历》及彩币。
wǔ nián gòng hēi xióng bái yuán jí fāng wù
五年贡黑熊、白猿及方物。
míng nián fù lái gòng
明年复来贡。
qí wáng zhī zǐ cān liè sī níng bié qiǎn shǐ jìn jīn yè biǎo gòng fāng wù yú zhōng gōng què zhī
其王之姊参烈思宁别遣使进金叶表,贡方物于中宫,却之。
yǐ ér qí zǐ fù qiǎn shǐ lái gòng dì réng què zhī ér yàn lài qí shǐ
已而其姊复遣使来贡,帝仍却之,而宴赉其使。
shí qí wáng nuò ér bù wǔ guó rén tuī qí bó fù cān liè bǎo pí xié kǒu sī kǒu lǐ duō luō lù zhǔ guó shì qiǎn shǐ lái gào gòng fāng wù yàn lài rú zhì
时其王懦而不武,国人推其伯父参烈宝毗邪〈口思〉〈口里〉哆啰禄主国事,遣使来告,贡方物,宴赉如制。
yǐ ér xīn wáng qiǎn shǐ lái gòng xiè ēn qí shǐ zhě yì yǒu xiàn dì bù nà
已而新王遣使来贡、谢恩,其使者亦有献,帝不纳。
yǐ qiǎn shǐ hè míng nián zhēng dàn gòng fāng wù qiě xiàn běn guó dì tú
已,遣使贺明年正旦,贡方物,且献本国地图。
qī nián shǐ chén shā lǐ bá lái gòng
七年,使臣沙里拔来贡。
yán qù nián zhōu cì wū zhū yáng zāo fēng huài zhōu piāo zhì hǎi nán lài guān sī jiù hù shàng cún piāo yú dōu luó mián jiàng xiāng sū mù zhū wù jìn xiàn guǎng dōng shěng chén yǐ wén
言去年舟次乌猪洋,遭风坏舟,飘至海南,赖官司救护,尚存飘余兜罗绵、降香、苏木诸物进献,广东省臣以闻。
dì guài qí wú biǎo jì yán zhōu fù ér fāng wù nǎi yǒu cún zhě yí qí wèi fān shāng mìng què zhī
帝怪其无表,既言舟覆,而方物乃有存者,疑其为番商,命却之。
yù zhōng shū jí lǐ bù chén yuē gǔ zhū hóu yú tiān zǐ bǐ nián yī xiǎo pìn sān nián yī dà pìn
谕中书及礼部臣曰:“古诸侯于天子,比年一小聘,三年一大聘。
jiǔ zhōu zhī wài zé měi shì yī zhāo suǒ gòng fāng wù biǎo chéng jìng ér yǐ
九州之外,则每世一朝,所贡方物,表诚敬而已。
wéi gāo lí pō zhī lǐ lè gù lìng sān nián yī gòng
惟高丽颇知礼乐,故令三年一贡。
tā yuǎn guó rú zhàn chéng ān nán xī yáng suǒ lǐ zhǎo wā bó ní sān fú qí xiān luó hú zhēn là zhū guó rù gòng jì pín láo fèi tài shèn
他远国,如占城、安南、西洋琐里、爪哇、浡泥、三佛齐、暹罗斛、真腊诸国,入贡既频,劳费太甚。
jīn bù bì fù ěr qí yí dié zhū guó bǐ zhī zhī
今不必复尔,其移牒诸国俾知之。
rán ér lái zhě bù zhǐ
”然而来者不止。
qí shì zǐ sū mén bāng wáng zhāo lù qún yīng yì qiǎn shǐ shàng jiān yú huáng tài zǐ gòng fāng wù
其世子苏门邦王昭禄群膺亦遣使上笺于皇太子,贡方物。
mìng yǐn qí shǐ cháo dōng gōng yàn lài qiǎn zhī
命引其使朝东宫,宴赉遣之。
bā nián zài rù gòng
八年再入贡。
qí jiù míng tái wáng shì zǐ zhāo bó luó jú yì qiǎn shǐ fèng biǎo cháo gòng yàn lài rú wáng shǐ
其旧明台王世子昭孛罗局亦遣使奉表朝贡,宴赉如王使。
shí nián zhāo lù qún yīng chéng qí fù mìng lái cháo
十年,昭禄群膺承其父命来朝。
dì xǐ mìng lǐ bù yuán wài láng wáng héng děng jī zhào jí yìn cì zhī wén yuē xiān luó guó wáng zhī yìn bìng cì shì zǐ yī bì jí dào lǐ fèi
帝喜,命礼部员外郎王恒等赍诏及印赐之,文曰“暹罗国王之印”,并赐世子衣币及道里费。
zì shì qí guó zūn cháo mìng shǐ chēng xiān luó
自是,其国遵朝命,始称暹罗;
bǐ nián yī gòng huò yī nián liǎng gòng
比年一贡,或一年两贡。
zhì zhèng tǒng hòu huò shù nián yī gòng yún
至正统后,或数年一贡云。
shí liù nián cì kān hé wén cè jí wén qǐ cí qì yǔ zhēn là děng
十六年,赐勘合文册及文绮、磁器,与真腊等。
èr shí nián gòng hú jiāo yī wàn jīn sū mù yī wàn jīn
二十年贡胡椒一万斤、苏木一万斤。
dì qiǎn guān hòu bào zhī
帝遣官厚报之。
shí wēn zhōu mín yǒu shì qí chén xiāng zhū wù zhě suǒ sī zuò yǐ tōng fān dāng qì shì
时温州民有市其沉香诸物者,所司坐以通番,当弃市。
dì yuē wēn zhōu nǎi xiān luó bì jīng zhī de yīn qí wǎng lái ér shì zhī fēi tōng fān yě
帝曰:“温州乃暹罗必经之地,因其往来而市之,非通番也。
nǎi huò yòu
”乃获宥。
èr shí yī nián gòng xiàng sān shí fān nú liù shí
二十一,年贡象三十、番奴六十。
èr shí èr nián shì zǐ zhāo lù qún yīng qiǎn shǐ lái gòng
二十二年,世子昭禄群膺遣使来贡。
èr shí sān nián gòng sū mù hú jiāo jiàng xiāng shí qī wàn jīn
二十三,年贡苏木、胡椒、降香十七万斤。
èr shí bā nián zhāo lù qún yīng qiǎn shǐ cháo gòng qiě gào fù sāng
二十八年,昭禄群膺遣使朝贡,且告父丧。
mìng zhòng guān zhào dá děng wǎng jì chì shì zǐ sì wáng wèi cì lài yǒu jiā
命中官赵达等往祭,敕世子嗣王位,赐赉有加。
yù yuē zhèn zì jí wèi yǐ lái mìng shǐ chū jiāng zhōu yú sì wéi zú lǚ qí jìng zhě sān shí liù shēng wén yú ěr zhě sān shí yī fēng shū sú yì
谕曰:“朕自即位以来,命使出疆,周于四维,足履其境者三十六,声闻于耳者三十一,风殊俗异。
dà guó shí yǒu bā xiǎo guó bǎi sì shí jiǔ jiào zhī yú jīn xiān luó zuì jìn
大国十有八,小国百四十九,较之于今,暹罗最近。
ěr zhě shǐ zhì zhī ěr xiān wáng yǐ shì
迩者使至,知尔先王已逝。
wáng shào xiān sān zhī xù yǒu dào yú bāng jiā chén mín huān yì
王绍先三之绪,有道于邦家,臣民懽怿。
cí tè qiǎn rén xī mìng wáng qí wǎng shī fǎ dù wǎng yín yú lè yǐ guāng qián liè
兹特遣人锡命,王其罔失法度,罔淫于乐,以光前烈。
qīn zāi
钦哉。
chéng zǔ jí wèi zhào yù qí guó
”成祖即位,诏谕其国。
yǒng lè yuán nián cì qí wáng zhāo lù qún yīng duō luō dì là tuo niǔ dù jīn yín yìn qí wáng jí qiǎn shǐ xiè ēn
永乐元年赐其王昭禄群膺哆啰谛剌驼纽镀金银印,其王即遣使谢恩。
liù yuè yǐ shàng gāo huáng dì zūn shì qiǎn guān bān zhào yǒu cì
六月,以上高皇帝尊谥,遣官颁诏,有赐。
bā yuè fù mìng jǐ shì zhōng wáng zhé xíng rén chéng wù cì qí wáng jǐn qǐ
八月复命给事中王哲、行人成务赐其王锦绮。
jiǔ yuè mìng zhòng guān li xìng děng jī chì láo cì qí wáng qí wén wǔ zhū chén bìng yǒu cì
九月命中官李兴等赍敕,劳赐其王,其文武诸臣并有赐。
èr nián yǒu fān chuán piāo zhì fú jiàn hǎi àn jí zhī nǎi xiān luó yǔ liú qiú tōng hǎo zhě
二年有番船飘至福建海岸,诘之,乃暹罗与琉球通好者。
suǒ sī jí qí huò yǐ wén dì yuē èr guó xiū hǎo nǎi shén měi shì bù xìng zāo fēng zhèng yi lián xī qǐ kě yīn yǐ wéi lì
所司籍其货以闻,帝曰:“二国修好,乃甚美事,不幸遭风,正宜怜惜,岂可因以为利。
suǒ sī qí zhì zhōu gěi sù sì fēng biàn qiǎn fù liú qiú
所司其治舟给粟,俟风便遣赴琉球。
shì yuè qí wáng yǐ dì jiàng xǐ shū láo cì qiǎn shǐ lái xiè gòng fāng wù
”是月,其王以帝降玺书劳赐,遣使来谢,贡方物。
cì jī yǒu jiā bìng cì liè nǚ zhuàn bǎi cè
赐赍有加,并赐《列女传》百册。
shǐ zhě qǐng bān liàng héng wèi guó yǒng shì cóng zhī
使者请颁量衡为国永式,从之。
xiān shì zhàn chéng gòng shǐ fǎn fēng piāo qí zhōu zhì péng hēng xiān luó suǒ qǔ qí shǐ jī liú bù qiǎn
先是,占城贡使返,风飘其舟至彭亨,暹罗索取其使,羁留不遣。
sū mén dá là jí mǎn là jiā yòu su xiān luó shì qiáng fā bīng duó tiān cháo suǒ cì yìn gào
苏门答剌及满剌加又诉暹罗恃强发兵夺天朝所赐印诰。
dì jiàng chì zé zhī yuē zhàn chéng sū mén dá là mǎn là jiā yǔ ěr jù shòu cháo mìng ān dé chěng wēi jū qí gòng shǐ duó qí gào yìn
帝降敕责之曰:“占城、苏门答剌、满剌加与尔俱受朝命,安得逞威拘其贡使,夺其诰印。
tiān yǒu xiǎn dào fú shàn huò yín ān nán lí zéi kě wèi jiàn jiè
天有显道,福善祸淫,安南黎贼可为鉴戒。
qí jí fǎn zhàn chéng shǐ zhě hái sū mén dá là mǎn là jiā yìn gào
其即返占城使者,还苏门答剌、满剌加印诰。
zì jīn fèng fǎ xún lǐ bǎo jìng mù lín zhù yǒng xiǎng tài píng zhī fú
自今奉法循理,保境睦邻,庶永享太平之福。
shí xiān luó suǒ qiǎn gòng shǐ shī fēng piāo zhì ān nán jǐn wèi lí zéi suǒ shā zhǐ yú bèi hēi yī rén
”时暹罗所遣贡使,失风飘至安南,尽为黎贼所杀,止余孛黑一人。
hòu guān jūn zhēng ān nán huò zhī yǐ guī
后官军征安南,获之以归。
dì mǐn zhī liù nián bā yuè mìng zhòng guān zhāng yuán sòng hái guó cì wáng bì bó lìng hòu xù bèi shā zhě zhī jiā
帝悯之,六年八月命中官张原送还国,赐王币帛,令厚恤被杀者之家。
jiǔ yuè zhōng guān zhèng hé shǐ qí guó qí wáng qiǎn shǐ gòng fāng wù xiè qián zuì
九月,中官郑和使其国,其王遣使贡方物,谢前罪。
qī nián shǐ lái jì rén xiào huáng hòu mìng zhòng guān gào zhī jǐ yán
七年,使来祭仁孝皇后,命中官告之几筵。
shí jiān mín hé bā guān děng táo rù xiān luó dì mìng shǐ zhě hái gào qí zhǔ wú nà bū táo
时奸民何八观等逃入暹罗,帝命使者还告其主,毋纳逋逃。
qí wáng jí fèng mìng qiǎn shǐ gòng mǎ jí fāng wù bìng sòng bā guān děng hái mìng zhāng yuán jī chì bì jiǎng zhī
其王即奉命遣使贡马及方物,并送八观等还,命张原赍敕币奖之。
shí nián mìng zhòng guān hóng bǎo děng wǎng cì bì
十年命中官洪保等往赐币。
shí sì nián wáng zǐ sān lài bō luó mó là zhā de lài qiǎn shǐ gào fù zhī sàng
十四年,王子三赖波罗摩剌劄的赖遣使告父之丧。
mìng zhòng guān guō wén wǎng jì bié qiǎn guān jī zhào fēng qí zi wèi wáng cì yǐ sù jǐn sù luó suí qiǎn shǐ xiè ēn
命中官郭文往祭,别遣官赍诏封其子为王,赐以素锦、素罗,随遣使谢恩。
shí qī nián mìng zhōng guān yáng mǐn děng hù guī
十七年命中官杨敏等护归。
yǐ xiān luó qīn mǎn là jiā qiǎn shǐ zé lìng jí mù wáng fù qiǎn shǐ xiè zuì
以暹罗侵满剌加,遣使责令辑睦,王复遣使谢罪。
xuān dé bā nián wáng xī lǐ má hā lài qiǎn shǐ cháo gòng
宣德八年,王悉里麻哈赖遣使朝贡。
chū qí guó péi chén nài sān duó děng gòng zhōu cì zhàn chéng xīn zhōu gǎng jǐn wèi qí guó rén suǒ lüè
初,其国陪臣柰三铎等贡舟次占城新州港,尽为其国人所掠。
zhèng tǒng yuán nián nài sān duó qián fù xiǎo zhōu lái jīng su zhàn chéng jié lüè zhuàng
正统元年,柰三铎潜附小舟来京,诉占城劫掠状。
dì mìng zhào zhàn chéng shǐ zhě yǔ xiāng zhì
帝命召占城使者与相质。
shǐ zhě wú yǐ duì nǎi chì zhàn chéng wáng lìng jǐn hái suǒ lüè rén wù
使者无以对,乃敕占城王,令尽还所掠人物。
yǐ zhàn chéng yí zī lǐ bù yán běn guó qián suì qiǎn shǐ wǎng xū wén dá nà yì wèi xiān luó zéi rén lüè qù bì xiān luó xiān hái suǒ lüè běn guó bù gǎn bù hái
已,占城移咨礼部言:“本国前岁遣使往须文达那,亦为暹罗贼人掠去,必暹罗先还所掠,本国不敢不还。
sān nián xiān luó gòng shǐ yòu zhì cì chì xiǎo yǐ cǐ yì lìng jí hái zhàn chéng rén wù
”三年,暹罗贡使又至,赐敕晓以此意,令亟还占城人物。
shí yī nián wáng sī lì bō luó má nà rě zhì là qiǎn shǐ rù gòng
十一年,王思利波罗麻那惹智剌遣使入贡。
jǐng tài sì nián mìng jǐ shì zhōng liú zhū xíng rén liú tài jì qí gù wáng bō luó mó là zhā de lài fēng qí sì zi bǎ luó lán mǐ sūn là wèi wáng
景泰四年,命给事中刘洙、行人刘泰祭其故王波罗摩剌劄的赖,封其嗣子把罗兰米孙剌为王。
tiān shùn yuán nián cì qí gòng shǐ sà huā jīn dài
天顺元年赐其贡使钑花金带。
liù nián wáng bèi là lán luó zhě zhí bō zhì qiǎn shǐ cháo gòng
六年,王孛剌蓝罗者直波智遣使朝贡。
chéng huà jiǔ nián gòng shǐ yán tiān shùn yuán nián suǒ bān kān hé wèi chóng suǒ shí qǐ gǎi gěi cóng zhī
成化九年,贡使言天顺元年所颁勘合,为虫所蚀,乞改给,从之。
shí qī nián gòng shǐ hái zhì zhōng tú qiè mǎi zǐ nǚ qiě duō zài sī yán mìng qiǎn guān jiè yù zhū fān
十七年,贡使还,至中途窃买子女,且多载私盐,命遣官戒谕诸番。
xiān shì tīng zhōu rén xiè wén bīn yǐ fàn yán xià hǎi piāo rù qí guó shì zhì kūn yuè yóu tiān cháo xué shì yě
先是,汀州人谢文彬,以贩盐下海,飘入其国,仕至坤岳,犹天朝学士也。
hòu chōng shǐ lái cháo mào yì jìn wù shì jué xià lì
后充使来朝,贸易禁物,事觉下吏。
shí bā nián qiǎn shǐ cháo gòng qiě gào fù sāng mìng jǐ shì zhōng lín xiāo xíng rén yáo lóng wǎng fēng qí zi guó lóng bó là lüè kūn xi là yóu de wèi wáng
十八年遣使朝贡,且告父丧,命给事中林霄、行人姚隆往封其子国隆勃剌略坤息剌尤地为王。
hóng zhì shí nián rù gòng
弘治十年入贡。
shí sì yí guǎn wú xiān luó yì zì guān gé chén xú pǔ děng qǐng yí dié guǎng dōng fǎng qǔ néng tōng bǐ guó yán yǔ wén zì zhě fù jīng bèi yòng cóng zhī
时四夷馆无暹罗译字官,阁臣徐溥等请移牒广东,访取能通彼国言语文字者,赴京备用,从之。
zhèng dé sì nián xiān luó chuán yǒu piāo zhì guǎng dōng zhě shì bó zhōng guān xióng xuān yǔ shǒu chén yì shuì qí wù gōng jūn xū
正德四年,暹罗船有飘至广东者,市舶中官熊宣与守臣议,税其物供军需。
shì wén zhào chì xuān wàng lǎn shì bǐng chè hái nán jīng
事闻,诏斥宣妄揽事柄,撤还南京。
shí nián jìn jīn yè biǎo cháo gòng guǎn zhōng wú shí qí zì zhě
十年进金叶表朝贡,馆中无识其字者。
gé chén liáng chǔ děng qǐng xuǎn liú qí shǐ yī èr rén rù guǎn yì xí bào kě
阁臣梁储等请选留其使一二人入馆肄习,报可。
jiā jìng yuán nián xiān luó zhàn chéng huò chuán zhì guǎng dōng
嘉靖元年,暹罗、占城货船至广东。
shì bó zhōng guān niú róng zòng jiā rén sī shì lùn sǐ rú lǜ
市舶中官牛荣纵家人私市,论死如律。
sān shí èr nián qiǎn shǐ gòng bái xiàng jí fāng wù xiàng sǐ yú tú shǐ zhě yǐ zhū bǎo shì qí yá shèng yǐ jīn pán bìng wěi lái xiàn
三十二年遣使贡白象及方物,象死于途,使者以珠宝饰其牙,盛以金盘,并尾来献。
dì jiā qí yì hòu qiǎn zhī
帝嘉其意,厚遣之。
lóng qìng zhōng qí lín guó dōng mán niú qiú hūn bù dé cán nù dà fā bīng gōng pò qí guó
隆庆中,其邻国东蛮牛求婚不得,惭怒,大发兵攻破其国。
wáng zì jīng lǔ qí shì zǐ jí tiān cháo suǒ cì yìn yǐ guī
王自经,掳其世子及天朝所赐印以归。
cì zǐ sì wèi fèng biǎo qǐng yìn yǔ zhī
次子嗣位,奉表请印,予之。
zì shì wèi dōng mán niú suǒ zhì sì wáng lì zhì fù chóu
自是为东蛮牛所制,嗣王励志复仇。
wàn lì jiān dí bīng fù zhì wáng zhěng bīng fèn jī dà pò zhī shā qí zi yú zhòng xiāo dùn xiān luó yóu shì xióng hǎi shàng
万历间,敌兵复至,王整兵奋击,大破之,杀其子,余众宵遁,暹罗由是雄海上。
yí bīng gōng pò zhēn là jiàng qí wáng
移兵攻破真腊,降其王。
cóng cǐ suì suì yòng bīng suì bà zhū guó
从此岁岁用兵,遂霸诸国。
liù nián qiǎn shǐ rù gòng
六年遣使入贡。
èr shí nián rì běn pò cháo xiǎn xiān luó qǐng qián shī zhí dǎo rì běn qiān qí hòu
二十年,日本破朝鲜,暹罗请潜师直捣日本,牵其后。
zhōng shū shí xīng yì cóng zhī liǎng guǎng dū chén xiāo yàn chí bù kě nǎi yǐ
中枢石星议从之,两广督臣萧彦持不可,乃已。
qí hòu fèng gòng bù tì
其后,奉贡不替。
chóng zhēn shí liù nián yóu rù gòng
崇祯十六年犹入贡。
qí guó zhōu qiān lǐ fēng sú jìn hàn xí yú shuǐ zhàn
其国,周千里,风俗劲悍,习于水战。
dà jiàng yòng shèng tiě guǒ shēn dāo shǐ bù néng rù
大将用圣铁裹身,刀矢不能入。
shèng tiě zhě rén nǎo gǔ yě
圣铁者,人脑骨也。
wáng suǒ lǐ rén
王,琐里人。
guān fēn shí děng
官分十等。
zì wáng zhì shù mín yǒu shì jiē jué yú qí fù
自王至庶民,有事皆决于其妇。
qí fù rén zhì liàng shí chū nán zǐ shàng
其妇人志量,实出男子上。
fù sī huá rén zé fu zhì jiǔ tóng yǐn tián bù wéi guài yuē wǒ fù měi ér wèi huá rén suǒ yuè yě
妇私华人,则夫置酒同饮,恬不为怪,曰:“我妇美,而为华人所悦也。
chóng xìn shì jiào nán nǚ duō wèi sēng ní yì jū ān sì chí zhāi shòu jiè
”崇信释教,男女多为僧尼,亦居庵寺,持斋受戒。
yī fú pō lèi zhōng guó
衣服颇类中国。
fù guì zhě yóu jìng fú bǎi jīn zhī chǎn jí yǐ qí bàn shī zhī
富贵者,尤敬佛,百金之产,即以其半施之。
qì hòu bù zhèng huò hán huò rè de bēi shī rén jiē lóu jū
气候不正,或寒或热,地卑湿,人皆楼居。
nán nǚ zhuī jié yǐ bái bù guǒ shǒu
男女椎结,以白布裹首。
fù guì zhě sǐ yòng shuǐ yín guàn qí kǒu ér zàng zhī
富贵者死,用水银灌其口而葬之。
pín zhě zé yí zhì hǎi bīn jí yǒu qún yā fēi zhuó é qǐng ér jǐn jiā rén shi qí gǔ hào qì ér qì zhī yú hǎi wèi zhī niǎo zàng
贫者则移置海滨,即有群鸦飞啄,俄顷而尽,家人拾其骨号泣而弃之于海,谓之鸟葬。
yì yán sēng shè zhāi lǐ fó
亦延僧设斋礼佛。
jiāo yì yòng hǎi bèi bā
交易用海〈贝八〉。
shì nián bù yòng bèi bā zé guó bì dà yì
是年不用〈贝八〉,则国必大疫。
qí gòng wù
其贡物,
yǒu xiàng xiàng yá xī jiǎo kǒng què wěi cuì yǔ guī tǒng liù zú guī bǎo shí shān hú piàn nǎo mǐ nǎo kāng nǎo nǎo yóu nǎo chái qiáng wēi shuǐ wǎn shí dīng pí ā wèi zǐ gěng téng jié téng huáng liú huáng mò yào wū diē ní ān xī xiāng luō hú xiāng sù xiāng tán xiāng huáng shú xiāng jiàng zhēn xiāng rǔ xiāng shù xiāng mù xiāng dīng xiāng wū xiāng hú jiāo sū mù ròu dòu kòu bái dòu kòu bì bá wū mù dà fēng zǐ jí sā hā là xī yáng zhū bù
有象、象牙、犀角、孔雀尾、翠羽、龟筒、六足龟、宝石、珊瑚、片脑、米脑、糠脑、脑油、脑柴、蔷薇水、碗石、丁皮、阿魏、紫梗、藤竭、藤黄、硫黄、没药、乌爹泥、安息香、罗斛香、速香、檀香、黄熟香、降真香、乳香、树香、木香、丁香、乌香、胡椒、苏木、肉豆蔻、白豆蔻、荜茇、乌木、大枫子及撒哈剌、西洋诸布。
qí guó yǒu sān bǎo miào sì zhōng guān zhèng hé
其国有三宝庙,祀中官郑和。
zhǎo wā zài zhàn chéng xī nán
爪哇在占城西南。
yuán shì zǔ shí qiǎn shǐ chén mèng qí wǎng qíng qí miàn
元世祖时,遣使臣孟琪往,黥其面。
shì zǔ dà jǔ bīng fá zhī pò qí guó ér hái
世祖大举兵伐之,破其国而还。
hóng wǔ èr nián tài zǔ qiǎn shǐ yǐ jí wèi zhào yù qí guó
洪武二年,太祖遣使以即位诏谕其国。
qí shǐ chén xiān fèng gòng yú yuán hái zhì fú jiàn ér yuán wáng yīn rù jū jīng shī
其使臣先奉贡于元,还至福建而元亡,因入居京师。
tài zǔ fù qiǎn shǐ sòng zhī hái qiě cì yǐ dà tǒng lì
太祖复遣使送之还,且赐以《大统历》。
sān nián yǐ píng dìng shā mò bān zhào yuē zì gǔ wèi tiān xià zhǔ zhě shì tiān dì suǒ fù zǎi rì yuè suǒ zhào lín ruò yuǎn ruò jìn shēng rén zhī lèi mò bù yù qí ān tǔ ér lè shēng
三年以平定沙漠颁诏曰:“自古为天下主者,视天地所覆载,日月所照临,若远若近,生人之类,莫不欲其安土而乐生。
rán bì zhōng guó ān ér hòu sì fāng wàn guó shùn fù
然必中国安,而后四方万国顺附。
ěr yuán jūn tuǒ huān tiē mù ér huāng yín hūn ruò zhì bù zài mín
迩元君妥懽帖木儿,荒淫昏弱,志不在民。
tiān xià yīng xióng fēn liè jiāng yǔ
天下英雄,分裂疆宇。
zhèn mǐn shēng mín zhī tú tàn xīng jǔ yì bīng rǎng chú luàn lüè
朕悯生民之涂炭,兴举义兵,攘除乱略。
tiān xià jūn mín gòng zūn zhèn jū dì wèi guó hào dà míng jiàn yuán hóng wǔ
天下军民共尊朕居帝位,国号大明,建元洪武。
qián nián kè qǔ yuán dōu sì fāng dǐ dìng
前年克取元都,四方底定。
zhàn chéng ān nán gāo lí zhū guó jù lái cháo gòng
占城、安南、高丽诸国,俱来朝贡。
jīn nián qiǎn jiàng běi zhēng shǐ zhī yuán jūn yǐ méi huò qí sūn mǎi de lǐ bā cì fēng wèi chóng lǐ hóu
今年遣将北征,始知元君已没,获其孙买的里八刺,封为崇礼侯。
zhèn fǎng qián dài dì wáng zhì lǐ tiān xià wéi yù zhōng wài rén mín gè ān qí suǒ
朕仿前代帝王,治理天下,惟欲中外人民,各安其所。
yòu lǜ zhū fān pì zài yuǎn fāng wèi xī zhèn yì gù qiǎn shǐ zhě wǎng yù xián shǐ wén zhī
又虑诸蕃僻在远方,未悉朕意,故遣使者往谕,咸使闻知。
jiǔ yuè qí wáng xī lǐ bā dá là pú qiǎn shǐ fèng jīn yè biǎo lái cháo gòng fāng wù yàn lài rú lǐ
”九月,其王昔里八达剌蒲遣使奉金叶表来朝,贡方物,宴赉如礼。
wǔ nián yòu qiǎn shǐ suí cháo shǐ cháng kè jìng lái gòng shàng yuán suǒ shòu xuān chì sān dào
五年又遣使随朝使常克敬来贡,上元所授宣敕三道。
bā nián yòu gòng
八年又贡。
shí nián wáng bā dá nà ba nà wu qiǎn shǐ cháo gòng
十年,王八达那巴那务遣使朝贡。
qí guó yòu yǒu dōng xi èr wáng dōng fān wáng wù yuàn láo wǎng jié xī fān wáng wù láo bō wu gè qiǎn shǐ cháo gòng
其国又有东、西二王,东蕃王勿院劳网结,西蕃王勿劳波务,各遣使朝贡。
tiān zǐ yǐ qí lǐ yì bù chéng zhào liú qí shǐ yǐ ér shì hái zhī
天子以其礼意不诚,诏留其使,已而释还之。
shí èr nián wáng bā dá nà ba nà wu qiǎn shǐ cháo gòng
十二年,王八达那巴那务遣使朝贡。
míng nián yòu gòng
明年又贡。
shí qiǎn shǐ cì sān fú qí wáng yìn shòu zhǎo wā yòu ér shā zhī
时遣使赐三佛齐王印绶,爪哇诱而杀之。
tiān zǐ nù liú qí shǐ yuè yú jiāng jiā zuì yǐ qiǎn hái cì chì zé zhī
天子怒,留其使月余,将加罪,已,遣还,赐敕责之。
shí sì nián qiǎn shǐ gòng hēi nú sān bǎi rén jí tā fāng wù
十四年遣使贡黑奴三百人及他方物。
míng nián yòu gòng hēi nú nán nǚ bǎi rén dà zhū bā kē hú jiāo qī wàn wǔ qiān jīn
明年又贡黑奴男女百人、大珠八颗、胡椒七万五千斤。
èr shí liù nián zài gòng
二十六年再贡。
míng nián yòu gòng
明年又贡。
chéng zǔ jí wèi zhào yù qí guó
成祖即位,诏谕其国。
yǒng lè yuán nián yòu qiǎn fù shǐ wén liáng fǔ xíng rén nìng shàn cì qí wáng róng mián zhī jīn wén qǐ shā luó
永乐元年又遣副使闻良辅、行人宁善,赐其王绒、绵、织金文绮、纱罗。
shǐ zhě jì xíng qí xī wáng dōu mǎ bǎn qiǎn shǐ rù hè fù mìng zhōng guān mǎ bīn děng cì yǐ dù jīn yín yìn
使者既行,其西王都马板遣使入贺,复命中官马彬等赐以镀金银印。
xī wáng qiǎn shǐ xiè cì yìn gòng fāng wù
西王遣使谢赐印,贡方物。
ér dōng wáng bèi lìng dá hā yì qiǎn shǐ cháo gòng qǐng yìn mìng qiǎn guān cì zhī
而东王孛令达哈亦遣使朝贡,请印,命遣官赐之。
zì hòu èr wáng bìng gòng
自后,二王并贡。
sān nián qiǎn zhōng guān zhèng hé shǐ qí guó
三年遣中官郑和使其国。
míng nián xī wáng yǔ dōng wáng gòu bīng dōng wáng zhàn bài guó bèi miè
明年,西王与东王构兵,东王战败,国被灭。
shì cháo shǐ jīng dōng wáng de bù zú rù shì xī wáng guó rén shā zhī fán bǎi qī shí rén
适朝使经东王地,部卒入市,西王国人杀之,凡百七十人。
xī wáng jù qiǎn shǐ xiè zuì
西王惧,遣使谢罪。
dì cì chì qiè zé zhī mìng shū huáng jīn liù wàn liǎng yǐ shú
帝赐敕切责之,命输黄金六万两以赎。
liù nián zài qiǎn zhèng hé shǐ qí guó
六年再遣郑和使其国。
xī wáng xiàn huáng jīn wàn liǎng lǐ guān yǐ shū shù bù zú qǐng xià qí shǐ yú yù
西王献黄金万两,礼官以输数不足,请下其使于狱。
dì yuē zhèn yú yuǎn rén yù qí wèi zuì ér yǐ níng lì qí jīn yé
帝曰:“朕于远人,欲其畏罪而已,宁利其金耶?
xī juān zhī
”悉捐之。
zì hòu bǐ nián yī gòng huò jiān suì yī gòng huò yī suì shù gòng
自后,比年一贡,或间岁一贡,或一岁数贡。
zhōng guān wú bīn zhèng hé xiān hòu shǐ qí guó
中官吴宾、郑和先后使其国。
shí jiù gǎng de yǒu wéi zhǎo wā qīn jù zhě mǎn là jiā guó wáng jiáo cháo mìng suǒ zhī
时旧港地有为爪哇侵据者,满剌加国王矫朝命索之。
dì nǎi cì chì yuē qián zhōng guān yǐn qìng hái yán wáng gōng dài chì shǐ yǒu jiā wú tì
帝乃赐敕曰:“前中官尹庆还,言王恭待敕使,有加无替。
bǐ wén mǎn là jiā guó suǒ jiù gǎng zhī de wáng shén yí jù
比闻满剌加国索旧港之地,王甚疑惧。
zhèn tuī chéng dài rén ruò guǒ xǔ zhī bì yǒu chì yù wáng hé yí yān
朕推诚待人,若果许之,必有敕谕,王何疑焉。
xiǎo rén fú cí shèn wù qīng tīng
小人浮词,慎勿轻听。
shí sān nián qí wáng gǎi míng yáng wéi xī shā qiǎn shǐ xiè ēn gòng fāng wù
”十三年,其王改名扬惟西沙,遣使谢恩,贡方物。
shí cháo shǐ suǒ xié zú yǒu zāo fēng piāo zhì bān zú r guó zhě zhǎo wā rén zhēn bān wén zhī yòng jīn shú hái guī zhī wáng suǒ
时朝使所携卒有遭风飘至班卒儿国者,爪哇人珍班闻之,用金赎还,归之王所。
shí liù nián wáng qiǎn shǐ cháo gòng yīn sòng hái zhū zú
十六年,王遣使朝贡,因送还诸卒。
dì jiā zhī cì chì jiǎng wáng bìng yōu cì zhēn bān
帝嘉之,赐敕奖王,并优赐珍班。
zì shì cháo gòng shǐ chén dà shuài měi suì yī zhì
自是,朝贡使臣大率每岁一至。
zhèng tǒng yuán nián shǐ chén mǎ yòng liáng yán xiān rèn bā dì lái cháo méng ēn cì yín dài
正统元年,使臣马用良言:“先任八谛来朝,蒙恩赐银带。
jīn wèi yà liè zhì sì pǐn qǐ cì jīn dài
今为亚烈,秩四品,乞赐金带。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
rùn liù yuè qiǎn gǔ lǐ sū mén dá là xī lán shān kē zhī tiān fāng jiā yì lēi ā dān hū lǔ mó sī zǔ fǎ r gān bā lǐ zhēn là shǐ chén xié zhǎo wā shǐ chén guō xìn děng tóng wǎng
闰六月遣古里、苏门答剌、锡兰山、柯枝、天方、加异勒、阿丹、忽鲁谟斯、祖法儿、甘巴里、真腊使臣偕爪哇使臣郭信等同往。
cì zhǎo wā chì yuē wáng zì wǒ xiān cháo xiū zhí wù dài
赐爪哇敕曰:“王自我先朝,修职勿怠。
zhèn jīn sì fú fù qiǎn shǐ lái cháo yì chéng jù xī
朕今嗣服,复遣使来朝,意诚具悉。
xuān dé shí yǒu gǔ lǐ děng shí yī guó lái gòng jīn yīn wáng shǐ zhě guī lìng zhū shǐ tóng wǎng
宣德时,有古里等十一国来贡,今因王使者归,令诸使同往。
wáng qí jiā yì fǔ yáo fēn qiǎn hái guó fù zhèn huái yuǎn zhī chén
王其加意抚飖,分遣还国,副朕怀远之忱。
wǔ nián shǐ chén huí zāo fēng nì sǐ wǔ shí liù rén cún zhě bā shí sān rén réng fǎn guǎng dōng
”五年,使臣回,遭风溺死五十六人,存者八十三人,仍返广东。
mìng suǒ sī lǐn gěi sì biàn zhōu fù guī
命所司廪给,俟便舟附归。
bā nián guǎng dōng cān zhèng zhāng yǎn yán zhǎo wā cháo gòng pín shuò gòng yì fèi fán bì zhōng guó yǐ shì yuǎn rén fēi jì
八年,广东参政张琰言:“爪哇朝贡频数,供亿费烦,敝中国以事远人,非计。
dì nà zhī
”帝纳之。
qí shǐ hái cì chì yuē hǎi wài zhū bāng bìng sān nián yī gòng
其使还,赐敕曰:“海外诸邦,并三年一贡。
wáng yì yi tǐ xù jūn mín yī zūn cǐ zhì
王亦宜体恤军民,一遵此制。
shí yī nián fù sān gòng hòu nǎi jiàn xī
”十一年复三贡,后乃渐稀。
jǐng tài sān nián wáng ba là wǔ qiǎn shǐ cháo gòng
景泰三年,王巴剌武遣使朝贡。
tiān shùn sì nián wáng dōu mǎ bān qiǎn shǐ rù gòng
天顺四年,王都马班遣使入贡。
shǐ zhě hái zhì ān qìng xù jiǔ yǔ rù gòng fān sēng dòu sēng sǐ zhě liù rén
使者还至安庆,酗酒,与入贡番僧斗,僧死者六人。
lǐ guān qǐng zhì bàn sòng xíng rén zuì shǐ zhě chì guó wáng zì zhì cóng zhī
礼官请治伴送行人罪,使者敕国王自治,从之。
chéng huà yuán nián rù gòng
成化元年入贡。
hóng zhì shí èr nián gòng shǐ zāo fēng zhōu huài zhǐ tōng shì yī zhōu dá guǎng dōng
弘治十二年,贡使遭风舟坏,止通事一舟达广东。
lǐ guān qǐng chì suǒ sī liàng yǔ cì lài qiǎn hái qí gòng wù réng jìn jīng shī zhì kě
礼官请敕所司,量予赐赉遣还,其贡物仍进京师,制可。
zì shì gòng shǐ xiǎn yǒu zhì zhě
自是贡使鲜有至者。
qí guó jìn zhàn chéng èr shí zhòu yè kě zhì
其国近占城,二十昼夜可至。
yuán shī xī zhēng yǐ zhì yuán èr shí jiǔ nián shí èr yuè fā quán zhōu míng nián zhēng yuè jí dǐ qí guó xiāng qù zhǐ yuè yú
元师西征,以至元二十九年十二月发泉州,明年正月即抵其国,相去止月余。
xuān dé qī nián rù gòng biǎo shū yī qiān sān bǎi qī shí liù nián gài hàn xuān dì yuán kāng yuán nián nǎi qí jiàn guó zhī shǐ yě
宣德七年入贡,表书“一千三百七十六年”,盖汉宣帝元康元年,乃其建国之始也。
de guǎng rén chóu
地广人稠。
xìng xiōng hàn nán zǐ wú shào zhǎng guì jiàn jiē pèi dāo shāo wǔ zhé xiāng zéi gù qí jiá bīng wèi zhū fān zhī zuì
性凶悍,男子无少长贵贱皆佩刀,稍忤辄相贼,故其甲兵为诸蕃之最。
zì lèi suǒ lǐ wú zhǐ bǐ kè yú jiāo zhào yè
字类琐里,无纸笔,刻于茭曌叶。
qì hòu cháng shì xià dào suì èr rěn
气候常似夏,稻岁二稔。
wú jǐ tà bǐ zhù
无几榻匕箸。
rén yǒu sān zhǒng huá rén liú yù zhě fú shí xiān huá
人有三种:华人流寓者,服食鲜华;
tā guó gǔ rén jū jiǔ zhě yì shàng yǎ jié
他国贾人居久者,亦尚雅洁;
qí běn guó rén zuì wū huì hǎo dàn shé yǐ chóng yǐn yǔ quǎn tóng qǐn shí zhuàng yǒu hēi náo tóu chì jiǎo
其本国人最污秽,好啖蛇蚁虫蚓,与犬同寝食,状黝黑,猱头赤脚。
chóng xìn guǐ dào
崇信鬼道。
shā rén zhě bì zhī sān rì jí miǎn zuì
杀人者避之三日即免罪。
fù mǔ sǐ yú zhì yě zòng quǎn shí zhī
父母死,舁至野,纵犬食之;
bù jìn zé dà qi fán qí yú
不尽,则大戚,燔其余。
qī qiè duō fán yǐ xùn
妻妾多燔以殉。
qí guó yī míng fǔ jiā lóng yòu yuē xià gǎng yuē shùn tǎ
其国一名莆家龙,又曰下港,曰顺塔。
wàn lì shí hóng máo fān zhù tǔ kù yú dà jiàn dōng fó láng jī zhù yú dà jiàn xī suì suì hù shì
万历时,红毛番筑土库于大涧东,佛郎机筑于大涧西,岁岁互市。
zhōng guó shāng lǚ yì wǎng lái bù jué
中国商旅亦往来不绝。
qí guó yǒu xīn cūn zuì hào ráo fù
其国有新村,最号饶富。
zhōng huá jí zhū fān shāng bó fú còu qí de bǎo huò tián yì
中华及诸番商舶,辐辏其地,宝货填溢。
qí cūn zhǔ jí guǎng dōng rén yǒng lè jiǔ nián zì qiǎn shǐ biǎo gòng fāng wù
其村主即广东人,永乐九年自遣使表贡方物。
dū pó gǔ yuē dū pó dá
阇婆,古曰阇婆达。
sòng yuán jiā shí shǐ cháo zhōng guó
宋元嘉时,始朝中国。
táng yuē hē líng yòu yuē shè pó qí wáng jū dū pó chéng sòng yuē dū pó jiē rù gòng
唐曰诃陵,又曰社婆,其王居阇婆城,宋曰阇婆,皆入贡。
hóng wǔ shí yī nián qí wáng mó nà tuo nán qiǎn shǐ fèng biǎo gòng fāng wù qí hòu bù fù zhì
洪武十一年,其王摩那驼喃遣使奉表,贡方物,其后不复至。
huò yuē zhǎo wā jí dū pó
或曰爪哇即阇婆。
rán yuán shǐ zhǎo wā chuán bù yán qiě yuē qí fēng sú wù chǎn wú suǒ kǎo
然《元史爪哇传》不言,且曰:“其风俗、物产无所考。
tài zǔ shí liǎng guó bìng shí rù gòng qí wáng zhī míng bù tóng
”太祖时,两国并时入贡,其王之名不同。
huò běn wèi èr guó qí hòu wèi zhǎo wā suǒ miè rán bù kě kǎo
或本为二国,其后为爪哇所灭,然不可考。
sū jí dān zhǎo wā shǔ guó hòu é wèi sī jí gǎng
苏吉丹,爪哇属国,后讹为思吉港。
guó zài shān zhōng zhǐ shù jù luò
国在山中,止数聚落。
qiú jū jí lì shí
酋居吉力石。
qí shuǐ jué zhōu bù kě pō
其水潏,舟不可泊。
shāng chuán dàn wǎng ráo dòng qí dì píng yǎn guó rén jiē jiù cǐ mào yì
商船但往饶洞,其地平衍,国人皆就此贸易。
qí yǔ guó yǒu sī lǔ wǎ jí zhū mán
其与国有思鲁瓦及猪蛮。
zhū mán duō dào huá rén xiān zhì
猪蛮多盗,华人鲜至。
dié lǐ jìn zhǎo wā
碟里,近爪哇。
yǒng lè sān nián qiǎn shǐ fù qí shǐ chén lái gòng
永乐三年遣使附其使臣来贡。
qí de shàng shì jiào sú chún shǎo sòng wù chǎn shén báo
其地尚释教,俗淳少讼,物产甚薄。
rì luō xià zhì jìn zhǎo wā
日罗夏治,近爪哇。
yǒng lè sān nián qiǎn shǐ fù qí shǐ chén rù gòng
永乐三年遣使附其使臣入贡。
guó xiǎo zhī zhǒng yì wú dào zéi
国小,知种艺,无盗贼。
yì shàng shì jiào suǒ chǎn zhǐ sū mù hú jiāo
亦尚释教,所产止苏木、胡椒。
sān fú qí gǔ míng gàn tuó lì
三佛齐,古名干陀利。
liú sòng xiào wǔ dì shí cháng qiǎn shǐ fèng gòng
刘宋孝武帝时,常遣使奉贡。
liáng wǔ dì shí shù zhì
梁武帝时数至。
sòng míng sān fú qí xiū gòng bù jué
宋名三佛齐,修贡不绝。
hóng wǔ sān nián tài zǔ qiǎn xíng rén zhào shù zhào yù qí guó
洪武三年,太祖遣行人赵述诏谕其国。
míng nián qí wáng mǎ hā là zhá bā là bo qiǎn shǐ fèng jīn yè biǎo suí rù gòng hēi xióng huǒ jī kǒng què wǔ sè yīng wǔ zhū xiāng bì bù dōu luó bèi zhū wù
明年,其王马哈剌札八剌卜遣使奉金叶表,随入贡黑熊、火鸡、孔雀、五色鹦鹉、诸香、苾布、兜罗被诸物。
zhào cì dà tǒng lì jí jǐn qǐ yǒu chà
诏赐《大统历》及锦绮有差。
hù bù yán qí huò bó zhì quán zhōu yi zhēng shuì mìng wù zhēng
户部言其货舶至泉州,宜征税,命勿征。
liù nián wáng dá má shā nà ā zhě qiǎn shǐ cháo gòng yòu yī biǎo hè míng nián zhēng dàn
六年,王怛麻沙那阿者遣使朝贡,又一表贺明年正旦。
shí qí guó yǒu sān wáng
时其国有三王。
qī nián wáng má nà hā bǎo lín bāng qiǎn shǐ lái gòng
七年,王麻那哈宝林邦遣使来贡。
bā nián zhēng yuè fù gòng
八年正月复贡。
jiǔ yuè wáng sēng jiā liè yǔ lán qiǎn shǐ suí zhāo yù fú lǐn guó cháo shǐ rù gòng
九月,王僧伽烈宇兰遣使,随招谕拂菻国朝使入贡。
jiǔ nián dá má shā nà ā zhě zú zǐ má nà zhě wū lǐ sì
九年,怛麻沙那阿者卒,子麻那者巫里嗣。
míng nián qiǎn shǐ gòng xī niú hēi xióng huǒ jī bái hóu hóng yuán yīng wǔ guī tǒng jí dīng xiāng mǐ nǎo zhū wù
明年遣使贡犀牛、黑熊、火鸡、白猴、红缘鹦鹉、龟筒及丁香、米脑诸物。
shǐ zhě yán sì zi bù gǎn shàn lì qǐng mìng yú cháo
使者言:“嗣子不敢擅立,请命于朝。
tiān zǐ jiā qí yì mìng shǐ chén jī yìn chì fēng wèi sān fú qí guó wáng
”天子嘉其义,命使臣赍印,敕封为三佛齐国王。
shí zhǎo wā qiáng yǐ wēi fú sān fú qí ér yì shǔ zhī wén tiān cháo fēng wèi guó wáng yǔ jǐ liè zé dà nù qiǎn rén yòu cháo shǐ yāo shā zhī
时爪哇强,已威服三佛齐而役属之,闻天朝封为国王与己埒,则大怒,遣人诱朝使邀杀之。
tiān zǐ yì bù néng wèn zuì qí guó yì shuāi gòng shǐ suì jué
天子亦不能问罪,其国益衰,贡使遂绝。
sān shí nián lǐ guān yǐ zhū fān jiǔ quē gòng zòu wén
三十年,礼官以诸蕃久缺贡,奏闻。
dì yuē hóng wǔ chū zhū fān gòng shǐ bù jué
帝曰:“洪武初,诸蕃贡使不绝。
ěr zhě ān nán zhàn chéng zhēn là xiān luó zhǎo wā dà liú qiú sān fú qí bó ní péng hēng bǎi huā sū mén dá là xī yáng děng sān shí guó yǐ hú wéi yōng zuò luàn sān fú qí nǎi shēng jiàn dié dài wǒ shǐ chén zhì bǐ
迩者安南、占城、真腊、暹罗、爪哇、大琉球、三佛齐、浡泥、彭亨、百花、苏门答剌、西洋等三十国,以胡惟庸作乱,三佛齐乃生间谍,绐我使臣至彼。
zhǎo wā wáng wén zhī qiǎn rén jiè chì lǐ sòng hái cháo
爪哇王闻知,遣人戒饬,礼送还朝。
yóu shì shāng lǚ zǔ è zhū guó zhī yì bù tōng
由是商旅阻遏,诸国之意不通。
wéi ān nán zhàn chéng zhēn là xiān luó dà liú qiú cháo gòng rú gù dà liú qiú qiě qiǎn zǐ dì rù xué
惟安南、占城、真腊、暹罗、大琉球朝贡如故,大琉球且遣子弟入学。
fán zhū fān guó shǐ chén lái zhě jiē yǐ lǐ dài zhī
凡诸蕃国使臣来者,皆以礼待之。
wǒ shì zhū guó bù báo wèi zhī zhū guó xīn ruò hé
我视诸国不薄,未知诸国心若何。
jīn yù qiǎn shǐ zhǎo wā kǒng sān fú qí zhōng tú jū zhī
今欲遣使爪哇,恐三佛齐中途沮之。
wén sān fú qí běn zhǎo wā shǔ guó kě shù zhèn yì yí zī xiān luó bǐ zhuǎn dá zhǎo wā
闻三佛齐本爪哇属国,可述朕意,移咨暹罗,俾转达爪哇。
yú shì bù chén yí dié yuē zì yǒu tiān dì yǐ lái jí yǒu jūn chén shàng xià zhī fēn zhōng guó sì yì zhī fáng
”于是部臣移牒曰:“自有天地以来,即有君臣上下之分,中国四裔之防。
wǒ cháo hùn yī zhī chū hǎi wài zhū fān mò bù lái xiǎng
我朝混一之初,海外诸蕃,莫不来享。
qǐ yì hú wéi yōng móu luàn sān fú qí suì shēng yì xīn dài wǒ xìn shǐ sì xíng qiǎo zhà
岂意胡惟庸谋乱,三佛齐遂生异心,绐我信使,肆行巧诈。
wǒ shèng tiān zǐ yī yǐ rén yì dài zhū fān hé zhū fān gǎn bèi dà ēn shī jūn chén zhī lǐ
我圣天子一以仁义待诸蕃,何诸蕃敢背大恩,失君臣之礼。
tǎng tiān zǐ zhèn nù qiǎn yī piān qiāng qiāng shí wàn zhī shī gōng xíng tiān fá yì rú fù shǒu ěr zhū fān hé bù sī zhī shén
倘天子震怒,遣一偏将将十万之师,恭行天罚,易如覆手,尔诸蕃何不思之甚。
wǒ shèng tiān zǐ cháng yuē ān nán zhàn chéng zhēn là xiān luó dà liú qiú jiē xiū chén zhí wéi sān fú qí gěng wǒ shēng jiào
我圣天子尝曰:‘安南、占城、真腊、暹罗、大琉球皆修臣职,惟三佛齐梗我声教。
bǐ yǐ zuì ěr zhī guó gǎn jué jiàng bù fú zì qǔ miè wáng
彼以蕞尔之国,敢倔强不服,自取灭亡。
ěr xiān luó kè shǒu chén jié tiān cháo juàn lǐ yǒu jiā kě zhuǎn dá zhǎo wā lìng yǐ dà yì gào yù sān fú qí chéng néng shěng qiān cóng shàn zé lǐ dài rú chū
’尔暹罗恪守臣节,天朝眷礼有加,可转达爪哇,令以大义告谕三佛齐,诚能省愆从善,则礼待如初。
shí zhǎo wā yǐ pò sān fú qí jù qí guó gǎi qí míng yuē jiù gǎng sān fú qí suì wáng
”时爪哇已破三佛齐,据其国,改其名曰旧港,三佛齐遂亡。
guó zhōng dà luàn zhǎo wā yì bù néng jǐn yǒu qí de huá rén liú yù zhě wǎng wǎng qǐ ér jù zhī
国中大乱,爪哇亦不能尽有其地,华人流寓者往往起而据之。
yǒu liáng dào míng zhě guǎng zhōu nán hǎi xiàn rén jiǔ jū qí guó mǐn yuè jūn mín fàn hǎi cóng zhī zhě shù qiān jiā tuī dào míng wéi shǒu xióng shì yī fāng
有梁道明者,广州南海县人,久居其国,‘闽、粤军民泛海从之者数千家,推道明为首,雄视一方。
huì zhǐ huī sūn xuàn shǐ hǎi wài yù qí zi xié yǔ jù lái
会指挥孙铉使海外,遇其子,挟与俱来。
yǒng lè sān nián chéng zǔ yǐ xíng rén tán shèng shòu yǔ dào míng tóng yì mìng xié qiān hù yáng xìn děng jī chì zhāo zhī
永乐三年,成祖以行人谭胜受与道明同邑,命偕千户杨信等赍敕招之。
dào míng jí qí dǎng zhèng bó kě suí rù cháo gòng fāng wù shòu cì ér hái
道明及其党郑伯可随入朝,贡方物,受赐而还。
sì nián jiù gǎng tóu mù chén zǔ yì qiǎn zi shì liáng dào míng qiǎn cóng zǐ guān zhèng bìng lái cháo
四年,旧港头目陈祖义遣子士良,道明遣从子观政并来朝。
zǔ yì yì guǎng dōng rén suī cháo gòng ér wèi dào hǎi shàng gòng shǐ wǎng lái zhě kǔ zhī
祖义,亦广东人,虽朝贡,而为盗海上,贡使往来者苦之。
wǔ nián zhèng hé zì xī yáng hái qiǎn rén zhāo yù zhī
五年,郑和自西洋还,遣人招谕之。
zǔ yì zhà xiáng qián móu yāo jié
祖义诈降,潜谋邀劫。
yǒu shī jìn qīng zhě gào yú hé
有施进卿者,告于和。
zǔ yì lái xí bèi qín xiàn yú cháo fú zhū
祖义来袭被擒,献于朝,伏诛。
shí jìn qīng shì qiǎn xù qiū yàn chéng cháo gòng mìng shè jiù gǎng xuān wèi sī yǐ jìn qīng wèi shǐ xī gào yìn jí guān dài
时进卿适遣婿丘彦诚朝贡,命设旧港宣慰司,以进卿为使,锡诰印及冠带。
zì shì lǚ rù gòng
自是,屡入贡。
rán jìn qīng suī shòu cháo mìng yóu fú shǔ zhǎo wā qí de xiá xiǎo fēi gù shí sān fú qí bǐ yě
然进卿虽受朝命,犹服属爪哇,其地狭小,非故时三佛齐比也。
èr shí èr nián jìn qīng zǐ jì sūn gào fù fù qǐ sì zhí xǔ zhī
二十二年,进卿子济孙告父讣,乞嗣职,许之。
hóng xī yuán nián qiǎn shǐ rù gòng su jiù yìn wèi huǒ huǐ dì mìng zhòng gěi
洪熙元年遣使入贡,诉旧印为火毁,帝命重给。
qí hòu cháo gòng jiàn xī
其后,朝贡渐稀。
jiā jìng mò guǎng dōng dà dào zhāng liǎn zuò luàn guān jūn yǐ bào kè huò
嘉靖末,广东大盗张琏作乱,官军已报克获。
wàn lì wǔ nián shāng rén yì jiù gǎng zhě jiàn liǎn liè sì wèi fán bó zhǎng zhāng quán rén duō fù zhī yóu zhōng guó shì bó guān yún
万历五年商人诣旧港者,见琏列肆为蕃舶长,漳、泉人多附之,犹中国市舶官云。
qí de wèi zhū fān yào huì zài zhǎo wā zhī xi shùn fēng bā zhòu yè kě zhì
其地为诸蕃要会,在爪哇之西,顺风八昼夜可至。
xiá shí wǔ zhōu tǔ wò yi jia
辖十五洲,土沃宜稼。
yǔ yún yī nián zhǒng gǔ sān nián shēng jīn
语云:“一年种谷,三年生金。
yán shōu huò shèng ér mào jīn duō yě
”言收获盛而贸金多也。
sú fù hǎo yín
俗富好淫。
xí yú shuǐ zhàn lín guó wèi zhī
习于水战,邻国畏之。
de duō shuǐ wéi bù lǐng lù jū shù mín jiē shuǐ jū
地多水,惟部领陆居,庶民皆水居。
biān fá zhù shì xì zhī yú zhuāng
编筏筑室,系之于桩。
shuǐ zhǎng zé fá fú wú chén nì huàn
水涨则筏浮,无沉溺患。
yù xǐ zé bá zhuāng qù zhī bù fèi cái lì
欲徙则拔桩去之,不费财力。
xià chēng qí shàng yuē zhān bēi yóu guó jūn yě
下称其上曰詹卑,犹国君也。
hòu dà qiú suǒ jū jí hào zhān bēi guó gǎi gù dū wèi jiù gǎng
后大酋所居,即号詹卑国,改故都为旧港。
chū běn fù ráo zì zhǎo wā pò miè hòu jiàn zhì xiāo suǒ shāng bó xiān zhì
初本富饶,自爪哇破灭,后渐致萧索,商舶鲜至。
qí tā fēng sú wù chǎn jù xiáng sòng shǐ
其他风俗、物产,具详《宋史》。