hé qú èr
◎河渠二
huáng hé xià
○黄河下
wàn lì yuán nián hé jué fáng cūn zhù dī wā zǐ tóu zhì qín gōu kǒu
万历元年，河决房村，筑堤洼子头至秦沟口。
míng nián jǐ shì zhōng zhèng yuè yán yùn dào zì chá chéng zhì huái ān wǔ bǎi yú lǐ zì jiā jìng sì shí sì nián hé shuǐ dà fā huái kǒu chū shuǐ zhī jì hǎi shā jiàn yū jīn qiě gāo yǔ shān děng
明年，给事中郑岳言：“运道自茶城至淮安五百馀里，自嘉靖四十四年河水大发，淮口出水之际，海沙渐淤，今且高与山等。
zì huái ér shàng hé liú bù xùn ní shuǐ yù yū
自淮而上，河流不迅，泥水愈淤。
wū shì pī zhōu qiǎn fáng cūn jué lǚ liáng èr hóng píng chá chéng dào liú jiē zuò cǐ yě
于是邳州浅，房村决，吕、梁二洪平，茶城倒流，皆坐此也。
jīn bù zhì hǎi kǒu zhī shā nǎi rì zhù xú pèi jiān dī àn táo sù ér xià tīng qí suǒ zhī
今不治海口之沙，乃日筑徐、沛间堤岸，桃、宿而下，听其所之。
mín zhī wéi yú wèi yǒu yǐ shí yě
民之为鱼，未有已时也。
yīn xiàn sòng li gōng yì wáng lìng tú jùn chuān pá fǎ
”因献宋李公义、王令图浚川爬法。
mìng hé chén kān zòu cóng qí suǒ yán
命河臣勘奏，从其所言。
ér shì nián qiū huái hé bìng yì
而是年秋，淮、河并溢。
míng nián bā yuè hé jué dàng shān jí shào jiā kǒu cáo jiā zhuāng hán dēng jiā kǒu ér běi huái yì jué gāo jiā yàn ér dōng xú pī huái nán běi piāo méi qiān lǐ
明年八月河决砀山及邵家口、曹家庄、韩登家口而北，淮亦决高家堰而东，徐、邳、淮南北漂没千里。
zì cǐ táo qīng shàng xià hé dào yū sè cáo sōu gěng zǔ zhě shù nián huái yáng duō shuǐ huàn yǐ
自此桃、清上下河道淤塞，漕艘梗阻者数年，淮、扬多水患矣。
zǒng hé dōu yù shǐ fu xī zhì gǎi zhù dàng shān yuè dī zàn liú sān kǒu wèi xiè shuǐ zhī lù
总河都御史傅希挚改筑砀山月堤，暂留三口为泄水之路。
qí dōng bìng sāi zhī
其冬，并塞之。
sì nián èr yuè dū cáo shì láng wú guì máng yán huái yáng hóng liáo bēn chōng gài yuán hǎi bīn chà gǎng jiǔ yīn rù hǎi zhǐ yún tī yī jìng zhì hǎi yōng héng shā hé liú fàn yì ér yán ān gāo bǎo bù kě shōu shí
四年二月，督漕侍郎吴桂芒言：“淮、扬洪潦奔冲，盖缘海宾汊港久堙，入海止云梯一径，致海拥横沙，河流泛溢，而盐、安、高、宝不可收拾。
guó jiā zhuǎn yùn wéi zhī jí cáo ér bù xiá jí cáo ér bù xiá jí mín gù cháo tíng shè guān yì zhǔ zhì hé ér bù zhī zhì hǎi
国家转运，惟知急漕，而不暇急漕，而不暇急民，故朝廷设官，亦主治河，而不知治海。
qǐng shè shuǐ lì qiān shì yī yuán zhuān shū hǎi dào shěn duó dì lì rú cǎo wān jí lǎo huáng hé jiē kě qū hǎi hé bì zhuān shì yún tī zāi
请设水利佥事一员，专疏海道，审度地利，如草湾及老黄河皆可趋海，何必专事云梯哉？
dì yōu zhào bào kě
”帝优诏报可。
guì fāng fù yán huáng shuǐ dǐ qīng hé yǔ huái hé liú jīng qīng jiāng pǔ wài hé dōng zhì cǎo wān yòu zhé ér xī nán guò huái ān xīn chéng wài hé zhuǎn rù ān dōng xiàn qián zhí xià yún tī guān rù hǎi
桂芳复言：“黄水抵清河与淮合流，经清江浦外河，东至草湾，又折而西南，过淮安、新城外河，转入安东县前，直下云梯关入海。
jìn nián guān kǒu duō yōng hé liú rì qiǎn wéi cǎo wān de dī xià huáng hé chōng jué qīn qīn yù duó ān dōng rù hǎi yǐ xiàn zhì suǒ guān lǚ jué lǚ sāi
近年关口多壅，河流日浅，惟草湾地低下，黄河冲决，骎骎欲夺安东入海，以县治所关，屡决屡塞。
qù suì cǎo wān yǐ dōng zì jué yī kǒu yi wū jué kǒu zhī xi kāi tiāo xīn kǒu yǐ yíng sǎo wān zhī liū ér wū jīn chéng zhì wǔ gǎng àn zhù dī shù shuǐ
去岁，草湾迤东自决一口，宜于决口之西开挑新口，以迎埽湾之溜，而于金城至五港岸筑堤束水。
yǔ yún jiù yí lù kū bù dàng fù jì yī jiā kū
语云：“救一路哭，不当复计一家哭。
jīn huái yáng fèng sì pī xú bù chì yí lù yǐ
”今淮、扬、凤、泗、邳、徐不啻一路矣。
ān dōng zì zhòng liú huì wéi zhǐ wén miào xiàn shǔ jǐn cún chuán wǎ qí shì chuí xiàn bù rú wěi zhī yǐ zhěng quán huái
安东自众流汇围，只文庙、县署仅存椽瓦，其势垂陷，不如委之，以拯全淮。
dì bù yù qì ān dōng ér mìng kāi cǎo wān rú suǒ qǐng
”帝不欲弃安东，而命开草湾如所请。
bā yuè gōng jùn zhǎng wàn yī qiān yī bǎi yú zhàng sāi jué kǒu èr shí èr yì fū sì wàn sì qiān
八月，工竣，长万一千一百馀丈，塞决口二十二，役夫四万四千。
dì yǐ hǎi kǒu kāi jùn shuǐ huàn jiàn píng lài guì fāng děng yǒu chà
帝以海口开浚，水患渐平，赉桂芳等有差。
wèi jǐ hé jué wéi jiā lóu yòu jué pèi xiàn lǚ shuǐ dī fēng cáo èr xiàn zhǎng dī fēng pèi xú zhōu suī níng jīn xiāng yú tái dān cáo tián lú piào ruò wú suàn hé liú niè sù qiān chéng
未几，河决韦家楼，又决沛县缕水堤，丰、曹二县长堤，丰、沛、徐州、睢宁、金乡、鱼台、单、曹田庐漂溺无算，河流啮宿迁城。
dì cóng guì fāng qǐng qiān xiàn zhì zhù tǔ chéng bì zhī
帝从桂芳请，迁县治、筑土城避之。
wū shì yù shǐ chén shì bǎo qǐng fù lǎo huáng hé gù dào yán hé zì táo yuán sān yì zhèn lì qīng hé xiàn běi zhì dà hé kǒu huì huái rù hǎi
于是御史陈世宝请复老黄河故道，言：“河自桃源三义镇历清河县北，至大河口会淮入海。
yùn dào zì huái ān tiān fēi miào luàn huái ér xià shí lǐ zhì dà hé kǒu cóng sān yì zhèn chū kǒu xiàng táo yuán dà hé ér qù fán qī shí yú lǐ shì wèi lǎo huáng hé
运道自淮安天妃庙乱淮而下，十里至大河口，从三义镇出口向桃源大河而去，凡七十馀里，是为老黄河。
zhì jiā jìng chū sān yì zhèn kǒu yū ér huáng hé gǎi qū qīng hé xiàn nán yǔ huái huì zì cǐ yùn dào bù yóu dà hé kǒu ér jìng yóu qīng hé běi shàng yǐ
至嘉靖初，三义镇口淤，而黄河改趋清河县南与淮会，自此运道不由大河口而径由清河北上矣。
jìn zhě cuī zhèn lǚ jué hé shì jiàn qū gù dào
近者，崔镇屡决，河势渐趋故道。
ruò réng kāi sān yì zhèn kǒu yǐn hé rù qīng hé běi huò lìng chū dà hé kǒu yǔ huái liú hé huò cóng qīng hé xi bié kāi yī hé yǐn huái chū hé shàng yóu zé yùn dào wú kǒng ér huái sì zhī shuǐ bù wéi huáng liú suǒ zhǎng
若仍开三义镇口引河入清河北，或令出大河口与淮流合，或从清河西别开一河，引淮出河上游，则运道无恐，而淮、泗之水不为黄流所涨。
bù fù yǔn xíng
”部覆允行。
guì fāng yán huái shuǐ xiàng jīng qīng hé huì huáng hé qū hǎi
桂芳言：“淮水向经清河会黄河趋海。
zì qù qiū hé jué cuī zhèn qīng jiāng zhèng hé yū diàn huái kǒu gěng sè
自去秋河决崔镇，清江正河淤淀，淮口梗塞。
wū shì huái ruò hé qiáng bù néng duó cǎo wān rù hǎi zhī tú ér quán huái nán xǐ héng guàn shān yáng gāo bǎo jiān xiàng lái hú shuǐ bù yú wǔ chǐ dī jǐn qī chǐ jīn dī jiā zhàng èr ér shuǐ gèng guò zhī
于是淮弱河强，不能夺草湾入海之途，而全淮南徙，横灌山阳、高、宝间，向来湖水不逾五尺，堤仅七尺，今堤加丈二，而水更过之。
yi jí hù hú dī yǐ shā shuǐ shì
宜急护湖堤以杀水势。
bù yì yǐ wéi bì huái yǒu suǒ guī ér hòu dī kě bǎo qǐng lìng guì fāng děng shú jì
”部议以为必淮有所归，而后堤可保，请令桂芳等熟计。
bào kě
报可。
kāi hé hù dī èr shuō wèi dìng ér hé fù jué cuī zhèn sù pèi qīng táo liǎng àn duō huài huáng hé rì yū diàn huái shuǐ wèi hé suǒ pò xǐ ér nán shí wǔ nián bā yuè yě
开河、护堤二说未定，而河复决崔镇，宿、沛、清、桃两岸多坏，黄河日淤垫，淮水为河所迫，徙而南，时五年八月也。
xī zhì yì sāi jué kǒu shù shuǐ guī cáo
希挚议塞决口，束水归漕。
guì fāng yù chōng shuā chéng hé yǐ wéi lǎo huáng hé rù hǎi zhī lù
桂芳欲冲刷成河，以为老黄河入海之路。
dì lìng jí sāi jué kǒu ér sì shuǐ shì shāo dìng nǎi cóng guì fāng yán
帝令急塞决口，而俟水势稍定，乃从桂芳言。
shí jǐ shì zhōng tāng pìn yǐn yì dǎo huái rù jiāng yǐ bì huáng huì guì fāng yán huáng shuǐ xiàng lǎo huáng hé gù dào ér qù xià bēn rú shǐ huái suì chéng xū yǒng rù qīng kǒu gù dào huái yáng shuǐ shì jiàn xiāo
时给事中汤聘尹议导淮入江以避黄，会桂芳言：“黄水向老黄河故道而去，下奔如驶，淮遂乘虚涌入清口故道，淮、扬水势渐消。
bù yì xíng kān yǐ hé huái jì hé nǎi qǐn qí yì
”部议行勘，以河、淮既合，乃寝其议。
guǎn lǐ nán hé gōng bù láng zhōng shī tiān lín yán
管理南河工部郎中施天麟言：
huái sì zhī shuǐ bù xià qīng kǒu ér xià shān yáng cóng huáng pǔ kǒu rù hǎi
“淮、泗之水不下清口而下山阳，从黄浦口入海。
pǔ kǒu bù néng jǐn xiè jìn yín gāo bǎo shào bó zhū hú ér hú dī jǐn méi zé yǐ huái sì běn bù rù hú ér jīn rù hú gù yě
浦口不能尽泄，浸淫高、宝邵伯诸湖，而湖堤尽没，则以淮、泗本不入湖，而今入湖故也。
huái sì zhī rù hú zhě yòu yuán qīng kǒu xiàng wèi yū sè ér jīn yū sè gù yě
淮、泗之入湖者，又缘清口向未淤塞，而今淤塞故也。
qīng kǒu zhī yū sè zhě yòu yuán huáng hé yū sè rì gāo huái shuǐ bù dé bù ràng hé ér nán xǐ yě
清口之淤塞者，又缘黄河淤塞日高，淮水不得不让河而南徙也。
gài huái shuǐ bìng lì dí huáng shèng fù huò yì xiāng bàn zì gāo jiā yàn fèi huài ér qīng kǒu nèi tōng jì qiáo zhū jiā děng kǒu huái shuǐ nèi guàn wū shì huái sì zhī lì fēn ér huáng hé dé yǐ quán lì zhì qí bì cǐ qīng kǒu suǒ yǐ dú yū wū jīn suì yě
盖淮水并力敌黄，胜负或亦相半，自高家堰废坏，而清口内通济桥、朱家等口淮水内灌，于是淮、泗之力分，而黄河得以全力制其敝，此清口所以独淤于今岁也。
xià liú jì yū zé shàng liú bù dé bù jué
下流既淤，则上流不得不决。
měi suì liáng sōu yǐ sì wǔ yuè bì yùn ér dī yǐ liù qī yuè huài
每岁粮艘以四五月毕运，而堤以六七月坏。
shuǐ fā zhī shí bù néng wéi lì shuǐ luò zhī hòu fāng tú dǔ sè
水发之时不能为力，水落之后方图堵塞。
fu jí chūn chū yùn shì yòu pò jǐn wán dī gōng wū hé shēn wú yǔ
甫及春初，运事又迫，仅完堤工，于河身无与。
hé shēn bù tiāo zé lái nián yì gāo
河身不挑则来年益高。
shàng liú zhī jué bì jí wū xú lǚ ér bù zhǐ wū pī qiān
上流之决，必及于徐、吕，而不止于邳、迁；
xià liú zhī hé jiāng jǐn hu pī qiān ér bù zhǐ wū qīng táo
下流之涸，将尽乎邳、迁，而不止于清、桃。
xū bù xī yī nián liáng yùn bù xī shù wàn tǎng cáng kāi tiāo zhèng hé kuān xiàn zé chéng nǎi wèi yī láo yǒng yì
须不惜一年粮运，不惜数万帑藏，开挑正河，宽限责成，乃为一劳永逸。
zhì gāo jiā yàn zhū jiā děng kǒu yi jí shí zhù sāi shǐ huái sì bìng lì zú yǐ dí huáng zé huái shuǐ zhī gù dào kě fù gāo bǎo zhī dà huàn kě jiǎn
至高家堰、朱家等口，宜及时筑塞，使淮、泗并力足以敌黄，则淮水之故道可复，高、宝之大患可减。
ruò xìng yán hǎi kǒu yīn sāi yì yi dà jiā shū jùn
若兴、盐海口堙塞，亦宜大加疏浚。
ér hú dī duō jiàn jiǎn shuǐ dà zhá dī xià duō kāi zhī hé
而湖堤多建减水大闸，堤下多开支河。
yào wèi yǒu bù xiān huáng hé ér kě yǐ zhì huái yì wèi yǒu bù shū tōng huái shuǐ ér kě yǐ gù dī zhě yě
要未有不先黄河而可以治淮，亦未有不疏通淮水而可以固堤者也。
shì xià hé cáo zhū chén huì yì
”事下河漕诸臣会议。
huái zhī chū qīng kǒu yě yǐ huáng shuǐ yóu lǎo huáng hé bēn zhù ér lǎo huáng hé jiǔ yū wèi jǐ fù sāi huái shuǐ réng zhàng yì
淮之出清口也，以黄水由老黄河奔注，而老黄河久淤，未几复塞，淮水仍涨溢。
jǐ shì zhōng liú xuàn qǐng jí kāi tōng hǎi kǒu ér jiǎn dà chén huì tóng hé cáo zhū chén wǎng zhì
给事中刘铉请亟开通海口，而简大臣会同河漕诸臣往治。
nǎi mìng guì fāng wèi gōng bù shàng shū jiān lǐ hé cáo ér cái zǒng hé dōu yù shǐ guān
乃命桂芳为工部尚书兼理河漕，而裁总河都御史官。
guì fāng fu shòu mìng ér zú
桂芳甫受命而卒。
liù nián xià pān jì xún dài
六年夏，潘季驯代。
shí jǐ shì zhōng li lái qǐng duō jùn hǎi kǒu yǐ dǎo zhòng shuǐ zhī guī
时给事中李涞请多浚海口，以导众水之归。
jǐ shì zhōng wáng dào chéng zé qǐng sāi cuī zhèn jué kǒu zhù táo sù zhǎng dī xiū lǐ gāo jiā yàn kāi fù lǎo huáng hé
给事中王道成则请塞崔镇决口，筑桃、宿长堤，修理高家堰，开复老黄河。
bìng xià hé chén yì
并下河臣议。
jì xún yǔ dū cáo shì láng jiāng yī lín xiāng dù shuǐ shì yán
季驯与督漕侍郎江一麟相度水势，言：
hǎi kǒu zì yún tī guān sì tào yǐ xià kuò qī bā lǐ zhì shí yú lǐ shēn sān sì zhàng
“海口自云梯关四套以下，阔七八里至十馀里，深三四丈。
yù bié yì kāi záo bì xū shēn kuò xiāng lèi fāng kě zhù fàng gōng lì shén nán
欲别议开凿，必须深阔相类，方可注放，工力甚难。
qiě wèi zhì hǎi kǒu qián de yóu kě shī gōng qí jiāng rù hǎi zhī de cháo xī wǎng lái yǔ jiù kǒu děng ěr
且未至海口，干地犹可施工，其将入海之地，潮汐往来，与旧口等耳。
jiù kǒu jiē xì jī shā rén lì suī bù kě jùn shuǐ lì zì néng chōng shuā hǎi wú kě jùn zhī lǐ
旧口皆系积沙，人力虽不可浚，水力自能冲刷，海无可浚之理。
wéi dāng dǎo hé guī hǎi zé yǐ shuǐ zhì shuǐ jí jùn hǎi zhī cè yě
惟当导河归海，则以水治水，即浚海之策也。
hé yì fēi kě yǐ rén lì dǎo wéi dāng shàn zhì dī fáng bǐ wú páng jué zé shuǐ yóu dì zhōng shā suí shuǐ qù jí dǎo hé zhī cè yě
河亦非可以人力导，惟当缮治堤防，俾无旁决，则水由地中，沙随水去，即导河之策也。
pín nián yǐ lái rì yǐ shàn dī wéi shì gù bēi báo ér bù néng zhī pò jìn ér bù néng róng zá yǐ fú shā ér bù néng jiǔ
频年以来，日以缮堤为事，顾卑薄而不能支，迫近而不能容，杂以浮沙而不能久。
shì yǐ hé jué cuī zhèn shuǐ duō běi kuì wèi wú dī yě
是以河决崔镇，水多北溃，为无堤也。
huái jué gāo jiā yàn huáng pǔ kǒu shuǐ duō dōng kuì dī fú gù yě
淮决高家堰、黄浦口，水多东溃，堤弗固也。
bù jiù zhì zhī wèi bèi ér jiù zhù dī wéi xià cè qǐ tōng lùn zāi
不咎制之未备，而咎筑堤为下策，岂通论哉！
shàng liú jì páng kuì yòu qí xià liú ér fēn zhī qí qū yún tī rù hǎi kǒu zhě pì yóu qiáng nǔ zhī mò ěr
上流既旁溃，又岐下流而分之，其趋云梯入海口者，譬犹强弩之末耳。
shuǐ shì yì fēn zé lì yì ruò ān néng dǎo jī shā yǐ zhù hǎi
水势益分则力益弱，安能导积沙以注海？
gù jīn rì jùn hǎi jí wù bì xiān sāi jué yǐ dǎo hé yóu dāng gù dī yǐ dù jué ér yù dī zhī bù jué bì zhēn tǔ ér wù zá fú shā gāo hòu ér wù xī jù fèi ràng yuǎn ér wù yǔ zhēng dì zé dī nǎi kě gù yě
故今日浚海急务，必先塞决以导河，尤当固堤以杜决，而欲堤之不决，必真土而勿杂浮沙，高厚而勿惜钜费，让远而勿与争地，则堤乃可固也。
yán hé dī gù ér cuī zhèn kǒu sāi zé huáng bù páng jué ér chōng cáo lì zhuān
沿河堤固，而崔镇口塞，则黄不旁决而冲漕力专。
gāo jiā yàn zhù zhū jiā kǒu sāi zé huái bù páng jué ér huì huáng lì zhuān
高家堰筑，朱家口塞，则淮不旁决而会黄力专。
huái huáng jì hé zì yǒu kòng hǎi zhī shì
淮、黄既合，自有控海之势。
yòu jù qí fēn ér lì ruò yě bì zàn sāi qīng jiāng pǔ hé ér yán sī qǐ bì yǐ fáng qí nèi bēn
又惧其分而力弱也，必暂塞清江浦河，而严司启闭以防其内奔。
gū zhì cǎo wān hé ér zhuān fù yún tī yǐ huán qí gù dào
姑置草湾河，而专复云梯以还其故道。
réng jiē zhù huái ān xīn chéng zhǎng dī yǐ fáng qí mò liú
仍接筑淮安新城长堤，以防其末流。
shǐ huáng huái lì quán juān dī xī qū wū hǎi zé lì qiáng qiě zhuān xià liú zhī jī shā zì qù hǎi bù jùn ér pì hé bù tiāo ér shēn suǒ wèi gù dī jí yǐ dǎo hé dǎo hé jí yǐ jùn hǎi yě
使黄、淮力全，涓滴悉趋于海，则力强且专，下流之积沙自去，海不浚而辟，河不挑而深，所谓固堤即以导河，导河即以浚海也。
yòu yán huáng shuǐ rù xú lì pī sù táo qīng zhì qīng kǒu huì huái ér dōng rù hǎi
又言：“黄水入徐，历邳、宿、桃、清，至清口会淮而东入海。
huái shuǐ zì luò jí fèng lì xū sì zhì qīng kǒu huì hé ér dōng rù hǎi
淮水自洛及凤，历盱、泗，至清口会河而东入海。
cǐ liǎng hé gù dào yě
此两河故道也。
yuán cáo jiāng nán sù zé yóu yáng zhōu zhí běi miào wān rù hǎi wèi cháng sù huái
元漕江南粟，则由扬州直北庙湾入海，未尝溯淮。
chén xuān shǐ dī guǎn jiā zhū hú tōng huái wèi yùn dào
陈瑄始堤管家诸湖，通淮为运道。
lǜ huái shuǐ zhàng yì zé zhù gāo jiā yàn dī yǐ hàn zhī qǐ wǔ jiā dūn jīng dà xiǎo jiàn zhì fù níng hú ér huái bù dōng qīn
虑淮水涨溢，则筑高家堰堤以捍之，起武家墩，经大、小涧至阜宁湖，而淮不东侵。
yòu lǜ huáng hé zhàng yì zé dī xīn chéng běi yǐ hàn zhī qǐ qīng jiāng pǔ yán bō chí shān liǔ pǔ wān yǐ dōng ér huáng bù nán qīn
又虑黄河涨溢，则堤新城北以捍之，起清江浦，沿钵池山、柳浦湾迤东，而黄不南侵。
qí hòu dī àn jiàn qīng shuǐ cóng gāo yàn jué rù huái jùn suì tóng yú biē
其后，堤岸渐倾，水从高堰决入，淮郡遂同鱼鳖。
ér dāng shì zhě wèi kǎo qí gù wèi hǎi kǒu yōng bì yi jí chuān zhī qú
而当事者未考其故，谓海口壅闭，宜亟穿支渠。
jù zhī cǎo wān yī kāi xi qiáo yǐ shàng zhèng hé suì zhì yū zǔ
讵知草湾一开，西桥以上正河遂至淤阻。
fu xīn hé kuò èr shí yú zhàng shēn jǐn zhàng xǔ jiào gù dào jǐn sān shí zhī yī qǐ néng shòu quán hé zhī shuǐ
夫新河阔二十馀丈，深仅丈许，较故道仅三十之一，岂能受全河之水？
xià liú jì yōng shàng liú zì kuì cǐ cuī zhèn zhū kǒu suǒ yóu jué yě
下流既壅，上流自溃，此崔镇诸口所由决也。
jīn xīn hé fù sāi gù hé jiàn yǐ tōng liú suī shēn kuò wèi jí yuán hé shí yī ér liǎng hé quán xià shā suí shuǐ shuā yù qí quán fù hé shēn bù nán yě
今新河复塞，故河渐已通流，虽深阔未及原河十一，而两河全下，沙随水刷，欲其全复河身不难也。
hé shēn jì fù kuò zhě qī bā lǐ xiá yì bù xià sān sì bǎi zhàng tāo tāo dōng xià hé shuǐ bù róng
河身既复，阔者七八里，狭亦不下三四百丈，滔滔东下，何水不容？
fěi wéi bù bì bié záo tā suǒ jí cǎo wān yì kě zhì wù jùn yǐ
匪惟不必别凿他所，即草湾亦可置勿浚矣。
gù wèi jīn jì wéi xiū fù chén xuān gù jì gāo zhù nán běi liǎng dī yǐ duàn liǎng hé zhī nèi guàn zé huái yáng hūn diàn kě miǎn
故为今计，惟修复陈瑄故迹，高筑南北两堤，以断两河之内灌，则淮、扬昏垫可免。
sāi huáng pǔ kǒu zhù bǎo yìng dī jùn dōng guān děng qiǎn xiū wǔ zhá fù wǔ bà zé huái nán yùn dào wú yú
塞黄浦口，筑宝应堤，浚东关等浅，修五闸，复五坝，则淮南运道无虞。
jiān sāi táo yuán yǐ xià cuī zhèn kǒu zhū jué zé quán hé kě guī gù dào
坚塞桃源以下崔镇口诸决，则全河可归故道。
huáng huái jì wú páng jué bìng qū rù hǎi zé shā suí shuǐ shuā hǎi kǒu zì fù ér táo qīng qiǎn zǔ yòu bù zú yán
黄、淮既无旁决，并驱入海，则沙随水刷，海口自复，而桃、清浅阻，又不足言。
cǐ yǐ shuǐ zhì shuǐ zhī fǎ yě
此以水治水之法也。
ruò fú pá lāo zhī shuō jǐn kě xíng zhū zhá hé qián rù lǚ shì wú gōng tú fèi gōng liào
若夫爬捞之说，仅可行诸闸河，前入屡试无功，徒费工料。
wū shì tiáo shàng liù yì yuē sāi jué kǒu yǐ wǎn zhèng hé yuē zhù dī fáng yǐ dù kuì jué yuē fù zhá bà yǐ fáng wài hé yuē chuàng gǔn shuǐ bà yǐ gù dī àn yuē zhǐ jùn hǎi gōng chéng yǐ shěng mí fèi yuē qǐn kāi lǎo huáng hé zhī yì yǐ réng lì shè
于是条上六议：曰塞决口以挽正河，曰筑堤防以杜溃决，曰复闸坝以防外河，曰创滚水坝以固堤岸，曰止浚海工程以省糜费，曰寝开老黄河之议以仍利涉。
dì xī cóng qí qǐng
帝悉从其请。
qī nián shí yuè liǎng hé gōng chéng lài jì xún yī lín yín bì ér qiǎn jǐ shì zhōng yǐn jǐn kān shí
七年十月，两河工成，赉季驯、一麟银币，而遣给事中尹瑾勘实。
bā nián chūn jìn jì xún tài zǐ tài bǎo gōng bù shàng shū yīn yī zi
八年春进季驯太子太保工部尚书，荫一子。
yī lín děng qiān zhuó yǒu chà
一麟等迁擢有差。
shì yì yě
是役也，
zhù gāo jiā yàn dī liù shí yú lǐ
筑高家堰堤六十馀里，
guī rén jí dī sì shí yú lǐ
归仁集堤四十馀里，
liǔ pǔ wān dī dōng xī qī shí yú lǐ
柳浦湾堤东西七十馀里，
sāi cuī zhèn děng jué kǒu bǎi sān shí
塞崔镇等决口百三十，
zhù xú huī pī sù táo qīng liǎng àn yáo dī wǔ wàn liù qiān yú zhàng
筑徐、睢、邳、宿、桃、清两岸遥堤五万六千馀丈，
dàng fēng dà bà gè yī dào
砀、丰大坝各一道，
xú pèi fēng dàng lǚ dī bǎi sì shí yú lǐ
徐、沛、丰、砀缕堤百四十馀里，
jiàn cuī zhèn xú shēng jì tài sān yì jiǎn shuǐ shí bà sì zuò
建崔镇、徐升、季泰、三义减水石坝四座，
qiān tōng jì zhá wū gān luó chéng nán
迁通济闸于甘罗城南，
huái yáng jiān dī bà wú bù xiū zhù
淮、扬间堤坝无不修筑，
fèi tǎng jīn wǔ shí liù wàn yǒu qí
费帑金五十六万有奇。
qí qiū zhuó jì xún nán jīng bīng bù shàng shū
其秋擢季驯南京兵部尚书。
jì xún yòu qǐng fù xīn jí zhì xiǎo fú qiáo gù dào jǐ shì zhōng wáng dào chéng hé nán xún fǔ zhōu jiàn děng bù kě ér zhǐ
季驯又请复新集至小浮桥故道，给事中王道成、河南巡抚周鉴等不可而止。
zì guì fāng jì xún shí ba zǒng hé bù shè qí hòu dàn yǐ dū cáo jiān lǐ hé dào
自桂芳、季驯时罢总河不设，其后但以督漕兼理河道。
gāo yàn chū zhù qīng kǒu fāng chàng liú lián shù nián hé dào wú dà huàn
高堰初筑，清口方畅，流连数年，河道无大患。
zhì shí wǔ nián fēng qiū yǎn shī dōng míng cháng yuán lǚ bèi chōng jué
到了十五年，封丘、偃师、束明、长垣之堤多次被冲决。
dà xué shì shēn shí xíng yán hé suǒ jué de zài sān shěng shǒu chén huà dì fēn xiū yì tuī wěi
大学士申时行言：“河所决地在三省，守臣画地分修，易推委。
hé dào wèi dà huài bù bì shè dōu yù shǐ yi qiǎn fēng lì lǎo chéng jǐ shì zhōng yī rén xíng hé
河道未大坏，不必设都御史，宜遣风力老成给事中一人行河。
nǎi mìng gōng kē dū jǐ shì zhōng cháng jū jìng wǎng
”乃命工科都给事中常居敬往。
jū jìng qǐng xiū zhù dà shè jí dōng zhì bái máo jí zhǎng dī bǎi lǐ
居敬请修筑大社集东至白茅集长堤百里。
cóng zhī
从之。
chū huáng hé yóu xú zhōu xiǎo fú qiáo rù yùn qí hé shēn qiě jìn hóng néng shuā hóng yǐ shēn hé lì wū yùn dào
初，黄河由徐州小浮桥入运，其河深且近洪，能刷洪以深河，利于运道。
hòu jiàn xǐ pèi xiàn fēi yún qiáo jí xú zhōu dà xiǎo liū gōu
后渐徙沛县飞云桥及徐州大、小溜沟。
zhì jiā jìng mò jué shào jiā kǒu chū qín gōu yóu zhuó hé kǒu rù yùn hé qiǎn pò chá chéng chá chéng suì yū yùn dào shù hài
至嘉靖末，决邵家口，出秦沟，由浊河口入运，河浅，迫茶城，茶城岁淤，运道数害。
wàn lì wǔ nián dōng hé fù nán qū chū xiǎo fú qiáo gù dào wèi jǐ fù yīn
万历五年冬，河复南趋，出小浮桥故道，未几复堙。
pān jì xún zhī sāi cuī zhèn yě hòu zhù dī àn shù shuǐ guī cáo
潘季驯之塞崔镇也，厚筑堤岸，束水归漕。
sì hòu shuǐ fā hé chén zhé jiā dī ér hé shēn rì gāo yǐ
嗣后水发，河臣辄加堤，而河身日高矣。
wū shì dū cáo qiān dū yù shǐ yáng yī kuí yù fù huáng hé gù dào qǐng zì guī dé yǐ xià dīng jiā dào kǒu jùn zhì shí jiāng jūn miào lìng hé réng zì xiǎo fú qiáo chū
于是督漕佥都御史杨一魁欲复黄河故道，请自归德以下丁家道口浚至石将军庙，令河仍自小浮桥出。
yòu yán shàn zhì shuǐ zhě yǐ shū bù yǐ zhàng
又言：“善治水者，以疏不以障。
nián lái dī shàng jiā dī shuǐ gāo líng kōng bù chì guò sǎng
年来堤上加堤，水高凌空，不啻过颡。
bīn hé chéng guō jué shuǐ kě guàn
滨河城郭，决水可灌。
yi cè hé shēn shēn qiǎn suí chù tiāo jùn ér wū huáng hé fēn liú gù dào shè jiǎn shuǐ shí mén yǐ xiè bào zhǎng
宜测河身深浅，随处挑浚，而于黄河分流故道，设减水石门以泄暴涨。
jǐ shì zhōng wáng shì xìng zé qǐng fù lǎo huáng hé gù dào
”给事中王士性则请复老黄河故道。
dà lüè yán
大略言：
zì xú ér xià hé shēn rì gāo ér wèi dī yǐ shù zhī dī yǔ xú zhōu chéng děng
“自徐而下，河身日高，而为堤以束之，堤与徐州城等。
shù yì jí liú yì xùn wěi quán lì wū huái ér huái bù rèn
束益急，流益迅，委全力于淮而淮不任。
gù xī zhī huáng huái hé jīn huáng qiáng ér huái yì suō bù fù hé yǐ
故昔之黄、淮合，今黄强而淮益缩，不复合矣。
huáng qiáng ér yī qǐ tiān fēi tōng jì zhū zhá zé guàn yùn hé rú jiàn líng
黄强而一启天妃、通济诸闸，则灌运河如建瓴。
gāo bǎo yī gěng jiāng nán zhī yùn zuò fèi
高、宝一梗，江南之运坐废。
huái suō zé tuì ér qīn sì
淮缩则退而侵泗。
wèi zǔ líng jì bù dé bù jiàn shí dī hù zhī
为祖陵计，不得不建石堤护之。
dī zēng hé yì gāo gēn běn dà kě yú yě
堤增河益高，根本大可虞也。
hé zhì qīng hé fán sì zhé ér hòu rù hǎi
河至清河凡四折而后入海。
huái ān gāo bǎo yán xìng shù bǎi wàn shēng líng zhī mìng tuō zhī yī wán ní jué zé jǐn chéng yú xiá yǐ
淮安、高、宝、盐、兴数百万生灵之命托之一丸泥，决则尽成鱼暇矣。
fēn fēn zhī yì yǒu yù zēng dī sì zhōu zhě yǒu yù kāi yán jiā guàn kǒu yǒng jì sān hé nán zhòu gāo jiā yàn běi zhù gǔn shuǐ bà zhě
纷纷之议，有欲增堤泗州者，有欲开颜家、灌口、永济三河，南甃高家堰、北筑滚水坝者。
zǒng bù rú fù hé gù dào wèi yī láo yǒng yì zhī jì yě
总不如复河故道，为一劳永逸之计也。
hé gù dào yóu sān yì zhèn dá yè jiā chōng yǔ huái hé zài qīng hé xiàn běi bié yǒu jì yùn hé zài xiàn nán gài zhī hé ěr
河故道由三义镇达叶家冲与淮合，在清河县北别有济运河，在县南盖支河耳。
hé qiáng duó zhī hé zhí qū xiàn nán ér zì qì běi liú zhī dào rán hé xíng gù zài yě
河强夺支河，直趋县南，而自弃北流之道，然河形固在也。
zì táo yuán zhì wǎ zǐ tān fán jiǔ shí lǐ wā xià bù gēng wú shì lú tián mù zhī ài suī kāi hé fèi jù ér gù dào yī fù wèi lì wú qióng
自桃源至瓦子滩凡九十里，洼下不耕，无室庐填墓之碍，虽开河费钜，而故道一复，为利无穷。
yì jiē wèi dìng
议皆未定。
jū jìng jí yù shǐ qiáo bì xīng jiē qǐng fù zhuān shè zǒng lǐ dà chén
居敬及御史乔璧星皆请复专设总理大臣。
nǎi mìng pān jì xún wèi yòu dū yù shǐ zǒng dū hé dào
乃命潘季驯为右都御史总督河道。
shí dì cóng jū jìng yán bà lǎo huáng hé yì ér jì xún dǐ guān yán qīn jí gù dào gù lǎo yán tóng bāng tiě dǐ dāng kāi dàn suì jiǎn fèi fán wèi néng jù xíng
时帝从居敬言，罢老黄河议，而季驯抵官，言：“亲集故道，故老言‘铜帮铁底’，当开，但岁俭费繁，未能遽行。
yòu yán huáng shuǐ zhuó ér qiáng wèn sì qīng qiě ruò jiāo huì chá chéng
”又言：“黄水浊而强，汶、泗清且弱，交会茶城。
fú qiū huáng shuǐ fā zé dào guàn rén cáo shā tíng ér yū shì suǒ bì zhì
伏秋黄水发，则倒灌人漕，沙停而淤，势所必至。
rán huáng shuǐ yī luò cáo jí cóng zhī shā suí shuǐ qù bù jùn zì tōng zòng yǒu qiǎn zǔ bù guò xún rì
然黄水一落，漕即从之，沙随水去，不浚自通，纵有浅阻，不过旬日。
wǎng shí jiàn gǔ hóng nèi huá èr zhá huáng zhǎng zé bì zhá yǐ è zhuó liú huáng tuì zé qǐ zhá yǐ zòng quán shuǐ
往时建古洪、内华二闸，黄涨则闭闸以遏浊流，黄退则启闸以纵泉水。
jìn zhě jū jìng fù zēng jiàn zhèn kǒu zhá qù hé yù jìn zé tǔ nà yù yì
近者居敬复增建镇口闸，去河愈近，则吐纳愈易。
dàn dāng yán zhá jìn rú qīng jiāng pǔ sān zhá zhī fǎ zé hé qú yǒng lài yǐ
但当严闸禁如清江浦三闸之法，则河渠永赖矣。
dì fāng wěi jì xún jí cóng qí yán ba gù dào zhī yì
”帝方委季驯，即从其言，罢故道之议。
wèi jǐ shuǐ huàn yì shén
未几，水患益甚。
shí qī nián liù yuè huáng shuǐ bào zhǎng jué shòu yī kǒu yuè dī màn li jǐng gāo kǒu xīn dī chōng rù xià zhèn nèi hé huài tián lú méi rén mín wú suàn
十七年六月，黄水暴涨，决兽医口月堤，漫李景高口新堤，冲入夏镇内河，坏田庐，没人民无算。
shí yuè jué kǒu sāi
十月，决口塞。
shí bā nián dà yì xú zhōu shuǐ jī chéng zhōng zhě yú nián
十八年，大溢，徐州水积城中者逾年。
zhòng yì qiān chéng gǎi hé
众议迁城改河。
jì xún jùn kuí shān zhī hé yǐ tōng zhī qǐ sū bó hú zhì xiǎo hé kǒu jī shuǐ nǎi xiāo
季驯浚魁山支河以通之，起苏伯湖至小河口，积水乃消。
shí jiǔ nián jiǔ yuè sì zhōu dà shuǐ zhōu zhì yān sān chǐ jū mín chén nì shí jiǔ jìn jí zǔ líng
十九年九月，泗州大水，州治淹三尺，居民沉溺十九，浸及祖陵。
ér shān yáng fù hé jué jiāng dū shào bó yòu yīn hú shuǐ xià zhù tián lú jìn shāng
而山阳复河决，江都、邵伯又因湖水下注，田庐浸伤。
gōng bù shàng shū céng tóng hēng shàng qí shì yì zhě fēn qǐ
工部尚书曾同亨上其事，议者纷起。
nǎi mìng gōng kē jǐ shì zhōng zhāng zhēn guàn wǎng sì zhōu kān shì shuǐ shì ér cóng jǐ shì zhōng yáng qí xiū yán fàng jì xún guī yòng shū yìng lóng wèi gōng bù shàng shū zǒng dū hé dào
乃命工科给事中张贞观往泗州勘视水势，而从给事中杨其休言，放季驯归，用舒应龙为工部尚书总督河道。
èr shí nián sān yuè jì xún jiāng qù tiáo shàng biàn huò zhě liù shì lì yán hé bù liǎng xíng xīn hé bù dàng kāi zhī qú bù dàng jùn
二十年三月，季驯将去，条上辨惑者六事，力言河不两行，新河不当开，支渠不当浚。
yòu zhù shū yuē hé fáng yī lǎn dà zhǐ zài zhù dī zhàng hé shù shuǐ guī cáo
又著书曰河防一览，大旨在筑堤障河，束水归漕；
zhù yàn zhàng huái bī huái zhù huáng
筑堰障淮，逼淮注黄。
yǐ qīng shuā zhuó shā suí shuǐ qù
以清刷浊，沙随水去。
hé zé liú jí jí zé dàng dí ér hé shēn
合则流急，急则荡涤而河深；
fēn zé liú huǎn huǎn zé tíng zhì ér shā jī
分则流缓，缓则停滞而沙积。
shàng liú jì jí zé hǎi kǒu zì pì ér wú dài wū kāi
上流既急，则海口自辟而无待于开。
qí zhì dī zhī fǎ yǒu lǚ dī yǐ shù qí liú yǒu yáo dī yǐ kuān qí shì yǒu gǔn shuǐ bà yǐ xiè qí nù
其治堤之法，有缕堤以束其流，有遥堤以宽其势，有滚水坝以泄其怒。
fǎ shén xiáng yán shén biàn
法甚详，言甚辩。
rán dàng shì shí shuǐ shì héng kuì xú sì huái yáng jiān wú suì bù shòu huàn zǔ líng bèi shuǐ
然当是时，水势横溃，徐、泗、淮、扬间无岁不受患，祖陵被水。
jì xún wèi dāng zì xiāo yǐ ér bù yàn
季驯谓当自消，已而不验。
wū shì jì xún yán qū ér fēn huáng dǎo huái zhī yì yóu cǐ qǐ yǐ
于是季驯言诎，而分黄导淮之议由此起矣。
zhēn guàn dǐ sì zhōu yán chén yè zǔ líng jiàn sì chéng rú shuǐ shàng fú yú yú zhōng zhī shuǐ fù mǎn
贞观抵泗州言：“臣谒祖陵，见泗城如水上浮盂，盂中之水复满。
zǔ líng zì shén lù zhì sān qiáo dan chi wú yī bù bèi shuǐ
祖陵自神路至三桥、丹墀，无一不被水。
qiě gāo yàn wēi rú lěi luǎn yòu gāo bǎo yǐn huò yě
且高堰危如累卵，又高、宝隐祸也。
jīn yù xiè huái dāng yǐ pì hǎi kǒu jī shā wèi dì yī yì
今欲泄淮，当以辟海口积沙为第一义。
rán xiè huái bù ruò shā huáng ér shā huáng wū huái liú zhī jì hé bù ruò shā wū wèi hé
然泄淮不若杀黄，而杀黄于淮流之既合，不若杀于未合。
dàn shā wū jì hé zhě yǔ yùn wú fáng shā wū wèi hé zhě yǔ yùn shāo ài
但杀于既合者与运无妨，杀于未合者与运稍碍。
bié biāo běn jiū lì hài bì dāng shā wū wèi hé zhī xiān
别标本，究利害，必当杀于未合之先。
zhì wū guǎng rù hǎi zhī tú zé zì bào jiā kǒu huáng jiā yíng zhì yú gōu jīn chéng zuǒ yòu dì shì pō xià shì dāng yīn ér lì dǎo zhī
至于广入海之途，则自鲍家口、黄家营至鱼沟、金城左右，地势颇下，似当因而利导之。
zhēn guàn yòu huì yīng lóng jí zǒng cáo chén wū bì děng yán huái huáng tóng qū zhě wéi hǎi ér huái zhī yóu huáng dá hǎi zhě wéi qīng kǒu
”贞观又会应龙及总漕陈于陛等言：“淮、黄同趋者惟海，而淮之由黄达海者惟清口。
zì hǎi shā kāi jùn wú qī yīn ér hé shēn rì gāo
自海沙开浚无期，因而河身日高；
zì hé liú dào guàn wú yǐ yīn ér qīng kǒu rì sāi
自河流倒灌无已，因而清口日塞。
yǐ zhì huái shuǐ shàng jìn zǔ líng màn jí gāo bǎo ér xìng tài yùn dī yì chōng jué yǐ
以致淮水上浸祖陵，漫及高、宝，而兴、泰运堤亦冲决矣。
jīn yì pì qīng kǒu shā qiě fēn huáng hé zhī liú wū qīng kǒu shàng liú shí lǐ de qù kǒu bù yuǎn bù zhì wèi yùn dào gěng
今议辟清口沙，且分黄河之流于清口上流十里地，去口不远，不至为运道梗。
fēn wū shàng fù hé wū xià zé chōng hǎi zhī lì zhuān
分于上，复合于下，则冲海之力专。
hé bì wū cǎo wān zhī xià kǒng qí fù chōng zhèng hé wèi huái chéng huàn yě
合必于草湾之下，恐其复冲正河，为淮城患也。
sāi bào jiā kǒu huáng jiā yíng èr jué kǒng héng chōng xīn hé sàn yì wú guī
塞鲍家口、黄家营二决，恐横冲新河，散溢无归。
liǎng àn jù dī zé dōng běi qīng shù hǎi ān wā xià de bù yú kuì jué
两岸俱堤，则东北清、沭、海、安洼下地不虞溃决。
jì fèi fán sān shí liù wàn yǒu qí
计费凡三十六万有奇。
ruò hǎi kǒu zhī sāi zé cháo xī mò kuī qí yá nán shī běn chā
若海口之塞，则潮汐莫窥其涯，难施畚锸。
wéi huái huáng hé liú dōng xià hé shēn dí ér jiàn shēn hǎi kǒu shuā ér jiàn pì yì shì lǐ zhī kě bì zhě
惟淮、黄合流东下，河身涤而渐深，海口刷而渐辟，亦事理之可必者。
dì xī cóng qí qǐng
”帝悉从其请。
nǎi yì wū qīng kǒu shàng liú běi àn kāi yāo pù zhī hé dá wū cǎo wān
乃议于清口上流北岸，开腰铺支河达于草湾。
jì ér huái shuǐ zì jué zhāng fú dī
既而淮水自决张福堤。
zhí lì xún àn péng yīng cān yán zǔ líng dù kě wú yú qiě fāng dōng bèi wēi jǐng yi zàn tíng hé gōng
直隶巡按彭应参言：“祖陵度可无虞，且方东备倭警，宜暂停河工。
bù yì lìng hé chén shú jì
”部议令河臣熟计。
yìng lóng zhēn guàn yán wèi zǔ líng jiǔ yuǎn jì zhī hé shí bì bù róng yǐ zhī gōng qǐng hou míng chūn wēi jǐng níng xī jǔ xíng
应龙、贞观言：“为祖陵久远计，支河实必不容已之工，请候明春倭警宁息举行。
qí shì suì qǐn
”其事遂寝。
èr shí yī nián chūn zhēn guàn bào mìng yì kāi guī xú dá xiǎo hé kǒu yǐ jiù xú pī zhī yì
二十一年春，贞观报命，议开归、徐达小河口，以救徐、邳之溢；
dǎo zhuó hé rù xiǎo fú qiáo gù dào yǐ shū zhèn kǒu zhī huàn
导浊河入小浮桥故道，以纾镇口之患。
xià zǒng hé huì guān jí yì wèi dìng
下总河会官集议，未定。
wǔ yuè dà yǔ hé jué shàn xiàn huáng gù kǒu yī yóu xú zhōu chū xiǎo fú qiáo yī yóu jiù hé dá zhèn kǒu zhá
五月，大雨，河决单县黄堌口，一由徐州出小浮桥，一由旧河达镇口闸。
pī chéng xiàn shuǐ zhōng gāo bǎo zhū hú dī jué kǒu wú suàn
邳城陷水中，高、宝诸湖堤决口无算。
míng nián hú dī jǐn zhù sāi ér huáng shuǐ dà zhǎng qīng kǒu shā diàn huái shuǐ bù néng dōng xià wū shì xié shàng yuán fù líng zhū hú yǔ shān xī zhī shuǐ bào jìn zǔ líng sì chéng yān mò
明年，湖堤尽筑塞，而黄水大涨，清口沙垫，淮水不能东下，于是挟上源阜陵诸湖与山溪之水，暴浸祖陵，泗城淹没。
èr shí sān nián yòu jué gāo yóu zhōng dī jí gāo jiā yàn gāo liáng jiàn ér shuǐ huàn yì jí yǐ
二十三年，又决高邮中堤及高家堰、高良涧，而水患益急矣。
xiān shì yù shǐ chén bāng kē yán gù dī shù shuǐ wèi shōu shuā shā zhī lì ér fǎn zhì chōng jué
先是，御史陈邦科言：“固堤束水未收刷沙之利，而反致冲决。
fǎ dāng yòng jùn qí fāng yǒu sān
法当用浚，其方有三。
dōng chūn shuǐ hé lìng yán hé qiǎn fū chéng shí lāo qiǎn zé shā bù tíng ér qù yī yě
冬春水涸，令沿河浅夫乘时捞浅，则沙不停而去，一也。
guān mín chuán wǎng lái chuán wěi xī xì bǎ lí chéng fēng sōu dí zé shā bù níng ér qù èr yě
官民船往来，船尾悉系钯犁，乘风搜涤，则沙不宁而去，二也。
fǎng shuǐ mó shuǐ duì zhī fǎ zhì wèi mù jī chéng shuǐ gǔn dàng zé shā bù liú ér qù sān yě
仿水磨、水碓之法，置为木机，乘水滚荡，则沙不留而去，三也。
zhì huái bì bù kě bú huì huáng gù gāo yàn duàn bù kě qì
至淮必不可不会黄，故高堰断不可弃。
hú yì bì shāng dī gù zhōu jiā qiáo kuì chǔ duàn bù kě kāi
湖溢必伤堤，故周家桥溃处断不可开。
yǐ qì zhī dào bì yū mǎn gù lǎo huáng hé cǎo wān děng chǔ duàn bù kě
已弃之道必淤满，故老黄河、草湾等处断不可。
shū xià suǒ sī yì
”疏下所司议。
hù bù láng zhōng huá cún lǐ zé qǐng fù huáng hé gù dào bìng jùn cǎo wān
户部郎中华存礼则请复黄河故道，并浚草湾。
ér shì shí yāo pù yóu wèi kāi gōng bù shì láng chén jié fu yán fù huáng hé wèi kě qīng yì zhì zhū cè jiē dì bǔ piān jiù bì ér yǐ yi gài tíng bà
而是时腰铺犹未开，工部侍郎沈节甫言：“复黄河未可轻议，至诸策皆第补偏救弊而已，宜概停罢。
nǎi zhào yìng lóng hái gōng bù shí èr shí èr nián jiǔ yuè yě
”乃召应龙还工部，时二十二年九月也。
jì ér jǐ shì zhōng wú yīng míng yán xiān yīn huáng hé qiān xǐ wú cháng shè yáo lǚ èr dī shù shuǐ guī cáo jí shuǐ guò shā tíng hé shēn rì gāo xú pī yǐ xià jū mín jǐn zài shuǐ dǐ
既而给事中吴应明言：“先因黄河迁徙无常，设遥、缕二堤束水归漕，及水过沙停，河身日高，徐、邳以下居民尽在水底。
jīn qīng kǒu wài zé huáng liú zǔ è qīng kǒu nèi zé yū shā héng jié qiáng hé héng guàn shàng liú yuē bǎi lǐ xǔ huái shuǐ jǐn chū shā shàng zhī fú liú ér zhū xù wū xū sì zhě suì wèi zǔ líng huàn yǐ
今清口外则黄流阻遏，清口内则淤沙横截，强河横灌上流约百里许，淮水仅出沙上之浮流，而潴蓄于盱、泗者遂为祖陵患矣。
zhāng zhēn guàn suǒ yì yāo pù zhī hé guī zhī cǎo wān huò cóng qīng hé nán àn bié kāi xiǎo hé zhì luò jiā yíng mǎ chǎng děng dì chū huì dà hé jiàn zhá qǐ bì yī yù yùn qiǎn jí xíng cǐ hé yì cè zhī biàn zhě
张贞观所议腰铺支河归之草湾，或从清河南岸别开小河至骆家营、马厂等地，出会大河，建闸启闭，一遇运浅，即行此河，亦策之便者。
zhì zhì sì shuǐ zé yǒu yì kāi lǎo zi shān yǐn huái shuǐ rù jiāng zhě
”至治泗水，则有议开老子山，引淮水入江者。
yi zhì zhá yǐ shí qǐ bì chāi zhāng fú dī ér dī qīng kǒu shǐ hé shuǐ wú nán xiàng
宜置闸以时启闭，拆张福堤而堤清口，使河水无南向。
bù yì xià hé cáo zhū chén huì kān
部议下河漕诸臣会勘。
zhí lì xún àn niú yīng yuán yīn yè zǔ líng mù jī hé huàn huì tú yǐ jìn yīn shàng shū yán
直隶巡按牛应元因谒祖陵，目击河患，绘图以进，因上疏言：
huáng gāo huái yōng qǐ wū jiā jìng mò nián hé chén záo xú lǚ èr hóng jù shí ér shā rì tíng hé shēn rì gāo kuì jué yóu cǐ qǐ
“黄高淮壅，起于嘉靖末年河臣凿徐、吕二洪巨石，而沙日停，河身日高，溃决由此起。
dāng shì zhě jì wú fù zhī liǎng àn zhù zhǎng dī yǐ shù yuē lǚ dī
当事者计无复之，两岸筑长堤以束，曰缕堤。
lǚ dī fù jué gèng wū shù lǐ wài zhù zhòng dī yǐ fáng yuē yáo dī
缕堤复决，更于数里外筑重堤以防，曰遥堤。
suī suì jué suì bǔ ér mò kě shuí hé yǐ
虽岁决岁补，而莫可谁何矣。
huáng huái jiāo huì běn zì qīng hé běi èr shí lǐ luò jiā yíng zhé ér dōng zhì dà hé kǒu huì huái suǒ chēng lǎo huáng hé shì yě
黄、淮交会，本自清河北二十里骆家营，折而东至大河口会淮，所称老黄河是也。
chén xuān yǐ qí yū qū cóng luò jiā yíng kāi yī zhī hé wèi jiàn jīn hé dào ér lǎo huáng hé yū yǐ
陈瑄以其迂曲，从骆家营开一支河，为见今河道，而老黄河淤矣。
wàn lì jiān fù kāi cǎo wān zhī hé huáng shě gù dào ér qū yǐ zhì qīng kǒu jiāo huì zhī de èr shuǐ xiāng chí huái bù shèng huáng zé cuàn rù gè zhá kǒu huái ān shì mín wū gè zhá kǒu zhù yī tǔ gěng yǐ fáng zhī
万历间，复开草湾支河，黄舍故道而趋，以致清口交会之地，二水相持，淮不胜黄，则窜入各闸口，淮安士民于各闸口筑一土埂以防之。
sì hòu huáng huái bào zhǎng shuǐ tuì shā tíng qīng kǒu suì yū jīn chēng mén xiàn shā shì yě
嗣后黄、淮暴涨，水退沙停，清口遂淤，今称门限沙是也。
dāng shì zhě bù sī tiāo mén xiàn shā nǎi bàng tǔ gěng zhù gāo yàn héng gèn liù shí lǐ zhì quán huái zhèng liú zhī kǒu bù shì fù jiāng cóng páng rù huáng zhī zhāng fú kǒu yī bìng zhù dī sāi zhī suì dào liú ér wèi sì líng huàn yǐ
当事者不思挑门限沙，乃傍土埂筑高堰，横亘六十里，置全淮正流之口不事，复将从旁入黄之张福口一并筑堤塞之，遂倒流而为泗陵患矣。
qián suì kē chén zhēn guàn yì pì mén xiàn shā cái zhāng fú dī qí suǒ chóng yòu zài zhī hé yāo pù zhī kāi
前岁，科臣贞观议辟门限沙，裁张福堤，其所重又在支河腰铺之开。
zǒng zhī quán kǒu yū shā wèi jǐn tiāo pì jí yāo pù gōng chéng huái shuǐ wèi néng chū yě kuàng xià liú bào wáng zhū kǒu yǐ jué nán yǐ shī gōng
总之，全口淤沙未尽挑辟，即腰铺工成，淮水未能出也，况下流鲍、王诸口已决，难以施工。
qǐ ruò fù huáng hé gù dào jǐn pì qīng kǒu yū shā zhī wèi yào hu
岂若复黄河故道，尽辟清口淤沙之为要乎？
qiě shū shàng liú bù ruò kē chén yīng míng suǒ yì jiù cǎo wān xià liú jùn zhū jué kǒu bǐ yóu ān dōng guī wǔ gǎng huò wū zhōu jiā qiáo liàng wèi shū tōng ér jí sāi huáng gù kǒu tiāo xiāo dàng qú dào jùn fú lí qiǎn zǔ
且疏上流，不若科臣应明所议，就草湾下流浚诸决口，俾由安东归五港，或于周家桥量为疏通，而急塞黄堌口，挑萧、砀渠道，浚符离浅阻。
zhì sù qiān xiǎo hé wèi huái shuǐ rù huáng zhèng lù jí yi tiāo pì shǐ yǒu suǒ guī
至宿迁小河为淮水入黄正路，急宜挑辟，使有所归。
yìng lóng yán zhāng fú dī yǐ jué bǎi yú zhàng qīng kǒu fāng tiāo shā ér yāo pù zhī kāi yóu bù kě fèi
应龙言：“张福堤已决百馀丈，清口方挑沙，而腰铺之开尤不可废。
gōng bù shì láng chén sī xiào yīn yán lǎo huáng hé zì sān yì zhèn zhì yè jiā chōng jǐn bā qiān yú zhàng hé xíng shàng cún
”工部侍郎沈思孝因言：“老黄河自三义镇至叶家冲仅八千馀丈，河形尚存。
yi jí kāi jùn zé hé fēn wéi èr yī cóng gù dào dǐ yán jiā hé rù hǎi yī cóng qīng kǒu huì huái huàn dāng zì mǐ
宜亟开浚，则河分为二，一从故道抵颜家河入海，一从清口会淮，患当自弭。
qǐng qiǎn fēng lì kē chén yī rén yǔ hé cáo zhū chén dìng huà yī zhī jì
请遣风力科臣一人，与河漕诸臣定画一之计。
nǎi mìng lǐ kē jǐ shì zhōng zhāng qǐ chéng wǎng kān
”乃命礼科给事中张企程往勘。
ér yǐ shuǐ huàn lěi nián qì wú chéng huà qiān yán mí fèi ba yìng lóng zhí wèi mín cháng jū jìng zhāng zhēn guàn péng yīng cān děng jiē qiǎn zé yǒu chà
而以水患累年，迄无成画，迁延糜费，罢应龙职为民，常居敬、张贞观、彭应参等皆谴责有差。
yù shǐ gāo jǔ qǐng shū zhōu jiā qiáo cái zhāng fú dī pì mén xiàn shā jiàn gǔn shuǐ shí bà wū zhōu jiā qiáo dà xiǎo jiàn kǒu wǔ jiā dūn lǜ yáng gōu shàng xià ér bà wài jùn hé zhù àn shǐ xíng dì zhōng
御史高举请“疏周家桥，裁张福堤，辟门限沙，建滚水石坝于周家桥、大小涧口、武家墩、绿杨沟上下，而坝外浚河筑岸，使行地中。
gǎi táng gěng shí èr zhá wèi bà guàn zhá wài shí èr hé yǐ pì rù hǎi zhī lù
改塘埂十二闸为坝，灌闸外十二河，以辟入海之路。
jùn máng dào hé qiě duō jiàn bīn jiāng shuǐ zhá yǐ guǎng rù jiāng zhī tú
浚芒稻河，且多建滨江水闸，以广入江之途。
rán hǎi kǒu rì yōng zé hé shā rì jī hé shēn rì gāo ér huái yì bù néng ān liú
然海口日壅，则河沙日积，河身日高，而淮亦不能安流。
yǒu guàn kǒu zhě shì zhū kǒu pō dà ér jìn rì suǒ jué jiǎng jiā bào jiā bì jiā sān kǒu zhí yǔ xiāng shè yi tiāo jùn chéng hé bǐ yóu cǐ rù hǎi
有灌口者，视诸口颇大，而近日所决蒋家、鲍家、畀家三口直与相射，宜挑浚成河，俾由此入海。
gōng bù zhǔ shì fán zhào chéng yì yì pì hǎi kǒu ér yán jiù hǎi kǒu jué bù kě jùn dāng zì bào jiā yíng zhì wǔ gǎng kǒu tiāo jùn chéng hé lìng cóng guàn kǒu rù hǎi
”工部主事樊兆程亦议辟海口，而言：“旧海口决不可浚，当自鲍家营至五港口挑浚成河，令从灌口入海。
jù xià gōng bù
”俱下工部。
qǐng bìng wěi qǐ chéng kān yì
请并委企程勘议。
shì shí zǒng hé gōng bù shàng shū yáng yī kuí bèi lùn qǐ ba yīn yán qīng kǒu yi jùn huáng hé gù dào yi fù gāo yàn bù bì xiū shí dī bù bì qì jiǎn shuǐ zhá bà bù bì yòng
是时，总河工部尚书杨一魁被论，乞罢，因言：“清口宜浚，黄河故道宜复，高堰不必修，石堤不必砌，减水闸坝不必用。
dì bù yǔn cí ér zhào yǐ jìn xīn rèn shì
”帝不允辞，而诏以尽心任事。
yù shǐ xià zhī chén zé yán hǎi kǒu shā bù kě pī cǎo wān hé bù bì jùn yāo pù xīn hé sì shí lǐ bù bì kāi yún tī guān bù bì pì wéi dāng jí kāi gāo yàn yǐ jiù zǔ líng
御史夏之臣则言：“海口沙不可劈，草湾河不必浚，腰铺新河四十里不必开，云梯关不必辟，惟当急开高堰，以救祖陵。
qiě yán lì nián yǐ lái gāo liáng jiàn tǔ dī měi yù fú qiū jí chōng jué dà jiàn kǒu shí dī měi yù xiōng yǒng jí bēng kuì
”且言：“历年以来，高良涧土堤每遇伏秋即冲决，大涧口石堤每遇汹涌即崩溃。
shì gāo yàn zài wèi gāo bǎo zhī lì xiǎo
是高堰在，为高、宝之利小；
ér gāo yàn jué zé wèi gāo bǎo zhī hài dà yě
而高堰决，则为高、宝之害大也。
shú ruò míng yì ér míng kāi zhī shǐ zhī qū bì hu
孰若明议而明开之，使知趋避乎？
jǐ shì zhōng huáng yùn tài zé yòu yán huáng hé xià liú wèi xiè ér jù kāi gāo yàn zhōu qiáo yǐ xiè huái shuǐ zé huái liú nán xià huáng bì chéng zhī gāo bǎo jiān jǐn wèi zhǎo ér yùn dào yuè hé bì chōng jué yǐ
”给事中黄运泰则又言：“黄河下流未泄，而遽开高堰、周桥以泄淮水，则淮流南下，黄必乘之，高、宝间尽为沼，而运道月河必冲决矣。
bù rú jùn wǔ gǎng kǒu dá guàn kǒu mén yǐ rù wū hǎi zhī wèi de yě
不如浚五港口，达灌口门，以入于海之为得也。
zhào bìng xíng kān yì
”诏并行勘议。
qǐ chéng nǎi shàng yán qián cǐ hé bù wéi líng huàn zì lóng qìng mò nián gāo bǎo huái yáng gào jí dāng shì niǔ wū mù qián qīng kǒu jì yū yòu zhù gāo yàn yǐ è zhī dī zhāng fú yǐ shù zhī zhàng quán huái zhī shuǐ yǔ huáng jiǎo shèng bù yú qí shì bù dí yě
企程乃上言：“前此河不为陵患，自隆庆末年高、宝、淮、扬告急，当事狃于目前，清口既淤，又筑高堰以遏之，堤张福以束之，障全淮之水与黄角胜，不虞其势不敌也。
dài hòu zhòu shí jiā zhù yīn sāi yù jiān jǔ qī shí èr xī zhī shuǐ huì wū sì zhě jǐn liú shù zhàng yī kǒu chū zhī chū zhě shí yī tíng zhě shí jiǔ
迨后甃石加筑，堙塞愈坚，举七十二溪之水汇于泗者，仅留数丈一口出之，出者什一，停者什九。
hé shēn rì gāo liú rì yōng huái rì yì bù dé chū ér zhū xù rì yì shēn ān dé bù dǎo liú páng yì wèi sì líng huàn hu
河身日高，流日壅，淮日益不得出，而潴蓄日益深，安得不倒流旁溢为泗陵患乎？
jīn yì shū huái yǐ ān líng shū huáng yǐ dǎo huái zhě yán rén rén shū
今议疏淮以安陵，疏黄以导淮者，言人人殊。
ér wèi gāo yàn dāng jué zhě chén yǐ wéi píng hàn huái yáng dài bù kě shǎo
而谓高堰当决者，臣以为屏翰淮、扬，殆不可少。
mò ruò wū qí nán wǔ shí lǐ kāi zhōu jiā qiáo zhù cǎo zǐ hú dà jiā kāi jùn yī yóu jīn jiā wān rù máng dào hé zhù zhī jiāng yī yóu zǐ yīng gōu rù guǎng yáng hú dá zhī hǎi zé huái shuǐ shàng liú bàn yǒu xuān xiè yǐ
莫若于其南五十里开周家桥注草子湖，大加开浚，一由金家湾入芒稻河注之江，一由子婴沟入广洋湖达之海，则淮水上流半有宣泄矣。
wū qí běi shí wǔ lǐ kāi wǔ jiā dūn zhù yǒng jì hé yóu yáo wān zhá chū kǒu zhí dá jīng hé cóng shè yáng hú rù hǎi zé huái shuǐ xià liú bàn yǒu guī sù yǐ
于其北十五里开武家墩，注永济河，由窑湾闸出口直达泾河，从射阳湖入海，则淮水下流半有归宿矣。
cǐ jí jiù zǔ líng dì yī yì yě
此急救祖陵第一义也。
huì shì shí zǔ líng jī shuǐ shāo tuì yī kuí yǐ wén dì dà yuè réng yù zhū chén jí xié yì xuān xiè
”会是时，祖陵积水稍退，一魁以闻，帝大悦，仍谕诸臣急协议宣泄。
wū shì qǐ chéng yī kuí gòng yì yù fēn shā huáng liú yǐ zòng huái bié shū hǎi kǒu yǐ dǎo huáng
于是企程、一魁共议欲分杀黄流以纵淮，别疏海口以导黄。
ér dū cáo shàng shū zhě fū zé yǐ jiāng běi suì jìn mín bù kān dà yì yù xiān xiè huái ér xú yì fēn huáng
而督漕尚书褚𫓧则以江北岁祲，民不堪大役，欲先泄淮而徐议分黄。
yù shǐ yīng yuán shé zhōng qí shuō yán dǎo huái shì biàn ér gōng yì fēn huáng gōng dà ér lì yuǎn
御史应元折衷其说，言：“导淮势便而功易，分黄功大而利远。
gù hé chén suǒ qǐng yì dì liù shí bā wàn jīn guó jiā yì hé jìn wū cǐ
顾河臣所请亦第六十八万金，国家亦何靳于此？
yù shǐ chén kuǐ cháng lìng bǎo yìng lǜ zhōu jiā qiáo jì kāi zé yǐ gāo yóu shào bó wèi hè yùn dào mín chǎn yán chǎng jiāo shòu qí hài shàng shū zhēng zhī yǔ shén jī dà zhǐ fēn huáng wèi xiān ér huái bù bì shēn zhì
”御史陈煃尝令宝应，虑周家桥既开，则以高邮、邵伯为壑，运道、民产、盐场交受其害，上疏争之，语甚激，大旨分黄为先，而淮不必深治。
qiě yù duō kāi rù hǎi zhī lù lìng gāo bǎo zhū hú zhī shuǐ jiē dōng ér hòu zhōu jiā qiáo wǔ jiā dūn zhī shuǐ kě zhù
且欲多开入海之路，令高、宝诸湖之水皆东，而后周家桥、武家墩之水可注。
ér huái ān zhī fǔ mǎ huà lóng fù jìn fēn huáng wǔ nán zhī shuō
而淮安知府马化龙复进分黄五难之说。
yǐng zhōu bīng bèi dào li hóng dào yòu wèi yi kāi gāo yàn
颍州兵备道李弘道又谓宜开高堰。
fū suì jù yǐ shàng wén
𫓧遂据以上闻。
jǐ shì zhōng lín xī chūn bó zhī yán huái yóu xī rì zhī huái ér hé fēi xī rì zhī hé xiān shì hé shēn wèi gāo ér huái shàng ān liú jīn zé hé shēn jì gāo ér huái shòu dào guàn cǐ dǎo huái gù yǐ wéi huái fēn huáng yì yǐ wéi huái
给事中林熙春驳之，言：“淮犹昔日之淮，而河非昔日之河，先是河身未高，而淮尚安流，今则河身既高，而淮受倒灌，此导淮固以为淮，分黄亦以为淮。
gōng bù nǎi fù zòu yún xiān yì kāi yāo pù zhī hé yǐ fēn huáng liú yǐ wēi jǐng zāi shāng tíng qǐn suì yí jīn rì zhī huàn
”工部乃覆奏云：“先议开腰铺支河以分黄流，以倭儆、灾伤停寝，遂贻今日之患。
jīn huáng jiā bà fēn huáng zhī gōng ruò fù jǔ gé huái yōng wéi hài shuí zhí qí jiù
今黄家坝分黄之工若复沮格，淮壅为害，谁职其咎？
qǐng lìng zhì hé zhū chén dǎo huái fēn huáng jí xíng xīng jǔ
请令治河诸臣导淮分黄，亟行兴举。
bào kě
”报可。
èr shí sì nián bā yuè yī kuí xīng gōng wèi jùn fù tiáo shàng fēn huái dǎo huáng shì yí shí shì
二十四年八月，一魁兴工未竣，复条上分淮导黄事宜十事。
shí yuè hé gōng gào chéng zhí lì xún àn yù shǐ jiǎng chūn fāng yǐ wén fù tiáo shàng shàn hòu shì yí shí liù shì
十月，河工告成，直隶巡按御史蒋春芳以闻，复条上善后事宜十六事。
nǎi shǎng lài yī kuí děng yǒu chà
乃赏赉一魁等有差。
shì yì yě yì fū èr shí wàn kāi táo yuán huáng hé bà xīn hé qǐ huáng jiā zuǐ zhì ān dōng wǔ gǎng guàn kǒu cháng sān bǎi yú lǐ fēn xiè huáng shuǐ rù hǎi yǐ yì huáng qiáng
是役也，役夫二十万，开桃源黄河坝新河，起黄家嘴，至安东五港、灌口，长三百馀里，分泄黄水入海，以抑黄强。
pì qīng kǒu shā qī lǐ jiàn wǔ jiā dūn gāo liáng jiàn zhōu jiā qiáo shí zhá xiè huái shuǐ sān dào rù hǎi qiě yǐn qí zhī liú rù jiāng
辟清口沙七里，建武家墩、高良涧、周家桥石闸，泄淮水三道入海，且引其支流入江。
wū shì sì líng shuǐ huàn píng ér huái yáng ān yǐ
于是泗陵水患平，而淮、扬安矣。
rán shì shí yī kuí zhuān lì táo qīng huái sì jiān ér shàng liú shàn xiàn huáng gù kǒu zhī jué yǐ wéi bù bì sāi
然是时一魁专力桃、清、淮、泗间，而上流单县黄堌口之决，以为不必塞。
fū jí chūn fāng jiē qǐng sāi zhī
𫓧及春芳皆请塞之。
jǐ shì zhōng li yīng cè yán cáo chén zhǔ yùn hé chén zhǔ gōng gè zì wèi jiàn
给事中李应策言：“漕臣主运，河臣主工，各自为见。
yi zài lìng xī yì
宜再令析议。
yī kuí yán huáng gù kǒu yī zhī yóu yú chéng xià yì jiē dàng shān xiāo xiàn sù zhōu zhì sù qiān chū bái yáng hé yī xiǎo zhī fēn xiāo xiàn liǎng hé kǒu chū xú zhōu xiǎo fú qiáo xiāng jù bù mǎn sì shí lǐ
”一魁言：“黄堌口一支由虞城、夏邑接砀山、萧县、宿州至宿迁，出白洋河，一小支分萧县两河口，出徐州小浮桥，相距不满四十里。
dāng shū jùn yǔ zhèng hé huì gèng tōng zhèn kǒu zhá lǐ hú zhī shuǐ yǔ xiǎo fú qiáo èr shuǐ huì zé huáng gù kǒu bù bì sāi ér yùn dào wú zhì yǐ
当疏浚与正河会，更通镇口闸里湖之水，与小浮桥二水会，则黄堌口不必塞，而运道无滞矣。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
wū shì yì jùn xiǎo fú qiáo yí hé kǒu xiǎo hé kǒu yǐ jì xú pī yùn dào yǐ xiè dàng xiāo màn liú póu guī rén dī yǐ hù líng qǐn
于是议浚小浮桥、沂河口、小河口以济徐、邳运道，以泄砀、萧漫流，掊归仁堤以护陵寝。
shì shí xú pī fù jiàn qīng sì yùn dào bù lì fū zhōng yǐ wéi yōu
是时，徐、邳复见清、泗运道不利，𫓧终以为忧。
èr shí wǔ nián zhēng yuè fù jí yán huáng gù kǒu bù sāi zé quán hé nán xǐ hài qiě lì jiàn
二十五年正月，复极言黄堌口不塞，则全河南徙，害且立见。
yì zhě yì duō kǒng xià niè guī rén wèi èr líng huàn
议者亦多恐下啮归仁，为二陵患。
sān yuè xiǎo fú qiáo děng kǒu gōng chuí jùn yī kuí yán
三月，小浮桥等口工垂竣，一魁言：
yùn dào tōng lì hé xǐ bù xiāng fáng yǐ yǒu míng yàn
“运道通利，河徙不相妨，已有明验。
wéi yì zhě yǐ zǔ líng wèi lǜ qǐng zhēng wǎng shì zhé zhī
惟议者以祖陵为虑，请征往事折之。
hóng wǔ èr shí sì nián hé jué yuán wǔ dōng nán zhì shòu zhōu rù huái
洪武二十四年，河决原武，东南至寿州入淮。
yǒng lè jiǔ nián hé běi rù yú tái
永乐九年，河北入鱼台。
wèi jǐ fù nán jué yóu guō hé jīng huái yuǎn rù huái
未几复南决，由涡河经怀远入淮。
shí liǎng hé hé liú lì fèng sì yǐ chū qīng kǒu wèi wén wèi zǔ líng huàn
时两河合流，历凤、泗以出清口，未闻为祖陵患。
zhèng tǒng shí sān nián hé běi chōng zhāng qiū
正统十三年，河北冲张秋。
jǐng tài zhōng xú yǒu zhēn sāi zhī fù yóu guō hé rù huái
景泰中，徐有贞塞之，复由涡河入淮。
hóng zhì èr nián hé yòu běi chōng bái áng liú dà xià sāi zhī fù nán liú yī yóu zhōng móu zhì yǐng shòu yī yóu bó zhōu zhì guō hé rù huái yī yóu sù qiān xiǎo hé kǒu huì sì
弘治二年，河又北冲，白昂、刘大夏塞之，复南流，一由中牟至颍、寿，一由亳州至涡河入淮，一由宿迁小河口会泗。
quán hé dà shì zòng héng yǐng bó fèng sì jiān xià yì fú lí huī sù wèi wén wèi zǔ líng lǜ yì bù wén dī jí guī rén yě
全河大势纵横颍、亳、凤、泗间，下溢符离、睢、宿，未闻为祖陵虑，亦不闻堤及归仁也。
zhèng dé sān nián hòu hé jiàn běi xǐ yóu xiǎo fú qiáo fēi yún qiáo gǔ tíng sān dào rù cáo jǐn qū xú pī chū èr hóng yùn dào suī jì ér fàn yì shí shén
正德三年后，河渐北徙，由小浮桥、飞云桥、谷亭三道入漕，尽趋徐、邳，出二洪，运道虽济，而泛溢实甚。
jiā jìng shí yī nián zhū cháng shǐ yǒu guō hé yī zhī zhōng jīng fèng yáng zǔ líng wèi gǎn qīng jǔ zhī shuō
嘉靖十一年，朱裳始有涡河一支中经凤阳祖陵未敢轻举之说。
rán dāng shí yóu shí jùn xiáng fú zhī dǒng pén kǒu níng líng zhī wǔ lǐ pù yíng zé zhī sūn jiā dù lán yáng zhī zhào pí zhài
然当时犹时浚祥符之董盆口、宁陵之五里铺、荥泽之孙家渡、兰阳之赵皮寨，
yòu huò jué huī zhōu zhī de qiū diàn jiè pái kǒu yě jī gāng
又或决睢州之地丘店、界牌口、野鸡冈，
níng líng zhī yáng cūn pù
宁陵之杨村铺，
jù rù jiù hé
俱入旧河，
cóng bó fèng rù huái
从亳、凤入淮，
nán liú wèi jué
南流未绝，
yì hé cháng wèi zǔ líng huàn
亦何尝为祖陵患？
jiā jìng èr shí wǔ nián hòu nán liú gù dào shǐ jǐn sāi huò yóu qín gōu rù cáo huò yóu zhuó hé rù cáo
嘉靖二十五年后，南流故道始尽塞，或由秦沟入漕，或由浊河入漕。
wǔ shí nián lái quán hé jǐn chū xú pī duó sì rù huái
五十年来全河尽出徐、邳，夺泗入淮。
ér dāng shì zhě fāng rèn kè zuò zhǔ rì zhù dī ér jiǒng zhī yǐ zhì hé liú rì yōng huái bù dí huáng tuì ér nèi zhū suì yí xū sì zǔ líng zhī huàn
而当事者方认客作主，日筑堤而窘之，以致河流日壅，淮不敌黄，退而内潴，遂贻盱、泗祖陵之患。
cǐ shí yóu nèi shuǐ zhī tíng yōng bù yóu wài shuǐ zhī chōng shè yě
此实由内水之停壅，不由外水之冲射也。
wàn lì qī nián pān jì xún shǐ lǜ huáng liú dào guàn xiǎo hé bái yáng děng kǒu xié zhū hé shuǐ chōng shè zǔ líng nǎi zuò guī rén dī wèi bǎo zhàng jì fù zhāng dà qí shuō wèi zǔ líng mìng mài quán lài cǐ dī
万历七年，潘季驯始虑黄流倒灌小河、白洋等口，挟诸河水冲射祖陵，乃作归仁堤为保障计，复张大其说，谓祖陵命脉全赖此堤。
xí wén qí shuō zhě suì yí huáng gù zhī jué xià niè guī rén bù zhī huáng gù yī jué xià liú yì xiè bì wú shàng guàn zhī yú
习闻其说者，遂疑黄堌之决，下啮归仁，不知黄堌一决，下流易泄，必无上灌之虞。
kuàng jīn xiǎo hé bù rì jùn gōng yǐn hé fù guī gù dào yún guī rén yì yuǎn xī fán guò jì wèi
况今小河不日竣工，引河复归故道，云归仁益远，奚烦过计为？
bào kě
”报可。
yī kuí jì kāi xiǎo fú qiáo zhù yì ān shān jùn xiǎo hé kǒu yǐn wǔ yí quán jì yùn
一魁既开小浮桥，筑义安山，浚小河口，引武沂泉济运。
jí shì nián sì yuè hé fù dà jué huáng gù kǒu yì xià yì yǒng chéng yóu sù zhōu fǔ lí qiáo chū sù qiān xīn hé kǒu rù dà hé qí bàn yóu xú zhōu rù jiù hé jì yùn
及是年四月，河复大决黄堌口，溢夏邑、永城，由宿州府离桥出宿迁新河口入大河，其半由徐州入旧河济运。
shàng yuán shuǐ kū ér yì ān shù shuǐ héng bà fù chōng èr shí yú zhàng xiǎo fú qiáo shuǐ mài wēi xì èr hóng gào hé yùn dào zǔ sè
上源水枯，而义安束水横坝复冲二十馀丈，小浮桥水脉微细，二洪告涸，运道阻涩。
yī kuí yīn yì tiāo huáng gù kǒu yǐ shàng sǎo wān yū zuǐ èr chù qiě dà tiāo qí xià li jí kǒu běi xià zhuó hé jiù xiǎo fú qiáo shàng liú shù shí lǐ zhī hé
一魁因议挑黄堌口迤上埽湾、淤嘴二处，且大挑其下李吉口北下浊河，救小浮桥上流数十里之涸。
fù shàng yán huáng hé nán xuán zhì hán jiā dào pán chà hé dīng jiā zhuāng jù àn kuò bǎi zhàng shēn yú èr zhàng nǎi tóng bāng tiě dǐ gù dào yě
复上言：“黄河南旋至韩家道、盘岔河、丁家庄，俱岸阔百丈，深逾二丈，乃铜帮铁底故道也。
zhì liú jiā wā shǐ qiáng bàn nán liú de shān xī pō yǒng hé hú yǐ wéi hè chū xī kǒu rù fú lí hé yì gù dào yě
至刘家洼，始强半南流，得山西坡、永涸湖以为壑，出溪口入符离河，亦故道也。
wéi xú pī yùn dào qiǎn hé suǒ yǐ shǒu yì kāi xiǎo fú qiáo zài jiā tiāo pì bì dà wèi yùn dào zhī lì
惟徐、邳运道浅涸，所以首议开小浮桥，再加挑辟，必大为运道之利。
nǎi yù zì huáng gù wǎn huí quán hé bì xū tiāo sì bǎi lǐ yū gāo zhī hé shēn zhù sān bǎi lǐ nán àn zhī zhǎng dī bù wéi suǒ fèi bù zī qiè kǒng hòu huàn wú yǐ
乃欲自黄堌挽回全河，必须挑四百里淤高之河身，筑三百里南岸之长堤，不惟所费不赀，窃恐后患无已。
yù shǐ yáng guāng xùn děng yì yì tiāo sǎo wān zhí qú zhǎn jì zhuó hé jí zhù shān xī pō guī rén dī yǔ yī kuí hé dú fū yì yì
”御史杨光训等亦议挑埽湾直渠，展济浊河，及筑山西坡归仁堤，与一魁合，独𫓧异议。
dì mìng cóng yī kuí yán
帝命从一魁言。
yī kuí fù yán guī rén zài xī běi sì zhōu zài dōng nán xiāng jù bǎi jiǔ shí lǐ zhōng gé zhòng gāng dié zhàng
一魁复言：“归仁在西北，泗州在东南，相距百九十里，中隔重冈叠嶂。
qiě guī rén zhī běi yǒu bái yáng hé zhū jiā gōu zhōu jiā gōu hú jiā gōu xiǎo hé kǒu xiè rù yùn hé shì rú jiàn líng jí wú guī rén zǔ líng wú zú lǜ
且归仁之北有白洋河、朱家沟、周家沟、胡家沟、小河口泄入运河，势如建瓴，即无归仁，祖陵无足虑。
zhuó hé yū diàn
浊河淤垫，
gāo chū dì shàng
高出地上，
cáo dān jiān kuò yī èr bǎi zhàng
曹、单间阔一二百丈，
shēn èr sān zhàng
深二三丈，
shàng bù miǎn héng liú
尚不免横流，
xú pī jiān jǐn bǎi zhàng
徐、邳间仅百丈，
shēn zhǐ zhàng yú
深止丈馀，
xú xi yǒu qiǎn zhì èr sān chǐ zhě
徐西有浅至二三尺者，
ér xià yǒng hán jiā dào kǒu zhì fú lí
而夏、永、韩家道口至符离，
hé kuò shēn shì cáo dān
河阔深视曹、单，
bì gāo jiù xià
避高就下，
shuǐ zhī běn xìng
水之本性，
hé liú suǒ qì
河流所弃，
zì gǔ nán fù
自古难复。
qiě yùn hé běn jí shān dōng zhū quán
且运河本籍山东诸泉，
bù zī huáng shuǐ
不资黄水，
wéi dāng fǎng zhèng tǒng jiān èr hóng nán běi kǒu jiàn zhá zhī zhì
惟当仿正统间二洪南北口建闸之制，
wū zhèn kǒu zhī xià
于镇口之下，
dà fú qiáo zhī shàng
大浮桥之上，
lǚ liáng zhī xià hóng
吕梁之下洪，
pī zhōu zhī shā fang
邳州之沙坊，
gè jiàn shí zhá
各建石闸，
jié xuān wèn sì
节宣汶、泗，
ér yǐ xiǎo fú qiáo yí hé kǒu èr shuǐ zhù zhī
而以小浮桥、沂河口二水助之，
gèng wū zhèn kǒu xi zhù bà jié huáng
更于镇口西筑坝截黄，
kāi táng jiā kǒu ér zhù zhī lóng gōu
开唐家口而注之龙沟，
huì xiǎo fú qiáo rù yùn
会小浮桥入运，
yǐ dù guàn yū zhèn kǒu zhī hài
以杜灌淤镇口之害，
shí wàn quán jì yě
实万全计也。
bào kě
”报可。
èr shí liù nián chūn cóng yáng guāng xùn děng yì chè fū mìng yī kuí jiān guǎn cáo yùn
二十六年春，从杨光训等议，撤𫓧，命一魁兼管漕运。
liù yuè zhào yī kuí zhǎng bù shì mìng liú dōng xīng wèi gōng bù shì láng zǒng lǐ hé cáo
六月，召一魁掌部事，命刘东星为工部侍郎，总理河漕。
èr shí qī nián chūn dōng xīng shàng yán hé zì shāng yú ér xià yóu dīng jiā dào kǒu dǐ hán jiā dào kǒu zhào jiā quān shí jiāng jūn miào liǎng hé kǒu chū xiǎo fú qiáo xià èr hóng nǎi gǔ lǔ gù dào yě
二十七年春，东星上言：“河自商、虞而下，由丁家道口抵韩家道口、赵家圈、石将军庙、两河口，出小浮桥下二洪，乃贾鲁故道也。
zì yuán jí wǒ cháo xíng zhī shén lì
自元及我朝行之甚利。
jiā jìng sān shí qī nián běi xǐ zhuó hé ér cǐ hé suì yū
嘉靖三十七年北徙浊河，而此河遂淤。
pān jì xún yì fù kāi zhī yǐ gōng fèi hào fán ér zhǐ
潘季驯议复开之，以工费浩繁而止。
jīn hé dōng jué huáng gù yóu hán jiā dào kǒu zhì zhào jiā quān bǎi yú lǐ chōng shuā chéng hé jí jì xún yì fù zhī gù dào yě
今河东决黄堌，由韩家道口至赵家圈百馀里，冲刷成河，即季驯议复之故道也。
yóu zhào jiā quān zhì liǎng hé kǒu zhí jiē sān xiān tái xīn qú zhǎng jǐn sì shí lǐ mù fu wǔ wàn jùn zhī yú yuè dāng jùn ér dà tiāo yùn hé xiǎo tiāo zhuó hé jù kě jié shěng
由赵家圈至两河口，直接三仙台新渠，长仅四十里，募夫五万浚之，逾月当竣，而大挑运河，小挑浊河，俱可节省。
wéi li jí kǒu gù dào cháng tiāo fù yū qù dōng yǐ tiāo shù lǐ qián gōng nán qì rán zhì zhèn kǒu sān bǎi lǐ ér yáo bù ruò zhào jiā quān zhì liǎng hé kǒu sì shí lǐ ér jìn
惟李吉口故道尝挑复淤，去冬已挑数里，前功难弃，然至镇口三百里而遥，不若赵家圈至两河口四十里而近。
kuàng dà fú qiáo yǐ jiàn zhá xù wèn sì zhī shuǐ zé zhèn kǒu jì yùn yì wú jiè huáng liú
况大浮桥已建闸蓄汶、泗之水，则镇口济运亦无藉黄流。
bào kě
”报可。
shí yuè gōng chéng jiā dōng xīng gōng bù shàng shū yī kuí jí yú guān shǎng lài yǒu chà
十月，功成，加东星工部尚书，一魁及馀官赏赉有差。
chū jǐ shì zhōng yáng tíng lán yīn huáng gù zhī jué qǐng kāi jiā hé jǐ shì zhōng yáng yīng wén yì zhǔ qí shuō
初，给事中杨廷兰因黄堌之决，请开泇河，给事中杨应文亦主其说。
jì ér zhí lì xún àn yù shǐ èr qí fù yán zhī
既而直隶巡按御史佴祺复言之。
dōng xīng jì kāi zhào jiā quān fù cǎi zhòng shuō záo jiā hé yǐ de duō shā shí gōng wèi jiù ér dōng xīng bìng
东星既开赵家圈，复采众说，凿泇河，以地多沙石，工未就而东星病。
hé jì nán xǐ li jí kǒu yū shui diàn rì gāo běi liú suì jué ér zhào jiā quān yì rì jiù yū sè xú pī jiān sān bǎi lǐ hé shuǐ chǐ yú liáng sōu zǔ sè
河既南徙，李吉口淤氵殿日高，北流遂绝，而赵家圈亦日就淤塞，徐、邳间三百里，河水尺馀，粮艘阻塞。
èr shí jiǔ nián qiū gōng kē jǐ shì zhōng zhāng wèn dá shū lùn zhī
二十九年秋，工科给事中张问达疏论之。
huì kāi guī dà shuǐ hé zhǎng shāng qiū jué xiāo jiā kǒu quán hé jǐn nán zhù
会开、归大水，河涨商丘，决萧家口，全河尽南注。
hé shēn biàn wéi píng shā shāng gǔ zhōu jiāo shā shàng
河身变为平沙，商贾舟胶沙上。
nán àn méng qiáng sì hū xǐ zhì běi àn shāng yú duō bèi yān mò hé shì jǐn qū dōng nán ér huáng gù duàn liú
南岸蒙墙寺忽徙置北岸，商、虞多被淹没，河势尽趋东南，而黄堌断流。
hé nán xún fǔ céng rú chūn yǐ wén yuē cǐ hé xǐ fēi jué yě
河南巡抚曾如春以闻，曰：“此河徙，非决也。
wèn dá fù yán xiāo jiā kǒu zài huáng gù shàng liú wèi yǒu shāng zhōu bù néng xíng wū xiāo jiā kǒu ér néng xíng wū huáng gù yǐ dōng zhě yùn sōu dà kě lǜ
”问达复言：“萧家口在黄堌上流，未有商舟不能行于萧家口而能行于黄堌以东者，运艘大可虑。
dì cóng qí yán fāng mìng dōng xīng kān yì ér dōng xīng zú yǐ
”帝从其言，方命东星勘议，而东星卒矣。
wèn dá fù yán yùn dào zhī huài yī yīn huáng gù kǒu zhī jué bù zǎo dù sè
问达复言：“运道之坏，一因黄堌口之决，不早杜塞；
gèng yīn bìng lì jiā hé yǐ zhì zhào jiā quān yū sè duàn liú hé shēn rì gāo hé shuǐ rì qiǎn ér xiāo jiā kǒu suì jué quán hé bēn kuì rù huái shì jí líng qǐn
更因并力泇河，以致赵家圈淤塞断流，河身日高，河水日浅，而萧家口遂决，全河奔溃入淮，势及陵寝。
dōng xīng yǐ shì yi jí bǔ hé chén zǎo dìng cháng cè
东星已逝，宜急补河臣，早定长策。
dà xué shì chén yī guàn jǐ shì zhōng guì yǒu gēn jiē qù jiǎn hé chén
”大学士沈一贯、给事中桂有根皆趣简河臣。
yù shǐ gāo jǔ xiàn sān cè
御史高举献三策。
qǐng jùn huáng gù kǒu yǐ xià jiù hé yǐn huáng shuǐ zhù zhī dōng suì sāi huáng gù kǒu ér è qí nán sì jiù hé chōng shuā shēn zé bìng sāi xīn jué zhī kǒu
请浚黄堌口以下旧河，引黄水注之东，遂塞黄堌口，而遏其南，俟旧河冲刷深，则并塞新决之口。
qí èr zé qǐng kāi jiā hé jí jiāo lái hé ér yán hé cáo bù yí bìng wū yī rén dāng xuǎn zé fēn rèn qí shì
其二则请开泇河及胶莱河，而言河漕不宜并于一人，当选择分任其事。
jiāng běi xún àn yù shǐ wú chóng lǐ zé qǐng zì méng qiáng sì xī běi huáng hé wān qū zhī suǒ kāi jùn zhí hé yǐn shuǐ dōng liú
江北巡按御史吴崇礼则请自蒙墙寺西北黄河湾曲之所，开浚直河，引水东流。
qiě jùn li jí kǒu zhì jiān chéng jí yū dào sān shí yú lǐ ér jǐn sāi huáng gù yǐ nán jué kǒu shǐ hé liú jǐn guī zhèng cáo
且浚李吉口至坚城集淤道三十馀里，而尽塞黄堌以南决口，使河流尽归正漕。
gōng bù shàng shū yī kuí zhuó jǔ chóng lǐ zhī yì yǐ kāi zhí hé sāi huáng gù kǒu jùn yū dào wèi zhèng cè ér yǐ jiā hé wèi páng cè jiāo lái wèi bèi cè
工部尚书一魁酌举崇礼之议，以开直河、塞黄堌口、浚淤道为正策，而以泇河为旁策，胶莱为备策。
dì mìng jí tiāo jiù hé sāi jué kǒu qiě jiān tiāo jiā hé yǐ bèi yòng
帝命急挑旧河，塞决口，且兼挑泇河以备用。
xià shān dōng fǔ àn kān shì jiāo lái hé
下山东抚按勘视胶莱河。
sān shí nián chūn yī kuí fù hé fǔ rú chūn shū yán huáng hé shì qū pī sù qǐng zhù biàn dī zì guī dé zhì líng hóng yǐ zhàng nán xǐ
三十年春，一魁覆河抚如春疏言：“黄河势趋邳、宿，请筑汴堤自归德至灵、虹，以障南徙。
qiě shū xiǎo hé kǒu shǐ huáng liú jǐn guī zhī zé mí màn zì xiāo zǔ líng kě wú huàn
且疏小河口，使黄流尽归之，则弥漫自消，祖陵可无患。
dì xǐ nà zhī
”帝喜纳之。
yǐ ér yán zhě zài shū gōng yī kuí
已而言者再疏攻一魁。
dì yǐ yī kuí bù sāi huáng gù kǒu zhì chōng zǔ líng chì wèi mín
帝以一魁不塞黄堌口，致冲祖陵，斥为民。
fù yòng chóng lǐ yì fēn shè hé cáo èr chén mìng rú chūn wèi gōng bù shì láng zǒng lǐ hé dào
复用崇礼议，分设河漕二臣，命如春为工部侍郎，总理河道。
rú chūn yì kāi yú chéng wáng jiā kǒu wǎn quán hé dōng guī xū fèi liù shí wàn
如春议开虞城王家口，挽全河东归，须费六十万。
sān shí yī nián chūn shān dōng xún fǔ huáng kè zuǎn yán wáng jiā kǒu wèi méng qiáng shàng yuán shàng liú jì dá zé xià liú bù kě páng xiè yi suì sāi méng qiáng kǒu
三十一年春，山东巡抚黄克缵言：“王家口为蒙墙上源，上流既达，则下流不可旁泄，宜遂塞蒙墙口。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
shí méng qiáng jué kǒu guǎng bā shí yú zhàng rú chūn suǒ kāi xīn hé wèi jí qí bàn sāi ér zhù zhī lǜ bù rèn shòu
时蒙墙决口广八十馀丈，如春所开新河未及其半，塞而注之，虑不任受。
yǒu xiàn cè zhě yán hé liú jì huí shì ruò léi tíng jiè qí shì chōng zhī qiǎn zhě kě shēn yě
有献策者言：“河流既回，势若雷霆，藉其势冲之，浅者可深也。
rú chūn suì lìng fàng shuǐ shuǐ jiē ní shā liú shǎo huǎn xuán yū
”如春遂令放水，水皆泥沙，流少缓，旋淤。
xià sì yuè shuǐ bào zhǎng chōng yú dān fēng pèi jiān rú chūn yǐ yōu zú
夏四月，水暴涨，冲鱼、单、丰、沛间，如春以忧卒。
nǎi mìng li huà lóng wèi gōng bù shì láng dài qí rèn
乃命李化龙为工部侍郎，代其任。
jǐ shì zhōng sòng yī hán yán huáng hé gù dào yǐ fù líng yùn wú yú
给事中宋一韩言：“黄河故道已复，陵、运无虞。
jué kǒu jù nán sāi yi shēn jùn jiān chéng yǐ shàng qiǎn zǔ ér zēng zhù xú pī liǎng àn shǐ xià liú yǒu suǒ róng zé jiù hé kě sài
决口惧难塞，宜深浚坚城以上浅阻，而增筑徐、邳两岸，使下流有所容，则旧河可塞。
jǐ shì zhōng mèng chéng jǐ yán sāi jiù hé jí ér jùn xīn hé yóu jí
”给事中孟成己言：“塞旧河急，而浚新河尤急。
huà lóng fu zhì hé dà jué shàn xiàn sū jiā zhuāng jí cáo xiàn lǚ dī yòu jué pèi xiàn sì pù kǒu tài xíng dī guàn zhāo yáng hú rù xià zhèn héng chōng yùn dào
”化龙甫至，河大决单县苏家庄及曹县缕堤，又决沛县四铺口太行堤，灌昭阳湖，入夏镇，横冲运道。
huà lóng yì kāi jiā hé shǔ zhī pī zhōu zhí hé yǐ bì hé xiǎn
化龙议开泇河，属之邳州直河，以避河险。
jǐ shì zhōng hóu qìng yuǎn yīn yán jiā hé chéng zé tā gōng kě xú tú dì wú zòng hé rù huái
给事中侯庆远因言：“泇河成，则他工可徐图，第毋纵河入淮。
huái lì zé hóng zé shuǐ jiǎn ér líng zì ān yǐ
淮利则洪泽水减，而陵自安矣。
sān shí èr nián zhēng yuè bù fù huà lóng shū dà lüè yán hé zì guī dé ér xià hé yùn rù hǎi qí lù yǒu sān yóu lán yáng dào kǎo chéng zhì li jí kǒu guò jiān chéng jí rù liù zuò lóu chū chá chéng ér xiàng xú pī shì míng zhuó hé wèi zhōng lù
三十二年正月，部覆化龙疏，大略言：“河自归德而下，合运入海，其路有三：由兰阳道考城至李吉口，过坚城集，入六座楼，出茶城而向徐、邳，是名浊河，为中路；
yóu cáo dān jīng fēng pèi chū fēi yún qiáo fàn zhāo yáng hú rù lóng táng chū qín gōu ér xiàng xú pī shì míng yín hé wèi běi lù
由曹、单经丰、沛，出飞云桥，泛昭阳湖，入龙塘，出秦沟而向徐、邳，是名银河，为北路；
yóu pān jiā kǒu guò sī jiā dào kǒu zhì hé jiā dī jīng fú lí dào suī níng rù sù qiān chū xiǎo hé kǒu rù yùn shì míng fú lí hé wèi nán lù
由潘家口过司家道口，至何家堤，经符离，道睢宁，入宿迁，出小河口入运，是名符离河，为南路。
nán lù jìn líng běi lù jìn yùn wéi zhōng lù jì yuǎn wū líng qiě kě jì yùn qián hé chén xìng yì wèi jùn ér hé xíng shàng zài
南路近陵，北路近运，惟中路既远于陵，且可济运，前河臣兴役未竣，而河形尚在。
yīn zòu kāi jiā yǒu liù shàn
”因奏开泇有六善。
dì cóng qí yì
帝从其议。
gōng bù shàng shū yáo jì kě yán huáng hé chōng xǐ hé chén yì wū jiān chéng jí yǐ shàng kāi qú yǐn hé shǐ xià liú shū tōng fù fēn liù zuò lóu yuàn jiā lóu èr lù shā qí shuǐ shì jì kě yí fēng pèi zhī huàn yòu bù zhì zhǎo dàng shān zhī chéng
工部尚书姚继可言：“黄河冲徙，河臣议于坚城集以上开渠引河，使下流疏通，复分六座楼、苑家楼二路杀其水势，既可移丰、沛之患，又不至沼砀山之城。
kāi jiā fēn huáng liǎng gōng bìng jǔ qǐ sù fā tǎng yǐ jì
开泇分黄，两工并举，乞速发帑以济。
yǔn zhī
”允之。
bā yuè huà lóng zòu fēn shuǐ hé chéng
八月，化龙奏分水河成。
shì jù jiā hé zhì zhōng
事具《泇河志》中。
jiā huà lóng tài zǐ shǎo bǎo bīng bù shàng shū
加化龙太子少保兵部尚书。
huì huà lóng dīng jiān hou dài mìng cáo shí pìn wèi gōng bù shì láng zǒng lǐ hé dào
会化龙丁艰候代，命曹时聘为工部侍郎，总理河道。
shì qiū hé jué fēng xiàn yóu zhāo yáng hú chuān lǐ jiā gǎng kǒu chū zhèn kǒu shàng guàn nán yáng ér shàn xiàn jué kǒu fù kuì yú tái jǐ níng jiān píng dì chéng hú
是秋，河决丰县，由昭阳湖穿李家港口，出镇口，上灌南阳，而单县决口复溃，鱼台、济宁间平地成湖。
sān shí sān nián chūn huà lóng yán fēng zhī shī yóu xún shǒu bù yán dān zhī shī yóu xià sào bù zǎo ér jiē yóu sū jiā zhuāng zhī jué
三十三年春，化龙言：“丰之失，由巡守不严，单之失，由下埽不早，而皆由苏家庄之决。
nán zhí shān dōng xiāng tuī wěi qǐng gè fá fáng hé shǒu chén
南直、山东相推诿，请各罚防河守臣。
zhì nián lái huǎn dī fáng ér jí tiāo jùn dī huài shuǐ yì bù jiù shǒu dī zhī bù lì wéi wěi jùn hé zhī bù shēn
至年来缓堤防而急挑浚，堤坏水溢，不咎守堤之不力，惟委浚河之不深。
fu hé běi àn zì cáo xiàn yǐ xià wú rù zhāng qiū zhī lù nán àn zì yú chéng yǐ xià wú rù huái zhī lù wéi yóu xú pī dá zhèn kǒu wèi yùn dào
夫河北岸自曹县以下无入张秋之路，南岸自虞城以下无入淮之路，惟由徐、邳达镇口为运道。
gù hé běi jué cáo yùn fēng pèi jiān zé yóu zhāo yáng hú chū lǐ jiā kǒu ér yùn dào yì
故河北决曹、郓、丰、沛间，则由昭阳湖出李家口，而运道溢；
nán jué yú xià xú pī jiān zé yóu xiǎo hé kǒu jí bái yáng hé ér yùn dào hé
南决虞、夏、徐、邳间，则由小河口及白洋河，而运道涸。
jīn jiā hé jì chéng qǐ zhí hé zhì xià zhèn yǔ huáng hé gé jué shān dōng zhí lì jiān hé bù néng zhì yùn dào zhī mìng
今泇河既成，起直河至夏镇，与黄河隔绝，山东、直隶间，河不能制运道之命。
dú zhū wàng kǒu yǐ shàng jué dān zé dān zhǎo jué cáo zé cáo yú jí fēng pèi xú pī yú dàng jiē mìng xuán yī xiàn dī fáng hé kě huǎn yě
独朱旺口以上，决单则单沼，决曹则曹鱼，及丰、沛、徐、邳、鱼、砀皆命悬一线堤防，何可缓也？
zhì zhōng zhōu jīng lóng kǒu tóng wǎ xiāng jiē rù zhāng qiū zhī lù sūn jiā dù yě jī gāng méng qiáng sì jiē rù huái zhī lù yī bù shǒu zé běi huài yùn nán fàn líng qí hài shén dà
至中州荆隆口、铜瓦厢皆入张秋之路，孙家渡、野鸡冈、蒙墙寺皆入淮之路，一不守，则北坏运，南犯陵，其害甚大。
qǐng xi zì kāi fēng dōng zhì xú pī wú bù shǒu zhī de shàng zì sī dào xià zhì fǔ xiàn wú bù shǒu zhī rén shù jī kě xi hé huàn
请西自开封，东至徐、邳，无不守之地，上自司道，下至府县，无不守之人，庶几可息河患。
nǎi chì shí pìn shēn chì yān
”乃敕时聘申饬焉。
qí qiū shí pìn yán zì sū zhuāng yī jué quán hé běi zhù zhě sān nián
其秋，时聘言：“自苏庄一决，全河北注者三年。
chū fàn fēng pèi jì zhǎo dān yú chén càn zhī sāi bù chéng nán yáng zhī dī jǐn huài
初泛丰、沛，继沼单、鱼，陈灿之塞不成，南阳之堤尽坏。
jīn qiě shàng guàn quán jì páng qīn yùn dào yǐ
今且上灌全济，旁侵运道矣。
chén qīn yì cáo dān shàng shì wáng jiā kǒu xīn zhù zhī bà xià shì zhū wàng kǒu běi kuì zhī liú zhī hé zhī dà kě yōu zhě sān ér jī zhī bù kě shī zhě èr
臣亲诣曹、单，上视王家口新筑之坝，下视朱旺口北溃之流，知河之大可忧者三，而机之不可失者二。
hé jué xíng dī fàn yì píng dì zhāo yáng rì diàn xià liú rì yū shuǐ chū lǐ jiā kǒu zhě rì jiàn wēi huǎn shì bù dé bù tuì ér shàng yì
河决行堤，泛溢平地，昭阳日垫，下流日淤，水出李家口者日渐微缓，势不得不退而上溢。
yì wū nán zé sūn jiā dù yě jī gāng jiē rù huái gù dào wú wèi méng qiáng yǐ sāi ér wú yōu wū líng
溢于南，则孙家渡、野鸡冈皆入淮故道，毋谓蒙墙已塞，而无忧于陵。
yì wū běi zé zhī má zhuāng jīng lóng kǒu jiē rù zhāng qiū gù dào wú wèi jiā yì yǐ chéng ér wú yōu wū yùn
溢于北，则芝麻庄、荆隆口皆入张秋故道，毋谓泇役已成，而无忧于运。
qiě nán zhī xià shāng běi zhī cáo pú qí de yì chā qí huò yì liè qí wǎn huí yì bù yì wú wèi zāi zhǐ yú jì ér wú yōu yú mín
且南之夏、商，北之曹、濮，其地益插，其祸益烈，其挽回益不易，毋谓灾止鱼、济，而无忧于民。
gù zì wáng jiā kǒu yǐ dá zhū wàng xīn dǎo zhī hé zài yān
顾自王家口以达朱旺，新导之河在焉。
shū qí xià liú yǐ chū xiǎo fú qiáo zé sān bǎi lǐ cháng hé chàng liú jī kě chéng zhě yī
疏其下流以出小浮桥，则三百里长河畅流，机可乘者一。
zì xú ér xià qīng huáng bìng xíng shā suí shuǐ shuā cǐ shù shí nián suǒ wèi yǒu yīn ér dǎo shuǐ guī xú róng shòu yǒu de jī kě chéng zhě èr
自徐而下，清黄并行，沙随水刷，此数十年所未有，因而导水归徐，容受有地，机可乘者二。
chén yǔ zhū chén shú jì hé zhī zhōng lù yǒu nán běi èr zhī běi chū zhuó hé cháng zài shū zài yōng
臣与诸臣熟计，河之中路有南北二支：北出浊河，尝再疏再壅；
wéi nán chū xiǎo fú qiáo dì xíng bēi xià qí shì shén shùn dù cháng sān wàn zhàng yǒu jī gū yín bā shí wàn liǎng
惟南出小浮桥，地形卑下，其势甚顺，度长三万丈有奇，估银八十万两。
gōng zhū xū hào qǐ duō fāng chù gěi
公诸虚耗，乞多方处给。
shū shàng liú zhōng
”疏上留中。
shí pìn nǎi dà tiāo zhū wàng kǒu
时聘乃大挑朱旺口。
shí yī yuè xīng gōng yòng fu wǔ shí wàn
十一月兴工，用夫五十万。
sān shí sì nián sì yuè gōng chéng zì zhū wàng dá xiǎo fú qiáo yán mào bǎi qī shí lǐ qú guǎng dī hòu hé guī gù dào
三十四年四月，工成，自朱旺达小浮桥延袤百七十里，渠广堤厚，河归故道。
liù yuè hé jué xiāo xiàn guō nuǎn lóu rén zì kǒu běi zhī zhì chá chéng zhèn kǒu
六月，河决萧县郭暖楼人字口，北支至茶城、镇口。
sān shí wǔ nián jué shàn xiàn
三十五年，决单县。
sān shí jiǔ nián liù yuè jué xú zhōu láng shǐ gōu
三十九年六月，决徐州狼矢沟。
sì shí nián jiǔ yuè jué xú zhōu sān shān chōng lǚ dī èr bǎi bā shí zhàng yáo dī bǎi qī shí yú zhàng lí lín pù yǐ xià èr shí lǐ zhèng hé xī wèi píng lù pī huī hé shuǐ hào jié
四十年九月，决徐州三山，冲缕堤二百八十丈，遥堤百七十馀丈，梨林铺以下二十里正河悉为平陆，邳、睢河水耗竭。
zǒng hé dōu yù shǐ liú shì zhōng kāi hán jiā bà wài xiǎo qú yǐn shuǐ yóu shì bà yǐ dōng shǐ tōng zhōu jí
总河都御史刘士忠开韩家坝外小渠引水，由是坝以东始通舟楫。
sì shí èr nián jué líng bì chén pù
四十二年，决灵璧陈铺。
sì shí sì nián wǔ yuè fù jué láng shǐ gōu yóu há mán zhōu liǔ zhū hú rù jiā hé chū zhí kǒu fù yǔ huáng huì
四十四年五月，复决狼矢沟，由蛤鳗、周柳诸湖入泇河，出直口，复与黄会。
liù yuè jué kāi fēng táo jiā diàn zhāng jiā wān yóu huì chéng dà dī xià chén liú rù bó zhōu guō hé
六月，决开封陶家店、张家湾，由会城大堤下陈留，入亳州涡河。
sì shí qī nián jiǔ yuè jué yáng wǔ pí shā gāng yóu fēng qiū cáo dān zhì kǎo chéng fù rù jiù hé
四十七年九月，决阳武脾沙堽，由封丘、曹、单至考城，复入旧河。
shí cháo zhèng rì chí hé chén zòu bào duō bù xǐng
时朝政日驰，河臣奏报多不省。
sì shí èr nián liú shì zhōng zú zǒng hé yuè sān nián bù bǔ
四十二年，刘士忠卒，总河阅三年不补。
sì shí liù nián rùn sì yuè shǐ mìng gōng bù shì láng wáng zuǒ dū hé dào
四十六年闰四月，始命工部侍郎王佐督河道。
hé fáng rì yǐ fèi huài dāng shì zhě bù néng yǒu wéi
河防日以废坏，当事者不能有为。
tiān qǐ yuán nián hé jué líng pì shuāng gōu huáng pù yóu yǒng jī hú chū bái yáng xiǎo hé kǒu réng yǔ huáng huì gù dào yīn hé
天启元年，河决灵譬双沟、黄铺，由永姬湖出白洋、小河口，仍与黄会，故道湮涸。
zǒng hé shì láng chén dào hēng yì fū zhù sāi
总河侍郎陈道亨役夫筑塞。
shí huái ān yín yǔ lián xún huáng huái bào zhǎng shù chǐ ér shān yáng lǐ wài hé jí qīng hé jué kǒu huì chéng jù jìn shuǐ guàn huái chéng mín yǐ chéng yǐ jū zhōu xíng jiē shì
时淮安霪雨连旬，黄、淮暴涨数尺，而山阳里外河及清河决口汇成巨浸，水灌淮城，民蚁城以居，舟行街市。
jiǔ zhī shǐ sāi
久之始塞。
sān nián jué xú zhōu qīng tián dà lóng kǒu xú pī líng huī hé bìng yū lǚ liáng chéng nán yú yǐn shā gāo píng de zhàng xǔ shuāng gōu jué kǒu yì mǎn shàng xià bǎi wǔ shí lǐ xī chéng píng lù
三年，决徐州青田大龙口，徐、邳、灵、睢河并淤，吕梁城南隅隐，沙高平地丈许，双沟决口亦满，上下百五十里悉成平陆。
sì nián liù yuè jué xú zhōu kuí shān dī dōng běi guàn zhōu chéng chéng zhōng shuǐ shēn yī zhàng sān chǐ yī zì nán mén zhì yún lóng shān xī běi dà ān qiáo rù shí gǒu hú yī yóu jiù zhī hé nán liú zhì shān èr zhuāng lì zū gōu dōng nán yǐ dá xiǎo hé chū bái yáng réng yǔ huáng huì
四年六月，决徐州魁山堤，东北灌州城，城中水深一丈三尺，一自南门至云龙山西北大安桥入石狗湖，一由旧支河南流至邓二庄，历租沟东南以达小河，出白洋，仍与黄会。
xú mín kǔ yān nì yì jí zī qiān chéng
徐民苦淹溺，议集赀迁城。
jǐ shì zhōng lù wén xiàn shàng xú chéng bù kě qiān liù yì
给事中陆文献上徐城不可迁六议。
ér shì bù dé yǐ suì qiān zhōu zhì wū yún lóng hé shì zhì bù jiǎng yǐ
而势不得已，遂迁州治于云龙，河事置不讲矣。
liù nián qī yuè hé jué huái ān nì rù luò mǎ hú guàn pī sù
六年七月，河决淮安，逆入骆马湖，灌邳、宿。
chóng zhēn èr nián chūn hé jué cáo xiàn shí sì pù kǒu
崇祯二年春，河决曹县十四铺口。
sì yuè jué suī níng zhì qī yuè zhōng chéng jǐn pǐ
四月，决睢宁，至七月中，城尽圮。
zǒng hé shì láng li ruò xīng qǐng qiān chéng bì zhī ér kāi pī zhōu bà xiè shuǐ rù gù dào qiě sāi cáo jiā kǒu shi tóu wān bī shuǐ běi zhù yǐ jiǎn suī níng zhī huàn
总河侍郎李若星请迁城避之，而开邳州坝泄水入故道，且塞曹家口匙头湾，逼水北注，以减睢宁之患。
cóng zhī
从之。
sì nián xià hé jué yuán wǔ hú cūn pù yòu jué fēng qiū jīng lóng kǒu bài cáo xiàn tǎ r wān dà xíng dī
四年夏，河决原武湖村铺，又决封丘荆隆口，败曹县塔儿湾大行堤。
liù yuè huáng huái jiāo zhǎng hǎi kǒu yōng sè hé jué jiàn yì zhū kǒu xià guàn xīng huà yán chéng shuǐ shēn èr zhàng cūn luò jǐn piào méi
六月黄、淮交涨，海口壅塞，河决建义诸口，下灌兴化、盐城，水深二丈，村落尽漂没。
qūn xún yú nián shǐ yì zhù sāi
逡巡逾年，始议筑塞。
xīng gōng wèi jǐ fú qiū shuǐ fā huáng huái bēn zhù xìng yán wèi hè ér hǎi cháo fù nì chōng huài fàn gōng dī
兴工未几，伏秋水发，黄、淮奔注，兴、盐为壑，而海潮复逆冲，坏范公堤。
jūn mín jí shāng zào hù sǐ zhě wú suàn shào zhuàng zhuǎn xǐ gài jiāng yí tōng tài jiān dào zéi qiān bǎi xiào jù
军民及商灶户死者无算，少壮转徙，丐江、仪、通、泰间，盗贼千百啸聚。
zhì liù nián yán chéng mín xú ruì děng yán qí zhuàng
至六年，盐城民徐瑞等言其状。
dì mǐn zhī mìng yì fá hé cáo guān
帝悯之，命议罚河曹官。
ér shì shí zǒng hé zhū guāng zuò fāng yì kāi gāo yàn sān zhá
而是时，总河朱光祚方议开高堰三闸。
huái yáng zài cháo zhě hé shū yán jiàn yì zhū kǒu wèi sāi mín tián jǐn chén shuǐ dǐ
淮、扬在朝者合疏言：“建义诸口未塞，民田尽沉水底。
sān zhá yī kāi gāo bǎo zhū yì dàng wèi hú hǎi ér cáo liáng yán kè jiē hài yǐ
三闸一开，高、宝诸邑荡为湖海，而漕粮盐课皆害矣。
gāo yàn jiàn zhá shǐ wū wàn lì èr shí sān nián wèi jǐ quán sāi
高堰建闸始于万历二十三年，未几全塞。
jīn gāo yàn rì huài fāng dāng jí yì xiū zhù kě qīng yán kāi jùn hu
今高堰日坏，方当急议修筑，可轻言开浚乎？
dì shì qí yán shì suì qǐn
”帝是其言，事遂寝。
yòu cóng yù shǐ wú zhèn yīng qǐng xiū sù níng shàng xià xī běi jiù dī yǐ hàn guī rén
又从御史吴振缨请，修宿、宁上下西北旧堤，以捍归仁。
qī nián èr yuè jiàn yì jué kǒu gōng chéng cì dū cáo shàng shū yáng yī péng zǒng hé shàng shū liú róng sì yín bì
七年二月，建义决口工成，赐督漕尚书杨一鹏、总河尚书刘荣嗣银币。
bā nián jiǔ yuè róng sì dé zuì
八年九月，荣嗣得罪。
chū róng sì yǐ luò mǎ hú yùn dào kuì yū chuàng wǎn hé zhī yì qǐ sù qiān zhì xú zhōu bié záo xīn hé fēn huáng shuǐ zhù qí zhōng yǐ tōng cáo yùn
初，荣嗣以骆马湖运道溃淤，创挽河之议，起宿迁至徐州，别凿新河，分黄水注其中，以通漕运。
jì gōng èr bǎi yú lǐ jīn qián wǔ shí wàn
计工二百馀里，金钱五十万。
ér qí suǒ záo pī zhōu shàng xià xī huáng hé gù dào jùn chǐ xǔ qí xià jiē shā tiāo jué chéng hé jīng sù shā luò hé kǎn fù píng rú cǐ zhě shù sì
而其所凿邳州上下，悉黄河故道，浚尺许，其下皆沙，挑掘成河，经宿沙落，河坎复平，如此者数四。
dài yǐn huáng shuǐ rù qí zhōng bō liú xùn jí shā suí shuǐ xià lǜ yū qiǎn bù kě yǐ zhōu
迨引黄水入其中，波流迅急，沙随水下，率淤浅不可以舟。
jí cáo zhōu jiāng zhì ér luò mǎ hú zhī kuì jué shì píng zhōu rén jiē bù yuàn yóu xīn hé
及漕舟将至，而骆马湖之溃决适平，舟人皆不愿由新河。
róng sì zì wǎng dū zhī yù shéng yǐ jūn fǎ
荣嗣自往督之，欲绳以军法。
yǒu rù zhě zhé kǔ yū qiǎn biàn zú duō yuàn
有入者辄苦淤浅，弁卒多怨。
xún cáo yù shǐ ní wū yì hé qí qī wǎng wù gōng nán jīng jǐ shì zhōng cáo jǐng cān fù zhòng hé zhī dǎi wèn zuò zāng fù zǐ jiē yǔ sǐ
巡漕御史倪于义劾其欺罔误工，南京给事中曹景参复重劾之，逮问，坐赃，父子皆瘐死。
láng zhōng hú liǎn fēn gōng dú duō yì zuò sǐ
郎中胡琏分工独多，亦坐死。
qí hòu luò mǎ hú fù kuì zhōu xíng xīn hé wú bù sī róng sì gōng zhě
其后骆马湖复溃，舟行新河，无不思荣嗣功者。
dàng shì shí hé huàn rì jí ér dì yòu zhòng fǎ chéng xià li ruò xīng yǐ xiū jùn bù lì bà guān zhū guāng zuò yǐ jiàn yì sū zuǐ jué kǒu dǎi xì
当是时，河患日棘，而帝又重法惩下，李若星以修浚不力罢官，朱光祚以建义苏嘴决口逮系。
liù nián zhī zhōng hé chén sān yì
六年之中，河臣三易。
jǐ shì zhōng wáng jiā yàn cháng qiē yán zhī
给事中王家彦尝切言之。
guāng zuò yì jìng yǔ sǐ
光祚亦竟瘐死。
ér jì róng sì zhě zhōu dǐng xiū jiā lì yùn pō yǒu gōng zài shì wǔ nián jìng zuò cáo zhōu zǔ qiǎn yòng gù jué hé fáng lì qiǎn shù yān zhàng
而继荣嗣者周鼎修泇利运颇有功，在事五年，竟坐漕舟阻浅，用故决河防例，遣戍烟瘴。
jǐ shì zhōng chén yìn péi xíng bù shì láng huì shì yáng zǒng hé shì láng zhāng guó wéi gè shū qǐng kuān zhī nǎi huò yòu miǎn yún
给事中沈胤培、刑部侍郎惠世扬、总河侍郎张国维各疏请宽之，乃获宥免云。
shí wǔ nián liú zéi wéi kāi fēng jiǔ shǒu chén móu yǐn huáng hé guàn zhī
十五年，流贼围开封久，守臣谋引黄河灌之。
zéi zhēn zhī yù wèi bèi
贼侦知，预为备。
chéng shuǐ zhǎng lìng qí dǎng jué hé guàn chéng mín jǐn nì sǐ
乘水涨，令其党决河灌城，民尽溺死。
zǒng hé shì láng zhāng guó wéi fāng fèng zhào fù jīng zòu qí zhuàng
总河侍郎张国维方奉诏赴京，奏其状。
shān dōng xún fǔ wáng yǒng jí shàng yán huáng hé jué biàn chéng zhí zǒu suī yáng dōng nán zhù yān líng lù yì bì hài bó sì qīn zǔ líng ér pī sù yùn hé bì hé
山东巡抚王永吉上言：“黄河决汴城，直走睢阳，东南注鄢陵、鹿邑，必害亳、泗，侵祖陵，而邳、宿运河必涸。
dì lìng zǒng hé shì láng huáng xī xiàn jí wǎng hàn yù xī xiàn yǐ shēn jū jǐ níng bù néng shè biàn qǐng tè shè zhòng chén dū lǐ
”帝令总河侍郎黄希宪急往捍御，希宪以身居济宁不能摄汴，请特设重臣督理。
mìng gōng bù shì láng zhōu kān gēng dū xiū biàn hé
命工部侍郎周堪赓督修汴河。
shí liù nián èr yuè kān gēng shàng yán hé zhī jué kǒu yǒu èr yī wèi zhū jiā zhài kuān èr lǐ xǔ jū hé xià liú shuǐ miàn kuān ér shuǐ shì huǎn
十六年二月，堪赓上言：“河之决口有二：一为朱家寨，宽二里许，居河下流，水面宽而水势缓；
yī wèi mǎ jiā kǒu kuān yī lǐ yú jū hé shàng liú shuǐ shì měng shēn bù kě cè
一为马家口，宽一里馀，居河上流，水势猛，深不可测。
liǎng kǒu xiāng jù sān shí lǐ zhì biàn dī zhī wài hé wéi yī liú jué yī dà kǒu zhí chōng biàn chéng yǐ qù ér hé zhī gù dào zé hé wèi píng dì
两口相距三十里，至汴堤之外，合为一流，决一大口，直冲汴城以去，而河之故道则涸为平地。
nù tāo qiān qǐng gōng lì nán shī bì guǎng jùn jiù qú yuǎn shù shí lǐ fēn shā shuǐ shì rán hòu běn chā kě cuò
怒涛千顷，工力难施，必广浚旧渠，远数十里，分杀水势，然后畚锸可措。
gù zhù jùn bìng jǔ xū fu sān wàn
顾筑浚并举，需夫三万。
hé běi huāng hàn yǎn xi bīng huǒ jié lì yǐ gōng bù mǎn wàn rén hé nán wàn sǐ yī shēng zhī yú wèi shěn néng yìng mù fǒu shì bù dé bù jiè zhù wū fǔ zhèn zhī bīng yě
河北荒旱，兖西兵火，竭力以供，不满万人，河南万死一生之馀，未审能应募否，是不得不借助于抚镇之兵也。
nǎi chì bīng bù sù yì ér lìng kān gēng kè qī xīng gōng
”乃敕兵部速议，而令堪赓刻期兴工。
zhì sì yuè sāi zhū jiā zhài jué kǒu xiū dī sì bǎi yú zhàng
至四月，塞朱家寨决口，修堤四百馀丈。
mǎ jiā kǒu gōng wèi jiù hū chōng dōng àn zhū sǎo jǐn piào méi
马家口工未就，忽冲东岸，诸埽尽漂没。
kān gēng qǐng tíng dōng àn ér zhuān shì xi àn
堪赓请停东岸而专事西岸。
dì lìng jí jùn gōng
帝令急竣工。
liù yuè kān gēng yán mǎ jiā jué kǒu bǎi èr shí zhàng liǎng àn jiē zhù sì zhī yī zhōng jiān qī shí yú zhàng shuǐ shēn liú jí nán yǐ cuò shǒu qǐng sì shuāng jiàng hòu xīng gōng
六月，堪赓言：“马家决口百二十丈，两岸皆筑四之一，中间七十馀丈，水深流急，难以措手，请俟霜降后兴工。
yǐ ér yán wǔ yuè fú shuǐ dà zhǎng gù dào shā tān yōng hé zhě shuā shēn shù zhàng hé zhī dà shì jǐn guī wū dōng yùn dào yǐ tōng líng yuán wú yàng
”已而言：“五月伏水大涨，故道沙滩壅涸者刷深数丈，河之大势尽归于东，运道已通，陵园无恙。
shū fu shàng jué kǒu zài kuì
”疏甫上，决口再溃。
dì qù jiū gōng wèi zòu jì ér míng wáng
帝趣鸠工，未奏绩而明亡。