hé qú sān
◎河渠三
yùn hé shàng
○运河上
míng chéng zǔ zhào jiàn běi jīng zhuǎn cáo dōng nán shuǐ lù jiān wǎn réng yuán rén zhī jiù cān yòng hǎi yùn
明成祖肇建北京，转漕东南，水陆兼挽，仍元人之旧，参用海运。
dǎi huì tōng hé kāi hǎi lù bìng ba
逮会通河开，海陆并罢。
nán jí jiāng kǒu běi jǐn dà tōng qiáo yùn dào sān qiān yú lǐ
南极江口，北尽大通桥，运道三千馀里。
zōng ér jì zhī zì chāng píng shén shān quán zhū shuǐ huì guàn dū chéng guò dà tōng qiáo dōng zhì tōng zhōu rù bái hé zhě dà tōng hé yě
综而计之，自昌平神山泉诸水，汇贯都城，过大通桥，东至通州入白河者，大通河也。
zì tōng zhōu ér nán zhì zhí gū huì wèi hé rù hǎi zhě bái hé yě
自通州而南至直沽，会卫河入海者，白河也。
zì lín qīng ér běi zhì zhí gū huì bái hé rù hǎi zhě wèi shuǐ yě
自临清而北至直沽，会白河入海者，卫水也。
zì wèn shàng nán wàng fēn liú běi jīng zhāng qiū zhì lín qīng huì wèi hé nán zhì jǐ níng tiān jǐng zhá huì sì yí guāng sān shuǐ zhě wèn shuǐ yě
自汶上南旺分流，北经张秋至临清，会卫河，南至济宁天井闸，会泗、沂、洸三水者，汶水也。
zì jì níng chū tiān jǐng zhá yǔ wèn hé liú zhì nán yáng xīn hé jiù chū chá chéng huì huáng qìn hòu chū xià zhèn xún jiā hé dá zhí kǒu rù huáng jì yùn zhě sì guāng xiǎo yí hé jí shān dōng quán shuǐ yě
自济宁出天井闸，与汶合流，至南阳新河，旧出茶城，会黄、沁后出夏镇，循泇河达直口，入黄济运者，泗、洸、小沂河及山东泉水也。
zì chá chéng qín gōu nán lì xú lǚ fú pī huì dà yí hé zhì qīng hé xiàn rù huái hòu cóng zhí hé kǒu dǐ qīng kǒu zhě huáng hé shuǐ yě
自茶城秦沟，南历徐、吕，浮邳，会大沂河，至清河县入淮后，从直河口抵清口者，黄河水也。
zì qīng kǒu ér nán zhì wū guā yí zhě huái yáng zhū hú shuǐ yě
自清口而南，至于瓜、仪者，淮、扬诸湖水也。
guò cǐ zé cháng jiāng yǐ
过此则长江矣。
cháng jiāng yǐ nán zé sōng sū zhè jiāng yùn dào yě
长江以南，则松、苏、浙江运道也。
huái yáng zhì jīng kǒu yǐ nán zhī hé tōng wèi zhī zhuǎn yùn hé ér yóu guā yí dá huái ān zhě yòu wèi zhī nán hé yóu huáng hé dá fēng pèi yuē zhōng hé yóu shān dōng dá tiān jīn yuē běi hé yóu tiān jīn dá zhāng jiā wān yuē tōng jì hé ér zǒng míng yuē cáo hé
淮、扬至京口以南之河，通谓之转运河，而由瓜、仪达淮安者，又谓之南河，由黄河达丰、沛曰中河，由山东达天津曰北河，由天津达张家湾曰通济河，而总名曰漕河。
qí yú jīng shī ér dōng ruò jì zhōu xī běi ruò chāng píng jiē cháng yǒu hé tōng zhuǎn cáo xiǎng jūn
其逾京师而东若蓟州，西北若昌平，皆尝有河通，转漕饷军。
cáo hé zhī bié yuē bái cáo wèi cáo zhá cáo hé cáo hú cáo jiāng cáo zhè cáo
漕河之别，曰白漕、卫漕、闸漕、河漕、湖漕、江漕、浙漕。
yīn dì wèi hào liú sú suǒ tōng chēng yě
因地为号，流俗所通称也。
huái yáng zhū shuǐ suǒ huì xú yǎn hé liú suǒ jīng shū yuè jué pái yī rén lì shì xì gù zhá hé hú wū zhuǎn cáo yóu jí
淮、扬诸水所汇，徐、兖河流所经，疏瀹决排，繄人力是系，故闸、河、湖于转漕尤急。
zhá cáo zhě jí huì tōng hé
闸漕者，即会通河。
běi zhì lín qīng yǔ wèi hé huì nán chū chá chéng kǒu yǔ huáng hé huì zī wèn guāng sì shuǐ jí shān dōng quán yuán
北至临清，与卫河会，南出茶城口，与黄河会，资汶、洸、泗水及山东泉源。
quán yuán zhī pài yǒu wǔ
泉源之派有五。
yuē fēn shuǐ zhě wèn shuǐ pài yě quán bǎi sì shí yǒu wǔ
曰分水者，汶水派也，泉百四十有五。
yuē tiān jǐng zhě jì hé pài yě quán jiǔ shí yǒu liù
曰天井者，济河派也，泉九十有六。
yuē lǔ qiáo zhě sì hé pài yě quán èr shí yǒu liù
曰鲁桥者，泗河派也，泉二十有六。
yuē shā hé zhě xīn hé pài yě èr shí yǒu bā
曰沙河者，新河派也，二十有八。
yuē pī zhōu zhě yí hé pài yě quán shí yǒu liù
曰邳州者，沂河派也，泉十有六。
zhū quán suǒ huì wèi hú qí jìn shí wǔ
诸泉所汇为湖，其浸十五。
yuē nán wàng dōng xī èr hú zhōu bǎi wǔ shí yú lǐ yùn qú guàn qí zhōng
曰南旺，东西二湖，周百五十馀里，运渠贯其中。
běi yuē mǎ tà nán yuē shǔ shān yuē sū lǔ
北曰马蹋，南曰蜀山，曰苏鲁。
yòu nán yuē mǎ chǎng
又南曰马场。
yòu nán bā shí lǐ yuē nán yáng yì yuē dú shān zhōu qī shí yú lǐ
又南八十里曰南阳，亦曰独山，周七十馀里。
běi yuē ān shān zhōu bā shí sān lǐ
北曰安山，周八十三里。
nán yuē dà xiǎo zhāo yáng dà hú mào shí bā lǐ xiǎo hú shā sān zhī yī zhōu bā shí yú lǐ
南曰大、小昭阳，大湖袤十八里，小湖杀三之一，周八十馀里。
yóu mǎ jiā qiáo liú chéng zhá ér nán yuē wǔ jiā yuē chì shān yuē wēi shān yuē lǚ mèng yuē zhāng wáng zhū hú lián zhù bā shí lǐ yǐn xuē hé yóu de bāng gōu chū huì wū chì lóng tán bìng qū chá chéng
由马家桥留城闸而南，曰武家，曰赤山，曰微山，曰吕孟，曰张王诸湖，连注八十里，引薛河由地浜沟出，会于赤龙潭，并趋茶城。
zì nán wàng fēn shuǐ běi zhì lín qīng sān bǎi lǐ de jiàng jiǔ shí chǐ wèi zhá èr shí yǒu yī
自南旺分水北至临清三百里，地降九十尺，为闸二十有一；
nán zhì zhèn kǒu sān bǎi jiǔ shí lǐ de jiàng bǎi shí yǒu liù chǐ wèi zhá èr shí yǒu qī
南至镇口三百九十里，地降百十有六尺，为闸二十有七。
qí wài yòu yǒu jī shuǐ jìn shuǐ jiǎn shuǐ píng shuǐ zhī zhá wǔ shí yǒu sì
其外又有积水、进水、减水、平水之闸五十有四。
yòu wèi bà èr shí yǒu yī suǒ yǐ fáng yùn hé zhī xiè zuǒ zhá yǐ wéi yòng zhě yě
又为坝二十有一，所以防运河之泄，佐闸以为用者也。
qí hòu kāi jiā hé èr bǎi liù shí lǐ wèi zhá shí yī wèi bà sì
其后开泇河二百六十里，为闸十一，为坝四。
yùn zhōu bù chū zhèn kǒu yǔ huáng hé huì wū dǒng gōu
运舟不出镇口，与黄河会于董沟。
hé cáo zhě jí huáng hé
河漕者，即黄河。
shàng zì chá chéng yù huì tōng hé huì xià zhì qīng kǒu yǔ huái hé huì
上自茶城与会通河会，下至清口与淮河会。
qí dào yǒu sān zhōng lù yuē zhuó hé běi lù yuē yín hé nán lù yuē fú lí hé
其道有三：中路曰浊河，北路曰银河，南路曰符离河。
nán jìn líng běi jìn yùn wéi zhōng lù qù líng yuǎn wū yùn yǒu jì
南近陵，北近运，惟中路去陵远，于运有济。
ér hé liú qiān xǐ bù cháng shàng liú kǔ kuì xià liú kǔ yū
而河流迁徙不常，上流苦溃，下流苦淤。
yùn dào zì nán ér běi chū qīng kǒu jīng táo sù sù èr hóng rù zhèn kǒu zhì xiǎn wǔ bǎi yú lǐ
运道自南而北，出清口，经桃、宿，溯二洪，入镇口，陟险五百馀里。
zì èr hóng yǐ shàng hé yǔ cáo bù xiāng shè yě
自二洪以上，河与漕不相涉也。
zhì jiā hé kāi ér èr hóng bì dǒng gōu pì ér zhí hé yū yùn dào zhī zī hé zhě èr bǎi liù shí lǐ ér zhǐ dǒng gōu yǐ shàng hé yòu wú bìng wū cáo yě
至泇河开而二洪避，董沟辟而直河淤，运道之资河者二百六十里而止，董沟以上，河又无病于漕也。
hú cáo zhě yóu huái ān dǐ yáng zhōu sān bǎi qī shí lǐ de bēi jī shuǐ huì wèi zé guó
湖漕者，由淮安抵扬州三百七十里，地卑积水，汇为泽国。
shān yáng zé yǒu guǎn jiā shè yáng bǎo yìng zé yǒu bái mǎ sì guāng gāo yóu zé yǒu shí jiù pì shè wǔ ān shào bó zhū hú
山阳则有管家、射阳，宝应则有白马、汜光，高邮则有石臼、甓社、武安、邵伯诸湖。
yǎng shòu shàng liú zhī shuǐ bàng jiē zhū shān zhī yuán jù jìn lián gèn yóu wǔ táng yǐ dá wū jiāng
仰受上流之水，傍接诸山之源，巨浸连亘，由五塘以达于江。
lǜ huái dōng qīn zhù gāo jiā yàn jù qí shàng liú zhù wáng jiǎn zhāng fú èr dī yù qí fēn xiè
虑淮东侵，筑高家堰拒其上流，筑王简、张福二堤御其分泄。
lǜ huái qīn ér cáo bài kāi huái ān yǒng jì gāo yóu kāng jì bǎo yìng hóng jì sān yuè hé yǐ tōng zhōu
虑淮侵而漕败，开淮安永济、高邮康济、宝应弘济三月河以通舟。
zhì yáng zi wān dōng zé fēn èr dào yī yóu yí zhēn tōng jiāng kǒu yǐ cáo shàng jiāng hú guǎng jiāng xī
至扬子湾东，则分二道：一由仪真通江口，以漕上江湖广、江西；
yī yóu guā zhōu tōng xī jiāng zuǐ yǐ cáo xià jiāng liǎng zhè
一由瓜洲通西江嘴，以漕下江两浙。
běn fēi hé dào zhuān qǔ zhū hú zhī shuǐ gù yuē hú cáo
本非河道，专取诸湖之水，故曰湖漕。
tài zǔ chū qǐ dà jūn běi fá kāi tà chǎng kǒu nài láo pō tōng cáo yǐ xiǎng liáng jìn
太祖初起大军北伐，开蹋场口、耐牢坡，通漕以饷梁、晋。
dìng dū yìng tiān yùn dào tōng lì jiāng xī hú guǎng zhī sù fú jiāng zhí xià
定都应天，运道通利：江西、湖广之粟，浮江直下；
zhè xi wú zhōng zhī sù yóu zhuǎn yùn hé
浙西、吴中之粟，由转运河；
fèng sì zhī sù fú huái
凤、泗之粟，浮淮；
hé nán shān dōng zhī sù xià huáng hé
河南、山东之粟，下黄河。
cháng yóu kāi fēng yùn sù sù hé dá wèi yǐ gěi shǎn xī yòng hǎi yùn yǐ xiǎng liáo zú yǒu shì wū xī běi zhě shén xiān
尝由开封运粟，溯河达渭，以给陕西，用海运以饷辽卒，有事于西北者甚鲜。
huái yáng zhī jiān zhù gāo yóu hú dī èr shí yú lǐ kāi bǎo yìng yǐ hú zhí qú sì shí lǐ zhù dī hù zhī
淮、扬之间，筑高邮湖堤二十馀里，开宝应倚湖直渠四十里，筑堤护之。
tā xiǎo xiū zhù wú dà lì hài yě
他小修筑，无大利害也。
yǒng lè sì nián chéng zǔ mìng píng jiāng bó chén xuān dū zhuǎn yùn yī réng yóu hǎi ér yī zé fú huái rù hé zhì yáng wǔ lù wǎn bǎi qī shí lǐ dǐ wèi huī fú wū wèi suǒ wèi lù hǎi jiān yùn zhě yě
永乐四年，成祖命平江伯陈瑄督转运，一仍由海，而一则浮淮入河，至阳武，陆挽百七十里抵卫辉，浮于卫，所谓陆海兼运者也。
hǎi yùn duō xiǎn lù wǎn yì jiān
海运多险，陆挽亦艰。
jiǔ nián èr yuè nǎi yòng jǐ níng zhōu tóng zhī pān shū zhèng yán mìng shàng shū sòng lǐ shì láng jīn chún dū du zhōu cháng jùn huì tōng hé
九年二月乃用济宁州同知潘叔正言，命尚书宋礼、侍郎金纯、都督周长浚会通河。
huì tōng hé zhě yuán zhuǎn cáo gù dào yě yuán mò yǐ fèi bù yòng
会通河者，元转漕故道也，元末已废不用。
hóng wǔ èr shí sì nián hé jué yuán wǔ màn ān shān hú ér dōng huì tōng jǐn yū zhì shì fù zhī
洪武二十四年，河决原武，漫安山湖而东，会通尽淤，至是复之。
yóu jǐ níng zhì lín qīng sān bǎi bā shí wǔ lǐ yǐn wèn sì rù qí zhōng
由济宁至临清三百八十五里，引汶、泗入其中。
sì chū sì shuǐ péi wěi shān sì quán bìng fā xi liú zhì yǎn zhōu chéng dōng hé wū yí
泗出泗水陪尾山，四泉并发，西流至兖州城东，合于沂。
wèn hé yǒu èr xiǎo wèn hé chū xīn tài gōng shān xià
汶河有二：小汶河出新泰宫山下；
dà wèn hé chū tài ān xiān tái lǐng nán yòu chū lái wú yuán shān yīn jí zhài zi cūn
大汶河出泰安仙台岭南，又出莱芜原山阴及寨子村。
jù zhì jìng fēng zhèn hé liú ráo cú lái shān yáng ér xiǎo wèn hé lái huì
俱至静丰镇合流，饶徂徕山阳，而小汶河来会。
jīng níng yáng běi gāng chéng xī nán liú bǎi yú lǐ zhì wèn shàng
经宁阳北堈城，西南流百馀里，至汶上。
qí zhī liú yuē guāng hé chū gāng chéng xī nán liú sān shí lǐ huì níng yáng zhū quán jīng jì níng dōng yǔ sì hé
其支流曰洸河，出堈城西南，流三十里，会宁阳诸泉，经济宁东，与泗合。
yuán chū bì fǔ guó shǐ wū gāng chéng zuǒ wèn shuǐ yīn zuò dǒu mén dǎo wèn rù guāng
元初，毕辅国始于堈城左汶水阴作斗门，导汶入洸。
zhì yuán zhōng yòu fēn liú běi rù jì yóu shòu zhāng zhì lín qīng tōng zhāng yù rù hǎi
至元中，又分流北入济，由寿张至临清，通漳、御入海。
nán wàng zhě nán běi zhī jí yě
南旺者，南北之脊也。
zì zuǒ ér nán jù jǐ níng jiǔ shí lǐ hé yí sì yǐ jì
自左而南，距济宁九十里，合沂、泗以济；
zì yòu ér běi jù lín qīng sān bǎi yú lǐ wú tā shuǐ dú lài wèn
自右而北，距临清三百馀里，无他水，独赖汶。
lǐ yòng wèn shàng lǎo rén bái yīng cè zhù bà dōng píng zhī dài cūn è wèn shǐ wú rù guāng ér jǐn chū nán wàng nán běi zhì zhá sān shí bā
礼用汶上老人白英策，筑坝东平之戴村，遏汶使无入洸，而尽出南旺，南北置闸三十八。
yòu kāi xīn hé zì wèn shàng yuán jiā kǒu zuǒ xǐ wǔ shí lǐ zhì shòu zhāng zhī shā wān yǐ jiē jiù hé
又开新河，自汶上袁家口左徙五十里至寿张之沙湾，以接旧河。
qí qiū lǐ hái yòu qǐng shū dōng píng dōng jìng shā hé yū shā sān lǐ zhù yàn zhàng zhī hé mǎ cháng pō zhī liú rù huì tōng jì yùn
其秋，礼还，又请疏东平东境沙河淤沙三里，筑堰障之，合马常泊之流入会通济运。
yòu wū wèn shàng dōng píng jǐ níng pèi xiàn bìng hú de shè shuǐ guì dǒu mén
又于汶上、东平、济宁、沛县并湖地设水柜、陡门。
zài cáo hé xī zhě yuē shuǐ guì dōng zhě yuē dǒu mén guì yǐ xù quán mén yǐ xiè zhǎng
在漕河西者曰水柜，东者曰陡门，柜以蓄泉，门以泄涨。
chún fù jùn gǔ lǔ hé gù dào yǐn huáng shuǐ zhì tā chǎng kǒu huì wèn jīng xú lǚ rù huái
纯复浚贾鲁河故道，引黄水至塌场口会汶，经徐、吕入淮。
yùn dào yǐ dìng
运道以定。
qí hòu xuān zōng shí cháng fā jūn mín shí èr wàn jùn jǐ níng yǐ běi zì zhǎng gōu zhì zǎo lín zhá bǎi èr shí lǐ zhì zhá zhū qiǎn jùn hú táng yǐ yǐn shān quán
其后宣宗时，尝发军民十二万，浚济宁以北自长沟至枣林闸百二十里，置闸诸浅，浚湖塘以引山泉。
zhèng tǒng shí jùn téng pèi yū hé yòu wū jǐ níng shèng sān zhōu xiàn shū quán zhì zhá yì jīn kǒu yàn tǔ bà wèi shí xù shuǐ yǐ zī huì tōng
正统时，浚滕、沛淤河，又于济宁、胜三州县疏泉置闸，易金口堰土坝为石，蓄水以资会通。
jǐng dì shí zēng zhì jǐ níng dǐ lín qīng jiǎn shuǐ zhá
景帝时，增置济宁抵临清减水闸。
tiān shùn shí zhí lín qīng jiù zhá yí wǔ shí zhàng
天顺时，拓临清旧闸，移五十丈。
xiàn zōng shí zhù wèn shàng jǐ níng jué dī bǎi yú lǐ zēng nán wàng shàng xià jí ān shān sān zhá
宪宗时，筑汶上、济宁决堤百馀里，增南旺上、下及安山三闸。
mìng gōng bù shì láng dù qiān kān zhì wèn sì guāng zhū quán
命工部侍郎杜谦勘治汶、泗、洸诸泉。
wǔ zōng shí zēng zhì wèn shàng yuán jiā kǒu jí sì qián pù shí zhá jùn nán wàng yū bā shí lǐ ér zhá cáo zhī zhì xiáng
武宗时，增置汶上袁家口及寺前铺石闸，浚南旺淤八十里，而闸漕之治详。
wéi hé jué zé xié cáo ér qù wèi dà hài
惟河决则挟漕而去，为大害。
chén xuān zhī dū yùn yě wū hú guǎng jiāng xī zào píng dǐ qiǎn bān sān qiān sōu
陈瑄之督运也，于湖广、江西造平底浅般三千艘。
èr shěng jí jiāng zhè zhī mǐ jiē yóu jiāng yǐ rù zhì huái ān xīn chéng pán wǔ bà guò huái
二省及江、浙之米皆由江以入，至淮安新城，盘五坝过淮。
rén yì èr bà zài dōng mén wài dōng běi lǐ zhì xìn sān bà zài xī mén wài xī běi jiē zì chéng nán yǐn shuǐ dǐ bà kǒu qí wài jí huái hé
仁、义二坝在东门外东北，礼、智、信三坝在西门外西北，皆自城南引水抵坝口，其外即淮河。
qīng jiāng pǔ zhě zhí huái chéng xi yǒng lè èr nián cháng yī xiū zhá
清江浦者，直淮城西，永乐二年尝一修闸。
qí kǒu yū sè zé cáo chuán yóu èr bà guān mín shāng chuán yóu sān bà rù huái wǎn shū shén láo kǔ
其口淤塞，则漕船由二坝，官民商船由三坝入淮，挽输甚劳苦。
xuān fǎng zhī gù lǎo yán huái chéng xi guǎn jiā hú xī běi jù huái hé yā chén kǒu jǐn èr shí lǐ yǔ qīng jiāng kǒu xiāng zhí yi záo wèi hé yǐn hú shuǐ tōng cáo sòng qiáo wéi yuè suǒ kāi shā hé jiù qú yě
瑄访之故老，言：“淮城西管家湖西北，距淮河鸭陈口仅二十里，与清江口相值，宜凿为河，引湖水通漕，宋乔维岳所开沙河旧渠也。
xuān nǎi záo qīng jiāng pǔ dǎo shuǐ yóu guǎn jiā hú rù yā chén kǒu dá huái
”瑄乃凿清江浦，导水由管家湖入鸭陈口达淮。
shí sān nián wǔ yuè gōng chéng
十三年五月，工成。
yuán xī hú zhù dī xuān shí lǐ yǐ yǐn zhōu
缘西湖筑堤亘十里以引舟。
huái kǒu zhì sì zhá yuē yí fēng qīng jiāng fú xīng xīn zhuāng
淮口置四闸，曰移风、清江、福兴、新庄。
yǐ shí qǐ bì yán qí jìn
以时启闭，严其禁。
bìng jùn yí zhēn guā zhōu hé yǐ tōng jiāng hú záo lǚ liáng bǎi bù èr hóng shí yǐ píng shuǐ shì kāi tài zhōu bái tǎ hé yǐ dá dà jiāng
并浚仪真、瓜洲河以通江湖，凿吕梁、百步二洪石以平水势，开泰州白塔河以达大江。
zhù gāo yóu hé dī dī nèi záo qú sì shí lǐ
筑高邮河堤，堤内凿渠四十里。
jiǔ zhī fù zhì lǚ liáng shí zhá bìng zhù bǎo yìng sì guāng bái mǎ zhū hú dī dī jiē zhì hán dòng hù xiāng guàn zhù
久之，复置吕梁石闸，并筑宝应、汜光、白马诸湖堤，堤皆置涵洞，互相灌注。
shì shí huái shàng xú zhōu jǐ níng lín qīng dé zhōu jiē jiàn cāng zhuǎn shū
是时淮上、徐州、济宁、临清、德州皆建仓转输。
bīn hé zhì shě wǔ bǎi liù shí bā suǒ shě zhì qiǎn fū
滨河置舍五百六十八所，舍置浅夫。
shuǐ sè zhōu jiāo bǐ zhī dǎo xíng
水涩舟胶，俾之导行。
zēng zhì qiǎn chuán sān qiān yú sōu
增置浅船三千馀艘。
shè xú pèi gū tóu jīn gōu shān dōng gǔ tíng lǔ qiáo děng zhá
设徐、沛、沽头、金沟、山东、谷亭、鲁桥等闸。
zì shì cáo yùn zhí dá tōng zhōu ér hǎi lù yùn jù fèi
自是漕运直达通州，而海陆运俱废。
xuān dé liù nián yòng yù shǐ bái guī yán jùn jīn lóng kǒu yǐn hé shuǐ dá xú zhōu yǐ biàn cáo
宣德六年用御史白圭言，浚金龙口，引河水达徐州以便漕。
mò nián zhì yīng zōng chū zài jùn bìng jí fèng chí kǒu shuǐ xú lǚ èr hóng xi xiǎo hé ér huì tōng ān liú zì yǒng xuān zhì zhèng tǒng jiān fán shù shí zài
末年至英宗初再浚，并及凤池口水，徐、吕二洪，西小河，而会通安流，自永、宣至正统间凡数十载。
zhì shí sān nián hé jué xíng yáng dōng chōng zhāng qiū kuì shā wān yùn dào shǐ huài
至十三年，河决荥阳，东冲张秋，溃沙湾，运道始坏。
mìng tíng chén sāi zhī
命廷臣塞之。
jǐng tài sān nián wǔ yuè dī gōng nǎi wán
景泰三年五月，堤工乃完。
wèi zā yuè ér běi mǎ tóu fù jué chè cáo liú yǐ dōng
未匝月而北马头复决，掣漕流以东。
qīng hé xùn dǎo táng xué chéng yán hé jué shā wān lín qīng gào hé
清河训导唐学成言：“河决沙湾，临清告涸。
de bēi dī báo huáng hé shì jí gù fu wán dī ér fù jué yě
地卑堤薄，黄河势急，故甫完堤而复决也。
lín qīng zhì shā wān shí èr zhá yǒu shuǐ zhī rì qí shì shén dǒu
临清至沙湾十二闸，有水之日，其势甚陡。
qǐng wū lín qīng yǐ nán jùn yuè hé tōng zhōu zhí dǐ shā wān bù fù yóu zhá zé shuǐ shì huǎn ér cáo yùn tōng yǐ
请于临清以南浚月河通舟，直抵沙湾，不复由闸，则水势缓而漕运通矣。
dì jí mìng xué chéng yǔ shān dōng xún fǔ hóng yīng xiāng dù
”帝即命学成与山东巡抚洪英相度。
gōng bù shì láng zhào róng zé yán shā wān dǐ zhāng qiū àn báo gù shù jué
工部侍郎赵荣则言：“沙湾抵张秋岸薄，故数决。
qǐng wū jué chǔ zhì jiǎn shuǐ shí bà shǐ dōng rù yán hé zé yùn hé zhī shuǐ kě xù
请于决处置减水石坝，使东入盐河，则运河之水可蓄。
rán hòu hòu dī àn tián jué kǒu zhù wú hòu huàn
然后厚堤岸，填决口，庶无后患。
míng nián sì yuè jué kǒu fāng bì gōng ér jiǎn shuǐ bà jí nán fēn shuǐ dūn xiān bài yǐ fù jǐn chōng dūn àn qiáo liáng jué běi mǎ tóu chè cáo shuǐ rù yán hé yùn zhōu xī zǔ
明年四月，决口方毕工，而减水坝及南分水墩先败，已，复尽冲墩岸桥梁，决北马头，掣漕水入盐河，运舟悉阻。
jiào yù péng xūn qǐng lì zhá yǐ zhì shuǐ shì kāi hé yǐ fēn shàng liú
教谕彭埙请立闸以制水势，开河以分上流。
yù shǐ liàn gāng shàng qí cè
御史练纲上其策。
zhào xià shàng shū shí pú
诏下尚书石璞。
pú nǎi záo hé sān lǐ yǐ bì jué kǒu shàng xià yǔ yùn hé tōng
璞乃凿河三里，以避决口，上下与运河通。
shì suì cáo zhōu bù qián zhě mìng cáo yùn zǒng bīng guān xú gōng gū shū dōng chāng jǐ níng cāng
是岁，漕舟不前者，命漕运总兵官徐恭姑输东昌、济宁仓。
jí míng nián yùn hé jiāo qiǎn rú gù
及明年，运河胶浅如故。
gōng yǔ dōu yù shǐ wáng hóng yán cáo zhōu yǐ jù lín qīng shàng xià qǐng jí chì dōu yù shǐ xú yǒu zhēn zhù sāi shā wān jué hé
恭与都御史王竑言：“漕舟蚁聚临清上下，请亟敕都御史徐有贞筑塞沙湾决河。
yǒu zhēn bù kě ér xiàn shàng sān cè qǐng zhì shuǐ zhá kāi fēn shuǐ hé tiāo yùn hé
”有贞不可，而献上三策，请置水闸，开分水河，挑运河。
liù nián sān yuè zhào qún chén jí yì fāng lüè
六年三月，诏群臣集议方略。
gōng bù shàng shū jiāng yuān děng qǐng yòng guān jūn wǔ wàn yǐ jùn yùn
工部尚书江渊等请用官军五万以浚运。
yǒu zhēn kǒng yì jūn fèi zhòng qǐng fù chén xuān jiù zhì zhì lāo qiǎn fū yòng yán hé zhōu xiàn mín miǎn qí yì
有贞恐役军费重，请复陈瑄旧制，置捞浅夫，用沿河州县民，免其役。
wǔ yuè jùn cáo gōng jùn
五月，浚漕工竣。
qī yuè shā wān jué kǒu gōng yì jùn huì tōng fù ān
七月，沙湾决口工亦竣，会通复安。
dōu yù shǐ chén tài yī jùn huái yáng cáo hé zhù kǒu zhì bà
都御史陈泰一浚淮、扬漕河，筑口置坝。
huáng hé cháng guàn xīn zhuāng zhá zhì qīng jiāng pǔ sān shí yú lǐ yū qiǎn zǔ cáo shāo shāo jùn zhì jí fù qí jiù
黄河尝灌新庄闸至清江浦三十馀里，淤浅阻漕，稍稍浚治，即复其旧。
yīng zōng chū mìng guān dū cáo fēn jì níng nán běi wèi èr shì láng zhèng chén zhì qí nán fù dōu yù shǐ gǔ liàng zhì qí běi
英宗初，命官督漕，分济宁南北为二，侍郎郑辰治其南，副都御史贾谅治其北。
chéng huà qī nián yòu yīn tíng yì fēn cáo hé pèi xiàn yǐ nán dé zhōu yǐ běi jí shān dōng wèi sān dào gè wěi cáo láng jí jiān sī zhuān lǐ qiě qǐng jiǎn fēng lì dà chén zǒng lǐ qí shì
成化七年，又因廷议，分漕河沛县以南、德州以北及山东为三道，各委曹郎及监司专理，且请简风力大臣总理其事。
shǐ mìng shì láng wáng shù wèi zǒng hé
始命侍郎王恕为总河。
èr shí yī nián chì gōng bù shì láng dù qiān jùn yùn dào zì tōng zhōu zhì huái yáng huì shān dōng hé nán fǔ àn xiāng dù jīng lǐ
二十一年敕工部侍郎杜谦浚运道，自通州至淮、扬，会山东、河南抚按相度经理。
hóng zhì èr nián hé fù jué zhāng qiū chōng huì tōng hé mìng hù bù shì láng bái áng xiāng zhì
弘治二年，河复决张秋，冲会通河，命户部侍郎白昂相治。
áng zòu jīn lóng kǒu jué kǒu yǐ yū hé bìng wèi yī dà zhī yóu xiáng fú hé qìn xià xú zhōu ér qù
昂奏金龙口决口已淤，河并为一大支，由祥符合沁下徐州而去。
qí jiān hé dào qiǎn ài yi wū suǒ jīng qī xiàn zhù dī àn yǐ wèi zhāng qiū
其间河道浅隘，宜于所经七县，筑堤岸以卫张秋。
xià gōng bù yì cóng qí qǐng
下工部议，从其请。
áng yòu yǐ cáo chuán jīng gāo yóu pì shè hú duō ruò qǐng wū dī dōng kāi fù hé xī sì shí lǐ yǐ tōng zhōu
昂又以漕船经高邮甓社湖多溺，请于堤东开复河西四十里以通舟。
yuè sì nián hé fù jué shǔ dào rù yùn hé huài zhāng qiū dōng dī duó wèn shuǐ rù hǎi cáo liú jué
越四年，河复决数道入运河，坏张秋东堤，夺汶水入海，漕流绝。
shí gōng bù shì láng chén zhèng zǒng lǐ hé dào jí fu shí wǔ wàn zhì wèi xiào ér zú
时工部侍郎陈政总理河道，集夫十五万，治未效而卒。
liù nián chūn fù dōu yù shǐ liú dà xià fèng chì wǎng zhì jué hé
六年春，副都御史刘大夏奉敕往治决河。
xià bàn cáo zhōu lín jí nǎi xiān zì jué kǒu xi àn záo yuè hé yǐ tōng cáo
夏半，漕舟鳞集，乃先自决口西岸凿月河以通漕。
jīng yíng èr nián zhāng qiū jué kǒu jiù sāi fù zhù huáng líng gāng shàng liú
经营二年，张秋决口就塞，复筑黄陵冈上流。
wū shì hé fù nán xià yùn dào wú zǔ
于是河复南下，运道无阻。
nǎi gǎi zhāng qiū yuē ān píng zhèn jiàn miào cì é yuē xiǎn huì shén cí mìng dà xué shì wáng ào jì qí shì lēi wū shí
乃改张秋曰安平镇，建庙赐额曰显惠神祠，命大学士王鏊纪其事，勒于石。
ér bái áng suǒ kāi gāo yóu fù hé yì chéng cì míng kāng jì qí xi àn yǐ shí zhòu zhī
而白昂所开高邮复河亦成，赐名康济，其西岸以石甃之。
yòu zhòu gāo yóu dī zì kàng jiā zhá zhì zhāng jiā zhèn fán sān shí lǐ
又甃高邮堤，自杭家闸至张家镇凡三十里。
gāo yóu dī zhě hóng wǔ shí suǒ zhù yě
高邮堤者，洪武时所筑也。
chén xuān yīn jiù zēng zhù yán jí bǎo yìng tǔ rén xiāng yán wèi zhī lǎo dī
陈瑄因旧增筑，延及宝应，土人相沿谓之老堤。
zhèng tǒng sān nián yì tǔ yǐ shí
正统三年易土以石。
chéng huà shí qiǎn guān zhù zhòng dī wū gāo yóu shào bó bǎo yìng bái mǎ sì hú lǎo dī zhī dōng
成化时，遣官筑重堤于高邮、邵伯、宝应、白马四湖老堤之东。
ér wáng shù wèi zǒng hé xiū huái ān yǐ nán zhū jué dī qiě jùn huái yáng cáo hé
而王恕为总河，修淮安以南诸决堤，且浚淮、扬漕河。
zhòng hú ruán mín dào jué gài tián zhī fá zào zhá shí dá yǐ chǔ hú shuǐ
重湖壖民盗决溉田之罚，造闸〈石达〉以储湖水。
jí dà xià sāi zhāng qiū ér áng yòu kāi kāng jì cáo hé shàng xià wú dà huàn zhě èr shí yú nián
及大夏塞张秋，而昂又开康济，漕河上下无大患者二十馀年。
shí liù nián xún fǔ xú yuán yán jǐ níng de zuì gāo bì yǐn shàng yuán guāng shuǐ yǐ jì qí kǒu zài gāng chéng shí lài zhī shàng
十六年，巡抚徐源言：“济宁地最高，必引上源洸水以济，其口在堈城石濑之上。
yuán shí zhì zhá zuò yàn shǐ shuǐ jǐn rù nán wàng fēn jì nán běi yùn
元时治闸作堰，使水尽入南旺，分济南北运。
chéng huà jiān yì tǔ yǐ shí
成化间，易土以石。
fu tǔ yàn zhī lì shuǐ xiǎo zé è yǐ rù táo shuǐ dà zé bì zhá yǐ fáng shā yōng tīng qí màn yàn xi liú
夫土堰之利，水小则遏以入洮，水大则闭闸以防沙壅，听其漫堰西流。
zì shí yàn chéng shuǐ suì héng yì shí yàn jì huài mín tián yì chōng
自石堰成，水遂横溢，石堰既坏，民田亦冲。
guāng hé shā sāi suī yǒu zhá mén yā bù néng qǐ
洸河沙塞，虽有闸门，压不能启。
qǐ huǐ shí fù tǔ shū guāng kǒu yōng sè yǐ zhì jǐ níng ér zhù gāng chéng yǐ xi chūn chéng kǒu zi jué àn
乞毁石复土，疏洸口壅塞以至济宁，而筑堈城迤西春城口子决岸。
dì mìng shì láng li suì wǎng kān yán gāng chéng shí yàn yī kě è yū shā bù wéi nán wàng hú zhī hài yī kě shā shuǐ shì bù lǜ dài cūn bà zhī chōng bù yí huǐ
”帝命侍郎李遂往勘，言：“堈城石堰，一可遏淤沙，不为南旺湖之害，一可杀水势，不虑戴村坝之冲，不宜毁。
jìn yàn jī shā yi jùn
近堰积沙，宜浚。
gāng chéng shāo dōng yǒu yuán shí jiù zhá yǐn guāng shuǐ rù jǐ níng xià jiē xú lǚ cáo hé
堈城稍东有元时旧闸，引洸水入济宁，下接徐、吕漕河。
dōng píng zhōu dài cūn zé wèn shuǐ rù hǎi gù dào yě
东平州戴村，则汶水入海故道也。
zì yǒng lè chū héng zhù yī bà è wèn rù nán wàng hú cáo hé shǐ tōng
自永乐初，横筑一坝，遏汶入南旺湖，漕河始通。
jīn zì fēn shuǐ lóng wáng miào zhì tiān jǐng zhá jiǔ shí lǐ shuǐ gāo sān zhàng yǒu jī ruò guāng hé gèng jùn ér shēn zé wèn liú jǐn xiàng jǐ níng ér nán lín qīng hé dào bì hé
今自分水龙王庙至天井闸九十里，水高三丈有奇，若洸河更浚而深，则汶流尽向济宁而南，临清河道必涸。
guāng kǒu bù kě jùn
洸口不可浚。
gāng chéng kǒu zhì liǔ quán jiǔ shí lǐ wú guān yùn dào kě fú shì
堈城口至柳泉九十里，无关运道，可弗事。
liǔ quán zhì jǐ níng wèn sì zhū shuǐ huì liú chù yi shū zhě èr shí yú lǐ
柳泉至济宁，汶、泗诸水会流处，宜疏者二十馀里。
chūn chéng kǒu wài zhàng wèn shuǐ nèi fáng mín tián dī bēi àn báo yi yǔ dài cūn bà bìng xiū zhù
春城口，外障汶水，内防民田，堤卑岸薄，宜与戴村坝并修筑。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
zhèng dé sì nián shí yuè hé jué pèi xiàn fēi yún qiáo rù yùn
正德四年十月，河决沛县飞云桥，入运。
xún sāi
寻塞。
shì zōng zhī chū hé shù huài cáo
世宗之初，河数坏漕。
jiā jìng liù nián guāng lù shǎo qīng huáng wǎn lùn quán yuán zhī lì yán cáo hé quán yuán jiē fā shān dōng nán wàng mǎ chǎng fán cūn ān shān zhū hú
嘉靖六年，光禄少卿黄绾论泉源之利，言：“漕河泉源皆发山东南旺、马场、樊村、安山诸湖。
quán shuǐ suǒ zhōng jí yí xiū jùn qiě yǐn tā quán bìng xù zé cáo bù jié
泉水所钟，亟宜修浚，且引他泉并蓄，则漕不竭。
nán wàng mǎ chǎng dī wài sūn cūn de wā ruò zhū wèi hú gǎi zuò cáo dào yóu kě miǎn jǐ níng gāo yuán qiǎn sè zhī kǔ
南旺、马场堤外孙村地洼，若潴为湖，改作漕道，尤可免济宁高原浅涩之苦。
dì mìng zǒng hé shì láng zhāng zhěng yì
”帝命总河侍郎章拯议。
ér zhěng yǐ huáng shuǐ rù yùn yùn chuán zǔ pèi shàng fāng wèi yù shǐ wú zhòng suǒ hé
而拯以黄水入运，运船阻沛上，方为御史吴仲所劾。
zhěng yán hé sāi nán jù tōng wéi jīn gōu kǒu yǐ běi xīn chōng yī qú kě lìng yùn chuán yóu cǐ rù zhāo yáng hú chū shā hé bǎn qiáo
拯言：“河塞难遽通，惟金沟口迤北新冲一渠可令运船由此入昭阳湖，出沙河板桥。
qí xiān zǔ qiǎn zhě zé xī lì jī zhǒng sì chū miào dào běi kǒu tōng xíng
其先阻浅者，则西历鸡冢寺，出庙道北口通行。
xià bù bìng yì wèi jué
下部并议，未决。
jǐ shì zhōng zhāng sōng yán zhāo yáng hú de bì hé shì gāo yǐn hé guàn hú bì zhì mí màn shǐ hú dào fù zǔ
给事中张嵩言：“昭阳湖地庳，河势高，引河灌湖，必致弥漫，使湖道复阻。
qǐng ba zhěng bié tuī dà chén
请罢拯，别推大臣。
bù yì rú sōng yán
”部议如嵩言。
zhěng zài shū zì hé qǐ ba bù xǔ
拯再疏自劾，乞罢，不许。
zú yǐn yùn chuán dào hú zhōng
卒引运船道湖中。
qí dōng zhào zhěng hái jīng bié xù ér mìng zé dà chén dū lǐ
其冬，诏拯还京别叙，而命择大臣督理。
zhū dà chén duō jìn zhì hé yì
诸大臣多进治河议。
zhān shì huò tāo wèi qián yì yì shān dōng hé nán dīng fū shù wàn shū jùn yū shā yǐ tōng yùn
詹事霍韬谓：“前议役山东、河南丁夫数万，疏浚淤沙以通运。
rán shā suí shuǐ xià xuán jùn xuán yū
然沙随水下，旋浚旋淤。
jīn yùn zhōu yóu zhāo yáng hú rù jī míng tái zhì shā hé yū huí bù guò bǎi lǐ
今运舟由昭阳湖入鸡鸣台至沙河，迂回不过百里。
ruò yán hú zhù dī jùn wèi xiǎo hé hé kǒu wèi zhá yǐ dài xù xiè shuǐ yì kě bì fēng tāo shuǐ hé yì wèi shū jùn
若沿湖筑堤，浚为小河，河口为闸，以待蓄泄，水溢可避风涛，水涸易为疏浚。
sān yuè ér tǔ dī chéng yī nián ér shí dī chéng yòng lì shǎo qǔ xiào sù
三月而土堤成，一年而石堤成，用力少，取效速。
huáng hé yù yì yùn dào yù lì jiào zhī yì dīng fu yǐ jùn yū tǔ láo yì dà bù móu yě
黄河愈溢，运道愈利，较之役丁夫以浚淤土，劳逸大不侔也。
shàng shū li chéng xūn wèi wū zhāo yáng hú zuǒ bié kāi yī hé yǐn zhū quán wèi yùn dào zì liú chéng shā hé wèi yóu biàn
”尚书李承勋谓：“于昭阳湖左别开一河，引诸泉为运道，自留城沙河为尤便。
yǔ dōu yù shǐ hú shì níng yì hé
”与都御史胡世宁议合。
qī nián zhēng yuè zǒng hé dōu yù shǐ shèng yìng qī zòu rú shì níng cè qǐng wū zhāo yáng hú dōng záo xīn hé zì wāng jiā kǒu nán chū liú chéng kǒu zhǎng bǎi sì shí lǐ kè qī liù yuè bì gōng
七年正月，总河都御史盛应期奏如世宁策，请于昭阳湖东凿新河，自汪家口南出留城口，长百四十里，刻期六月毕工。
gōng wèi bàn ér yìng qī bà qù yì suì yǐ
工未半，而应期罢去，役遂已。
qí hòu sān shí nián zhū héng shǐ xún qí yí jì jùn ér chéng zhī
其后三十年，朱衡始循其遗迹，浚而成之。
shì nián dōng zǒng hé shì láng pān xī huì jiā zhù jì pèi jiān dōng xī liǎng dī yǐ jù huáng hé
是年冬，总河侍郎潘希会加筑济、沛间东西两堤，以拒黄河。
shí jiǔ nián qī yuè hé jué yě jī gāng èr hóng hé
十九年七月，河决野鸡冈，二洪涸。
dū lǐ hé cáo shì láng wáng yǐ qí qǐng jùn shān dōng zhū quán yǐ jì yùn qiě zhù zhǎng dī jù shuǐ rú zhá hé zhì
督理河漕侍郎王以旗请浚山东诸泉以济运，且筑长堤聚水，如闸河制。
suì qīng jiù quán bǎi qī shí bā kāi xīn quán sān shí yī
遂清旧泉百七十八，开新泉三十一。
yǐ qí fù zòu sì shì
以旗复奏四事。
yī qǐng yǐ zhū quán fēn lì shǒu tǔ guān jiān lǐ qí shì wú shǐ yīn sāi
一请以诸泉分隶守土官兼理其事，毋使堙塞。
yī qǐng wū jìng shān zhèn xú lǚ èr hóng zhī xià gè jiàn shí zhá xù shuǐ shù chǐ yǐ xíng zhōu páng liú yuè hé yǐ xiè bào xùn
一请于境山镇、徐、吕二洪之下，各建石闸，蓄水数尺以行舟，旁留月河以泄暴汛；
zhù sì mù zhá wū wǔ jiā gōu xiǎo hé kǒu shí chéng shi tóu wān ér zhì fāng chuán wū shā fang děng qiǎn yǐ bèi lāo jùn
筑四木闸于武家沟、小河口、石城、匙头湾，而置方船于沙坊等浅，以备捞浚。
yī yán cáo hé liǎng àn yǒu nán wàng ān shān mǎ chǎng zhāo yáng sì hú míng wéi shuǐ guì suǒ yǐ huì zhū quán jì cáo hé yě
一言漕河两岸有南旺、安山、马场、昭阳四湖，名为水柜，所以汇诸泉济漕河也。
háo qiáng qīn zhàn xù shuǐ bù duō ér zhāo yáng yī hú yū chéng gāo dì dà fēi guó chū shè hú chū yì
豪强侵占，蓄水不多，而昭阳一湖淤成高地，大非国初设湖初意。
yi wěi guān qīng lǐ tiān zhì zhá bà dǒu mén péi zhù dī àn duō kāi gōu qú jùn shēn hé dǐ yǐ fù sì guì
宜委官清理，添置闸、坝、斗门，培筑堤岸，多开沟渠，浚深河底，以复四柜。
yī yán huáng hé nán xǐ jiù zhá kǒu jù sāi wéi sūn jì yī kǒu dú cún
一言黄河南徙，旧闸口俱塞，惟孙继一口独存。
dǎo hé chū xú zhōu xiǎo fú qiáo xià xú lǚ èr hóng cǐ jì yùn zhī dà zhě
导河出徐州小浮桥，下徐、吕二洪，此济运之大者。
qǐng wū sūn jì kǒu duō kāi yī gōu jí shí shū yuè zhù èr hóng dé jì
请于孙继口多开一沟，及时疏瀹，庶二洪得济。
dì kě qí zòu ér yǐ guǎn quán zhuān zé zhī bù cáo
帝可其奏，而以管泉专责之部曹。
xú lǚ èr hóng zhě hé cáo yān hóu yě
徐、吕二洪者，河漕咽喉也。
zì chén xuān záo shí shū qú zhèng tǒng chū fù jùn hóng xi xiǎo hé
自陈瑄凿石疏渠，正统初，复浚洪西小河。
cáo yùn cān jiāng tāng jié yòu yǐ hóng xùn bài zhōu wū shàng liú zhù yàn bī shuǐ guī yuè hé hé nán jiàn zhá yǐ xù shuǐ shì
漕运参将汤节又以洪迅败舟，于上流筑堰，逼水归月河，河南建闸以蓄水势。
chéng huà sì nián guǎn hé zhǔ bù guō shēng yǐ dà shí zhù liǎng dī gù yǐ tiě dìng záo wài hóng bài chuán è shí sān bǎi ér píng zhù lǐ hóng dī àn yòu zhòu shí àn dōng xī sì bǎi yú zhàng
成化四年，管河主簿郭升以大石筑两堤，锢以铁锭，凿外洪败船恶石三百，而平筑里洪堤岸，又甃石岸东西四百馀丈。
shí liù nián zēng zhòu lǚ liáng hóng shí dī shí bà èr bǎi yú zhàng yǐ zī qiān wǎn
十六年增甃吕梁洪石堤、石坝二百馀丈，以资牵挽。
jí shì jiàn zhá xíng zhě yì biàn zhī
及是建闸，行者益便之。
sì shí sì nián qī yuè hé dà jué pèi xiàn màn zhāo yáng hú yóu shā hé zhì èr hóng hào miǎo wú jì yùn dào yū sè bǎi yú lǐ
四十四年七月，河大决沛县，漫昭阳湖，由沙河至二洪，浩渺无际，运道淤塞百馀里。
dū lǐ hé cáo shàng shū zhū héng xún lǎn shèng yìng qī suǒ záo xīn hé yí jì qǐng kāi nán yáng liú chéng shàng xià
督理河漕尚书朱衡循览盛应期所凿新河遗迹，请开南阳、留城上下。
zǒng hé dōu yù shǐ pān jì xún bù kě
总河都御史潘季驯不可。
héng yán shì hé zhí qín gōu yǒu suǒ shù ài
衡言：“是河直秦沟，有所束隘。
fú qiū huáng shuǐ shèng zhāo yáng shòu zhī bù wéi hè yě
伏秋黄水盛，昭阳受之，不为壑也。
nǎi jué jì kāi jùn shēn zì dū gōng zhòng chéng bù yòng mìng zhě
”乃决计开浚，身自督工，重惩不用命者。
jǐ shì zhōng zhèng qīn hé héng gù xìng nán chéng zhī yì nüè mín xìng gōng
给事中郑钦劾衡故兴难成之役，虐民幸功。
cháo tíng qiǎn guān kān xīn jiù hé shú lì
朝廷遣官勘新旧河孰利。
jǐ shì zhōng hé qǐ míng kān hé hái yán jiù hé nán fù yǒu wǔ ér xīn hé zhī nán chéng zhě yì yǒu sān
给事中何起鸣勘河还，言：“旧河难复有五，而新河之难成者亦有三。
gù xīn hé duō jiù dī gāo fù huáng shuǐ nán qīn suō ér tōng zhī yùn dào bì lì
顾新河多旧堤高阜，黄水难侵，睃而通之，运道必利。
suǒ wèi sān nán zhě yī yǐ xià cūn yǐ běi dì gāo kǒng nán jiē shuǐ rán dì shì gāo dī dà yuē bù guò èr zhàng yī shì shuǐ píng jiā shēn hé huàn shuǐ qiǎn
所谓三难者，一以夏村迤北地高，恐难接水，然地势高低，大约不过二丈，一视水平加深，何患水浅。
yī yǐ sān hé kǒu jī shā shēn hòu shuǐ shì tuān jí bù wú zǔ sè rán jiàn bà lán jié suì yī tiāo jùn zhī hé huàn shā yōng
一以三河口积沙深厚，水势湍急，不无阻塞，然建坝拦截，岁一挑浚之，何患沙壅。
yī yǐ mǎ jiā qiáo zhù dī wēi shān qǔ tǔ bù biàn yòu kǒng shuǐ kǒu tóu sǎo shì bì bù jiān rán shǐ wěi rèn dé rén péi zhù gāo hòu wú bì bù kě cuò lì zhī lǐ
一以马家桥筑堤，微山取土不便，又恐水口投埽，势必不坚，然使委任得人，培筑高厚，无必不可措力之理。
kāi xīn hé biàn
开新河便。
xià tíng chén jí yì yán xīn hé yǐ yǒu cì dì bù kě zhǐ
”下廷臣集议，言新河已有次第，不可止。
kuàng bǎi zhòng qiáo zhì liú chéng bái yáng qiǎn chū jìng shān shū jùn bǔ zhù yì bù quán qì jiù hé qún yì jù hé
况百中桥至留城白洋浅，出境山，疏浚补筑，亦不全弃旧河，群议俱合。
dì yì nǎi jué
帝意乃决。
shí dà yǔ huáng shuǐ zhòu fā jué mǎ jiā qiáo huài xīn zhù dōng xī èr dī
时大雨，黄水骤发，决马家桥，坏新筑东西二堤。
jǐ shì zhōng wáng yuán chūn yù shǐ huáng xiāng jiē hé héng qī wù qǐ míng yì biàn qí shuō
给事中王元春、御史黄襄皆劾衡欺误，起鸣亦变其说。
huì héng zòu xīn jiù hé bǎi jiǔ shí sì lǐ jù yǐ liú tōng cáo chuán zhì nán yáng chū kǒu wú zhì
会衡奏新旧河百九十四里俱已流通，漕船至南阳出口无滞。
zhào liú héng yǔ jì xún xiáng yì kāi shàng yuán zhù zhǎng dī zhī biàn
诏留衡与季驯详议开上源、筑长堤之便。
lóng qìng yuán nián zhēng yuè héng qǐng ba shàng yuán yì wéi kāi guǎng qín gōu jiān zhù nán cháng dī
隆庆元年正月，衡请罢上源议，惟开广秦沟，坚筑南长堤。
wǔ yuè xīn hé chéng xi qù jiù hé sān shí lǐ
五月，新河成，西去旧河三十里。
jiù hé zì liú chéng yǐ běi jīng xiè gōu xià gū tóu zhōng gū tóu jīn gōu sì zhá guò pèi xiàn yòu jīng miào dào kǒu hú líng chéng mèng yáng bā lǐ wān gǔ tíng wǔ zhá ér zhì nán yáng zhá
旧河自留城以北，经谢沟、下沽头、中沽头、金沟四闸，过沛县，又经庙道口、湖陵城、孟阳、八里湾、谷亭五闸，而至南阳闸。
xīn hé zì liú chéng ér běi jīng mǎ jiā qiáo xi liǔ zhuāng mǎn jiā qiáo xià zhèn yáng zhuāng zhū méi lì jiàn qī zhá zhì nán yáng zhá hé jiù hé fán bǎi sì shí lǐ yǒu jī
新河自留城而北，经马家桥、西柳庄、满家桥、夏镇、杨庄、朱梅、利建七闸，至南阳闸合旧河，凡百四十里有奇。
yòu yǐn nián yú zhū quán jí xuē hé shā hé zhù qí zhōng ér shè bà wū sān hé zhī kǒu zhù mǎ jiā qiáo dī è huáng shuǐ rù qín gōu yùn dào nǎi dà tōng
又引鲇鱼诸泉及薛河、沙河注其中，而设坝于三河之口，筑马家桥堤，遏黄水入秦沟，运道乃大通。
wèi jǐ nián yú kǒu shān shuǐ bào jué méi cáo sōu
未几，鲇鱼口山水暴决，没漕艘。
dì cóng héng qǐng zì dōng shào kāi zhī hé sān dào yǐ fēn xiè zhī yòu kāi zhī hé wū dōng shào zhī shàng lì dōng cāng qiáo yǐ dá bǎi zhòng qiáo záo zhì lǐ gōu zhū chǔ wèi qú shǐ shuǐ rù chì shān hú yóu zhī yǐ guī lǚ mèng hú xià jìng shān ér qù
帝从衡请，自东邵开支河三道以分泄之，又开支河于东邵之上，历东沧桥以达百中桥，凿豸里沟诸处为渠，使水入赤山湖，由之以归吕孟湖，下境山而去。
héng zhào rù wèi gōng bù shàng shū dōu yù shǐ wēng dà lì dài shàng yán cáo hé zī quán shuǐ ér dì xíng dōng gāo xi xià fēi hú zhū zhī zé hé gù cáo hé yǐ dōng jiē yǒu guì
衡召入为工部尚书，都御史翁大立代，上言：“漕河资泉水，而地形东高西下，非湖潴之则涸，故漕河以东皆有柜；
fēi hú xiè zhī zé kuì gù cáo hé yǐ xī jiē yǒu hè
非湖泄之则溃，故漕河以西皆有壑。
huáng liú nì bēn zé yǐ zhāo yáng hú wèi sǎn màn zhī qū
黄流逆奔，则以昭阳湖为散漫之区；
shān shuǐ dōng tū zé yǐ nán yáng hú wèi zhū xù zhī de
山水东突，则以南阳湖为潴蓄之地。
yi yóu huí huí mù kāi tōng yǐ dá hóng gōu lìng gǔ tíng hú líng zhī shuǐ jiē rù zhāo yáng hú jí jùn hóng gōu fèi qú yǐn zhāo yáng hú shuǐ yán qú dōng chū liú chéng
宜由回回墓开通以达鸿沟，令谷亭、湖陵之水皆入昭阳湖，即浚鸿沟废渠，引昭阳湖水沿渠东出留城。
qí hú de tuì tān zhě yòu kě de tián shù qiān qǐng
其湖地退滩者，又可得田数千顷。
dà lì yòu yán xuē hé shuǐ tuān hàn jīn jǐn zhù chì shān hú rù wēi shān hú yǐ dá lǚ mèng hú cǐ shàng shū héng chéng jì yě
”大立又言：“薛河水湍悍，今尽注赤山湖，入微山湖以达吕孟湖，此尚书衡成绩也。
wéi lǚ mèng zhī nán wéi shào jiā lǐng huáng liú tián yū dì xíng gāo yǎng qiū shuǐ shí zhì xī nà zhě xiǎo jìn yín píng yě duó mín tián zhī lì
惟吕孟之南为邵家岭，黄流填淤，地形高仰，秋水时至，翕纳者小，浸淫平野，夺民田之利。
wēi shān zhī xi wèi mǎ jiā qiáo bǐ cǎo chuàng yī dī yǐ kāi yùn dào tǔ wèi jí jiān ér shí wéi jī shuǐ suǒ hàn yǐ xún zhàng zhī zhǐ èr liú jiā gōng lǜ yǒu qīng pǐ
微山之西为马家桥，比草创一堤以开运道，土未及坚而时为积水所撼，以寻丈之址，二流夹攻，虑有倾圮。
yi záo shào jiā lǐng lìng shuǐ yóu de bāng gōu chū jìng shān yǐ rù cáo hé zé hú de kě gēng hé dī bù kuì
宜凿邵家岭，令水由地浜沟出境山以入漕河，则湖地可耕，河堤不溃。
gèng wū mǎ jiā qiáo jiàn jiǎn shuǐ zhá shì hàn lào wèi qǐ bì nǎi tōng cáo cháng cè yě
更于马家桥建减水闸，视旱涝为启闭，乃通漕长策也。
bìng cóng zhī
”并从之。
sān nián qī yuè hé jué pèi xiàn chá chéng yū sè liáng sōu èr qiān yú jiē zǔ pī zhōu
三年七月，河决沛县，茶城淤塞，粮艘二千馀皆阻邳州。
dà lì yán chén àn xíng xú zhōu xún zǐ fáng shān guò liáng shān zhì jìng shān rù dì bāng gōu zhí qū mǎ jiā qiáo shàng xià bā shí lǐ jiān kě bié kāi yī hé yǐ cáo
大立言：“臣按行徐州，循子房山，过梁山，至境山，入地浜沟，直趋马家桥，上下八十里间，可别开一河以漕。
jí suǒ wèi jiā hé yě
”即所谓泇河也。
qǐng jí tíng yì shàng jí mìng xíng zhī
请集廷议，上即命行之。
wèi jǐ huáng luò cáo tōng qián yì suì qǐn
未几，黄落漕通，前议遂寝。
shí huái shuǐ zhàng yì zì qīng hé zhì huái ān chéng xi yū sān shí yú lǐ jué lǐ xìn èr bà chū hǎi bǎo yìng hú dī duō huài
时淮水涨溢，自清河至淮安城西淤三十馀里，决礼、信二坝出海，宝应湖堤多坏。
shān dōng zhū shuǐ cóng zhí hé chū pī zhōu
山东诸水从直河出邳州。
dà lì yǐ wén
大立以闻。
qí dōng zì huái ān bǎn zhá zhì qīng hé xī hú zuǐ kāi jùn chuí chéng ér lǐ kǒu fù sāi
其冬，自淮安板闸至清河西湖嘴开浚垂成，而里口复塞。
dū cáo shì láng zhào kǒng zhāo yán qīng jiāng yí dài huáng hé wǔ shí lǐ yi zhù yàn yǐ fáng hé yì
督漕侍郎赵孔昭言：“清江一带黄河五十里，宜筑堰以防河溢；
huái hé gāo liáng jiàn yí dài qī shí yú lǐ yi zhù yàn yǐ fáng huái zhǎng
淮河高良涧一带七十馀里，宜筑堰以防淮涨。
dì lìng jí jùn lǐ kǒu yǔ dà lì shāng zhù yàn shì yí bìng yì hǎi kǒu zhù sāi jí bǎo yìng yuè hé èr shì
”帝令亟浚里口，与大立商筑堰事宜，并议海口筑塞及宝应月河二事。
sì nián liù yuè huái hé jí hóng gōu jìng shān shū jùn gōng jùn
四年六月，淮河及鸿沟境山疏浚工竣。
dà lì fāng zòu wén zhū shuǐ hū zhòu yì jué zhòng jiā qiǎn yǔ huáng hé hé chá chéng fù yū
大立方奏闻，诸水忽骤溢，决仲家浅，与黄河合，茶城复淤。
wèi jǐ zì tài shān miào zhì qī lǐ gōu huái hé yū shí yú lǐ qí shuǐ cóng zhū jiā gōu páng chū zhì qīng hé xiàn hé nán zhèn yǐ hé wū huáng hé
未几，自泰山庙至七里沟，淮河淤十馀里，其水从朱家沟旁出，至清河县河南镇以合于黄河。
dà lì qǐng kāi xīn zhuāng zhá yǐ tōng huí chuán jiān jùn gǔ huī hé xiè èr hóng shuǐ qiě fēn hé zì yú gōu xià cǎo wān bǎo nán běi yùn dào
大立请开新庄闸以通回船，兼浚古睢河，泄二洪水，且分河自鱼沟下草湾，保南北运道。
dì mìng xīn rèn zǒng hé dōu yù shǐ pān jì xún qū huà
帝命新任总河都御史潘季驯区画。
qǐng zhī hé dà jué pī zhōu suī níng yùn dào yū bǎi yú lǐ
顷之，河大决邳州，睢宁运道淤百馀里。
dà lì qǐng kāi jiā kǒu xiāo xiàn èr hé
大立请开泇口、萧县二河。
huì jì xún zhù sāi zhū jué hé shuǐ guī zhèng liú cáo chuán huò tōng
会季驯筑塞诸决，河水归正流，漕船获通。
dà lì kǒng zhāo jiē yǐ chí wù cáo liáng xuē jí kāi jiā zhī yì bù guǒ xíng
大立、孔昭皆以迟误漕粮削籍，开泇之议不果行。
wǔ nián sì yuè hé fù jué pī zhōu wáng jiā kǒu zì shuāng gōu ér xià nán běi jué kǒu shí yú sǔn cáo chuán yùn jūn qiān jì méi liáng sì shí wàn yú shí ér shi tóu wān yǐ xià bā shí lǐ jiē yū
五年四月，河复决邳州王家口，自双沟而下，南北决口十馀，损漕船运军千计，没粮四十万馀石，而匙头湾以下八十里皆淤。
wū shì jiāo lái hǎi yùn zhī yì fēn qǐ
于是胶、莱海运之议纷起。
huì jì xún zòu pī hé gōng chéng
会季驯奏邳河功成。
dì yǐ cáo yùn chí qiǎn jǐ shì zhōng luò zūn wǎng kān
帝以漕运迟，遣给事中雒遵往勘。
zǒng cáo chén kài jí jì xún jù bà guān
总漕陈炌及季驯俱罢官。
liù nián cóng luò zūn yán xiū zhù chá chéng zhì qīng hé zhǎng dī wǔ bǎi wǔ shí lǐ sān lǐ yī pù pù shí fū shè guān huà dì ér shǒu
六年，从雒遵言，修筑茶城至清河长堤五百五十里，三里一铺，铺十夫，设官画地而守。
yòu jiē zhù chá chéng zhì kāi fēng liǎng àn dī
又接筑茶城至开封两岸堤。
cóng zhū héng yán shàn fēng pèi dài huáng dī
从朱衡言，缮丰、沛大黄堤。
héng yòu yán cáo hé qǐ yí zhēn qì zhāng jiā wān èr qiān bā bǎi yú lǐ hé shì fán sì duàn gè bù xiāng tóng
衡又言：“漕河起仪真讫张家湾二千八百馀里，河势凡四段，各不相同。
qīng jiāng pǔ yǐ nán lín qīng yǐ běi jiē yuǎn gé huáng hé bù fán yòng lì
清江浦以南，临清以北，皆远隔黄河，不烦用力。
wéi chá chéng zhì lín qīng zé zhá zhū quán wèi hé yǔ huáng xiāng jìn
惟茶城至临清，则闸诸泉为河，与黄相近。
qīng hé zhì chá chéng zé huáng hé jí yùn hé yě
清河至茶城，则黄河即运河也。
chá chéng yǐ běi dāng fáng huáng hé zhī jué ér rù
茶城以北，当防黄河之决而入；
chá chéng yǐ nán dāng fáng huáng hé zhī jué ér chū
茶城以南，当防黄河之决而出。
fáng huáng hé jí suǒ yǐ bǎo yùn hé gù zì chá chéng zhì pī qiān gāo zhù liǎng dī sù qiān zhì qīng hé jǐn sāi quē kǒu gài yǐ fáng huáng shuǐ zhī chū zé zhèng hé bì yū zuó suì xú pī zhī huàn shì yě
防黄河即所以保运河，故自茶城至邳、迁，高筑两堤，宿迁至清河，尽塞缺口，盖以防黄水之出，则正河必淤，昨岁徐、邳之患是也。
zì chá chéng qín gōu kǒu zhì fēng pèi cáo dān chuàng zhù zēng zhù yǐ jiē lǚ shuǐ jiù dī gài yǐ fáng huáng shuǐ zhī rù zé zhèng hé bì jué wǎng nián cáo pèi zhī huàn shì yě
自茶城秦沟口至丰、沛、曹、单，创筑增筑以接缕水旧堤，盖以防黄水之入，则正河必决，往年曹、沛之患是也。
èr chù gào jùn gù hé shēn shuǐ shù wú páng jué zhōng kuì zhī yú
二处告竣，故河深水束，无旁决中溃之虞。
shui shì xiàn zhī yáo zǐ tóu zhì qín gōu kǒu yīng zhù dī qī shí lǐ jiē gǔ běi dī
氵市县之窑子头至秦沟口，应筑堤七十里，接古北堤。
xú pī zhī jiān dī bī hé shēn yi wū xīn dī wài bié zhù yáo dī
徐、邳之间，堤逼河身，宜于新堤外别筑遥堤。
zhào rú qí yì yǐ mìng zǒng hé shì láng wàn gōng
”诏如其议，以命总河侍郎万恭。
wàn lì yuán nián gōng yán zǔ zōng shí zào qiǎn chuán jìn wàn fēi bù zhī mǎn zài shěng zhōu zhī biàn yǐ zhá hé liú qiǎn gù bù gǎn guò sì bǎi shí yě
万历元年，恭言：“祖宗时造浅船近万，非不知满载省舟之便，以闸河流浅，故不敢过四百石也。
qí zhì dǐ píng cāng qiǎn dǐ píng zé rù shuǐ bù shēn cāng qiǎn zé fù zài bù mǎn
其制底平、仓浅，底平则入水不深，仓浅则负载不满。
yòu xiàn qiǎn chuán yòng shuǐ bù dé guò liù ná shēn dà zhǐ yǔ shí zhǐ xiāng jù wèi yī ná liù ná bù guò sān chǐ xǔ míng shòu shuǐ qiǎn yě
又限浅船用水不得过六拏，伸大指与食指相距为一拏，六拏不过三尺许，明受水浅也。
jīn bù wu zūn xíng ér jìng gù chuán dā yùn
今不务遵行，而竞雇船搭运。
gù chuán yǒu sān hài dā yùn yǒu wǔ hài jiē bìng hé dào
雇船有三害，搭运有五害，皆病河道。
qǐng xī zūn jiù zhì
请悉遵旧制。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
gōng yòu qǐng fù huái nán píng shuǐ zhū zhá shàng yán gāo bǎo zhū hú zhōu zāo shù bǎi lǐ xi shòu tiān cháng qī shí yú hé tú shì bǎi lǐ zhǎng dī ruò zhàng zhī shǐ wú shū xiè shì kuì dī yě
恭又请复淮南平水诸闸，上言：“高、宝诸湖周遭数百里，西受天长七十馀河，徒恃百里长堤，若障之使无疏泄，是溃堤也。
yǐ gù zǔ zōng zhī fǎ piān zhì shù shí xiǎo zhá wū zhǎng dī zhī jiān yòu wèi lìng yuē dàn xǔ shēn hú bù xǔ gāo dī gù shè qiǎn chuán qiǎn fū qǔ hú zhī yū yǐ hòu dī
以故祖宗之法，偏置数十小闸于长堤之间，又为令曰：“但许深湖，不许高堤”，故设浅船浅夫取湖之淤以厚堤。
fu zhá duō zé shuǐ yì luò ér dī jiān jùn qín zé hú yù shēn ér dī hòu yì zhì shēn yuǎn yě
夫闸多则水易落而堤坚，浚勤则湖愈深而堤厚，意至深远也。
bǐ nián wèi xiū zhá zhī láo měi huài yī zhá jí yīn yī zhá suì yuè jì jiǔ zhū zhá jǐn yīn ér zhǎng dī wèi sǐ zhàng yǐ
比年畏修闸之劳，每坏一闸即堙一闸，岁月既久，诸闸尽堙，而长堤为死障矣。
wèi jùn qiǎn zhī kǔ měi hú qiǎn yī chǐ zé jiā dī yī chǐ suì yuè jì jiǔ hú shuǐ pěng qǐ ér gāo bǎo wèi yú chéng yǐ
畏浚浅之苦，每湖浅一尺则加堤一尺，岁月既久，湖水捧起，而高、宝为盂城矣。
qiě hú cáo wù dī yǔ wú cáo tóng hú dī wù zhá yǔ wú dī tóng
且湖漕勿堤与无漕同，湖堤勿闸与无堤同。
chén xuān dà zhì jiǎn shuǐ zhá shù shí hú shuǐ yì zé xiè yǐ lì dī shuǐ luò zé bì yǐ lì cáo zuì wéi wán jì
陈瑄大置减水闸数十，湖水溢则泻以利堤，水落则闭以利漕，最为完计。
jī jiǔ ér jiǎn shuǐ gù jì bù kě fù de hú qiě chén dī
积久而减水故迹不可复得，湖且沉堤。
qǐng fù jiàn píng shuǐ zhá zhá yù mì mì zé shuǐ shū wú zhǎng mèn huàn
请复建平水闸，闸欲密，密则水疏，无涨懑患；
zhá yù xiá xiá zé shì huǎn wú niè jué yú
闸欲狭，狭则势缓，无啮决虞。
shàng shū héng fù zòu rú qí qǐng
”尚书衡覆奏如其请。
wū shì yí zhí jiāng dū gāo yóu bǎo yìng shān yáng shè zhá èr shí sān jùn qiǎn fán wǔ shí yī chù gè shè lāo qiǎn chuán èr qiǎn fū shí
于是仪直、江都、高邮、宝应、山阳设闸二十三，浚浅凡五十一处，各设捞浅船二，浅夫十。
gōng yòu yán qīng jiāng pǔ hé liù shí lǐ chén xuān jùn zhì tiān fēi cí dōng zhù wū huáng hé
恭又言：“清江浦河六十里，陈瑄浚至天妃祠东，注于黄河。
yùn sōu chū tiān fēi kǒu rù huáng chuān qīng tè bàn xiǎng ěr
运艘出天妃口入黄穿清特半饷耳。
hòu huáng zhǎng nì zhù rù kǒu qīng suì duō yū
后黄涨，逆注入口，清遂多淤。
yì zhě bù zhì tiān fēi kǒu ér jù sāi zhī lìng huái shuǐ wù yǔ huáng zhí
议者不制天妃口而遽塞之，令淮水勿与黄值。
kāi xīn hé yǐ jiē huái hé yuē jiē qīng liú wù jiē zhuó liú kě bù yū yě
开新河以接淮河，曰“接清流勿接浊流，可不淤也”。
bù zhī huáng hé fēi ān liú zhī shuǐ fú qiū shèng fā zé xi yōng huái liú shù shí lǐ bìng guàn xīn kāi hé
不知黄河非安流之水，伏秋盛发，则西拥淮流数十里，并灌新开河。
bǐ tiān fēi kǒu yī huáng shuǐ zhī yū ěr
彼天妃口，一黄水之淤耳。
jīn huái huáng huì wū xīn zhá kāi hé kǒu shì èr yū yě
今淮、黄会于新闸开河口，是二淤也。
fáng yī yū shēng èr yū yòu shēng huái huáng jiāo huì zhī qiǎn
防一淤，生二淤，又生淮、黄交会之浅。
suì yì dīng fu qiān bǎi jùn zhì fāng bì shuǐ guò fù hé
岁役丁夫千百，浚治方毕，水过复合。
yòu shǐ yùn sōu yū bā lǐ qiǎn zhì ér shǐ dá wū qīng hé shú yǔ chū tiān fēi kǒu zhě zhī biàn qiě lì
又使运艘迂八里浅滞而始达于清河，孰与出天妃口者之便且利？
qǐng jiàn tiān fēi zhá bǐ cáo chuán zhí dá qīng hé
请建天妃闸，俾漕船直达清河。
yùn jǐn ér huáng shuǐ shèng fā zé bì zhá jué huáng shuǐ luò zé qǐ tiān fēi zhá yǐ lì shāng chuán
运尽而黄水盛发，则闭闸绝黄，水落则启天妃闸以利商船。
xīn hé kǒu wù jùn kě yě
新河口勿浚可也。
nǎi jiàn tiān fēi miào kǒu shí zhá
乃建天妃庙口石闸。
gōng yòu yán yóu huáng hé rù zhá hé wèi chá chéng chū lín qīng bǎn zhá qī bǎi yú lǐ jiù yǒu qī shí èr qiǎn
恭又言：“由黄河入闸河为茶城，出临清板闸七百馀里，旧有七十二浅。
zì chuàng kāi xīn hé wèn liú píng yǎn dì shì gāo xià bù shèn xiāng xuán qī shí qiǎn xī wèi tōng qú
自创开新河，汶流平衍，地势高下不甚相悬，七十浅悉为通渠。
wéi chá huáng jiāo huì jiān yùn shèng zhī shí zhèng zhí huáng hé shuǐ luò zhī hou gāo xià bù xiāng jiē shì yǐ yǒu chá chéng huáng jiā zhá zhī qiǎn lián nián huàn zhī
惟茶、黄交会间，运盛之时，正值黄河水落之候，高下不相接，是以有茶城黄家闸之浅，连年患之。
zǔ zōng shí cháng jiàn jìng shān zhá zì xīn hé shuǐ píng zhá méi ní nào qiě zhàng yú
祖宗时，尝建境山闸，自新河水平，闸没泥淖且丈馀。
qí zhá shàng jù huáng jiā zhá èr shí lǐ xià jiē chá chéng shí lǐ yīn gù jī lèi shí wèi zhī kě liú huáng jiā zhá wài èr shí lǐ zhī shàng liú jiē chá chéng nèi shí lǐ zhī xià liú qiě xié èr shí lǐ shuǐ shì chōng shí lǐ zhī xiá liú miè bù shèng yǐ
其闸上距黄家闸二十里，下接茶城十里，因故基累石为之，可留黄家闸外二十里之上流，接茶城内十里之下流，且挟二十里水势，冲十里之狭流，蔑不胜矣。
nǎi fù jìng shān jiù zhá
”乃复境山旧闸。
gōng jiàn sān yì shàng shū héng fù xíng zhī wèi yùn dào yǒng lì
恭建三议，尚书衡覆行之，为运道永利。
ér shì shí chá chéng suì yū gōng fāng bào zhèng hé ān liú huí kōng chuán sù chū
而是时，茶城岁淤，恭方报正河安流，回空船速出。
jǐ shì zhōng zhū nán yōng yǐ huí kōng duō zǔ hé gōng yǐn bì nì zhí
给事中朱南雍以回空多阻，劾恭隐蔽溺职。
dì qiè zé gōng bà qù
帝切责恭，罢去。
sān nián èr yuè zǒng hé dōu yù shǐ fu xī zhì qǐng kāi jiā hé yǐ bì huáng xiǎn bù guǒ xíng
三年二月，总河都御史傅希挚请开泇河以避黄险，不果行。
xī zhì yòu qǐng jùn liáng shān yǐ xià yǔ chá chéng hù yòng yū jiù zé tōng xīn ér tiāo jiù yū xīn zé tōng jiù ér tiāo xīn zhù bà duàn liú cháng tōng qí yī yǐ bèi bù yú
希挚又请浚梁山以下，与茶城互用，淤旧则通新而挑旧，淤新则通旧而挑新，筑坝断流，常通其一以备不虞。
zhào cóng suǒ qǐng
诏从所请。
gōng wèi chéng ér hé jué cuī zhèn huái jué gāo jiā yàn gāo yóu hú jué qīng shuǐ tán dīng zhì děng kǒu huái chéng jǐ méi
工未成，而河决崔镇，淮决高家堰，高邮湖决清水潭、丁志等口，淮城几没。
zhī fǔ shào yuán zhé kāi jú huā tán yǐ xiè huái ān gāo bǎo sān chéng zhī shuǐ dōng fāng chú mǐ shǎo tōng
知府邵元哲开菊花潭，以泄淮安、高、宝三城之水，东方刍米少通。
míng nián chūn dū cáo shì láng zhāng chōng yǐ zhù qīng shuǐ tán dī gōng jù bù kè jiù yù lìng liáng chuán zàn yóu quān zi tián yǐ xíng
明年春，督漕侍郎张翀以筑清水潭堤工钜不克就，欲令粮船暂由圈子田以行。
xún àn yù shǐ chén gōng bù kě
巡按御史陈功不可。
hé cáo shì láng wú guì fāng yán gāo yóu hú lǎo dī chén xuān suǒ jiàn
河漕侍郎吴桂芳言：“高邮湖老堤，陈瑄所建。
hòu bái áng kāi yuè hé jù hú shù lǐ zhōng wèi tǔ dī dōng wèi shí dī shǒu wěi jiàn zhá míng wéi kāng jì hé
后白昂开月河，距湖数里，中为土堤，东为石堤，首尾建闸，名为康济河。
qí zhōng dī zhī xi lǎo dī zhī dōng mín tián shù wàn mǔ suǒ wèi quān zi tián yě
其中堤之西，老堤之东，民田数万亩，所谓圈子田也。
hé hú xiāng qù tài yuǎn lǎo dī quē huài bù xiū suì zhì shuǐ rù quān tián yòu chéng yī hú
河湖相去太远，老堤缺坏不修，遂至水入圈田，又成一湖。
ér zhōng dī kuì huài dōng dī dú shòu shù bǎi lǐ hú tāo qīng shuǐ tán zhī jué shì suǒ bì zhì
而中堤溃坏，东堤独受数百里湖涛，清水潭之决，势所必至。
yi zūn hóng zhì jiān wáng shù zhī yì jiù lǎo dī wèi yuè hé dàn xiū dōng xī èr dī fèi shěng ér gōng yì jǔ
宜遵弘治间王恕之议，就老堤为月河，但修东西二堤，费省而工易举。
dì mìng rú suǒ qǐng xíng zhī
”帝命如所请行之。
shì nián yuán zhé xiū zhù huái ān zhǎng dī yòu shū yán chéng shí shí dá kǒu xià liú rù hǎi
是年，元哲修筑淮安长堤，又疏盐城石〈石达〉口下流入海。
wǔ nián èr yuè gāo yóu shí dī jiāng chéng guì fāng qǐng bàng lǎo dī shí shù zhàng kāi tiāo yuè hé
五年二月，高邮石堤将成，桂芳请傍老堤十数丈开挑月河。
yīn yán bái áng kāng jì yuè hé qù lǎo dī tài yuǎn rén xīn niǔ yuè hé zhī ān wàng lǎo dī wài hàn zhī lì
因言：“白昂康济月河去老堤太远，人心狃月河之安，忘老堤外捍之力。
nián fù yī nián bù jiā xǐng shì lǎo zhōng èr dī jù huài ér dōng dī bù néng dú cún
年复一年，不加省视，老、中二堤俱坏，而东堤不能独存。
jīn hé yǔ lǎo dī jìn zé yì wū guǎn shè
今河与老堤近，则易于管摄。
yù shǐ chén shì bǎo lùn jiāng běi hé dào qǐng wū bǎo yìng hú dī bǔ shí dī yǐ gù qí wài ér wū shí dī zhī dōng fù zhù yī dī yǐ tōng yuè hé cáo zhōu xíng qí zhōng
”御史陈世宝论江北河道，请于宝应湖堤补石堤以固其外，而于石堤之东复筑一堤，以通月河，漕舟行其中。
bìng yì xíng
并议行。
qí dōng gāo yóu hú tǔ shí èr dī xīn kāi cáo hé nán běi èr zhá jí lǎo dī jiā shí zēng hù dī mù chéng gè gōng jùn shì
其冬，高邮湖土石二堤、新开漕河南北二闸及老堤加石、增护堤木城各工竣事。
guì fāng yòu yǔ yuán zhé zēng zhù shān yáng zhǎng dī zì bǎn zhá zhì huáng pǔ xuān qī shí lǐ bì tōng jì zhá bù yòng ér jiàn xīng wén zhá qiě xiū xīn zhuāng zhū zhá zhù qīng jiāng pǔ nán dī chuàng bǎn zhá cáo dī nán běi yǔ xīn jiù dī jiē
桂芳又与元哲增筑山阳长堤，自板闸至黄浦亘七十里，闭通济闸不用，而建兴文闸，且修新庄诸闸，筑清江浦南堤，创板闸漕堤，南北与新旧堤接。
bǎn zhá jí gù yí fēng zhá yě
板闸即故移风闸也。
dī zhá bìng xiū huái yáng cáo dào jiàn gù
堤、闸并修，淮、扬漕道渐固。
liù nián zǒng lǐ hé cáo dōu yù shǐ pān jì xún zhù gāo jiā yàn jí qīng jiāng pǔ liǔ pǔ wān yǐ dōng jiā zhù lǐ zhì èr bà xiū bǎo yìng huáng qīng děng bā qiǎn dī gāo bǎo jiǎn shuǐ zhá sì yòu chāi xīn zhuāng zhá ér gǎi jiàn tōng jì zhá wū gān luó chéng nán
六年，总理河漕都御史潘季驯筑高家堰，及清江浦柳浦湾以东加筑礼、智二坝，修宝应、黄清等八浅堤，高、宝减水闸四，又拆新庄闸而改建通济闸于甘罗城南。
míng chū yùn liáng zì guā yí zhì huái ān wèi zhī lǐ hé zì wǔ bà zhuǎn huáng hé wèi zhī wài hé bù xiāng tōng
明初运粮，自瓜、仪至淮安谓之里河，自五坝转黄河谓之外河，不相通。
jí kāi qīng jiāng pǔ shè zhá tiān fēi kǒu chūn xià zhī jiāo zhòng yùn bì jí bì yǐ jù huáng
及开清江浦，设闸天妃口，春夏之交重运毕，即闭以拒黄。
suì jiǔ fǎ chí zhá bù fēng ér huáng shuǐ rù
岁久法驰，闸不封而黄水入。
jiā jìng mò sāi tiān fēi kǒu wū pǔ nán sān lǐ gōu kāi xīn hé shè tōng jì zhá yǐ jiù huái shuǐ
嘉靖末，塞天妃口，于浦南三里沟开新河，设通济闸以就淮水。
yǐ yòu cóng wàn gōng yán fù tiān fēi zhá
已又从万恭言，复天妃闸。
wèi jǐ yòu cóng yù shǐ liú guāng guó yán zēng zhù tōng jì zì zhòng xià zhì jì qiū gé rì yī fàng huí kōng cáo chuán
未几又从御史刘光国言，增筑通济，自仲夏至季秋，隔日一放回空漕船。
jì ér qǐ bì bù shí yū sè rì shén kāi zhū jiā kǒu yǐn qīng shuǐ guàn zhī jǐn tōng zhōu
既而启闭不时，淤塞日甚，开朱家口引清水灌之，仅通舟。
zhì shì gǎi jiàn gān luó chéng nán zhuān xiàng huái shuǐ shǐ hé bù dé zhí shè
至是改建甘罗城南，专向淮水，使河不得直射。
shí nián dū cáo shàng shū líng yún yì yǐ yùn chuán yóu qīng jiāng pǔ chū kǒu duō jiān xiǎn nǎi zì pǔ xi kāi yǒng jì hé sì shí wǔ lǐ qǐ chéng nán yáo wān lì lóng jiāng zhá zhì yáng jiā jiàn chū wǔ jiā dūn zhé ér dōng hé tōng jì zhá chū kǒu
十年，督漕尚书凌云翼以运船由清江浦出口多艰险，乃自浦西开永济河四十五里，起城南窑湾，历龙江闸，至杨家涧出武家墩，折而东，合通济闸出口。
gēng zhì zhá sān yǐ bèi qīng jiāng pǔ zhī xiǎn
更置闸三，以备清江浦之险。
shì shí cáo hé jiù zhì huái yáng miǎn shuǐ zāi zhě shí yú nián
是时漕河就治，淮、扬免水灾者十馀年。
chū huáng hé zhī hài cáo yě zì jīn lóng kǒu ér dōng zé huì tōng yǐ yū
初，黄河之害漕也，自金龙口而东，则会通以淤。
dài sāi shā wān zhāng qiū zhá cáo yǐ ān zé xú shui shì jiān shù bèi qí hài
迨塞沙湾、张秋闸，漕以安，则徐、氵市间数被其害。
zhì cuī zhèn gāo yàn zhī jué huáng huái jiāo zhǎng ér hài cáo nǎi zài huái yáng jiān hú kuì zé bài cáo
至崔镇高堰之决，黄、淮交涨而害漕，乃在淮、扬间，湖溃则败漕。
jì xún yǐ gāo yàn zhàng hóng zé bǐ yàn dōng sì hú wù shòu huái qīn cáo shǐ wú bài
季驯以高堰障洪泽，俾堰东四湖勿受淮侵，漕始无败。
ér hé cáo zhū chén jù hú hài rì yè cháng zhuì zhuì
而河漕诸臣惧湖害，日夜常惴惴。
shí sān nián cóng zǒng cáo dōu yù shǐ li shì dá yì kāi bǎo yìng yuè hé
十三年从总漕都御史李世达议，开宝应月河。
bǎo yìng sì guāng hú zhū hú zhōng zuì tuān xiǎn zhě yě guǎng bǎi èr shí yú lǐ
宝应汜光湖，诸湖中最湍险者也，广百二十馀里。
huái jiǎo lóu dāng qí zhōng xíng qū rú jī wǎ diàn yì qí nán chèng gōu wān yì qí běi
槐角楼当其中，形曲如箕，瓦店翼其南，秤钩湾翼其北。
xī fēng gǔ làng wǎng wǎng fù zhōu
西风鼓浪，往往覆舟。
chén xuān zhù dī hú dōng xù shuǐ wèi yùn dào
陈瑄筑堤湖东，蓄水为运道。
shàng yǒu suǒ shòu xià wú suǒ xuān suì jué wèi bā qiǎn huì wèi liù tán xìng yán zhū chǎng jiē méi
上有所受，下无所宣，遂决为八浅，汇为六潭，兴、盐诸场皆没。
ér huái shuǐ yòu cóng zhōu jiā qiáo màn rù ruò rén mín hài cáo yùn
而淮水又从周家桥漫入，溺人民，害漕运。
wǔ zōng mò nián láng zhōng yáng zuì qǐng kāi yuè hé bù fù bù cóng
武宗末年，郎中杨最请开月河，部覆不从。
jiā jìng zhōng gōng bù láng zhōng chén yù xián hù bù yuán wài fàn sháo yù shǐ wén rén quán yùn liáng qiān hù li xiǎn jiē yǐ wéi yán yì xíng wèi guǒ
嘉靖中，工部郎中陈毓贤、户部员外范韶、御史闻人诠、运粮千户李显皆以为言，议行未果。
zhì shì gōng bù láng zhōng xǔ yīng kuǐ jiàn yì shì dá yòng qí yán yǐ zòu nǎi jué xíng zhī
至是，工部郎中许应逵建议，世达用其言以奏，乃决行之。
jùn hé qiān qī bǎi yú zhàng zhì shí zhá sān jiǎn shuǐ zhá èr zhù dī jiǔ qiān yú zhàng shí dī sān zhī yī zǐ dī wǔ qiān yú zhàng
浚河千七百馀丈，置石闸三，减水闸二，筑堤九千馀丈，石堤三之一，子堤五千馀丈。
gōng chéng cì míng hóng jì
工成，赐名弘济。
xún gǎi shí zhá wèi píng shuǐ zhá
寻改石闸为平水闸。
yīng kuǐ yòu zhù gāo yóu hù chéng dī
应逵又筑高邮护城堤。
qí hòu hóng jì nán běi zhá xià qiū huái zhǎng tūn tǔ bù jí zhōu duō fù zhě
其后，弘济南北闸，夏秋淮涨，吞吐不及，舟多覆者。
shén zōng jì nián dū cáo shì láng chén jiàn wū nán běi gè kāi yuè hé yǐ shā hé nù ér liū shǐ píng
神宗季年，督漕侍郎陈荐于南北各开月河以杀河怒，而溜始平。
shí wǔ nián dū cáo shì láng yáng yī kuí qǐng xiū gāo jiā yàn yǐ bǎo shàng liú qì fàn jiā kǒu yǐ zhì páng jué shū cǎo wān yǐ shā hé shì xiū lǐ bà yǐ bǎo xīn chéng
十五年，督漕侍郎杨一魁请修高家堰以保上流，砌范家口以制旁决，疏草湾以杀河势，修礼坝以保新城。
zhào rú qí yì
诏如其议。
yī kuí yòu gǎi jiàn gǔ hóng zhá
一魁又改建古洪闸。
xiān shì wèn sì zhī shuǐ yóu chá chéng huì huáng hé
先是，汶、泗之水由茶城会黄河。
lóng qìng jiān zhuó liú dào guàn jī zǔ yùn chuán láng zhōng chén yīng yí huáng hé kǒu wū chá chéng dōng bā lǐ jiàn gǔ hóng nèi huá èr zhá cáo hé cóng gǔ hóng chū kǒu
隆庆间，浊流倒灌，稽阻运船，郎中陈瑛移黄河口于茶城东八里，建古洪、内华二闸，漕河从古洪出口。
hòu huáng shuǐ fā yū yì shén
后黄水发，淤益甚。
yī kuí jì gǎi gǔ hóng dì yòu cóng jǐ shì zhōng cháng jū jìng yán lìng zēng zhù zhèn kǒu zhá wū gǔ hóng wài jù hé jǐn bā shí zhàng tǔ nà yì yì liáng yùn lì zhī
一魁既改古洪，帝又从给事中常居敬言，令增筑镇口闸于古洪外，距河仅八十丈，吐纳益易，粮运利之。
gōng bù shàng shū shí xīng yì jì xún jū jìng tiáo shàng shàn hòu shì yí qǐng fēn dì zé chéng jiē zhù tǎ shān lǚ dī qīng jiāng pǔ cǎo bà chuàng zhù bǎo yìng xi dī shí qì shào bó hú dī shū jùn lǐ hé yū qiǎn dāng zài huái yáng xīng jǔ
工部尚书石星议季驯、居敬条上善后事宜，请分地责成：接筑塔山缕堤，清江浦草坝，创筑宝应西堤，石砌邵伯湖堤，疏浚里河淤浅，当在淮、扬兴举；
chá fù nán wàng mǎ tà shǔ shān mǎ chǎng sì hú jiàn zhù kǎn hé gǔn shuǐ bà jiā jiàn tōng jì yǒng tōng èr zhá chá fù ān shān hú de dāng zài shān dōng xīng jǔ
察复南旺、马踏、蜀山、马场四湖，建筑坎河滚水坝，加建通济、永通二闸，察复安山湖地，当在山东兴举。
dì cóng qí yì
帝从其议。
wèi jǐ zhòng gōng jiē chéng
未几，众工皆成。
shí jiǔ nián jì xún yán sù qiān yǐ nán dì xíng xī wā qǐng kāi lǚ dī fàng shuǐ
十九年，季驯言：“宿迁以南，地形西洼，请开缕堤放水。
shā suí shuǐ rù de suí shā gāo zhù shuǐ huàn xiāo ér fèi kě shěng
沙随水入，地随沙高，庶水患消而费可省。
yòu qǐng yì gāo jiā yàn tǔ dī wèi shí zhù mǎn jiā zhá xi lán hé bà shǐ wèn sì jǐn guī xīn hé
”又请易高家堰土堤为石，筑满家闸西拦河坝，使汶、泗尽归新河。
shè jiǎn shuǐ zhá wū lǐ jiā kǒu yǐ xiè pèi xiàn jī shuǐ
设减水闸于李家口，以泄沛县积水。
cóng zhī
从之。
shí yuè huái hú dà zhǎng jiāng dū chún jiā wān shí dī shào bó nán bà gāo yóu zhōng dī zhū jiā dūn qīng shuǐ tán jiē jué
十月，淮湖大涨，江都淳家湾石堤、邵伯南坝、高邮中堤、朱家墩、清水潭皆决。
láng zhōng huáng rì jǐn zhù sāi jǐn jùn ér shān yáng dī yì jué
郎中黄日谨筑塞仅竣，而山阳堤亦决。
èr shí yī nián wǔ yuè héng yǔ
二十一年五月，恒雨。
cáo hé fàn yì kuì jǐ níng jí huái hé zhū dī àn
漕河泛溢，溃济宁及淮河诸堤岸。
zǒng hé shàng shū shū yìng lóng yì zhù gāng chéng bà è wèn shuǐ zhī nán kāi mǎ tà hú yuè hé kǒu dǎo wèn shuǐ zhī běi
总河尚书舒应龙议：筑堽城坝，遏汶水之南，开马踏湖月河口，导汶水之北。
kāi tōng jì zhá fàng yuè hé tǔ bà yǐ shā xiōng yǒng zhī shì
开通济闸，放月河土坝以杀汹涌之势。
cóng qí zòu
从其奏。
shù nián zhī jiān huì tōng shàng xià wú zǔ ér huáng huái bìng zhǎng gāo yàn jí gāo yóu dī shù jué hài cáo
数年之间，会通上下无阻，而黄、淮并涨，高堰及高邮堤数决害漕。
yìng lóng zú bà qù
应龙卒罢去。
jiàn yì zhě fēn fēn wèi yǒu suǒ dìng
建议者纷纷，未有所定。
yáng yī kuí dài yìng lóng wèi zǒng hé shàng shū lì zhǔ fēn huáng dǎo huái
杨一魁代应龙为总河尚书，力主分黄导淮。
zhì yú nián gōng jiāng jùn yòu qǐng jué hú shuǐ yǐ shū cáo qú yán gāo bǎo zhū hú běn wò rǎng yě zì huái huáng nì yōng suì chéng hūn diàn
治逾年，工将竣，又请决湖水以疏漕渠，言：“高、宝诸湖本沃壤也，自淮、黄逆壅，遂成昏垫。
jīn rù jiāng rù hǎi zhī lù jí jùn yi kāi zhì jīng hé zǐ yīng gōu jīn wān hé zhū zhá jí guā yí èr zhá dà fàng hú shuǐ jiù hú shū qú yǔ gāo bǎo yuè hé xiāng jiē
今入江入海之路即浚，宜开治泾河、子婴沟、金湾河诸闸及瓜、仪二闸，大放湖水，就湖疏渠，与高、宝月河相接。
jì bì yùn dào fēng bō zhī xiǎn ér shuǐ hé chéng tián gěi mín gēng zhòng jiàn yì qǐ kē kě chōng hé fèi
既避运道风波之险，而水涸成田，给民耕种，渐议起科，可充河费。
mìng rú yì xíng
”命如议行。
shí xià liú jì shū huái shuǐ jiàn tiè ér hé fāng jué huáng gù kǒu
时下流既疏，淮水渐帖，而河方决黄堌口。
dū cáo dōu yù shǐ zhě fū kǒng xiè tài duō xú pī yū zǔ lì qǐng sāi zhī
督漕都御史褚𫓧恐泄太多，徐、邳淤阻，力请塞之。
yī kuí chí bù kě jùn liǎng hé kǒu zhì xiǎo fú qiáo gù dào yǐ tōng cáo
一魁持不可，浚两河口至小浮桥故道以通漕。
rán hé dà shì nán xǐ èr hóng cáo lǚ hé fù dà tiāo huáng gù xià zhī li jí kǒu wǎn huáng yǐ jì zhī fēi jiǔ zhé yū
然河大势南徙，二洪漕屡涸，复大挑黄堌下之李吉口，挽黄以济之，非久辄淤。
yī kuí rù zhǎng bù shì
一魁入掌部事。
èr shí liù nián liú dōng xīng jì zhī shǒu yī kuí jiù yì li jí kǒu yū yì gāo
二十六年，刘东星继之，守一魁旧议，李吉口淤益高。
suì dōng yuè jí qí de kāi yī xiǎo hé chūn xià yǐn shuǐ rù xú zhōu rú shì zhě sān nián dà dǐ zhì qiū jí yū
岁冬月，即其地开一小河，春夏引水入徐州，如是者三年，大抵至秋即淤。
nǎi fù kāi zhào jiā quān yǐ jiē huáng kāi jiā hé yǐ jì yùn
乃复开赵家圈以接黄，开泇河以济运。
zhào jiā quān xuán yū jiā hé wèi fù ér dōng xīng zú
赵家圈旋淤，泇河未复，而东星卒。
wū shì fèng yáng xún fǔ dōu yù shǐ li sān cái jiàn yì zì zhèn kǒu zhá zhì mó r zhuāng fǎng zhá hé zhì sān shí lǐ yī zhá fán jiàn liù zhá wū hé zhōng jié xuān wèn jì zhī shuǐ liáo yǐ tōng cáo
于是凤阳巡抚都御史李三才建议自镇口闸至磨儿庄仿闸河制，三十里一闸，凡建六闸于河中，节宣汶、济之水，聊以通漕。
cáo zhōu zhì jīng bù fù néng rú qī yǐ
漕舟至京，不复能如期矣。
dōng xīng zài shì kāi shào bó yuè hé cháng shí bā lǐ kuò shí bā zhàng yǒu jī yǐ bì hú xiǎn
东星在事，开邵伯月河，长十八里，阔十八丈有奇，以避湖险。
yòu kāi jiè shǒu yuè hé zhǎng qiān bā bǎi yú zhàng
又开界首月河，长千八百馀丈。
gè jiàn jīn mén shí zhá èr cáo zhōu lì yān
各建金门石闸二，漕舟利焉。
sān shí èr nián zǒng hé shì láng li huà lóng shǐ dà kāi jiā hé zì zhí hé zhì lǐ jiā gǎng èr bǎi liù shí yú lǐ jǐn bì huáng hé zhī xiǎn
三十二年，总河侍郎李化龙始大开泇河，自直河至李家港二百六十馀里，尽避黄河之险。
huà lóng yōu qù zǒng hé shì láng cáo shí pìn zhōng qí shì shū xù jiā hé zhī gōng yán shū yìng lóng chuàng kāi hán jiā zhuāng yǐ xiè hú shuǐ ér lù shǐ tōng
化龙忧去，总河侍郎曹时聘终其事，疏叙泇河之功，言：“舒应龙创开韩家庄以泄湖水，而路始通。
liú dōng xīng dà kāi liáng chéng hòu jiā zhuāng yǐ shì xíng yùn ér lù jiàn guǎng
刘东星大开良城、侯家庄以试行运，而路渐广。
li huà lóng shàng kāi lǐ jiā gǎng záo dōu shuǐ shí xià kāi zhí hé kǒu tiāo tián jiā zhuāng dān lì jīng yíng xíng yùn guò bàn ér lù shǐ kāi gù chén de jiē zhǒng gào jùn
李化龙上开李家港，凿都水石，下开直河口，挑田家庄，殚力经营，行运过半，而路始开，故臣得接踵告竣。
yīn tiáo shàng shàn hòu liù shì yùn dào yóu cǐ dà tōng
”因条上善后六事，运道由此大通。
qí hòu měi nián sān yuè kāi jiā hé bà yóu zhí hé kǒu jìn jiǔ yuè kāi zhào gōng bà rù huáng hé liáng sōu jí guān mín chuán xī yǐ wéi zhǔn
其后每年三月开泇河坝，由直河口进，九月开召公坝入黄河，粮艘及官民船悉以为准。
sì shí sì nián xún cáo yù shǐ zhū jiē qǐng xiū fù quán hú yán sòng lǐ zhù bà dài cūn duó èr wèn rù hǎi zhī lù guàn yǐ chéng hé fù dǎo zhū sì guāng yí zhū shuǐ yǐ zuǒ zhī
四十四年，巡漕御史朱堦请修复泉湖，言：“宋礼筑坝戴村，夺二汶入海之路，灌以成河，复导洙、泗、洸、沂诸水以佐之。
wèn suī lǜ zhòng liú chū quán lì yǐ fèng cáo rán xíng yuǎn ér jié yǐ zì nán zhī
汶虽率众流出全力以奉漕，然行远而竭，已自难支。
zhì nán wàng yòu fēn qí sì yǐ nán yíng huái liù yǐ běi fù wèi lì fēn yì báo
至南旺，又分其四以南迎淮，六以北赴卫，力分益薄。
kuàng cǐ shuǐ xià qiū zé zhǎng dōng chūn ér hé wú yǔ jí xià qiū yì hé
况此水夏秋则涨，冬春而涸，无雨即夏秋亦涸。
lǐ nì lǜ qí bù kě shì nǎi wū yán hé zhāo yáng nán wàng mǎ tà shǔ shān ān shān zhū hú shè lì dǒu mén míng yuē shuǐ guì
礼逆虑其不可恃，乃于沿河昭阳、南旺、马踏、蜀山、安山诸湖设立斗门，名曰水柜。
cáo hé shuǐ zhǎng zé zhū qí yì chū zhě wū hú shuǐ xiāo zé jué ér zhù zhī cáo
漕河水涨，则潴其溢出者于湖，水消则决而注之漕。
jī xiè yǒu fǎ dào jué yǒu zuì gù hàn lào shì yǐ wú kǒng
积泄有法，盗决有罪，故旱涝恃以无恐。
jí suì jiǔ jìn chí hú qiǎn kě gēng duō wèi shì háo suǒ zhàn zhāo yáng yī hú yǐ zuò fān tián
及岁久禁驰，湖浅可耕，多为势豪所占，昭阳一湖已作藩田。
bǐ lái shān dōng bàn nián bù yǔ quán yù duàn liú àn tú ér suǒ shuǐ guì máng wú zhī zhě
比来山东半年不雨，泉欲断流，按图而索水柜，茫无知者。
qǐ chì hé chén qīng hé jí zhù dī bà dǒu mén yǐ guǎng xù chǔ
乞敕河臣清核，亟筑堤坝斗门以广蓄储。
dì cóng qí qǐng
”帝从其请。
fāng yì jùn quán hú ér hé jué xú zhōu láng shǐ gōu yóu há mán zhū hú rù jiā hé chū zhí kǒu yùn chuán yíng liū jiān xiǎn
方议浚泉湖，而河决徐州狼矢沟，由蛤鳗诸湖入泇河，出直口，运船迎溜艰险。
dū cáo shì láng chén jiàn kāi wǔ hé děng kǒu xiè shuǐ píng liū
督漕侍郎陈荐开武河等口，泄水平溜。
hòu èr nián jué kǒu zhǎng yū shā hé shǐ fù gù dào
后二年，决口长淤沙，河始复故道。
zǒng hé shì láng wáng zuǒ jiā zhù yuè bà yǐ zhàng zhī
总河侍郎王佐加筑月坝以障之。
zhì tài chāng yuán nián dōng zuǒ yán zhū hú shuǐ guì yǐ fù ān shān hú qiě fù wǔ shí wǔ lǐ chéng kě lì cáo
至泰昌元年冬，佐言：“诸湖水柜已复，安山湖且复五十五里，诚可利漕。
qǐng yǐ shuǐ guì zhī fèi xīng wèi hé guān diàn zuì
请以水柜之废兴为河官殿最。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
tiān qǐ yuán nián huái huáng zhǎng yì jué lǐ hé wáng gōng cí huái ān zhī fǔ sòng tǒng yīn shān yáng zhī xiàn liàn guó shì lì sāi zhī
天启元年，淮、黄涨溢，决里河王公祠，淮安知府宋统殷、山阳知县练国事力塞之。
sān nián qiū wài hé fù jué shù kǒu xún sāi
三年秋，外河复决数口，寻塞。
shì nián dōng jùn yǒng jì xīn hé
是年冬，浚永济新河。
zì líng yún yì kāi shì hé wèi jǐ ér bì
自凌云翼开是河，未几而闭。
zǒng hé dōu yù shǐ liú shì zhōng cháng kāi bà yǐ jì yùn yǐ fù sāi
总河都御史刘士忠尝开坝以济运，已复塞。
ér huái ān zhèng hé sān shí nián wèi jùn
而淮安正河三十年未浚。
gù yì xiān tiāo xīn hé tōng yùn chuán huí kōng nǎi jùn zhèng hé zì xǔ jiā zhá zhì huì jì cí zhǎng qiān sì bǎi yú zhàng fù jiàn tōng jì yuè hé xiǎo zhá yùn chuán jiē yóu zhèng hé xīn hé fù bì
故议先挑新河，通运船回空，乃浚正河，自许家闸至惠济祠长千四百馀丈，复建通济月河小闸，运船皆由正河，新河复闭。
shí wáng jiā jí mó r zhuāng tuān liū rì shén cáo chǔ cān zhèng zhū guó shèng móu gǎi jùn yī hé yǐ wéi cáo jì lìng tóng zhī sòng shì zhōng zì jiā kǒu yǐ dōng dǐ sù qiān chén gōu kǒu fù sù luò mǎ hú shàng zhì mǎ jiá hé wǎng huí xiāng dù
时王家集、磨儿庄湍溜日甚，漕储参政朱国盛谋改浚一河以为漕计，令同知宋士中自泇口迤东抵宿迁陈沟口，复溯骆马湖，上至马颊河，往回相度。
nǎi yì kāi mǎ jiā zhōu
乃议开马家洲，
qiě shū mǎ jiá hé kǒu yū sè
且疏马颊河口淤塞，
shàng jiē jiā liú
上接泇流，
xià bì liú kǒu zhī xiǎn
下避刘口之险，
yòu shū sān chà hé liú shā shí sān lǐ
又疏三汊河流沙十三里，
kāi tāo zhuāng hé bǎi yú zhàng
开滔庄河百馀丈，
jùn shēn xiǎo hé èr shí lǐ
浚深小河二十里，
kāi wáng néng zhuāng èr shí lǐ
开王能庄二十里，
yǐ tōng luò mǎ hú kǒu
以通骆马湖口，
zhù sāi zhāng jiā děng gōu shù shí dào
筑塞张家等沟数十道，
shù shuǐ guī cáo
束水归漕。
jì hé wǔ shí qī lǐ míng tōng jì xīn hé
计河五十七里，名通济新河。
wǔ nián sì yuè gōng chéng yùn dào cóng xīn hé wú liú kǒu mó r zhuāng zhū xiǎn zhī huàn
五年四月，工成，运道从新河，无刘口、磨儿庄诸险之患。
míng nián zǒng hé shì láng li cóng xīn kāi chén gōu de shí lǐ yǐ jìng qián gōng
明年，总河侍郎李从心开陈沟地十里，以竟前工。
chóng zhēn èr nián huái ān sū jiā zuǐ xīn gōu dà bà bìng jué méi shān yán gāo tài mín tián
崇祯二年，淮安苏家嘴、新沟大坝并决，没山、盐、高、泰民田。
wǔ nián yòu jué jiàn yì běi bà
五年，又决建义北坝。
zǒng hé shàng shū zhū guāng zuò jùn luò mǎ hú bì hé xiǎn shí sān chù míng shùn jì hé
总河尚书朱光祚浚骆马湖，避河险十三处，名顺济河。
liù nián liáng chéng zhì xú táng yū wèi píng lù cáo yùn qiān qī duó guāng zuò guān liú róng sì jì zhī
六年，良城至徐塘淤为平陆，漕运愆期，夺光祚官，刘荣嗣继之。
bā nián luò mǎ hú yū zǔ róng sì kāi hé xú sù yǐn zhù huáng shuǐ bèi hé de zhòng zuì
八年，骆马湖淤阻，荣嗣开河徐、宿，引注黄水，被劾，得重罪。
shì láng zhōu dǐng jì zhī nǎi zhuān lì yú jiā hé jùn mài hé zhī hé zhù wáng mǔ shān qián hòu bà shèng yáng shān dōng dī mǎ tí yá shí zì hé lán shuǐ bà tiāo liáng chéng zhá dǐ xú táng kǒu liù qiān yú zhàng
侍郎周鼎继之，乃专力于泇河，浚麦河支河，筑王母山前后坝、胜阳山东堤、马蹄厓十字河拦水坝，挑良城闸抵徐塘口六千馀丈。
jiǔ nián xià jiā hé fù tōng yóu sù qiān chén gōu kǒu hé dà hé
九年夏，泇河复通，由宿迁陈沟口合大河。
dǐng yòu xiū gāo jiā yàn jí xīn gōu yàng tián yíng dī zēng zhù tiān fēi zhá shí gōng qù nán wàng hú péng kǒu shā jiāng jùn liú lǚ zhuāng zhì huáng lín zhuāng bǎi liù shí lǐ
鼎又修高家堰及新沟漾田营堤，增筑天妃闸石工，去南旺湖彭口沙礓，浚刘吕庄至黄林庄百六十里。
ér shì shí huáng huái zhàng yì rì shén dào guàn hài cáo
而是时黄、淮涨溢日甚，倒灌害漕。
dǐng zài shì wǔ nián zú yǐ yùn zǔ xuē zhí
鼎在事五年，卒以运阻削职。
jì zhī zhě shì láng zhāng guó wéi fu lì rèn jí yǐ cáo hé bèi zé
继之者侍郎张国维，甫莅任，即以漕涸被责。
shí sì nián guó wéi yán jǐ níng yùn dào zì zǎo lín zhá sù shī jiā zhuāng zhòng jiā qiǎn èr zhá suì huàn yū qiǎn měi yǐn sì hé yóu lǔ qiáo rù yùn yǐ jì zhī
十四年，国维言：“济宁运道自枣林闸溯师家庄、仲家浅二闸，岁患淤浅，每引泗河由鲁桥入运以济之。
fú qiū shuǐ zhǎng zú zī lì shè
伏秋水长，足资利涉。
ér xié shā zhù hé shuǐ tuì shā jī lì hài cān bàn
而挟沙注河，水退沙积，利害参半。
páng zì bái mǎ hé huì zōu xiàn zhū quán yǔ sì hé liú ér chū lǔ qiáo lì ruò bù néng dí sì hé shēn bàn yū bù wéi cáo yòng
旁自白马河汇邹县诸泉，与泗合流而出鲁桥，力弱不能敌泗，河身半淤，不为漕用。
rán qí shàng yuán kuān chǔ zhèng yǔ zhòng jiā qiǎn zhá xiāng duì dǎo lìng yóu cǐ rù yùn jiào lǔ qiáo gāo xià xuán shū qiě yì xì liú wèi hóng liú yòu jiǎn shā shèn zhī huàn ér jì zhòng jiā qiǎn jí shī zhuāng zǎo lín yǒu sān biàn
然其上源宽处正与仲家浅闸相对，导令由此入运，较鲁桥高下悬殊，且易细流为洪流，又减沙渗之患，而济仲家浅及师庄、枣林，有三便。
yòu yán nán wàng shuǐ běn dì jí wéi jiè tài ān xīn tài lái wú níng yáng wèn shàng dōng píng píng yīn féi chéng bā zhōu xiàn quán yuán yóu wèn rù yùn gù yùn hé de tōng
”又言：“南旺水本地脊，惟藉泰安、新泰、莱芜、宁阳、汶上、东平、平阴、肥城八州县泉源，由汶入运，故运河得通。
jīn dōng píng píng yīn féi chéng yū shā zhōng duàn qǐng jí jùn zhī
今东平、平阴、肥城淤沙中断，请亟浚之。
fù shàng shū yùn liù cè yī fù ān shān hú shuǐ guì yǐ jì běi zhá
”复上疏运六策：一复安山湖水柜以济北闸，
yī gǎi tiāo cāng láng hé cóng wàn nián cāng chū kǒu yǐ lì sì zhá
一改挑沧浪河从万年仓出口以利四闸，
yī zhǎn jùn wèn hé táo hé shàng yuán yǐ jì pī pài
一展浚汶河、陶河上源以济邳派，
yī gǎi dào yí hé chū xú táng kǒu yǐ bìng lì pī sù
一改道沂河出徐塘口以并利邳、宿，
qí èr jí kāi sān zhōu xiàn yū shā jí gǎi tiāo bái mǎ hú yě
其二即开三州县淤沙及改挑白马湖也。
jiē mìng zhuó xíng
皆命酌行。
guó wéi yòu jùn huái yáng cáo hé sān bǎi yú lǐ
国维又浚淮、扬漕河三百馀里。
dàng shì shí hé chén jié lì bǔ jū nán hé shāo níng běi hé shù qiǎn zǔ
当是时，河臣竭力补苴，南河稍宁，北河数浅阻。
ér hé nán shǒu chén yōng huáng hé yǐ guàn zéi
而河南守臣壅黄河以灌贼。
hé dà jué kāi fēng xià liú rì yū hé shì yì huài wèi jǐ ér míng wáng yǐ
河大决开封，下流日淤，河事益坏，未几而明亡矣。