xī yù yī
◎西域一
hā mì wèi liǔ chéng huǒ zhōu tǔ lǔ fān
○哈密卫柳城火州土鲁番
hā mì dōng qù jiā yù guān yī qiān liù bǎi lǐ hàn yī wú lú de
哈密，东去嘉峪关一千六百里，汉伊吾卢地。
míng dì zhì yi hé dū wèi lǐng tún tián
明帝置宜禾都尉，领屯田。
táng wèi yī zhōu
唐为伊州。
sòng rù yú huí hé
宋入于回纥。
yuán mò yǐ wēi wǔ wáng nà hū lǐ zhèn zhī xún gǎi wéi sù wáng zú dì ān kè tiē mù ér sì
元末以威武王纳忽里镇之，寻改为肃王，卒，弟安克帖木儿嗣。
hóng wǔ zhōng tài zǔ jì dìng wèi wù r de zhì ān dìng děng wèi jiàn bī hā mì
洪武中，太祖既定畏兀儿地，置安定等卫，渐逼哈密。
ān kè tiē mù ér jù jiāng nà kuǎn
安克帖木儿惧，将纳款。
chéng zǔ chū qiǎn guān zhāo yù zhī xǔ qí yǐ mǎ shì yì jí qiǎn shǐ lái cháo gòng mǎ bǎi jiǔ shí pǐ
成祖初，遣官招谕之，许其以马市易，即遣使来朝，贡马百九十匹。
yǒng lè yuán nián shí yī yuè zhì jīng dì xǐ cì lài yǒu jiā mìng yǒu sī gěi zhí shōu qí mǎ sì qiān qī bǎi sì shí pǐ zé liáng zhě shí pǐ rù nèi jiù yú yǐ gěi shǒu biān qí shì
永乐元年十一月至京，帝喜，赐赉有加，命有司给直收其马四千七百四十匹，择良者十匹入内厩，余以给守边骑士。
míng nián liù yuè fù gòng qǐng fēng nǎi fēng wèi zhōng shùn wáng cì jīn yìn fù gòng mǎ xiè ēn
明年六月复贡，请封，乃封为忠顺王，赐金印，复贡马谢恩。
yǐ ér yǐ běi kè hán guǐ lì chì dú sǐ zhī qí guó rén yǐ bìng zú wén
已而迤北可汗鬼力赤毒死之，其国人以病卒闻。
sān nián èr yuè qiǎn guān cì jì yǐ qí xiōng zi tuì tuì wèi wáng cì yù dài
三年二月遣官赐祭，以其兄子脱脱为王，赐玉带。
tuì tuì zì yòu fú rù zhōng guó dì bá zhī nú lì zhōng bǐ liè sù wèi yù lìng sì jué
脱脱自幼俘入中国，帝拔之奴隶中，俾列宿卫，欲令嗣爵。
kǒng qí guó bù cóng qiǎn guān wèn zhī bù gǎn wéi qǐng hái zhǔ qí zhòng
恐其国不从，遣官问之，不敢违，请还主其众。
yīn cì qí zǔ mǔ jí mǔ cǎi bì xuán qiǎn shǐ gòng mǎ xiè ēn
因赐其祖母及母彩币，旋遣使贡马谢恩。
sì nián chūn gān sù zǒng bīng guān sòng shèng zòu tuì tuì wèi zǔ mǔ suǒ zhú
四年春，甘肃总兵官宋晟奏，脱脱为祖母所逐。
dì nù chì zé qí tóu mù yuē tuì tuì cháo tíng suǒ lì jí yǒu guò bù zòu ér shàn zhú zhī shì màn cháo tíng yě
帝怒，敕责其头目曰：“脱脱朝廷所立，即有过，不奏而擅逐之，是慢朝廷也。
lǎo rén hūn mào tóu mù yì bù zhī cháo tíng yé
老人昏耄，头目亦不知朝廷耶？
jí yíng guī shàn kuāng fǔ bǐ xiào shì zǔ mǔ
即迎归，善匡辅，俾孝事祖母。
yóu shì tuì tuì de hái zǔ mǔ jí tóu mù gè qiǎn shǐ xiè zuì
”由是脱脱得还，祖母及头目各遣使谢罪。
sān yuè lì hā mì wèi yǐ qí tóu mù mǎ hā má huǒ zhě děng wéi zhǐ huī qiān bǎi hù děng guān yòu yǐ zhōu ān wèi zhōng shùn wáng cháng shǐ liú xíng wéi jì shàn fǔ dǎo
三月立哈密卫，以其头目马哈麻火者等为指挥、千百户等官，又以周安为忠顺王长史，刘行为纪善，辅导。
dōng shòu tóu mù shí jiǔ rén wèi dōu zhǐ huī děng guān
冬，授头目十九人为都指挥等官。
míng nián sòng shèng zòu tóu mù lù shí děng zuò luàn yǐ zhū lǜ tā biàn qǐng bīng fáng yù
明年，宋晟奏，头目陆十等作乱，已诛，虑他变，请兵防御。
dì mìng shèng fā bīng yīng zhī ér yǐ ān kè tiē mù ér qī zǐ wǎng yī guǐ lì chì kǒng yòu zéi qīn hā mì chì shèng jǐn bèi
帝命晟发兵应之，而以安克帖木儿妻子往依鬼力赤，恐诱贼侵哈密，敕晟谨备。
shèng zú yǐ hé fú dài yòu chì fú kāi chéng fǔ zhōng shùn
晟卒，以何福代，又敕福开诚抚忠顺。
huì tóu mù qǐng shè bǎ zǒng yī rén lǐ guó zhèng dì chì fú yuē zhì bǎ zǒng shì zēng yī wáng yě
会头目请设把总一人理国政，帝敕福曰：“置把总，是增一王也；
zhèng lìng bù yī xià ān shì cóng
政令不一，下安适从。
qǐn qí yì
”寝其议。
zì shì bǐ suì cháo gòng xī jiā yōu cì qí shǐ chén jiē zēng zhì shòu guān
自是，比岁朝贡，悉加优赐，其使臣皆增秩授官。
dì juàn tuì tuì tè hòu ér tuì tuì gù líng wǔ cháo shǐ shěn miǎn hūn kuì bù xù guó shì qí xià mǎi zhù děng jiāo jiàn bù cóng
帝眷脱脱特厚，而脱脱顾凌侮朝使，沈湎昏聩，不恤国事，其下买柱等交谏不从。
dì wén zhī nù bā nián shí yī yuè qiǎn guān cì chì jiè yù zhī
帝闻之怒，八年十一月遣官赐敕戒谕之。
wèi zhì ér tuì tuì yǐ bào jí zú
未至，而脱脱以暴疾卒。
fù wén qiǎn guān cì jì
讣闻，遣官赐祭。
zhuó dōu zhǐ huī tóng zhī hā là hā nà wèi dū du qiān shì zhèn shǒu qí de cì chì jí bái jīn cǎi bì
擢都指挥同知哈剌哈纳为都督佥事，镇守其地，赐敕及白金、彩币。
qiě fēng tuì tuì cóng dì tù lì tiē mù ér wèi zhōng yì wáng cì yìn gào yù dài shì shǒu hā mì
且封脱脱从弟兔力帖木儿为忠义王，赐印诰、玉带，世守哈密。
shí nián gòng mǎ xiè ēn zì shì xiū gòng wéi jǐn gù wáng zǔ mǔ yì shù fèng gòng
十年，贡马谢恩，自是修贡惟谨，故王祖母亦数奉贡。
shí qī nián dì yǐ cháo shǐ wǎng lái xī yù zhě zhōng yì wáng zhì lǐ yán jiē mìng zhòng guān jī qǐ bó láo zhī cì qí mǔ qī jīn zhū guān fú cǎi bì jí qí bù xià tóu mù
十七年，帝以朝使往来西域者，忠义王致礼延接，命中官赍绮帛劳之，赐其母妻金珠冠服、彩币，及其部下头目。
qí shǐ chén jí jìng nèi huí huí xún gòng mǎ sān qiān wǔ bǎi yú pǐ jí diāo pí zhū wù zhào cì chāo sān wàn èr qiān dìng qǐ bǎi bó yī qiān
其使臣及境内回回寻贡马三千五百余匹及貂皮诸物，诏赐钞三万二千锭、绮百、帛一千。
èr shí yī nián gòng tuo sān bǎi sān shí mǎ qiān pǐ
二十一年贡驼三百三十、马千匹。
rén zōng jiàn zuò zhào yù qí guó
仁宗践阼，诏谕其国。
hóng xī yuán nián zài rù gòng hè jí wèi
洪熙元年再入贡，贺即位。
rén zōng bēng xuān zōng jì tǒng qí wáng tù lì tiē mù ér yì zú shǐ lái gào āi
仁宗崩，宣宗继统，其王兔力帖木儿亦卒，使来告哀。
xuān dé yuán nián qiǎn guān cì jì mìng gù wáng tuì tuì zi bo dá shī lǐ sì zhōng shùn wáng qiě yǐ dēng jí sì shè mìng qí guó zhōng yì shè fù gòng mǎ xiè ēn
宣德元年遣官赐祭，命故王脱脱子卜答失里嗣忠顺王，且以登极肆赦，命其国中亦赦，复贡马谢恩。
míng nián qiǎn dì běi dǒu nú děng lái cháo gòng tuó mǎ fāng wù
明年遣弟北斗奴等来朝，贡驼马方物。
shòu běi dǒu nú dū du qiān shì yīn mìng zhòng guān yù wáng qiǎn gù zhōng yì wáng dì tuō huan tiē mù ér fù jīng
授北斗奴都督佥事，因命中官谕王，遣故忠义王弟脱欢帖木儿赴京。
sān nián yǐ bo dá shī lǐ nián yòu mìng tuō huan tiē mù ér sì zhōng yì wáng tóng lǐ guó shì
三年以卜答失里年幼，命脱欢帖木儿嗣忠义王，同理国事。
zì shì èr wáng bìng gòng suì huò sān sì zhì zòu qiú hūn qǔ lǐ bì mìng xī yǔ zhī
自是，二王并贡，岁或三四至，奏求婚娶礼币，命悉予之。
zhèng tǒng èr nián tuō huan tiē mù ér zú fēng qí zi tuì tuì tǎ mù r wèi zhōng yì wáng wèi jǐ zú
正统二年，脱欢帖木儿卒，封其子脱脱塔木儿为忠义王，未几卒。
yǐ ér zhōng shùn wáng yì zú fēng qí zi dào wǎ dá shī lǐ wèi zhōng shùn wáng
已而忠顺王亦卒，封其子倒瓦答失里为忠顺王。
wǔ nián qiǎn shǐ sān gòng tíng yì yǐ wéi fán dìng lìng měi nián yī gòng
五年遣使三贡，廷议以为烦，定令每年一贡。
chū chéng zǔ zhī fēng zhōng shùn wáng yě yǐ hā mì wèi xī yù yào dào yù qí yíng hù cháo shǐ tǒng lǐng zhū fān wèi xī chuí píng bì
初，成祖之封忠顺王也，以哈密为西域要道，欲其迎护朝使，统领诸番，为西陲屏蔽。
ér qí wáng lǜ yōng nuò yòu qí de zhǒng luò zá jū
而其王率庸懦，又其地种落杂居。
yī yuē huí huí yī yuē wèi wù r yī yuē hā là huī qí tóu mù bù xiāng tǒng shǔ wáng mò néng jié zhì
一曰回回，一曰畏兀儿，一曰哈剌灰，其头目不相统属，王莫能节制。
zhòng xīn lí huàn guó shì jiàn shuāi
众心离涣，国势渐衰。
jí dào wǎ dá shī lǐ lì dū du pí là nà qián tōng wǎ là měng kě bo huā děng móu shā wáng bù kè
及倒瓦答失里立，都督皮剌纳潜通瓦剌猛可卜花等谋杀王，不克。
wáng fù zài shí nà shā zhōu pàn wáng bǎi yú jiā lǚ chì wáng lìng hái zhǐ qiǎn qí bàn qí gòng shǐ yòu shù rǔ yì lì zú hē chì tōng shì dāng sì fāng gòng shǐ dà yàn rì è yán gòu lì tiān zǐ bù jiā zuì dàn lìng shèn zé shǐ chén yǐ shì yì wú jì
王父在时，纳沙州叛亡百余家，屡敕王令还，止遣其半，其贡使又数辱驿吏卒，呵叱通事，当四方贡使大宴日，恶言诟詈，天子不加罪，但令慎择使臣，以是益无忌。
qí de běi wǎ là xī tǔ lǔ fān dōng shā zhōu hǎn dōng chì jīn zhū wèi xī yǔ gòu yuàn
其地，北瓦剌，西土鲁番，东沙州、罕东、赤斤诸卫，悉与构怨。
yóu shì lín guó jiāo qīn
由是邻国交侵。
hǎn dōng bīng dǐ chéng wài lüè rén chù qù
罕东兵抵城外，掠人畜去。
shā zhōu chì jīn xiān hòu bīng qīn jiē dà huò
沙州、赤斤先后兵侵，皆大获。
wǎ là qiú yě xiān wáng mǔ nǔ wēn dá shī lǐ dì yě yì qiǎn bīng wéi hā mì chéng shā tóu mù fú nán fù lüè niú mǎ tuo bù kě shèng jì qǔ wáng mǔ jí qī běi hái xié wáng wǎng jiàn wáng jù bù gǎn wǎng shù qiǎn shǐ gào nán
瓦剌酋也先，王母弩温答失里弟也，亦遣兵围哈密城，杀头目，俘男妇，掠牛马驼不可胜计，取王母及妻北还，胁王往见，王惧不敢往，数遣使告难。
chì lìng zhū bù xiū hǎo qì bù cóng wéi wáng mǔ qī huò hái
敕令诸部修好，迄不从，惟王母妻获还。
shí nián yě xiān fù qǔ wáng mǔ qī jí dì bìng sā mǎ r hǎn gòng shǐ bǎi yú rén lüè zhī yòu shù qù wáng wǎng jiàn
十年，也先复取王母妻及弟，并撒马儿罕贡使百余人掠之，又数趣王往见。
wáng wài shùn cháo mìng shí jù yě xiān
王外顺朝命，实惧也先。
shí sān nián xià qīn yì wǎ là jū shù yuè fāng hái
十三年夏，亲诣瓦剌，居数月方还；
ér qiǎn shǐ kuáng tiān zi wèi shǒu cháo mìng bù gǎn wǎng
而遣使诳天子，谓守朝命不敢往。
tiān zǐ wèi cì chì bāo jiā
天子为赐敕褒嘉。
yǐ zhī qí zhà yán zhǐ jié zé rán qí wáng qì bù néng zì zhèn
已，知其诈，严旨诘责，然其王迄不能自振。
huì yě xiān fāng dōng fàn bù fù hái gù tǔ yǐ shì hā mì huò shǎo ān
会也先方东犯，不复还故土，以是哈密获少安。
jǐng tài sān nián qiǎn qí chén niē liè shā cháo gòng qǐng shòu guān
景泰三年遣其臣捏列沙朝贡，请授官。
xiān shì shǐ chén zhì jīng bì jiā ēn mìng
先是，使臣至京必加恩命。
shì shí yú qiān zhǎng zhōng shū yán hā mì shì shòu guó ēn nǎi gǎn jiāo tōng wǎ là
是时于谦掌中枢，言哈密世受国恩，乃敢交通瓦剌。
jīn suī guī kuǎn xīn yóu jué zhà
今虽归款，心犹谲诈。
ruò jiā guān zhì shǎng chū wú míng
若加官秩，赏出无名。
nǎi zhǐ
举止傲慢。
zhōng jǐng tài shì shǐ chén wú shòu guān zhě
终景泰世，使臣无授官者。
tiān shùn yuán nián dào wǎ dá shī lǐ zú dì bo liè gé qiǎn shǐ gào āi jí fēng wèi zhōng shùn wáng
天顺元年，倒瓦答失里卒，弟卜列革遣使告哀，即封为忠顺王。
shí dōu zhǐ huī mǎ yún shǐ xī yù wén yǐ běi qiú qié jiā sī lán gěng dào bù gǎn jìn
时都指挥马云使西域，闻迤北酋癿加思兰梗道，不敢进。
huì hā mì wáng bào dào yǐ tōng yún nǎi xíng zhì hā mì
会哈蜜王报道已通，云乃行，至哈密。
ér zéi bīng shí wèi tuì qiě móu jié cháo shǐ
而贼兵实未退，且谋劫朝使。
dì yí wáng yǔ zéi tōng qiǎn shǐ qiè zé
帝疑王与贼通，遣使切责。
sì nián wáng zú wú zi mǔ nǔ wēn dá shī lǐ zhǔ guó shì
四年，王卒，无子，母弩温答失里主国事。
chū yě xiān bèi zhū qí dì bó dōu wáng jí cóng zǐ wù hū nà zǒu jū hā mì
初，也先被诛，其弟伯都王及从子兀忽纳走居哈密。
wáng mǔ wéi shàng shū qǐ ēn shòu bó dōu wáng dōu dū qiān shì wù hū nà zhǐ huī qiān shì
王母为上书乞恩，授伯都王都督佥事，兀忽纳指挥佥事。
zì bǔ liè gé zhī wáng qīn shǔ wú kě jì mìng guó rén yì dāng xí zhě
自卜列革之亡，亲属无可继，命国人议当袭者。
tóu mù ā zhǐ děng yán tuō huan tiē mù ér wài sūn bǎ tǎ mù r guān dōu dū tóng zhī kě jì
头目阿只等言脱欢帖木儿外孙把塔木儿官都督同知，可继。
wáng mǔ wèi chén bù kě jì jūn ér ān dìng wáng ā r chá yǔ zhōng shùn wáng tóng zǔ wèi qǐng xí fēng
王母谓臣不可继君，而安定王阿儿察与忠顺王同祖，为请袭封。
qī nián dōng zòu shàng lǐ guān yán qié jiā sī lán jiàn hā mì wú zhǔ móu jù qí de shì wēi jí qǐ cóng qí qǐng
七年冬，奏上，礼官言：“癿加思兰见哈密无主，谋据其地，势危急，乞从其请。
dì mìng dōu zhǐ huī hè yù wǎng
”帝命都指挥贺玉往。
zhì xī níng dòu liú bù jìn hā mì shǐ chén kǔ r lǔ hǎi yá qǐng xiān xíng yòu bù xǔ
至西宁逗遛不进，哈密使臣苦儿鲁海牙请先行，又不许。
dì dǎi yù xià lì gǎi mìng dōu zhǐ huī li zhēn ér chì ān dìng hǎn dōng hù shǐ chén xié wǎng
帝逮玉下吏，改命都指挥李珍，而敕安定、罕东护使臣偕往。
ā r chá yǐ hā mì duō nàn lì cí bù xíng zhēn nǎi fǎn
阿儿察以哈密多难，力辞不行，珍乃返。
hā mì sù shuāi wēi yòu fù rén zhǔ guó zhòng yì lí sàn
哈密素衰微，又妇人主国，众益离散。
qié jiā sī lán chéng xì xí pò qí chéng dà sì shā lüě wáng mǔ lǜ qīn shǔ bù luò zǒu kǔ yù yóu shù qiǎn shǐ cháo gòng qiě gào nán
癿加思兰乘隙袭破其城，大肆杀掠，王母率亲属部落走苦峪，犹数遣使朝贡，且告难。
cháo tíng bù néng yuán dàn chì qí guó rén sù yì dāng jì zhě ér yǐ
朝廷不能援，但敕其国人速议当继者而已。
qí guó cán yǐ pò gù lái zhě rì zhòng
其国残以破故，来者日众。
chéng huà yuán nián lǐ guān yáo kuí děng yán hā mì gòng mǎ èr bǎi pǐ ér shǐ rén nǎi èr bǎi liù shí rén
成化元年，礼官姚夔等言：“哈密贡马二百匹，而使人乃二百六十人。
yǐ zhōng guó yǒu xiàn zhī cái gōng wài fān wú yì zhī fèi fēi cè
以中国有限之财，供外蕃无益之费，非策。
dì xià tíng chén yì dìng suì yī rù gòng bù dé guò èr bǎi rén zhì kě
”帝下廷臣议，定岁一入贡，不得过二百人，制可。
míng nián bīng bù yán wáng mǔ bì kǔ yù jiǔ jīn zéi bīng yǐ tuì yi lìng hái gù tǔ cóng zhī
明年，兵部言王母避苦峪久，今贼兵已退，宜令还故土，从之。
yǐ ér gòng shǐ yán qí de jī hán nán fù èr bǎi yú rén suí lái gài shí bù néng guī guó
已而贡使言其地饥寒，男妇二百余人随来丐食，不能归国。
mìng rén gěi mǐ liù dòu bù èr shū qiǎn zhī
命人给米六斗、布二疋，遣之。
chū guó rén qǐng lì bǎ tǎ mù r yǐ wáng mǔ bù kěn wú wáng zhě bā nián
初，国人请立把塔木儿，以王母不肯，无王者八年。
zhì shì tóu mù jiāo zhāng qǐng cí jí āi
至是头目交章请，词极哀。
nǎi zhuó bǎ tǎ mù r wèi yòu dū du shè xíng guó wáng shì cì zhī gào yìn
乃擢把塔木儿为右都督，摄行国王事，赐之诰印。
wǔ nián wáng mǔ chén lǎo bìng qǐ yào wù dì jí cì zhī
五年，王母陈老病乞药物，帝即赐之。
xún yǔ wǎ cì tǔ lǔ fān qiǎn shǐ sān bǎi yú rén lái gòng biān chén yǐ wén
寻与瓦刺、土鲁番遣使三百余人来贡，边臣以闻。
tíng yì gòng yǒu dìng qī jīn qián shǐ wèi huí hòu shǐ yòu zhì qiě wǎ là qiáng kòu jīn nǎi yǔ hā mì xié
廷议贡有定期，今前使未回后使又至，且瓦剌强寇，今乃与哈密偕；
fēi hā mì xié qí shì yǐ yāo lì jí wǎ là jiǎ qí shì yǐ kuī biān
非哈密挟其势以邀利，即瓦剌假其事以窥边。
dì nǎi què qí xiàn lìng biān chén yàn lài qiǎn hái
帝乃却其献，令边臣宴赉，遣还。
gòng shǐ jiān bù shòu cì bì yù qīn yì què xià nǎi mìng qiǎn shí zhī yī fù jīng
贡使坚不受赐，必欲亲诣阙下，乃命遣十之一赴京。
bā nián bǎ tǎ mù ér zi hǎn shèn yǐ fù zú qǐng sì zhí
八年，把塔木儿子罕慎以父卒请嗣职。
dì xǔ zhī ér bù mìng qí zhǔ guó shì guó zhōng zhèng lìng wú suǒ chū
皇帝答应了他，但不让他主持国事，于是哈密的政令没有人出。
tǔ lǔ fān sù tán ā lì chéng jī xí pò qí chéng zhí wáng mǔ duó jīn yìn yǐ zhōng shùn wáng sūn nǚ wèi qiè jù shǒu qí de
土鲁番速檀阿力乘机袭破其城，执王母，夺金印，以忠顺王孙女为妾，据守其地。
jiǔ nián sì yuè shì wén mìng biān chén jǐn jiè bèi chì hǎn dōng chì jīn zhū wèi xié lì zhàn shǒu
九年四月，事闻，命边臣谨戒备，敕罕东、赤斤诸卫协力战守。
xún qiǎn dū du tóng zhī li wén yòu tōng zhèng liú wén fù gān sù jīng lüè
寻遣都督同知李文、右通政刘文赴甘肃经略。
dǐ sù zhōu qiǎn jǐn yī qiān hù mǎ jùn fèng chì wǎng yù
抵肃州，遣锦衣千户马俊奉敕往谕。
shí ā lì liú qí mèi xù yá lán shǒu hā mì ér jǐ xié wáng mǔ jīn yìn yǐ fǎn tǔ lǔ fān
时阿力留其妹婿牙兰守哈密，而己携王母、金印已返土鲁番。
jùn zhì yù yǐ cháo mìng kàng cí bù xùn jī jùn yuè yú
俊至，谕以朝命，抗词不逊，羁俊月余。
yī rì yá lán hū zhì yán dà bīng sān wàn jí rì xi lái ā lì nǎi yàn láo jùn děng yú wáng mǔ chū jiàn
一日，牙兰忽至，言大兵三万即日西来，阿力乃宴劳俊等，舁王母出见。
wáng mǔ jù bù gǎn yán yè qián qiǎn rén lái yún wèi wǒ zòu tiān zǐ sù fā bīng jiù hā mì
王母惧不敢言，夜潜遣人来云：“为我奏天子，速发兵救哈密。
wén děng yǐ wén suì xí dū du hǎn shèn jí chì jīn hǎn dōng miē kè lì zhū bù jí bīng jìn tǎo
”文等以闻，遂檄都督罕慎及赤斤、罕东、乜克力诸部集兵进讨。
shí nián dōng bīng zhì bo lóng jí r chuān dié bào ā lì jí zhòng kàng jù qiě jié bié bù móu lüè hǎn dōng chì jīn èr wèi
十年冬，兵至卜隆吉儿川，谍报阿力集众抗拒，且结别部谋掠罕东、赤斤二卫。
wén děng bù gǎn jìn lìng èr wèi hái shǒu běn tǔ hǎn shèn jí miē kè lì wèi wù r zhī zhòng tuì jū kǔ yù wén děng yì yǐn hái sù zhōu
文等不敢进，令二卫还守本土，罕慎及乜克力、畏兀儿之众退居苦峪，文等亦引还肃州。
dì nǎi mìng hǎn shèn quán zhǔ guó shì yīn qí qǐng gěi mǐ bù qiě cì yǐ gǔ zhǒng
帝乃命罕慎权主国事，因其请给米布，且赐以谷种。
wén děng wú gōng ér hái
文等无功而还。
tǔ lǔ fān jiǔ jù hā mì cháo mìng biān chén zhù kǔ yù chéng yí hā mì wèi yú qí de
土鲁番久据哈密，朝命边臣筑苦峪城，移哈密卫于其地。
shí bā nián chūn hǎn shèn jiū hǎn dōng chì jīn èr wèi de bīng yī qiān sān bǎi rén yǔ jǐ suǒ bù gòng wàn rén yè xí hā mì chéng pò zhī yá lán dùn zǒu
十八年春，罕慎纠罕东、赤斤二卫，得兵一千三百人，与己所部共万人，夜袭哈密城破之，牙兰遁走；
chéng shì lián fù bā chéng suì hái jū gù tǔ
乘势连复八城，遂还居故土。
xún fǔ wáng cháo yuǎn yǐ wén dì xǐ cì chì jiǎng lì bìng jiǎng èr wèi
巡抚王朝远以闻，帝喜，赐敕奖励，并奖二卫。
cháo yuǎn qǐng fēng hǎn shèn wèi wáng qiě yán tǔ lǔ fān yì gé xīn xiàng huà yǔ hǎn shèn yì hé yí chéng shí ān fǔ qǔ hái wáng sūn nǚ jí jīn yìn bǐ suí wáng mǔ gòng zhǎng guó shì hā mì guó rén yì qǐ fēng hǎn shèn
朝远请封罕慎为王，且言土鲁番亦革心向化，与罕慎议和，宜乘时安抚，取还王孙女及金印，俾随王母共掌国事，哈密国人亦乞封罕慎。
tíng yì bù cóng nǎi jìn zuǒ dū du lài bái jīn bǎi liǎng cǎi bì shí biǎo lǐ tè chì jiǎng láo jiàng shì shēng shǎng yǒu chà
廷议不从，乃进左都督，赉白金百两、彩币十表里，特敕奖劳，将士升赏有差。
hóng zhì yuán nián cóng qí guó rén qǐng fēng hǎn shèn wèi zhōng shùn wáng
弘治元年从其国人请，封罕慎为忠顺王。
tǔ lǔ fān ā lì yǐ sǐ ér qí zi ā hēi má sì wèi sù tán wěi yǔ hǎn shèn jié hūn yòu ér shā zhī réng lìng yá lán jù qí de
土鲁番阿力已死，而其子阿黑麻嗣为速檀，伪与罕慎结婚，诱而杀之，仍令牙兰据其地。
hā mì dōu zhǐ huī ā mù láng lái bēn qiú jiù tíng chén qǐng yù tǔ lǔ fān gòng shǐ lìng fù huán qīn dì bìng chì chì jīn hǎn dōng gòng tú xīng fù
哈密都指挥阿木郎来奔求救，廷臣请谕土鲁番贡使，令复还侵地，并敕赤斤、罕东，共图兴复。
míng nián hā mì jiù bù chāo bo dōu děng lǜ zhòng gōng yá lán shā qí dì duó qí pàn chén zhě pàn bo děng rén chù yǐ guī
明年，哈密旧部绰卜都等率众攻牙兰，杀其弟，夺其叛臣者盼卜等人畜以归。
shì wén jìn zhì jiā shǎng
事闻，进秩加赏。
xiān shì hǎn shèn qiǎn shǐ lái gòng wèi hái ér gòu nán qí dì yǎn kè bèi là lǜ bù zhòng táo zhī biān fāng cháo mìng yǐ cì hǎn shèn zhě hái cì qí dì
先是，罕慎遣使来贡，未还而遘难，其弟奄克孛剌率部众逃之边方，朝命以赐罕慎者还赐其弟。
ā hēi má zhī qù hā mì yě zhǐ liú liù shí rén zuǒ yá lán
阿黑麻之去哈密也，止留六十人佐牙兰。
ā mù láng chān qí dān ruò qǐng biān chén diào chì jīn hǎn dōng bīng yè xí pò qí chéng yá lán dùn qù zhǎn huò shén duō yǒu zhào jiǎng lài
阿木郎觇其单弱，请边臣调赤斤、罕东兵，夜袭破其城，牙兰遁去，斩获甚多，有诏奖赉。
dàng shì shí ā hēi má jié ào shén zì yǐ de yuǎn zhōng guó lǚ kàng tiān zǐ mìng
当是时，阿黑麻桀傲甚，自以地远中国，屡抗天子命。
jí pò hā mì gòng shǐ pín zhì cháo tíng réng shàn dài zhī yóu shì yì qīng zhōng guó
及破哈密，贡使频至，朝廷仍善待之，由是益轻中国。
dì nǎi báo qí cì lài huò jū liú shǐ chén què qí gòng wù chì zé lìng huǐ zuì
帝乃薄其赐赉，或拘留使臣，却其贡物，敕责令悔罪。
jǐ fǎng huò huì shùn wáng zú sūn shǎn ba jiāng fǔ lì zhī
己，访获惠顺王族孙陕巴，将辅立之。
ā hēi má jiàn jǐng jù sān nián qiǎn shǐ kòu guān yuàn xiàn hái hā mì jí jīn yìn shì qí jū liú shǐ chén
阿黑麻渐警惧，三年遣使叩关，愿献还哈密及金印，释其拘留使臣。
tiān zǐ nà qí gòng réng liú qián shǐ zhě
天子纳其贡，仍留前使者。
míng nián guǒ yǐ chéng yìn lái guī nǎi cóng mǎ wén shēng yán hái qí suǒ jū shǐ chén
明年，果以城印来归，乃从马文升言，还其所拘使臣。
wén shēng yòu yán fān rén zhòng zhǒng lèi qiě sù fú měng gǔ hā mì gù yǒu huí huí wèi wù r hā là huī sān zhǒng běi shān yòu yǒu xiǎo liè tū miē kè lì xiāng qīn bī fēi děi měng gǔ hòu yì zhèn zhī bù kě
文升又言：“番人重种类，且素服蒙古，哈密故有回回、畏兀儿、哈剌灰三种，北山又有小列秃、乜克力相侵逼，非得蒙古后裔镇之不可。
jīn ān dìng wáng zú rén shǎn ba nǎi gù zhōng yì wáng tuì tuì jìn shǔ cóng sūn kě zhǔ hā mì
今安定王族人陕巴，乃故忠义王脱脱近属从孙，可主哈密。
tiān zǐ yǐ wéi rán ér zhū fān yì gòng zòu shǎn ba dāng lì
”天子以为然，而诸番亦共奏陕巴当立。
wǔ nián chūn lì shǎn ba wèi zhōng shùn wáng cì yìn gào guān fú jí shǒu chéng róng qì zhuó ā mù láng dōu dū qiān shì yǔ dū du tóng zhī yǎn kè bèi là gòng fǔ zhī
五年春立陕巴为忠顺王，赐印诰、冠服及守城戎器，擢阿木郎都督佥事，与都督同知奄克孛剌共辅之。
yǐ ér zhū fān suǒ shǎn ba kào cì bù dé jiē yuàn
已而诸番索陕巴犒赐不得，皆怨。
ā mù láng yòu yǐn miē kè lì rén lüè tǔ lǔ fān niú mǎ ā hēi má nù liù nián chūn qián bīng yè xí hā mì shā qí rén bǎi yú táo jí jiàng zhě gè bàn
阿木郎又引乜克力人掠土鲁番牛马，阿黑麻怒，六年春潜兵夜袭哈密，杀其人百余，逃及降者各半。
shǎn ba yǔ ā mù láng jù dà tǔ là yǐ shǒu
陕巴与阿木郎据大土剌以守。
dà tǔ là huá yán dà tǔ tái yě
大土剌，华言大土台也。
wéi sān rì bù xià
围三日不下。
ā mù láng jí diào miē kè lì wǎ là èr bù bīng lái yuán jù bài qù
阿木郎急调乜克力、瓦剌二部兵来援，俱败去。
nǎi zhí shǎn ba qín ā mù láng zhī jiě zhī
乃执陕巴，擒阿木郎支解之。
yá lán fù jù shǒu bìng yí shū biān chén su ā mù láng zuì
牙兰复据守，并移书边臣诉阿木郎罪。
shí tǔ lǔ fān xiān hòu gòng shǐ jiē wèi hái
时土鲁番先后贡使皆未还。
biān chén yǐ qí shū bù xùn qiě tiě chēng kè hán qǐ mìng jiāng qiǎn bīng xiān jiǎo chú yá lán rán hòu zhí dǐ tǔ lǔ fān guó ā hēi má zhī shǒu qǔ hái shǎn ba
边臣以其书不逊，且僣称可汗，乞命将遣兵先剿除牙兰，然后直抵土鲁番，馘阿黑麻之首，取还陕巴。
fǒu zé jiàng chì yán zé lìng hái shǎn ba nǎi yòu qí zuì
否则降敕严责，令还陕巴，乃宥其罪。
tíng yì cóng hòu cè lìng shǒu chén jū gòng shǐ zòng shù rén hái jī chì xiǎo shì huò fú
廷议从后策，令守臣拘贡使，纵数人还，赍敕晓示祸福。
dì rú qí qǐng mìng tíng tuī dà chén fù gān sù jīng lüè
帝如其请，命廷推大臣赴甘肃经略。
chū hā mì biàn wén qiū jùn wèi mǎ wén shēng yuē xī chuí shì zhòng xū gōng yī xíng
初，哈密变闻，丘浚谓马文升曰：“西陲事重，须公一行。
wén shēng yuē guó jiā yǒu shì chén zǐ yì bù cí nán
”文升曰：“国家有事，臣子义不辞难。
rán fān rén shì lì bù shàn qí shè zì gǔ wèi yǒu xī yù néng wéi zhōng guó huàn zhě xú dāng jìng zhī
然番人嗜利，不善骑射，自古未有西域能为中国患者，徐当靖之。
jùn fù yǐ wéi yán wén shēng qǐng xíng
”浚复以为言，文升请行。
tíng chén qiān yán běi kòu qiáng běn bīng wèi kě yuǎn chū nǎi tuī bīng bù yòu shì láng zhāng hǎi dū du tóng zhī gōu qiān èr rén
廷臣佥言北寇强，本兵未可远出，乃推兵部右侍郎张海、都督同知缑谦二人。
dì cì chì zhǐ shòu èr rén ér èr rén jiē yōng cái dàn qiǎn tǔ lǔ fān rén guī yù qí zhǔ lìng xiàn hái qīn dì zhù gān zhōu dài zhī
帝赐敕指授二人，而二人皆庸才，但遣土鲁番人归谕其主，令献还侵地，驻甘州待之。
míng nián ā hēi má qiǎn shǐ kòu guān qiú gòng guǐ yán yuàn hái shǎn ba jí hā mì qǐ cháo tíng yì hái qí shǐ zhě
明年，阿黑麻遣使叩关求贡，诡言愿还陕巴及哈密，乞朝廷亦还其使者。
hǎi děng yǐ wén qǐng zài jiàng chì xuān yù
海等以闻，请再降敕宣谕。
tíng yì yán xiān yǐ xiáng chì jīn ruò zài jiàng yǒu shāng guó tǐ yi lìng hǎi děng zì qiǎn rén wǎng yù
廷议言，先已降敕，今若再降，有伤国体，宜令海等自遣人往谕。
bù cóng mìng zé réng liú qián shǐ qiě jǐn qū xīn shǐ chū guān yǒng bù xǔ gòng réng yǔ shǒu chén xí hǎn dōng chì jīn zhū bù bīng zhí dǎo hā mì xí zhǎn yá lán
不从命，则仍留前使，且尽驱新使出关，永不许贡，仍与守臣檄罕东、赤斤诸部兵，直捣哈密，袭斩牙兰。
rú wú jī kě chéng zé fēng jiā yù guān wú nà qí shǐ
如无机可乘，则封嘉峪关，毋纳其使。
shǎn ba suī fēng wáng qí hái yǔ fǒu yú zhōng guó wú sǔn yì yi bié zé xián zhě dài zhī
陕巴虽封王，其还与否，于中国无损益，宜别择贤者代之。
dì yǐ shǎn ba jì yǔ zhōng guó wú sǔn yì zé hā mì chéng chí yǐ pò rú xiàn hái dāng ruò hé chǔ zhī
帝以陕巴既与中国无损益，则哈密城池已破，如献还，当若何处之。
tíng chén fù yán shǎn ba nǎi ān dìng wáng qiān bēn zhī zhí zhōng shùn wáng zhī sūn xiàng zhī fēng wáng yù lìng zhèn fǔ yī fāng ěr
廷臣复言陕巴乃安定王千奔之侄，忠顺王之孙，向之封王，欲令镇抚一方尔。
jīn bèi lǔ chán ruò kě zhī jí shǐ fù huán shì nán fù lì
今被虏，孱弱可知，即使复还，势难复立。
yi gé qí wáng jué jū zhī gān zhōu kào lài ān dìng wáng yù yǐ bù fù lì zhī gù
宜革其王爵，居之甘州，犒赉安定王，谕以不复立之故。
lìng dū du yǎn kè bèi là zǒng lǐ hā mì shì yǔ huí huí dū du xiě yì hǔ xian hā là huī dū du bài dié lì mí shī děng fēn lǐng sān zhǒng fān rén yǐ fǔ zhī
再命令都督奄克孛剌总理哈密的政务，让他与回回族都督写亦虎仙、哈剌灰族都督拜迭力迷失等人分别统领三种番族人以辅卫中国。
qiě xiū jùn kǔ yù chéng qiàn fán fān rén sàn chǔ gān liáng zhě lìng xī hái qí de gěi yǐ niú jù kǒu liáng
且修浚苦峪城堑，凡番人散处甘、凉者，令悉还其地，给以牛具口粮。
ruò shǎn ba wèi hái bù bì suǒ qǔ wǒ bù jí shǎn ba bǐ jiāng zì hái yě
若陕巴未还，不必索取，我不急陕巴，彼将自还也。
dì xī rú qí yán chì yù hǎi děng
帝悉如其言，敕谕海等。
hǎi děng jiàn chì shū jiāng qì shǎn ba shén xǐ jí zhú qí gòng shǐ bì jiā yù guān shàn xiū kǔ yù chéng lìng liú yù fān rén guī qí de bài shū hái cháo
海等见敕书将弃陕巴，甚喜，即逐其贡使，闭嘉峪关，缮修苦峪城，令流寓番人归其地，拜疏还朝。
bā nián zhēng yuè zhì jīng yán guān jiāo zhāng hé qí jīng lüè wú gōng bìng xià lì biǎn zhì ér hā mì zhōng bù hái
八年正月至京，言官交章劾其经略无功，并下吏贬秩，而哈密终不还。
wén shēng ruì yì móu xīng fù yòng xǔ jìn xún fǔ gān sù yǐ tú zhī
文升锐意谋兴复，用许进巡抚甘肃以图之。
jìn xié dà jiàng liú níng děng qián shī yè xí yá lán yì qù zhǎn qí yí zú fǔ jiàng yú zhòng ér hái
进偕大将刘宁等潜师夜袭，牙兰逸去，斩其遗卒，抚降余众而还。
zì míng chū yǐ lái guān jūn wú shè qí de zhě zhū fān shǐ zhī wèi ā hēi má yì yù hái shǎn ba
自明初以来，官军无涉其地者，诸番始知畏，阿黑麻亦欲还陕巴。
rán hā mì lǚ pò yí mín rù jū zhě dàn mù yú kòu
然哈密屡破，遗民入居者旦暮虞寇。
ā hēi má guǒ fù lái gōng gù shǒu bù xià qì sàn qù
阿黑麻果复来攻，固守不下，讫散去。
zhū rén zì yǐ qióng jiǒng nán shǒu jǐn fén shì lú zǒu sù zhōu qiú jì
诸人自以穷窘难守，尽焚室庐，走肃州求济。
biān chén yǐ wén zhào cì niú jù gǔ zhǒng bìng fā liú yù sān zhǒng fān rén jí hā mì zhī jì jū chì jīn zhě jǐn fù kǔ yù jí guā shā zhōu bǐ zì gēng mù yǐ tú xīng fù
边臣以闻，诏赐牛具、谷种，并发流寓三种番人及哈密之寄居赤斤者，尽赴苦峪及瓜、沙州，俾自耕牧，以图兴复。
shí hā mì wú wáng yǎn kè bèi là wèi zhī zhǎng
时哈密无王，奄克孛剌为之长。
shí nián qiǎn qí dǎng xiě yì hǔ xian děng lái gòng gěi bì bó wǔ qiān chou qí zhí shǐ chén yóu jiǔ liú dà sì páo xiū biāo
十年遣其党写亦虎仙等来贡，给币帛五千酬其直，使臣犹久留，大肆咆｛休灬｝。
lǐ guān xú qióng děng jí lùn qí zuì nǎi qū zhī qù
礼官徐琼等极论其罪，乃驱之去。
shí zhū fān yǐ cháo tíng bì guān jué gòng bù dé rù xián yuàn ā hēi má ā hēi má huǐ sòng hái shǎn ba jí hā mì zhī zhòng qǐ tōng gòng rú gù
时诸番以朝廷闭关绝贡不得入，咸怨阿黑麻，阿黑麻悔，送还陕巴及哈密之众，乞通贡如故。
tíng yì wèi wú fān wén bù kě zhòu xǔ bì lìng jù wén nǎi cóng qí qǐng
廷议谓无番文不可骤许，必令具文乃从其请。
shǎn ba qián yì fèi jīn shǐ zàn jū gān zhōu sì zhòng tóu mù jù guī xīn rán hòu xiū fù hā mì chéng qiàn lìng fù jiù yè
陕巴前议废，今使暂居甘州，俟众头目俱归心，然后修复哈密城堑，令复旧业。
dì xī cóng zhī
皇帝都听从了他。
dōng qǐ wáng yuè zǒng zhì sān biān jūn wù jiān jīng lǐ hā mì
冬，起王越总制三边军务兼经理哈密。
shí yī nián qiū yuè yán hā mì bù kě qì shǎn ba yì bù kě fèi yi réng qí jiù fēng lìng xiān hái hā mì liàng gěi xiū chéng zhù shì zhī fèi kào cì sān zhǒng fān rén jí chì jīn hǎn dōng xiǎo liè tū miē kè lì zhū bù yǐ jiǎng qián láo qiě zé hòu xiào
十一年秋，越言哈密不可弃，陕巴亦不可废，宜仍其旧封，令先还哈密，量给修城、筑室之费，犒赐三种番人及赤斤、罕东、小列秃、乜克力诸部，以奖前劳，且责后效。
dì yì bào kě
帝亦报可。
zì shì hā mì fù ān tǔ lǔ fān yì xiū gòng wéi jǐn
自是哈密复安，土鲁番亦修贡惟谨。
yǎn kè bèi là zhě hǎn shèn dì yě yǔ shǎn ba bù xiāng néng
奄克孛剌者，罕慎弟也，与陕巴不相能。
dāng shì huàn zhī lìng shǎn ba qǔ hǎn shèn nǚ yǔ zhī jié hǎo
当事患之，令陕巴娶罕慎女，与之结好。
shǎn ba shì jiǔ póu kè shī zhòng xīn bù xià ā bèi là děng xián yuàn
陕巴嗜酒掊克，失众心，部下阿孛剌等咸怨。
shí qī nián chūn yīn gòu ā hēi má yíng qí yòu zǐ zhēn tiē mù r zhǔ hā mì
十七年春，阴构阿黑麻迎其幼子真帖木儿主哈密。
shǎn ba jù qiè jiā zǒu kǔ yù
陕巴惧，挈家走苦峪。
yǎn kè bèi là yǔ xiě yì hǔ xian zài sù zhōu biān chén yǐ èr rén wéi fān zhòng suǒ fú lìng hái fǔ shǎn ba yǔ bǎi hù dǒng jié xié xíng
奄克孛剌与写亦虎仙在肃州，边臣以二人为番众所服，令还辅陕巴，与百户董杰偕行。
jié yǒu dǎn lüè
杰有胆略。
jì dǐ hā mì ā bèi là yǔ qí dǎng wǔ rén yuē yè yǐ bīng lái jié
既抵哈密，阿孛剌与其党五人约夜以兵来劫。
jié zhī zhī yǔ yǎn kè bèi là děng móu zhào ā bèi là děng jì shì lì zhǎn zhī qí xià suì bù gǎn pàn
杰知之，与奄克孛剌等谋，召阿孛剌等计事，立斩之，其下遂不敢叛。
nǎi lìng shǎn ba hái hā mì zhēn tiē mù r hái tǔ lǔ fān
乃令陕巴还哈密，真帖木儿还土鲁番。
zhēn tiē mù r nián shí sān qí mǔ jí hǎn shèn nǚ yě wén fù yǐ sǐ xiōng mǎn sù r sì wèi sù tán yǔ zhū dì xiāng chóu shā jù bù gǎn guī yuàn yǐ yǎn kè bèi là yuē wú wài zǔ yě
真帖木儿年十三，其母即罕慎女也，闻父已死，兄满速儿嗣为速檀与诸弟相仇杀，惧不敢归，愿倚奄克孛剌，曰：“吾外祖也。
biān chén lǜ yǔ shǎn ba xì jū zhī gān zhōu
”边臣虑与陕巴隙，居之甘州。
shí bā nián dōng shǎn ba zú qí zi bài yá jí zì chēng sù tán mìng fēng wèi zhōng shùn wáng
十八年冬，陕巴卒，其子拜牙即自称速檀，命封为忠顺王。
zhèng dé sān nián xiě yì hǔ xian rù gòng bù yǔ tōng shì xié xíng zì xié biān chén wén dié tóu jìn
正德三年，写亦虎仙入贡，不与通事偕行，自携边臣文牒投进。
dà tōng shì wáng yǒng nù shū qǐng jiū zhì xiě qiú yì zòu yǒng xū qiú
大通事王永怒，疏请究治，写酋亦奏永需求。
yǒng gòng fèng bào fáng shì chǒng zì héng
永供奉豹房，恃宠恣横。
zhào wù jiū zhì liǎng jiè yù zhī
诏勿究治，两戒谕之。
xiě qiú zì shì yì qīng cháo tíng qián huái yì zhì
写酋自是益轻朝廷，潜怀异志。
chū bài yá jí sì zhí mǎn sù r yǔ tōng hé qiě qiǎn shǐ qiú zhēn tiē mù ér biān chén yán yǔ zhī biàn
初，拜牙即嗣职，满速儿与通和，且遣使求真帖木儿，边臣言与之便。
shū chén wèi tǔ lǔ fān rěn è jiǔ jīn jiàn wǒ fú zhí hā mì shēng shì jiàn zhāng nǎi bēi cí qiú gòng yǐ huán dì wèi míng
枢臣谓土鲁番稔恶久，今见我扶植哈密，声势渐张，乃卑词求贡，以还弟为名。
wǒ liú qí dì zhèng hé gǔ rén zhì qí qīn ài zhī yì bù kě jù qiǎn
我留其弟，正合古人质其亲爱之意，不可遽遣。
dì cóng zhī
帝从之。
liù nián shǐ mìng xiě yì hǔ xian xié dū du mǎn hā là sān sòng zhī xi hái zhì hā mì yǎn kè bèi là yù zhǐ zhī èr rén bù kě
六年始命写亦虎仙偕都督满哈剌三送之西还，至哈密，奄克孛剌欲止之，二人不可。
hù zhì tǔ lǔ fān suì yǐ guó qíng shū mǎn sù r qiě yòu bài yá jí pàn
护至土鲁番，遂以国情输满速儿，且诱拜牙即叛。
bài yá jí sù hūn yú xìng yòu yín bào xīn chù shǔ bù hài yǐ ér mǎn sù r yòu gān yán yòu zhī jí yù xié yǎn kè bèi là tóng wǎng bù cóng bēn sù zhōu
拜牙即素昏愚，性又淫暴，心怵属部害已，而满速儿又甘言诱之，即欲偕奄克孛剌同往，不从，奔肃州。
bā nián qiū bài yá jí qì chéng pàn rù tǔ lǔ fān
八年秋，拜牙即弃城叛逃到土鲁番。
mǎn sù r qiǎn huǒ zhě tā zhǐ dīng jù hā mì yòu qiǎn huǒ zhě mǎ hēi mù fù gān sù yán bài yá jí bù néng shǒu guó mǎn sù r qiǎn jiàng dài shǒu qǐ kào cì
满速儿派火者他只丁占据哈密，又派火者马黑木到甘肃上书给边关大臣，说拜牙即没有能力守卫自己的国家，现由满速儿派遣将领代为看守，请朝廷予以犒赏。
jiǔ nián sì yuè shì wén mìng dōu yù shǐ péng zé wǎng jīng lüè
九年四月，事闻，命都御史彭泽往经略。
zé wèi zhì zéi qiǎn bīng fēn lüè kǔ yù shā zhōu shēng yán yǔ wǒ jīn bì wàn jí guī chéng yìn
泽未至，贼遣兵分掠苦峪、沙州，声言予我金币万，即归城印。
zé dǐ gān zhōu wèi fān rén shì lì kě yīn ér kuǎn yě
泽抵甘州，谓番人嗜利，可因而款也。
qiǎn tōng shì mǎ jì yù lìng hái qīn dì jí wáng dāng yǔ zhòng shǎng
遣通事马骥谕令还侵地及王，当予重赏。
mǎn sù r wěi xǔ zhī zé jí bì bì bó èr qiān jí bái jīn jiǔ qì yī jù
满速儿伪许之，泽即畀币帛二千及白金酒器一具。
shí yī nián wǔ yuè bài shū yán chén qiǎn tōng shì wǎng xuān guó wēi yào yǐ zhòng shǎng qí qiú huǐ guò xiào shùn jí yǐ jīn yìn jí hā mì chéng fù zhī
十一年五月，拜疏言：“臣遣通事往宣国威，要以重赏，其酋悔过效顺，即以金印及哈密城付之。
mǎn hā là sān xiě yì hǔ xian èr rén zhào hái tā zhǐ dīng bìng hái suǒ duó chì jīn wèi yìn
满哈剌三、写亦虎仙二人召还他只丁，并还所夺赤斤卫印。
wéi zhōng shùn wáng zài tā suǒ wèi hái
惟忠顺王在他所，未还。
qǐng lù xiào láo rén yì gōng cì chén hái gǔ guī tián lǐ
请录效劳人役功，赐臣骸骨归田里。
dì jí lìng hái cháo
”帝即令还朝。
zhōng shùn wáng qì bù fǎn tā zhǐ dīng yì bù kěn tuì fù yào zhòng shǎng shǐ yǐ chéng lái guī
忠顺王迄不返，他只丁亦不肯退，复要重赏，始以城来归。
míng nián wǔ yuè gān sù xún fǔ li kūn shàng yán de mǎn sù r dié wèi bài yá jí bù kě fù wèi jí hái gù tǔ yǐ shī rén xīn qǐ bié lì ān dìng wáng qiān bēn hòu yì
明年五月，甘肃巡抚李昆上言：“得满速儿牒，谓拜牙即不可复位，即还故土，已失人心，乞别立安定王千奔后裔。
cǐ yán liáng rán
此言良然。
rú bì yù qí fù guó qǐ chì mǎn sù r xiōng dì sòng hái réng hòu cì zēng bó jì qí xiào shùn
如必欲其复国，乞敕满速儿兄弟送还，仍厚赐缯帛，冀其效顺。
tíng yì jīng lüè xī chuí yǐ yú sān zài ér zhōng shùn qì wú hái qī yí xīng shī jué gòng bù kě suì qí yāo qiú sǔn wǒ wēi zhòng
”廷议：“经略西陲已逾三载，而忠顺迄无还期，宜兴师绝贡，不可遂其要求，损我威重。
dàn chéng yìn guī guó tǐ jù zài yi chì zé mǎn sù r bēi fù guó ēn qiú qǔ wú yàn
但城印归，国体具在，宜敕责满速儿背负国恩，求取无厌。
réng liàng cì qí xiōng dì lìng qí sù guī zhōng shùn
仍量赐其兄弟，令其速归忠顺。
bù cóng zé bì guān jué gòng yán bīng wèi bèi
不从，则闭关绝贡，严兵为备。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
chū xiě yì hǔ xian yǔ mǎn sù r shēn xiāng jié gù shǒu chàng nì móu
初，写亦虎仙与满速儿深相结，故首倡逆谋。
yǐ ér yǒu xì mǎn sù r yù shā zhī dà jù qiú tā zhǐ dīng wèi jiě xǔ lù bì qiān wǔ bǎi pǐ qī zhì sù zhōu bì zhī qiě dàn zhī rù kòu yuē sù zhōu kě de yě
已而有隙，满速儿欲杀之，大惧，求他只丁为解，许赂币千五百匹，期至肃州畀之，且啖之入寇，曰肃州可得也。
mǎn sù r xǐ lìng yǔ qí xù mǎ hēi mù jù rù gòng yǐ chān xū shí qiě zhēng qí lù
满速儿喜，令与其婿马黑木俱入贡，以觇虚实，且征其赂。
biān chén yǐ tóng lái huǒ zhě sā zhě r nǎi huǒ zhě tā zhǐ dīng dì jù wèi biàn bìng qí dǎng hǔ dōu xiě yì jī zhī gān zhōu ér dū xiě yì hǔ xian chū guān jù bù kěn qù
边臣以同来火者撒者儿，乃火者他只丁弟，惧为变，并其党虎都写亦羁之甘州，而督写亦虎仙出关，惧不肯去。
tā zhǐ dīng wén qí dì bèi jū nù fù yòu duó hā mì chéng qǐng mǎn sù r yí jū zhī fēn bīng xié jù shā zhōu yōng zhòng rù kòu zhì tù r bà yóu jī ruì níng yǔ cān jiāng jiǎng cún lǐ dōu zhǐ huī huáng róng wáng cóng gè lǜ bīng wǎng yù
他只丁闻其弟被拘，怒，复又夺哈密城，请满速儿移居之，分兵胁据沙州，拥众入寇，至兔儿坝，游击芮宁与参将蒋存礼，都指挥黄荣、王琮各率兵往御。
níng xiān dǐ suō zi bà yù zéi
宁先抵娑子坝，遇贼。
zéi xī zhòng wéi níng ér fēn bīng zhui zhū jiāng níng suǒ bù qī bǎi rén jiē zhàn méi
贼悉众围宁，而分兵缀诸将，宁所部七百人皆战没。
zéi báo sù zhōu chéng suǒ suǒ xǔ bì
贼薄肃州城，索所许币。
fù shǐ chén jiǔ chóu gù shǒu qiě xiān jué qí nèi yīng zéi zhī shì xiè lǜ yuán bīng zhì dà lüè ér qù
副使陈九畴固守，且先绝其内应，贼知事泄，虑援兵至，大掠而去。
shí èr nián zhēng yuè yǔ shū wén tíng yì fù mìng péng zé zǒng zhì jūn wù xié zhōng guān zhāng yǒng dū du xì yǒng lǜ shī xī zhēng
十二年正月，羽书闻，廷议复命彭泽总制军务，偕中官张永、都督郤永率师西征。
zéi hái zhì guā zhōu fù zǒng bīng zhèng lián hé yǎn kè bèi là bīng jī bài zhī zhǎn qī shí jiǔ jí
贼还至瓜州，副总兵郑廉合奄克孛剌兵击败之，斩七十九级。
zéi nǎi dùn qù yòu yǔ wǎ là xiāng gōng lì bù dí yí shū qiú kuǎn zé děng nǎi ba xíng
贼乃遁去，又与瓦剌相攻，力不敌，移书求款，泽等乃罢行。
xiān shì xiě yì hǔ xian yǔ zi mǐ ér mǎ hēi mù xù huǒ zhě mǎ hēi mù jí qí dǎng shī bài yān dá jù yǐ nèi yīng xì yù shī bài yān dá bèi chuí sǐ
先是，写亦虎仙与子米儿马黑木、婿火者马黑木及其党失拜烟答俱以内应系狱，失拜烟答被捶死。
jí shì píng xiè xiě yì hǔ xian fù jīng xià xíng bù yù qí zi réng xì gān zhōu
及事平，械写亦虎仙赴京，下刑部狱，其子仍系甘州。
shī bài yān dá zi mǐ ér mǎ hēi má zhě xiě yì hǔ xian zhí xù tā yǐ rù gòng zài jīng tàn zhī wáng qióng yù qīng péng zé tū rù cháng ān mén sòng fù yuān xià jǐn yī yù
失拜烟答子米儿马黑麻者，写亦虎仙侄婿他，以入贡在京，探知王琼欲倾彭泽，突入长安门讼父冤，下锦衣狱。
huì bīng bù fǎ sī qǐng xíng gān sù xùn bào qióng yù yīn cǐ xìng dà yù zòu qiǎn kē dào èr rén wǎng kān
会兵部、法司请行甘肃讯报，琼欲因此兴大狱，奏遣科道二人往勘。
míng nián kān zhì yú zé wú suǒ zuò
明年，勘至，于泽无所坐。
qióng nù hé zé qī wǎng rǔ guó chì wèi mín
琼怒，劾泽欺罔辱国，斥为民。
zuò kūn jiǔ chóu jī biàn dǎi xià lì bìng huò zhòng qiǎn
坐昆、九畴激变，逮下吏，并获重谴。
míng nián xiě yì hǔ xian yì jiǎn sǐ suì yín yuán qián níng yǔ qí xù de shì dì zuǒ yòu
明年，写亦虎仙亦减死，遂夤缘钱宁，与其婿得侍帝左右。
dì yuè zhī cì guó xìng shòu jǐn yī zhǐ huī hù jià nán zhēng
帝悦之，赐国姓，授锦衣指挥，扈驾南征。
mǎn sù r fàn biān hòu lǚ qiú tōng gòng bù dé
满速儿犯边后，屡求通贡，不得。
shí wǔ nián guī xiān suǒ lüè jiāng zú jí zhōng shùn wáng jiā shǔ fù qiú gòng
十五年归先所掠将卒及忠顺王家属，复求贡。
tíng yì xǔ zhī ér wáng qì bù hái
廷议许之，而王迄不还。
xún àn yù shǐ pān fǎng lì yán gòng bù dàng xǔ bù tīng
巡按御史潘仿力言贡不当许，不听。
míng nián shì zōng sì wèi yáng tíng hé yǐ xiě yì hǔ xian rěn zhōng guó qíng shí guī bì wèi biān huàn yú yí zhào zhōng shù qí zuì bìng qí zǐ xù fú zhū ér yòng chén jiǔ chóu wèi gān sù xún fǔ
明年，世宗嗣位，杨廷和以写亦虎仙稔中国情实，归必为边患，于遗诏中数其罪，并其子婿伏诛，而用陈九畴为甘肃巡抚。
shí mǎn sù r bǐ suì lái gòng cháo tíng dài zhī ruò gù yì bù fù wèn zhōng shùn wáng shì
时满速儿比岁来贡，朝廷待之若故，亦不复问忠顺王事。
jiā jìng sān nián qiū yōng èr wàn qí wéi sù zhōu fēn bīng fàn gān zhōu
嘉靖三年秋，拥二万骑围肃州，分兵犯甘州。
jiǔ chóu jí zǒng bīng guān jiāng shì děng lì zhàn bài zhī zhǎn tā zhǐ dīng zéi nǎi què qù
九畴及总兵官姜奭等力战败之，斩他只丁，贼乃却去。
shì wén mìng bīng bù shàng shū jīn xiàn mín xi tǎo dǐ lán zhōu zéi yǐ jiǔ tuì nǎi yǐn hái
事闻，命兵部尚书金献民西讨，抵兰州，贼已久退，乃引还。
jiǔ chóu yīn lì yán zéi bù kě fǔ qǐ bì guān jué gòng zhuān gù biān fáng kě zhī
九畴因力言贼不可抚，乞闭关绝贡，专固边防，可之。
míng nián qiū zéi fù fàn sù zhōu fēn bīng wéi cān jiāng yún mào ér yǐ dà zhòng dǐ nán shān
第二年秋天，贼人又侵犯肃州，分兵将参将云冒包围起来，以大队兵力进抵南山。
jiǔ chóu shí yǐ jiě zhí tā jiāng yuán bīng zhì zéi shǐ dùn
九畴时已解职，他将援兵至，贼始遁。
dàng shì shí fān lǚ fàn biān chéng dāng jú zhě wú néng zhèn guó wēi wèi biān jiāng fù chóu xuě chǐ ér yī èr xīn jìn yòng shì zhě fǎn jiè yǐ xiū yuàn
当是时，番屡犯边城，当局者无能振国威，为边疆复仇雪耻，而一二新进用事者反借以修怨。
yóu shì fēng jiāng zhī yù qǐ
由是，封疆之狱起。
bǎi hù wáng bāng qí zhě sù hàn yáng tíng hé péng zé liù nián chūn shàng yán jīn hā mì shī guó fān zéi nèi qīn yóu zé lù fān qiú hé tíng hé lùn shā xiě yì hǔ xian suǒ zhì
百户王邦奇者，素憾杨廷和、彭泽，六年春，上言：“今哈密失国，番贼内侵，由泽赂番求和，廷和论杀写亦虎仙所致。
zhū cǐ liǎng rén zhù hā mì kě fù biān jìng wú yú
诛此两人，庶哈密可复，边境无虞。
guì è zhāng cōng bèi yù jiè cǐ xìng dà yù chì tíng hé zé wèi mín jǐn zhì qí zǐ dì qīn dǎng yú lǐ yǒu zì shā zhě
”桂萼、张璁辈欲借此兴大狱，斥廷和、泽为民，尽置其子弟亲党于理，有自杀者。
fù qiǎn jǐ shì jǐn yī guān wǎng àn
复遣给事、锦衣官往按。
fān qiú yá lán yán fēi gǎn huò zuì tiān cháo suǒ yǐ fàn biān yóu yuān shā xiě yì hǔ xian shī bài yān dá èr rén gù
番酋牙兰言非敢获罪天朝，所以犯边，由冤杀写亦虎仙、失拜烟答二人故。
jīn yuàn xiàn hái chéng yìn shú qián zuì
今愿献还城印赎前罪。
shì xià bīng bù shàng shū wáng shí zhōng děng yán fān qiú qǐ gòng shù sì xiān yǐ xià zǒng zhì shàng shū wáng xiàn yīn qí gòng shǐ juān zé
事下兵部，尚书王时中等言：“番酋乞贡数四，先已下总制尚书王宪，因其贡使镌责。
suǒ qǐng dāng bù wàng dì qí cí chū yá lán fēi zhēn qiú gòng zhī wén huò zhà yǐ kuǎn wǒ
所请当不妄，第其词出牙兰，非真求贡之文，或诈以款我。
ruò guǒ huǐ zuì bì xiān guī chéng yìn jí suǒ lüè rén chù xiè sòng shǒu è qǐ shǒu guān mén fāng kě tīng xǔ
若果悔罪，必先归城印及所掠人畜，械送首恶，稽首关门，方可听许。
dì nà zhī
”帝纳之。
è yǐ qián yù wèi jìng bì yù zhòng xìng dà yù qǐng liú zhì yá lán qiǎn yì zhě yù qí zhǔ hái qīn dì
萼以前狱未竟，必欲重兴大狱，请留质牙兰，遣译者谕其主还侵地。
ér yǔ lǐ bīng èr bù shàng shū fāng xiàn fu wáng shí zhōng děng xié yì wèi tiāo jī zhī cí yán fān rén shàng shū zhě sì bèi jiē wěi jiù qián lì suī cí duō dǐ shì yì shì fā yǒu yīn
而与礼、兵二部尚书方献夫、王时中等协议，为挑激之词，言番人上书者四辈，皆委咎前吏，虽词多诋饰，亦事发有因。
yi qiǎn guān yán hé jī biàn xū shí yòng fú qí xīn qí tā jù rú qián yì
宜遣官严核激变虚实，用服其心，其他具如前议。
jiǔ chóu bào jié shí yán mǎn sù r yá lán yǐ bì pào shí xià èr rén shí wèi sǐ
九畴报捷时，言满速儿、牙兰已毙炮石下，二人实未死。
dì gù yí zhī
帝固疑之。
lǎn è děng yì yì yí biān chén qī wǎng shǒu zhào shù bǎi yán qiè zé jiǔ chóu yù zhì zhī sǐ ér jiè shǒu fǔ yáng yī qīng wù dǎng bì suì qiǎn guān dǎi jiǔ chóu
览萼等议，益疑边臣欺罔，手诏数百言，切责九畴，欲置之死，而戒首辅杨一清勿党庇，遂遣官逮九畴。
shàng shū jīn xiàn mín shì láng li kūn yǐ xià zuò lèi zhě sì shí yú rén
尚书金献民、侍郎李昆以下，坐累者四十余人。
qī nián zhēng yuè jiǔ chóu dǎi zhì xià yù
七年正月，九畴逮至下狱。
è děng bì yù shā zhī bìng zhū lián tíng hé zé
萼等必欲杀之，并株连廷和、泽。
xíng bù shàng shū hú shì níng lì jiù dì shāo wù miǎn sǐ shù biān zé xiàn mín děng jiē luò zhí
刑部尚书胡世宁力救，帝稍悟，免死戍边，泽、献民等皆落职。
fān qiú qì yì jiāo ér è yòu jiàn wáng qióng dū sān biān jǐn shì hái jiǔ chóu suǒ xì fān shǐ xǔ zhī tōng gòng
番酋气益骄，而萼又荐王琼督三边，尽释还九畴所系番使，许之通贡。
fān qiú qì bù huǐ zuì wǔ wán rú gù
番酋迄不悔罪，侮玩如故。
shí yǐ yá lán huò zuì qí zhǔ lǜ bù zhàng lái guī biān chén shòu zhī
时以牙兰获罪其主，率部帐来归，边臣受之。
mǎn sù r nù qí bù xià hǔ lì nà zán r yǐn wǎ là èr qiān yú qí fàn sù zhōu zhì lǎo guàn bǎo zhí sā mǎ r hǎn gòng shǐ zài bǎo zhōng zéi hū yǔ yǔ yóu jī péng jùn jí yǐn bīng jī zhī
满速儿怒，其部下虎力纳咱儿引瓦剌二千余骑犯肃州，至老鹳堡，值撒马儿罕贡使在堡中，贼呼与语，游击彭浚急引兵击之。
zéi yán yù wèn xìn tōng hé jùn bù tīng jìn zhàn pò zhī
贼言欲问信通和，浚不听，进战，破之。
zéi dùn zǒu chì jīn shǐ rén chí fān wén qiú gòng wěi zuì wǎ là cí duō bèi màn
贼遁走赤斤，使人持番文求贡，委罪瓦剌，词多悖谩。
qióng xī shí guì zhǐ bì yù yì fǔ yīn yán fān rén qiě huǐ yi yuán qíng shè zuì yǐ bà bīng xī mín bìng shàng jùn jí fù shǐ zhào zài gōng zhuàng
琼希时贵指，必欲议抚，因言番人且悔，宜原情赦罪，以罢兵息民，并上浚及副使赵载功状。
zhāng xià bīng bù
章下兵部。
chū hú shì níng zhī jiù chén jiǔ chóu yě yù qì hā mì bù shǒu yán bài yá jí jiǔ guī tǔ lǔ fān jí hái gù tǔ yì qí chén shǔ qí tā zú yì wú kě jì zhě
初，胡世宁之救陈九畴也，欲弃哈密不守，言：“拜牙即久归土鲁番，即还故土，亦其臣属，其他族裔无可继者。
huí huí yī zhǒng zǎo yǐ guī zhī
回回一种，早已归之。
hā là huī wèi wù r èr zú táo fù sù zhōu yǐ jiǔ bù kě qū zhī chū guān
哈剌灰、畏兀儿二族逃附肃州已久，不可驱之出关。
rán zé hā mì jiāng ān xīng fù zāi
然则哈密将安兴复哉？
zòng de zhōng shùn dí pài bì zhī jīn yìn zhù zhī bīng shí shuí yǔ wèi shǒu
纵得忠顺嫡派，畀之金印，助之兵食，谁与为守？
bù guò yī èr nián fù wèi suǒ duó yì bǐ fù qiáng rǔ wǒ huáng mìng tú shǐ zài de chéng yìn wèi hòu rì yāo xié zhī de
不过一二年，复为所夺，益彼富强，辱我皇命，徒使再得城印，为后日要挟之地。
qǐ shèng míng shú chóu rú xiān cháo hé níng jiāo zhǐ gù shì zhì hā mì wù jiān
乞圣明熟筹，如先朝和宁交址故事，置哈密勿间。
rú qí bù qīn rǎo zé xǔ zhī tōng gòng
如其不侵扰，则许之通贡。
fǒu zé bì guān jué zhī zhù bù yǐ wài fān pí zhōng guó
否则，闭关绝之，庶不以外番疲中国。
zhān shì huò tāo lì bó qí fēi
”詹事霍韬力驳其非。
zhì shì shì níng gǎi zhǎng bīng bù shàng yán fān qiú biàn zhà duō duān yù qǔ wǒ sù zhōu zé jiàn zhì jiān huí yú nèi dì
至是，世宁改掌兵部，上言：“番酋变诈多端，欲取我肃州，则渐置奸回于内地。
shì jué zé duō zòng fǎn jiàn qīng wǒ fǔ chén
事觉，则多纵反间，倾我辅臣。
nǎi zhě xǔ zhī cháo gòng shǐ fāng rù guān ér zéi bīng yǐ zhì hé xī jǐ wēi
乃者许之朝贡，使方入关，而贼兵已至，河西几危。
cǐ bì guān yǔ tōng gòng lì hài jiào rán
此闭关与通贡，利害较然。
jīn qióng děng jì yán zéi báo wǒ chéng bǎo fù wǒ shì zú shēng yán dà jǔ yǐ kǒng hè tiān cháo ér yòu yán zéi fāng jù huǐ yi réng xǔ tōng gòng hé zì xiāng dǐ wǔ
今琼等既言贼薄我城堡，缚我士卒，声言大举，以恐吓天朝，而又言贼方惧悔，宜仍许通贡，何自相抵牾。
huò tāo yòu yǐ zéi wú yìn xìn fān wén wèi yí chén wèi jí yǒu yìn xìn yì ān zú jù
霍韬又以贼无印信番文为疑，臣谓即有印信，亦安足据。
dì wú duò qí shù zhōng yǐ jiān wǒ zhōng chén chí wǒ biān bèi sī kě yǐ
第毋堕其术中，以间我忠臣，弛我边备，斯可矣。
yá lán běn wǒ shǔ fān wèi bǐ lüè qù jīn shù shēn lái guī shì shǔ fǎn zhèng yi jí fǔ ér yòng zhī
牙兰本我属番，为彼掠去，今束身来归，事属反正，宜即抚而用之。
zhāo bǐ xié èr yì wǒ fān lí
招彼携贰，益我藩篱。
zhì yú xīng fù hā mì chén děng qiè yǐ wéi fēi zhōng guó suǒ jí yě
至于兴复哈密，臣等窃以为非中国所急也。
fu hā mì sān lì sān jué jīn qí wáng yǐ wèi zéi yòng mín jǐn liú wáng
夫哈密三立三绝，今其王已为贼用，民尽流亡。
jiè shǐ gēng lì tā zhǒng bǐ qiáng zé rù kòu ruò zé cóng zéi nán bǎo wèi bù qīn bù pàn zhī chén
借使更立他种，彼强则入寇，弱则从贼，难保为不侵不叛之臣。
gù chén yǐ wéi lì zhī wú yì shì lìng fān qiú xié wèi jiān lì ěr
故臣以为立之无益，适令番酋挟为奸利耳。
qǐ cì qióng xǐ shū lìng huì tóng gān sù shǒu chén qiǎn fān shǐ guī yù mǎn sù r jí yǐ rù kòu zhuàng
乞赐琼玺书，令会同甘肃守臣，遣番使归谕满速儿，诘以入寇状。
tǎng wěi wèi bù zhī zé lìng xiè sòng hǔ lì nà zán r
倘委为不知，则令械送虎力纳咱儿。
huò shì chū wǎ là zé fù qí rén yǐ zì shú
或事出瓦剌，则缚其人以自赎。
fǒu zé jī qí shǐ chén fā bīng wǎng tǎo shù wēi xìn bìng xíng zéi zhī liǎn jí
否则羁其使臣，发兵往讨，庶威信并行，贼知敛戢。
gèng chì qióng wèi guó zhōng móu lì qiú shàn hòu zhī cè yǐ tōng fān nà gòng wèi quán yí zú shí gù yǔ wéi jiǔ jì fēng jiāng xìng shèn
更敕琼为国忠谋，力求善后之策，以通番纳贡为权宜，足食固圉为久计，封疆幸甚。
shū rù dì shēn rán zhī mìng qióng shú jì xiáng chǔ wú qīng xìn fān yán
”疏入，帝深然之，命琼熟计详处，毋轻信番言。
zhì míng nián gān sù xún fǔ táng zé yì yǐ hā mì wèi yì xīng fù qǐng zhuān tú zì zhì zhī cè
至明年，甘肃巡抚唐泽亦以哈密未易兴复，请专图自治之策。
qióng shàn zhī jù yǐ shàng wén dì bào kě
琼善之，据以上闻，帝报可。
zì shì zhì hā mì bù wèn tǔ lǔ fān xǔ zhī tōng gòng xī chuí jiè yǐ xī jiān
自是置哈密不问，土鲁番许之通贡，西陲借以息肩。
ér hā mì hòu wèi shī bài yān dá zi mǐ ér mǎ hēi mù suǒ yǒu fú shǔ tǔ lǔ fān
而哈密后为失拜烟答子米儿马黑木所有，服属土鲁番。
cháo tíng yóu lìng qí bǐ suì yī gòng yì yú zhū fān qì lóng qìng wàn lì cháo yóu rù gòng bù jué rán fēi zhōng shùn wáng miáo yì yǐ
朝廷犹令其比岁一贡，异于诸番，迄隆庆、万历朝犹入贡不绝，然非忠顺王苗裔矣。
liǔ chéng yī míng lǔ chén yòu míng liǔ chén chéng jí hòu hàn liǔ zhōng dì xī yù zhǎng shǐ suǒ zhì
柳城，一名鲁陈，又名柳陈城，即后汉柳中地，西域长史所治。
táng zhì liǔ zhōng xiàn
唐置柳中县。
xi qù huǒ zhōu qī shí lǐ dōng qù hā mì qiān lǐ
西去火州七十里，东去哈密千里。
jīng yī dà chuān dào páng duō hái gǔ xiāng chuán yǒu guǐ mèi xíng lǚ zǎo mù shī lǚ duō mí sǐ
经一大川，道旁多骸骨，相传有鬼魅，行旅早暮失侣多迷死。
chū dà chuān dù liú shā zài huǒ shān xià yǒu chéng yì rán guǎng èr sān lǐ jí liǔ chéng yě
出大川，渡流沙，在火山下，有城屹然广二三里，即柳城也。
sì miàn jiē tián yuán liú bù huán rào shù mù yīn yì
四面皆田园，流不环绕，树木阴翳。
tǔ yí jì mài dòu má yǒu táo lǐ zǎo guā hú lú zhī shǔ
土宜穄麦豆麻，有桃李枣瓜胡芦之属。
ér pú táo zuì duō xiǎo ér gān wú hé míng suǒ zǐ pú táo
而葡萄最多，小而甘，无核，名锁子葡萄。
chù yǒu niú yáng mǎ tuo
畜有牛羊马驼。
jié hòu cháng hé
节候常和。
tǔ rén chún piáo nán zǐ zhuī jié fù rén méng zào bù qí yǔ yīn lèi wèi wù r
土人纯朴，男子椎结，妇人蒙皂布，其语音类畏兀儿。
yǒng lè sì nián liú tiē mù ér shǐ bié shī bā lǐ yīn mìng jī cǎi bì cì liǔ chéng qiú zhǎng
永乐四年，刘帖木儿使别失八里，因命赍彩币赐柳城酋长。
míng nián qí wàn hù wǎ chì là jí qiǎn shǐ lái gòng
明年，其万户瓦赤剌即遣使来贡。
qī nián fu ān zì xī yù hái qí qiú fù qiǎn shǐ suí rù gòng
七年，傅安自西域还，其酋复遣使随入贡。
dì jí mìng ān jī qǐ bó bào zhī
帝即命安赍绮帛报之。
shí yī nián xià qiǎn shǐ suí bái ā r xīn tái rù gòng
十一年夏，遣使随白阿儿忻台入贡。
dōng wàn hù guān yīn nú zài qiǎn shǐ suí ān rù gòng
冬，万户观音奴再遣使随安入贡。
èr shí nián yǔ hā mì gòng gòng yáng èr qiān
二十年与哈密共贡羊二千。
xuān dé wǔ nián tóu mù ā hēi bǎ shī lái gòng
宣德五年，头目阿黑把失来贡。
zhèng tǒng wǔ nián shí sān nián bìng rù gòng
正统五年、十三年并入贡。
zì hòu bù fù zhì
自后不复至。
liǔ chéng mì ěr huǒ zhōu tǔ lǔ fān fán tiān cháo qiǎn shǐ jí qí qiú zhǎng rù gòng duō yǔ zhī xié
柳城密尔火州、土鲁番，凡天朝遣使及其酋长入贡，多与之偕。
hòu tǔ lǔ fān qiáng èr guó bìng wèi suǒ miè
后土鲁番强，二国并为所灭。
huǒ zhōu yòu míng hā là zài liǔ chéng xi qī shí lǐ tǔ lǔ fān dōng sān shí lǐ jí hàn chē shī qián wáng de
火州，又名哈剌，在柳城西七十里，土鲁番东三十里，即汉车师前王地。
duò shí wéi gāo chāng guó
隋时为高昌国。
táng tài zōng miè gāo chāng yǐ qí de wèi xī zhōu
唐太宗灭高昌，以其地为西州。
sòng shí huí hú jū zhī cháng rù gòng
宋时回鹘居之，尝入贡。
yuán míng huǒ zhōu yǔ ān dìng qū xiān zhū wèi tǒng hào wèi wù r zhì dá lǔ huā chì jiān zhì zhī
元名火州，与安定、曲先诸卫统号畏兀儿，置达鲁花赤监治之。
yǒng lè sì nián wǔ yuè mìng hóng lú chéng liú tiē mù ér hù bié shī bā lǐ shǐ zhě guī yīn jī cǎi bì cì qí wáng zǐ hā sàn
永乐四年五月命鸿胪丞刘帖木儿护别失八里使者归，因赍彩币赐其王子哈散。
míng nián qiǎn shǐ gòng yù pú fāng wù
明年遣使贡玉璞方物。
shǐ chén yán huí huí xíng gǔ jīng shī zhě gān liáng jūn shì duō sī sòng chū jìng xiè lòu biān wù
使臣言，回回行贾京师者，甘、凉军士多私送出境，泄漏边务。
dì mìng yù shǐ wǎng àn qiě chì zǒng bīng guān sòng shèng yán shù zhī
帝命御史往按，且敕总兵官宋晟严束之。
qī nián qiǎn shǐ xié hā liè sā mǎ r hǎn lái gòng
七年遣使偕哈烈、撒马儿罕来贡。
shí yī nián xià dōu zhǐ huī bái ā r xīn tái qiǎn shǐ xié ǎn de gàn shī là sī děng jiǔ guó lái gòng
十一年夏，都指挥白阿儿忻台遣使偕俺的干、失剌思等九国来贡。
qiū mìng chén chéng li xiān děng yǐ xǐ shū wén qǐ shā luó bù bó wǎng láo
秋，命陈诚、李暹等以玺书、文绮、纱罗、布帛往劳。
shí sān nián dōng qiǎn shǐ suí chéng lái gòng
十三年冬，遣使随诚来贡。
zì shì jiǔ bù zhì
自是久不至。
zhèng tǒng shí sān nián fù gòng hòu suì jué
正统十三年复贡，后遂绝。
qí de duō shān qīng hóng ruò huǒ gù míng huǒ zhōu
其地多山，青红若火，故名火州。
qì hòu rè
气候热。
wǔ gǔ xù chǎn yǔ liǔ chéng tóng
五谷、畜产与柳城同。
chéng fāng shí yú lǐ sēng sì duō yú mín jū
城方十余里，僧寺多于民居。
dōng yǒu huāng chéng jí gāo chāng guó dū hàn wù jǐ xiào wèi suǒ zhì
东有荒城，即高昌国都，汉戊己校尉所治。
xī běi lián bié shī bā lǐ
西北连别失八里。
guó xiǎo bù néng zì lì hòu wèi tǔ lǔ fān suǒ bìng
国小，不能自立，后为土鲁番所并。
tǔ lǔ fān zài huǒ zhōu xi bǎi lǐ qù hā mì qiān yú lǐ jiā yù guān èr qiān liù bǎi lǐ
土鲁番，在火州西百里，去哈密千余里，嘉峪关二千六百里。
hàn chē shī qián wáng de
汉车师前王地。
duò gāo chāng guó
隋高昌国。
táng miè gāo chāng zhì xī zhōu jí jiāo hé xiàn cǐ zé jiāo hé xiàn ān lè chéng yě
唐灭高昌，置西州及交河县，此则交河县安乐城也。
sòng fù míng gāo chāng wèi huí hú suǒ jù cháng rù gòng
宋复名高昌，为回鹘所据，尝入贡。
yuán shè wàn hù fǔ
元设万户府。
yǒng lè sì nián qiǎn guān shǐ bié shī bā lǐ dào qí de yǐ cǎi bì cì zhī
永乐四年遣官使别失八里，道其地，以彩币赐之。
qí wàn hù sài yīn tiē mù ér qiǎn shǐ gòng yù pú míng nián dá jīng shī
其万户赛因帖木儿遣使贡玉璞，明年达京师。
liù nián qí guó fān sēng qīng lái lǜ tú fǎ quán děng cháo gòng
六年，其国番僧清来率徒法泉等朝贡。
tiān zǐ yù lìng huà dǎo fān sú jí shòu wèi guàn dǐng cí huì yuán zhì pǔ tōng guó shī tú qī rén bìng wèi tǔ lǔ fān sēng gāng sī guān cì lài shén hòu
天子欲令化导番俗，即授为灌顶慈慧圆智普通国师，徒七人并为土鲁番僧纲司官，赐赉甚厚。
yóu shì qí tú lái zhě bù jué gòng míng mǎ hǎi qīng jí tā wù
由是其徒来者不绝，贡名马、海青及他物。
tiān zǐ yì shù qiǎn guān jiǎng láo zhī
天子亦数遣官奖劳之。
èr shí nián qí qiú yǐn jí r chá yǔ hā mì gòng gòng mǎ qiān sān bǎi pǐ cì lài yǒu jiā
二十年，其酋尹吉儿察与哈密共贡马千三百匹，赐赉有加。
yǐ ér yǐn jí r chá wéi bié shī bā lǐ qiú wāi sī suǒ zhú zǒu guī jīng shī
已而尹吉儿察为别失八里酋歪思所逐，走归京师。
tiān zǐ mǐn zhī mìng wèi dū du qiān shì qiǎn hái gù tǔ
天子悯之，命为都督佥事，遣还故土。
yǐn jí r chá dé zhōng guó hóng xī yuán nián gōng lǜ bù luò lái cháo
尹吉儿察德中国，洪熙元年躬率部落来朝。
xuān dé yuán nián yì rú zhī
宣德元年亦如之。
tiān zǐ dài zhī shén hòu hái guó bìng zú
天子待之甚厚，还国病卒。
sān nián qí zǐ mǎn gē tiē mù ér lái cháo
三年，其子满哥帖木儿来朝。
zhèng tǒng liù nián cháo yì tǔ lǔ fān jiǔ shī gòng yīn mǐ xī r shǐ chén hái lìng jī chāo bì cì qí qiú ba là má r
正统六年，朝议土鲁番久失贡，因米昔儿使臣还，令赍钞币赐其酋巴剌麻儿。
míng nián qiǎn shǐ rù gòng
明年遣使入贡。
chū qí de jiè yú tián bié shī bā lǐ zhū dà guó jiān shì shèn wēi ruò
初，其地介于阗、别失八里诸大国间，势甚微弱。
hòu qīn lüè huǒ zhōu liǔ chéng jiē wèi suǒ bìng guó rì qiáng qí qiú yě mì lì huǒ zhě suì tiě chēng wáng
后侵掠火州、柳城，皆为所并，国日强，其酋也密力火者遂僣称王。
yǐ jǐng tài sān nián xié qí qī jí bù xià tóu mù gè qiǎn shǐ rù gòng
以景泰三年，偕其妻及部下头目各遣使入贡。
tiān shùn sān nián fù gòng qí shǐ chén jìn zhì zhě èr shí yǒu sì rén
天顺三年复贡，其使臣进秩者二十有四人。
xiān hòu mìng zhǐ huī bái quán dōu zhǐ huī sāng bīn děng shǐ qí guó
先后命指挥白全、都指挥桑斌等使其国。
chéng huà yuán nián lǐ guān yáo kuí děng dìng yì tǔ lǔ fān sān nián huò wǔ nián yī gòng gòng bù dé guò shí rén
成化元年，礼官姚夔等定议，土鲁番三年或五年一贡，贡不得过十人。
wǔ nián qiǎn shǐ lái gòng qí qiú ā lì zì chēng sù tán zòu qiú hǎi qīng ān mǎ mǎng fú cǎi bì qì yòng
五年遣使来贡，其酋阿力自称速檀，奏求海青、鞍马、蟒服、彩币、器用。
lǐ guān yán wù duō wéi jìn bù kě jǐn cóng mìng cì cǎi bì bù bó
礼官言物多违禁，不可尽从，命赐彩币、布帛。
míng nián fù gòng zòu qiú hū bō sī zhēng gǔ luō gé zhàn dèng gāo lí bù zhū wù
明年复贡，奏求忽拨思筝、鼓罗、〈革占〉镫、高丽布诸物。
tíng yì bù xǔ
廷议不许。
shí tǔ lǔ fān yù qiáng ér hā mì yǐ wú zhǔ xuē ruò ā lì yù bìng zhī
时土鲁番愈强，而哈密以无主削弱，阿力欲并之。
jiǔ nián chūn xí pò qí chéng zhí wáng mǔ duó jīn yìn fēn bīng shǒu zhī ér qù
九年春，袭破其城，执王母，夺金印，分兵守之而去。
cháo tíng mìng li wén děng jīng lüè wú gōng ér hái
朝廷命李文等经略，无功而还。
ā lì xiū gòng rú gù yī suì zhōng shǐ lái zhě sān cháo tíng réng shàn dài zhī wèi cháng yī yǔ yán jí
阿力修贡如故，一岁中，使来者三，朝廷仍善待之，未尝一语严诘。
gòng shǐ yì ào qiú xùn xiàng
贡使益傲，求驯象。
bīng bù yán xiàng yǐ bèi yí wèi lǐ yǒu jìn xiàn wú qiú suǒ nǎi què qí qǐng
兵部言象以备仪卫，礼有进献，无求索，乃却其请。
shǐ chén fù yán yǐ de hā mì chéng chí jí wǎ là yǎn tán wáng rén mǎ yī wàn yòu shōu bǔ qū xiān bìng yì sī kě tóu mù dào cì huǒ zhǐ qǐ cháo tíng qiǎn shǐ tōng dào wǎng lái hé hǎo
使臣复言已得哈密城池及瓦剌奄檀王人马一万，又收捕曲先并亦思渴头目倒刺火只，乞朝廷遣使通道，往来和好。
dì yuē yǐ xī dào wú zǔ bù xū qiǎn guān
帝曰：“迤西道无阻，不须遣官。
ā lì guǒ chéng xīn xiū gòng cháo tíng bù jì qián qiān réng yǐ lǐ dài
阿力果诚心修贡，朝廷不计前愆，仍以礼待。
shǐ chén fù yán chì jīn zhū wèi sù yǔ yǒu chóu qǐ qiǎn jiàng shì hù xíng qiě wèi ā lì suī de hā mì zhǐ yǐ wù chǎn chōng gòng yuàn zhì shǐ chén jiā shǔ yú biān cì chì guī yù qí wáng xiàn hái chéng yìn
”使臣复言赤斤诸卫素与有仇，乞遣将士护行，且谓阿力虽得哈密，止以物产充贡，愿质使臣家属于边，赐敕归谕其王，献还城印。
dì cóng qí hù xíng zhī qǐng ér cì chì yù ā lì xiàn wáng mǔ jí chéng yìn jí hé hǎo rú chū
帝从其护行之请，而赐敕谕阿力献王母及城印，即和好如初。
shǐ chén hái fù qiǎn tā shǐ zài rù gòng ér bù hái hā mì
使臣还，复遣他使再入贡，而不还哈密。
shí èr nián bā yuè gān zhōu shǒu chén yán fān shǐ wèi wáng mǔ yǐ sǐ chéng yìn jù cún sì cháo tíng wǎng yù jí xiàn hái
十二年八月，甘州守臣言，番使谓王母已死，城印俱存，俟朝廷往谕即献还。
dì yǐ què qí gòng shǐ fù bǐ rù jīng
帝已却其贡使，复俾入京。
shí dà chén zhuān wù gū xī zhì xiá fāng xiǎo chǒu wú gù jì
时大臣专务姑息，致遐方小丑无顾忌。
shí sì nián ā lì sǐ qí zi ā hēi má sì wèi sù tán qiǎn shǐ lái gòng
十四年，阿力死，其子阿黑麻嗣为速檀，遣使来贡。
shí bā nián hā mì dū du hǎn shèn qián shī dǎo hā mì kè zhī
十八年，哈密都督罕慎潜师捣哈密，克之。
zéi jiāng yá lán dùn zǒu
贼将牙兰遁走。
ā hēi má pō jù
阿黑麻颇惧。
cháo yì hǎn shèn yǒu gōng jiāng lì wèi wáng
朝议罕慎有功，将立为王。
ā hēi má wén zhī nù yuē hǎn shèn fēi zhōng shùn zú ān dé lì
阿黑麻闻之，怒曰：“罕慎非忠顺族，安得立！
nǎi wěi yǔ jié hūn
”乃伪与结婚。
hóng zhì yuán nián gōng zhì hā mì chéng xià yòu hǎn shèn méng zhí shā zhī fù jù qí chéng ér qiǎn shǐ rù gòng
弘治元年躬至哈密城下，诱罕慎盟，执杀之，复据其城，而遣使入贡；
chēng yǔ hǎn shèn dì yīn qǐ cì mǎng fú jí jiǔ lóng hún jīn xī lán zhū wù
称与罕慎缔姻，乞赐蟒服及九龙浑金膝襕诸物。
shǐ zhì gān zhōu ér hǎn shèn zhī biàn yǐ wén cháo tíng yì bù zuì dàn lìng hái yù qí zhǔ guī wǒ qīn dì
使至甘州，而罕慎之变已闻，朝廷亦不罪，但令还谕其主，归我侵地。
fān zéi zhī zhōng guó yì yǔ bù fèng mìng fù qiǎn shǐ lái gòng
番贼知中国易与，不奉命，复遣使来贡。
lǐ guān yì báo qí shǎng jū shǐ chén fān zéi shāo jù
礼官议薄其赏，拘使臣，番贼稍惧。
sān nián chūn xié sā mǎ r hǎn gòng shī zi yuàn xiàn hái chéng yìn cháo tíng yì hái qí shǐ chén
三年春，偕撒马儿罕贡狮子，愿献还城印，朝廷亦还其使臣。
lǐ guān qǐng què wù nà dì bù cóng
礼官请却勿纳，帝不从。
jí shǐ hái mìng nèi guān zhāng fèi hù xíng yù nèi gé cǎo chì
及使还，命内官张芾护行，谕内阁草敕。
gé chén liú jí děng yán ā hēi má bēi fù tiān ēn shā wǒ suǒ lì hǎn shèn yi qiǎn dà jiàng zhí dǎo cháo xué miè qí zhǒng lèi shǐ zú xuě zhōng guó zhī fèn
阁臣刘吉等言：“阿黑麻背负天恩，杀我所立罕慎，宜遣大将直捣巢穴，灭其种类，始足雪中国之愤。
huò bù jí tǎo yì dāng rú gǔ dì wáng fēng yù mén guān jué qí gòng shǐ yóu bù shī dà tǐ
或不即讨，亦当如古帝王封玉门关，绝其贡使，犹不失大体。
jīn chǒng qí shǐ chén hòu jiā yōu dài yòu qiǎn zhōng shǐ bàn sòng cǐ hé lǐ zāi
今宠其使臣，厚加优待，又遣中使伴送，此何理哉！
bì xià shì zūn chéng xiàn nǎi wú gù zhào fān rén rù dà nèi kàn xì shī zi dà lài yù pǐn kuā yào ér chū
陛下事遵成宪，乃无故召番人入大内看戏狮子，大赉御品，夸耀而出。
dū xià wén zhī xián wèi hài tàn wèi zǔ zōng yǐ lái cóng wú cǐ shì
都下闻之，咸为骇叹，谓祖宗以来，从无此事。
nài hé qū wàn shèng zhī zūn wèi qí shòu zhī wán bǐ yì yán yì fú zhī rén zá tà qīng yán zhī de
奈何屈万乘之尊，为奇兽之玩，俾异言异服之人，杂遝清严之地。
kuàng shǐ chén mǎn là tǔ r jí hǎn shèn wài jiù wàng zhǔ shì chóu nì tiān wú dào
况使臣满剌土儿即罕慎外舅，忘主事仇，逆天无道。
ér ā hēi má jù jí rén mǎ móu fàn sù zhōu míng suī fèng gòng yì shí pǒ cè
而阿黑麻聚集人马，谋犯肃州，名虽奉贡，意实叵测。
bīng bù yì jī qí shǐ chén zhèng hé shì yi
兵部议羁其使臣，正合事宜。
ruò bù tíng zhāng fèi zhī xíng bǐ shǐ chén hái guó ā hēi má bì wèi zhōng tǔ dì wáng kě tōng qíng xī chǒng dà chén móu guó tiān zǐ bù tīng qí nài wǒ hé
若不停张芾之行，彼使臣还国，阿黑麻必谓中土帝王可通情希宠，大臣谋国，天子不听，其奈我何。
cháng fān zéi zhī zhì sǔn tiān cháo zhī wēi mò shén yú cǐ
长番贼之志，损天朝之威，莫甚于此。
shū rù dì zhǐ fèi xíng ér wèn gé chén xīng shī jué gòng èr shì
”疏入，帝止芾行，而问阁臣兴师、绝贡二事。
jí děng yǐ shí shì wèi néng dàn qǐng báo qí cì lài
吉等以时势未能，但请薄其赐赉。
yīn yán sì shī rì yòng èr yáng shí suì zé qī qiān èr bǎi yáng yǐ shǒu shī rì yì xiào wèi wǔ shí rén yī suì zé yī wàn bā qiān rén yǐ
因言饲狮日用二羊，十岁则七千二百羊矣，守狮日役校尉五十人，一岁则一万八千人矣。
ruò jué qí wèi yǎng tīng qí zì bì chuán zhī qiān zǎi shí wèi měi tán
若绝其𫗪养，听其自毙，传之千载，实为美谈。
dì bù néng yòng
帝不能用。
qiū yòu qiǎn shǐ cóng hǎi dào gòng shī zi cháo mìng què zhī qí shǐ nǎi qián yì jīng shī
秋，又遣使从海道贡狮子，朝命却之，其使乃潜诣京师。
lǐ guān qǐng zhì yán tú yǒu sī zuì réng què qí shǐ cóng zhī
礼官请治沿途有司罪，仍却其使，从之。
dàng shì shí zhōng wài yì ān dà chén mǎ wén shēng gěng yù bèi xián zhī guó tǐ yú gòng shǐ duō suǒ cái sǔn ā hēi má shāo zhī zhōng guó yǒu rén
当是时，中外乂安，大臣马文升、耿裕辈，咸知国体，于贡使多所裁损，阿黑麻稍知中国有人。
sì nián qiū qiǎn shǐ zài gòng shī zi yuàn hái jīn yìn jí suǒ jù shí yī chéng
四年秋，遣使再贡狮子，愿还金印，及所据十一城。
biān chén yǐ wén xǔ zhī guǒ yǐ chéng yìn lái guī
边臣以闻，许之，果以城印来归。
míng nián fēng shǎn ba wèi zhōng shùn wáng nà zhī hā mì hòu cì ā hēi má shǐ chén xiān suǒ jū zhě jǐn shì hái
明年封陕巴为忠顺王，纳之哈密，厚赐阿黑麻使臣，先所拘者尽释还。
liù nián chūn qí qián shǐ èr shí qī rén hái wèi chū jìng hòu shǐ sān shí jiǔ rén yóu zài jīng shī ā hēi má fù xí xiàn hā mì zhí shǎn bā yǐ qù
六年春，其前使二十七人还，未出境，后使三十九人犹在京师，阿黑麻复袭陷哈密，执陕巴以去。
dì mìng shì láng zhāng hǎi děng jīng lüè yōu dài qí shǐ bǐ de jìn jiàn
帝命侍郎张海等经略，优待其使，俾得进见。
lǐ guān gěng yù děng jiàn yuē cháo tíng yù wài fān yi xī dà tǐ
礼官耿裕等谏曰：“朝廷驭外番，宜惜大体。
fān shǐ zì qù nián rù dōu jiǔ bù xuān zhào jīn chūn sān yuè yǐ lái xuān zhào zhì zài qiě cì bì bó yáng jiǔ zhèng dāng màn shū tóu rù zhī shí xiǎo rén hé zhī jiāng wèi cháo tíng ēn lǐ shì xī yǒu jiā nǎi wèi wǒ ér rán
番使自去年入都，久不宣召，今春三月以来，宣召至再，且赐币帛羊酒，正当谩书投入之时，小人何知，将谓朝廷恩礼视昔有加，乃畏我而然。
shì gàn guó tǐ bù kě bù shèn
事干国体，不可不慎。
kuàng cǐ zéi jué jiàng wú lǐ jiǔ xù bù tíng zhī xīn
况且阿黑麻倔强无礼，早已蓄谋了与朝廷的对抗之心。
suǒ qiǎn shǐ chén bì qí qīn xìn fù xīn nǎi lìng chū rù jìn yè lüè wú fáng xián
所遣使臣，必其亲信腹心，乃令出入禁掖，略无防闲。
wàn yī jiān guǐ kuī sì qián chěng nì móu suī huǐ hé jí
万一奸宄窥伺，潜逞逆谋，虽悔何及。
jīn qí shǐ xiě yì mǎn sù r děng yàn lài yǐ jùn yóu bù kěn xíng yuē kǒng cháo tíng fù xuān zhào
今其使写亦满速儿等宴赉已竣，犹不肯行，曰恐朝廷复宣召。
fū bù bǎo yuǎn wù zé yuǎn rén gé
夫不宝远物，则远人格。
shī běn yě shòu bù zú wéi qí hé zhì shàng fán luán yú lǚ jiā lín shì zhì huāng jiǎo xiǎo chǒu de jìn shèng yán jiè wèi kǒu shí
狮本野兽，不足为奇，何至上烦銮舆，屡加临视，致荒徼小丑，得觐圣颜，藉为口实。
shū rù dì jí qiǎn hái
”疏入，帝即遣还。
zhāng hǎi děng dǐ gān sù zūn cháo yì què qí gòng wù jī qián hòu shǐ chén yī bǎi qī shí èr rén yú biān bì jiā yù guān yǒng jué gòng dào
张海等抵甘肃，遵朝议，却其贡物，羁前后使臣一百七十二人于边，闭嘉峪关，永绝贡道。
ér xún fǔ xǔ jìn děng yòu qián bīng zhí dǎo hā mì zǒu yá lán ā hēi má jiàn jù
而巡抚许进等，又潜兵直捣哈密，走牙兰，阿黑麻渐惧。
qí lín bāng bù huò gòng xū yuàn ā hēi má
其邻邦不获贡，胥怨阿黑麻。
shí nián dōng sòng hái shǎn ba kuǎn guān qiú gòng tíng yì xǔ zhī
十年冬，送还陕巴，款关求贡，廷议许之。
shí èr nián qí shǐ zài qiú mìng qián shǐ ān zhì guǎng dōng zhě xī shì hái
十二年，其使再求，命前使安置广东者悉释还。
shí qī nián ā hēi má sǐ zhū zǐ zhēng lì xiāng chóu shā
十七年，阿黑麻死，诸子争立，相仇杀。
yǐ ér zhǎng zǐ mǎn sù r sì wèi sù tán xiū gòng rú gù
已而长子满速儿嗣为速檀，修贡如故。
míng nián zhōng shùn wáng shǎn ba zú zi bài yá jí xí hūn yú shī dào guó nèi yì luàn
明年，忠顺王陕巴卒，子拜牙即袭，昏愚失道，国内益乱。
ér mǎn sù r jié diǎn biàn zhà yú yú fù fù yǒu tūn hā mì zhī zhì
而满速儿桀点变诈逾于父，复有吞哈密之志。
zhèng dé sì nián qí dì zhēn tiē mù r zài gān zhōu gòng shǐ qǐ fàng hái
正德四年，其弟真帖木儿在甘州，贡使乞放还。
cháo yì bù xǔ nǎi yǐ gān zhōu shǒu chén zòu sòng hái
朝议不许，乃以甘州守臣奏送还。
hái jí yǐ biān qíng gào qí xiōng gòng móu wèi nì
还即以边情告其兄，共谋为逆。
jiǔ nián yòu bài yá jí pàn fù jù hā mì
九年诱拜牙即叛，复据哈密。
cháo tíng qiǎn péng zé jīng lüè shú hái chéng yìn
朝廷遣彭泽经略，赎还城印。
qí bù xià tā zhǐ dīng fù jù zhī qiě dǎo mǎn sù r fàn sù zhōu
其部下他只丁复据之，且导满速儿犯肃州。
zì shì hā mì bù kě fù de ér huàn qiě zhōng yú gān sù
自是，哈密不可复得，而患且中于甘肃。
huì zhōng cháo dà chén zì xiāng qīng xiàn fān qiú chān zhī zhī yì sì chán gòu zéi fù xīn de shì tiān zǐ zhōng guó tǐ dà kuī zéi qì yàn yì shèng
会中朝大臣自相倾陷，番酋觇知之，益肆谗构，贼腹心得侍天子，中国体大亏，贼气焰益盛。
shí wǔ nián fù xǔ tōng gòng
十五年复许通贡。
gān sù xún àn pān fǎng yán fān zéi fàn shùn shā lù piāo lüè cǎn bù kě shèng yán
甘肃巡按潘仿言：“番贼犯顺，杀戮摽掠，惨不可胜言。
jīn suī huǐ zuì guǒ zú shú qián rì wàn yī hu
今虽悔罪，果足赎前日万一乎？
shù nián yǐ lái suī cháng bì guān wèi néng wèn zuì
数年以来，虽尝闭关，未能问罪。
jīn bǐ yǐ kùn bèi qiú tōng qiě jiāng kuī wǒ yì xiàng tàn wǒ xū shí huǎn wǒ hòu tú yòu wǒ zhòng lì
今彼以困惫求通，且将窥我意向，探我虚实，缓我后图，诱我重利。
bù yú cǐ shí shāo zhèng qí zuì jiāng yì qǐ qīng màn zhī xīn zhāo fǎn fù zhī xìn fēi suǒ yǐ zūn zhōng guó yù wài fān yě
不于此时稍正其罪，将益启轻慢之心，招反复之衅，非所以尊中国驭外番也。
kuàng bǐ fān wén zhí nán cóng zhī cí shì gǎn jù zhī zhuàng dāng huǐ zuì qiú tōng zhī rì wèi wǔ màn bù gōng zhī yǔ qí biàn zhà yǐ jiàn
况彼番文执难从之词，示敢拒之状，当悔罪求通之日，为侮慢不恭之语，其变诈已见。
ruò yuē lái zhě bù jù yù róng zhī cháng jǐn lüè bǐ shì zhī fēi nà qiú hé zhī shǐ bì jiāng dāo mào ēn lǐ bǎo yàn shǎng xì hé shì sī fàn mǎn zài ér guī
若曰来者不拒，驭戎之常，尽略彼事之非，纳求和之使，必将叨冒恩礼，饱餍赏饩，和市私贩，满载而归。
suǒ yù jì zú jiāo zhì fù méng shǎo bù qiè xīn dòng zé jiè kǒu fǎn fù zhī xìn qiě zài mù qián
所欲既足，骄志复萌，少不慊心，动则借口，反复之衅，且在目前。
pàn zé wèi cháng jiā zuì ér fǎn huò chāo lüě zhī lì lái zé wèi bì jiàn jù ér gèng yǒu cì lài zhī róng hé dàn bù wéi
叛则未尝加罪，而反获钞掠之利，来则未必见拒，而更有赐赉之荣，何惮不为。
chén wèi yí chéng jiǒng pò zhī shí liáo wèi shè fú zhī jì suī nà qí huǐ guò zhī cí gū zǔ qí lái gòng zhī shǐ jiàng chì zé qí fàn shùn réng suǒ guī huán wèi jǐn zhī rén
臣谓宜乘窘迫之时，聊为慑伏之计，虽纳其悔过之词，姑阻其来贡之使，降敕责其犯顺，仍索归还未尽之人。
qí fān wén kě yí zhě xiáng jiā jié wèn shǐ bǐ zhī zhōng guó zūn yán tiān wēi nán fàn shù jī fǎn cè bù méng guī fú kě jiǔ
其番文可疑者，详加诘问，使彼知中国尊严，天威难犯，庶几反侧不萌，归服可久。
shí wáng qióng lì zhǔ kuǎn yì bù nà qí yán
”时王琼力主款议，不纳其言。
míng nián shì zōng lì zéi fù xīn xiě yì hǔ xian fú zhū shī suǒ shì zài móu fàn biān
明年，世宗立，贼腹心写亦虎仙伏诛，失所恃，再谋犯边。
jiā jìng sān nián kòu sù zhōu lüè gān zhōu sì nián fù kòu sù zhōu jiē shī lì qù yú shì bēi cí qiú gòng
嘉靖三年寇肃州，掠甘州，四年复寇肃州，皆失利去，于是卑词求贡。
huì cōng è děng qǐ fēng jiāng zhī yù suì yīn bì mǎn sù r zài xǔ zhī gòng yì yǐ dìng
会璁、萼等起封疆之狱，遂阴庇满速儿再许之贡，议已定。
zéi dǎng yá lán zhě běn qū xiān rén yòu wèi fān lüè zhǎng ér xiá jiàn ā lì yǐ mèi qī zhī wò bīng yòng shì jiǔ wèi xī chuí huàn zhì shì huò zuì qí zhǔ qī nián xià lǜ suǒ bù èr qiān rén lái jiàng
贼党牙兰者，本曲先人，幼为番掠，长而黠健，阿力以妹妻之，握兵用事，久为西陲患，至是获罪其主，七年夏，率所部二千人来降。
yǒu tiē mù ér gē tǔ bā zhě jù shā zhōu fān zú tǔ lǔ fān yì shǔ zhī suì zhēng fù nǚ niú mǎ bù shèng qīn bào yì lǜ qí zú shǔ shù qiān zhàng lái guī
有帖木儿哥、土巴者，俱沙州番族，土鲁番役属之，岁征妇女牛马，不胜侵暴，亦率其族属数千帐来归。
biān chén xī chù zhī nèi de
边臣悉处之内地。
mǎn sù r nù shǐ qí bù xià hǔ lì nà zán r yǐn wǎ là kòu sù zhōu bù shèng zé fù qiǎn shǐ qiú gòng
满速儿怒，使其部下虎力纳咱儿引瓦剌寇肃州，不胜，则复遣使求贡。
zǒng dū wáng qióng qǐng xǔ zhī zhān shì huò tāo yán fān rén gōng xiàn hā mì yǐ lái yì zhě huò qǐng tōng gòng huò qǐng jué gòng shèng yù bì yǒu huǐ zuì fān wén rán hòu xǔ
总督王琼请许之，詹事霍韬言：“番人攻陷哈密以来，议者或请通贡，或请绝贡，圣谕必有悔罪番文然后许。
jīn wáng qióng yì jìn zhī wén jiē qí bù xià xiǎo chǒu zhī yǔ wú yìn xìn zú píng
今王琼译进之文，皆其部下小丑之语，无印信足凭。
wǒ jù xǔ zhī kǒng róng xīn yì jiāo hòu nán jià yù
我遽许之，恐戎心益骄，后难驾驭。
kě yú zhě yī
可虞者一。
hā mì chéng chí suī chēng xiàn hái rán wú shí jù hé yǐ xīng fù
哈密城池虽称献还，然无实据，何以兴复。
huò zhě suì yǒu qì zhì bù wèn zhī yì bǐ yù dé zhì bì qiě jié wǒ hǎn dōng yòu wǒ chì jīn lüè wǒ guā shā wài lián wǎ là nèi rǎo hé xī ér biān jǐng wú shí xi yǐ
或者遂有弃置不问之议，彼愈得志，必且劫我罕东，诱我赤斤，掠我瓜、沙，外连瓦剌，内扰河西，而边警无时息矣。
kě yú zhě èr
可虞者二。
yá lán wèi fān qiú fù xīn yōng zhòng lái bēn ér bǐ yún bù zhī suǒ xiàng ān zhī fēi zhà xiáng yǐ yòu wǒ
牙兰为番酋腹心，拥众来奔，而彼云不知所向，安知非诈降以诱我。
tā rì fàn biān yuē nà wǒ pàn chén yě
他日犯边，曰纳我叛臣也。
wǒ bù guī bǐ pàn chén bǐ bù guī wǒ hā mì
我不归彼叛臣，彼不归我哈密。
zì shì xī chuí yì duō shì ér hā mì zhōng wú xīng fù zhī qī
自是西陲益多事，而哈密终无兴复之期。
kě yú zhě sān
可虞者三。
yá bàn zhī lái rì gěi lǐn xì suǒ fèi shí duō yóu yuē jī mí zhī cè bù huò yǐ yě
牙半之来，日给廪饩，所费实多，犹曰羁縻之策不获已也。
tǎng fān qiú yōng zhòng kòu guān suǒ bǐ pàn rén jiāng yǔ zhī yé yì jù zhī yé
倘番酋拥众叩关，索彼叛人，将予之耶，抑拒之耶？
yòu huò yá lán bāo cáng huò xīn gòu biàn yú nèi nèi wài xié yìng hé yǐ yù zhī
又或牙兰包藏祸心，构变于内，内外协应，何以御之？
kě yú zhě sì
可虞者四。
huò yuē jīn shǎn xī jī kùn gān sù gū wēi hā mì kě qì yě
或曰今陕西饥困，甘肃孤危，哈密可弃也。
chén zé yuē bǎo hā mì suǒ yǐ bǎo gān shǎn yě bǎo gān sù suǒ yǐ bǎo shǎn xī yě
臣则曰，保哈密所以保甘、陕也，保甘肃所以保陕西也。
ruò yǐ hā mì nán shǒu jí qì hā mì rán zé gān sù nán shǒu yì qì gān sù hu
若以哈密难守即弃哈密，然则甘肃难守亦弃甘肃乎？
xī wén huáng zhī lì hā mì yě yīn yuán yí niè lì néng zì lì yīn ér lì zhī
昔文皇之立哈密也，因元遗孽力能自立，因而立之。
bǐ jiǎ qí míng wǒ xiǎng qí lì
彼假其名，我享其利。
jīn zhōng shùn zhī sì sān jué yǐ tiān zhī suǒ fèi shú néng xìng zhī
今忠顺之嗣三绝矣，天之所废，孰能兴之？
jīn yú zhū yí zhōng qiú qí xióng jié néng shǒu hā mì zhě jí bì jīn yìn bǐ hé jí zhū fān wèi wǒ fān bì sī kě yǐ bì qiú zhōng shùn zhī yì ér lì yān duō jiàn qí gù yě
今于诸夷中，求其雄杰能守哈密者，即畀金印，俾和辑诸番，为我藩蔽，斯可矣，必求忠顺之裔而立焉，多见其固也。
shū rù dì jiā qí liú xīn biān jì xià bīng bù què yì
”疏入，帝嘉其留心边计，下兵部确议。
shàng shū hú shì níng děng lì yán yá lán bù kě qì hā mì bù bì xīng fù qǐng zhuān tú zì zhì zhī cè dì shēn nà qí yán
尚书胡世宁等力言牙兰不可弃，哈密不必兴复，请专图自治之策，帝深纳其言。
zì shì fān qiú xǔ tōng gòng ér hā mì chéng yìn jí zhōng shùn wáng cún wáng zhì bù fù wèn hé xī shāo huò xiū xī ér mǎn sù r jié ào yì shén yǐ
自是番酋许通贡，而哈密城印及忠顺王存亡置不复问，河西稍获休息，而满速儿桀傲益甚矣。
shí èr nián qiǎn chén zòu sān shì
十二年遣臣奏三事。
yī qǐng zhuī zhì xún fǔ chén jiǔ chóu zuì
一，请追治巡抚陈九畴罪。
yī qǐng qiǎn guān yì hé
一，请遣官议和。
yī qǐng hái pàn rén yá lán
一，请还叛人牙兰。
cí duō bèi màn cháo tíng bù néng zuì dàn jiè yǐ xiū zhí gòng wú wàng yán
词多悖慢，朝廷不能罪，但戒以修职贡无妄言。
rán zì xiě yì hǔ xian zhū tā zhǐ dīng zhèn mò yá lán yòu jiàng shī qí suǒ yǐ lài shì yì jiàn gū bù xià gè zì xióng zhǎng chēng wáng rù gòng zhě duō zhì shí wǔ rén zhèng quán yì bù yī
然自写亦虎仙诛，他只丁阵殁，牙兰又降，失其所倚赖，势亦渐孤，部下各自雄长，称王入贡者多至十五人，政权亦不一。
shí wǔ nián gān sù xún fǔ zhào zài chén biān shì yán fān qiú lǚ fú lǚ pàn wǒ fǔ zhī tài hòu xìn zhī tài shēn yù zhǎng qí jiān jiǎo
十五年，甘肃巡抚赵载陈边事，言：“番酋屡服屡叛，我抚之太厚，信之太深，愈长其奸狡。
jīn hòu rù fàn yi lù qí shǐ chén xǐ qí cóng rén yú liǎng yuè bì guān jù jué
今后入犯，宜戮其使臣，徙其从人于两粤，闭关拒绝。
jí bǐ huǐ zuì yì dàn xǔ fèng gòng bù dé zhé hái cóng rén
即彼悔罪，亦但许奉贡，不得辄还从人。
bǐ nèi yǒu suǒ qiān wài yǒu suǒ wèi zì bù gǎn qīng fàn
彼内有所牵，外有所畏，自不敢轻犯。
dì pō cǎi qí yán
”帝颇采其言。
èr shí sì nián mǎn sù r sǐ zhǎng zǐ shā sì wèi sù tán qí dì mǎ hēi má yì chēng sù tán fēn jù hā mì
二十四年，满速儿死，长子沙嗣为速檀，其弟马黑麻亦称速檀，分据哈密。
yǐ ér xiōng dì chóu shā mǎ hēi má nǎi jié hūn wǎ là yǐ kàng qí xiōng qiě kěn tián shā zhōu móu rù fàn
已而兄弟仇杀，马黑麻乃结婚瓦剌以抗其兄，且垦田沙州，谋入犯。
qí bù xià lái gào mǎ hēi má nǎi kòu guān qiú gòng fù qiú nèi dì ān zhì
其部下来告，马黑麻乃叩关求贡，复求内地安置。
biān chén yù zhǐ zhī nǎi hái gù tǔ yǔ xiōng tóng chǔ
边臣谕止之，乃还故土，与兄同处。
zǒng dū zhāng héng yǐ wén zhào xǔ qí rù gòng
总督张珩以闻，诏许其入贡。
èr shí liù nián dìng lìng wǔ suì yī gòng
二十六年定令五岁一贡。
qí hòu gòng qī rú lìng ér lái shǐ yì duō
其后贡期如令，而来使益多。
dǎi shì zōng mò nián fān wén zhì èr bǎi sì shí bā dào
逮世宗末年，番文至二百四十八道。
cháo tíng zhòng wéi qí qíng xián wèi gěi cì
朝廷重违其情，咸为给赐。
lóng qìng sì nián mǎ hēi má sì xiōng zhí qiǎn shǐ xiè ēn
隆庆四年，马黑麻嗣兄职，遣使谢恩。
qí dì suǒ fēi děng sān rén yì gè chēng sù tán qiǎn shǐ lái gòng
其弟琐非等三人，亦各称速檀，遣使来贡。
lǐ guān qǐng cái qí kào cì xǔ fù mǎ hēi má suí cóng zhī shù kě zhī
礼官请裁其犒赐，许附马黑麻随从之数，可之。
qì wàn lì cháo fèng gòng bù jué
迄万历朝，奉贡不绝。