hé qú sì
◎河渠四
yùn hé xià hǎi yùn
○运河下海运
jiāng nán yùn hé zì háng zhōu běi guō wu zhì xiè cūn běi wèi shí èr lǐ yáng wèi táng qī dé qīng zhī shuǐ rù zhī
江南运河，自杭州北郭务至谢村北，为十二里洋，为塘栖，德清之水入之。
yú běi lù qiáo rù chóng dé jiè guò sōng lǎo dǐ gāo xīn qiáo hǎi yán zhī hé tōng zhī
逾北陆桥入崇德界，过松老抵高新桥，海盐支河通之。
rào chóng dé chéng nán zhuǎn dōng běi zhì xiǎo gāo yáng qiáo dōng guò shí mén táng zhé ér dōng wèi wáng wān
绕崇德城南，转东北，至小高阳桥东，过石门塘，折而东，为王湾。
zhì zào lín shuǐ shēn zhě jí zhàng
至皂林，水深者及丈。
guò yǒng xīn rù xiù shuǐ jiè yú dǒu mén zhèn běi wèi fēn xiāng pù shāo dōng wèi xiù tǎ
过永新，入秀水界，逾陡门镇，北为分乡铺，稍东为绣塔。
běi yóu jiā xīng chéng xi zhuǎn ér běi chū shān qīng sān zhá zhì wáng jiāng jīng zhèn sōng jiāng yùn sōu zì dōng lái huì zhī
北由嘉兴城西转而北，出杉青三闸，至王江泾镇，松江运艘自东来会之。
běi wèi píng wàng yì dōng tōng yīng dòu hú hú zhōu yùn sōu zì xi chū xīn xìng qiáo huì zhī
北为平望驿，东通莺脰湖，湖州运艘自西出新兴桥会之。
běi zhì sōng líng yì yóu wú jiāng zhì sān lǐ qiáo běi yǒu zhèn zé nán yǒu huáng tiān dàng shuǐ shì péng pài jiā pǔ qiáo lǚ jiàn
北至松陵驿，由吴江至三里桥，北有震泽，南有黄天荡，水势澎湃，夹浦桥屡建。
běi jīng sū zhōu chéng dōng nián yú kǒu shuǐ yóu táng rù zhī
北经苏州城东鲇鱼口，水由塘入之。
běi zhì fēng qiáo yóu shè dú jīng xǔ shù guān guò bái hè pù cháng zhōu wú xī liǎng yì zhī jiè yě
北至枫桥，由射渎经浒墅关，过白鹤铺，长洲、无锡两邑之界也。
xī shān yì shuǐ jǐn fú wǎ lì
锡山驿水仅浮瓦砾。
guò huáng bù zhì luò shè qiáo jiāng yīn jiǔ lǐ hé zhī shuǐ tōng zhī
过黄埠，至洛社桥，江阴九里河之水通之。
xī běi wèi cháng zhōu cáo hé jiù guàn chéng rù dōng shuǐ mén yóu xi shuǐ mén chū
西北为常州，漕河旧贯城，入东水门，由西水门出。
jiā jìng mò fáng wēi gǎi cóng nán chéng háo
嘉靖末防倭，改从南城壕。
jiāng yīn shùn táng hé shuǐ yóu chéng dōng tōng dīng yàn shā zi hú zài qí xī nán yí xīng zhōng xī zhī shuǐ rù zhī
江阴，顺塘河水由城东通丁堰，沙子湖在其西南，宜兴钟溪之水入之。
yòu xi zhí dú shuǐ rù zhī yòu xi wèi bēn niú lǚ chéng èr zhá cháng zhèn jiè qí zhōng jiē yǒu yuè hé yǐ zuǒ jié xuān hòu bìng fèi
又西，直渎水入之，又西为奔牛、吕城二闸，常、镇界其中，皆有月河以佐节宣，后并废。
qí nán wéi jīn tán hé lì yáng gāo chún zhī shuǐ chū yān
其南为金坛河，溧阳、高淳之水出焉。
dān yáng nán èr shí lǐ wèi líng kǒu běi èr shí wǔ lǐ wèi huáng ní bà jiù jiē zhì zhá
丹阳南二十里为陵口，北二十五里为黄泥坝，旧皆置闸。
liàn hú shuǐ gāo cáo hé shù zhàng yī yóu sān sī qiáo yī yóu rén zhì qiáo jiē rù yùn
练湖水高漕河数丈，一由三思桥，一由仁智桥，皆入运。
běi guò dān tú zhèn yǒu zhū pó tān duō ruǎn shā
北过丹徒镇有猪婆滩，多软沙。
dān tú yǐ shàng yùn dào shì jiāng cháo wèi yíng hé
丹徒以上运道，视江潮为盈涸。
guò zhèn jiāng chū jīng kǒu zhá zhá wài shā dǔ yán mào èr shí zhàng kě cáng zhōu bì fēng yóu cǐ fú wū jiāng yǔ guā bù duì
过镇江，出京口闸，闸外沙堵延袤二十丈，可藏舟避风，由此浮于江，与瓜步对。
zì běi guō zhì jīng kǒu shǒu wěi bā bǎi yú lǐ jiē píng liú
自北郭至京口首尾八百馀里，皆平流。
lì jiā ér sū zhòng shuǐ suǒ jù zhì cháng zhōu yǐ xī de jiàn gāo yǎng shuǐ qiǎn yì xiè yíng hé bù héng shí jùn shí yōng wǎng wǎng jiān qǔ mèng dú dé shèng liǎng hé dōng fú dà jiāng yǐ dá yáng tài
历嘉而苏，众水所聚，至常州以西，地渐高仰，水浅易泄，盈涸不恒，时浚时壅，往往兼取孟渎、德胜两河，东浮大江，以达扬泰。
hóng wǔ èr shí liù nián cháng mìng chóng shān hóu li xīn kāi lì shuǐ yān zhī hé yǐ tōng zhè cáo miǎn dān yáng shū wǎn jí dà jiāng fēng tāo zhī xiǎn
洪武二十六年尝命崇山侯李新开溧水胭脂河，以通浙漕，免丹阳输挽及大江风涛之险。
ér sān wú zhī sù bì yóu cháng zhèn
而三吴之粟，必由常、镇。
sān shí yī nián jùn bēn niú lǚ chéng èr bà hé dào
三十一年浚奔牛、吕城二坝河道。
yǒng lè jiān xiū liàn hú dī
永乐间，修练湖堤。
jí mìng tōng zhèng zhāng liǎn fā mín dīng shí wàn jùn cháng zhōu mèng dú hé yòu jùn lán líng gōu běi zhì mèng dú hé zhá liù qiān yú zhàng nán zhì bēn niú zhèn qiān èr bǎi yú zhàng
即命通政张琏发民丁十万，浚常州孟渎河，又浚兰陵沟，北至孟渎河闸，六千馀丈，南至奔牛镇，千二百馀丈。
yǐ fù jùn zhèn jiāng jīng kǒu xīn gǎng jí gān lù sān gǎng yǐ dá wū jiāng
已，复浚镇江京口、新港及甘露三港，以达于江。
cáo zhōu zì bēn niú sù jīng kǒu shuǐ hé zé gǎi cóng mèng dú yòu qū guā zhōu dǐ bái tǎ yǐ wéi cháng
漕舟自奔牛溯京口，水涸则改从孟渎右趋瓜洲，抵白塔，以为常。
xuān dé liù nián cóng wǔ jìn mín qǐng shū dé shèng xīn hé sì shí lǐ
宣德六年从武进民请，疏德胜新河四十里。
bā nián gōng jùn
八年，工竣。
cáo zhōu zì dé shèng běi rù jiāng zhí tài xīng zhī běi xīn hé
漕舟自德胜北入江，直泰兴之北新河。
yóu tài zhōu bà dǐ yáng zi wān rù cáo hé shì bái tǎ yóu biàn
由泰州坝抵扬子湾入漕河，视白塔尤便。
wū shì cáo hé jí mèng dú dé shèng sān hé bìng tōng jiē kě jì yùn yǐ
于是漕河及孟渎、德胜三河并通，皆可济运矣。
zhèng tǒng yuán nián tíng chén shàng yán zì xīn gǎng zhì bēn niú cáo hé bǎi wǔ shí lǐ jiù yǒu shuǐ chē juǎn jiāng cháo guàn zhù tōng zhōu gài tián
正统元年，廷臣上言：“自新港至奔牛，漕河百五十里，旧有水车卷江潮灌注，通舟溉田。
qǐng zhī guān qián zhì chē
请支官钱置车。
zhào kě
”诏可。
rán sān hé zhī rù jiāng kǒu jiē zì bēi ér gāo qí shuǐ yì gēng dié yíng suō
然三河之入江口，皆自卑而高，其水亦更迭盈缩。
bā nián wǔ jìn mín qǐng jùn dé shèng jí běi xīn hé
八年，武进民请浚德胜及北新河。
zhè jiāng dū sī xiāo huá zé qǐng jùn mèng dú
浙江都司萧华则请浚孟渎。
xún fǔ zhōu chén dìng yì jùn liǎng hé ér bà běi xīn zhù bà
巡抚周忱定议浚两河，而罢北新筑坝。
bái tǎ hé zhī dà qiáo zhá yǐ shí qǐ bì ér cháng zhèn cáo hé yì shū jùn yān
白塔河之大桥闸以时启闭，而常、镇漕河亦疏浚焉。
jǐng tài jiān cáo hé fù yū suì yǐn cáo zhōu jǐn yóu mèng dú
景泰间，漕河复淤，遂引漕舟尽由孟渎。
sān nián yù shǐ liàn gāng yán cáo zhōu cóng xià gǎng jí mèng dú chū jiāng nì xíng sān bǎi lǐ shǐ dá guā zhōu
三年，御史练纲言：“漕舟从夏港及孟渎出江，逆行三百里，始达瓜洲。
dé shèng zhí běi xīn ér bái tǎ yòu yǔ mèng dú xié zhí yóu cǐ liǎng àn héng dù shén jìn yi dà shū yū sè
德胜直北新，而白塔又与孟渎斜直，由此两岸横渡甚近，宜大疏淤塞。
dì mìng shàng shū shí pú cuò zhì
”帝命尚书石璞措置。
huì yǒu qǐng záo zhèn jiāng qī lǐ gǎng yǐn jīn shān shàng liú tōng dān yáng yǐ bì mèng dú xiǎn zhě
会有请凿镇江七里港，引金山上流通丹阳，以避孟渎险者。
zhèn jiāng zhī fǔ lín è yǐ wéi yū dào duō shí huài mín tián mù duō yi jùn jīng kǒu zhá gān lù bà dào lǐ jìn gōng lì shěng
镇江知府林鹗以为迂道多石，坏民田墓多，宜浚京口闸、甘露坝，道里近，功力省。
nǎi cóng è yì
乃从鹗议。
zhè jiāng cān zhèng hú qīng yòu yù qù xīn gǎng bēn niú děng bà zhì shí zhá yǐ xù quán
浙江参政胡清又欲去新港、奔牛等坝，置石闸以蓄泉。
yì cóng qí qǐng
亦从其请。
ér jùn dé shèng hé yǔ záo gǎng zhī yì jù qǐn
而浚德胜河与凿港之议俱寝。
rán shí zhá suī jiàn xù shuǐ bù néng duō cáo zhōu réng rù mèng dú
然石闸虽建，蓄水不能多，漕舟仍入孟渎。
tiān shùn yuán nián shàng bǎo shǎo qīng lìng xìn yán liáng sōu cóng zhèn jiāng lǐ hé wèi biàn
天顺元年，尚宝少卿凌信言，粮艘从镇江里河为便。
dì yǐ wéi rán mìng liáng chǔ hé dào dōu yù shǐ li bǐng tōng qī lǐ gǎng kǒu yǐn jiāng shuǐ zhù zhī qiě jùn bēn niú xīn gǎng zhī yū
帝以为然，命粮储河道都御史李秉通七里港口，引江水注之，且浚奔牛、新港之淤。
xún fǔ cuī gōng yòu qǐng zēng zhì wǔ zhá
巡抚崔恭又请增置五闸。
zhì chéng huà sì nián zhá gōng shǐ chéng
至成化四年，闸工始成。
wū shì cáo zhōu jǐn yóu lǐ hé qí rù èr hé zhě huí kōng zhī sōu jí tā zhōu ér yǐ
于是漕舟尽由里河，其入二河者，回空之艘及他舟而已。
dìng zhì mèng dú hé kǒu yǔ guā yí zhū gǎng jù sān nián yī jùn
定制，孟渎河口与瓜、仪诸港俱三年一浚。
mèng dú kuān guǎng bù shèn yū lǐ hé bù jiǔ zhé hé zé yòu gǎi cóng mèng dú
孟渎宽广不甚淤，里河不久辄涸，则又改从孟渎。
hóng zhì shí qī nián bù chén fù chén xià gǎng mèng dú yuǎn fú dà jiāng zhī hài qǐng jí jùn jīng kǒu yū ér yǐn liàn hú guàn zhī
弘治十七年，部臣复陈夏港、孟渎远浮大江之害，请亟浚京口淤，而引练湖灌之。
zhào sù xíng
诏速行。
zhèng dé èr nián fù kāi bái tǎ hé jí jiāng kǒu dà qiáo pān jiā tōng jiāng sì zhá
正德二年复开白塔河及江口、大桥、潘家、通江四闸。
shí sì nián cóng dū cáo dōu yù shǐ zāng fèng yán jùn cháng zhōu shàng xià lǐ hé cáo zhōu wú zǔ zhě wǔ shí yú zài
十四年从督漕都御史臧凤言，浚常州上下里河，漕舟无阻者五十馀载。
wàn lì yuán nián yòu jiàn hé fù yī jùn zhī
万历元年又渐涸，复一浚之。
suì gòng shēng xǔ rǔ yú shàng yán guó chū zhì sì zhá yuē jīng kǒu yuē dān tú fáng sān jiāng zhī hé
岁贡生许汝愚上言：“国初置四闸：曰京口，曰丹徒，防三江之涸；
yuē lǚ chéng yuē bēn niú fáng wǔ hú zhī xiè
曰吕城，曰奔牛，防五湖之泄。
zì dān yáng zhì zhèn jiāng xù wèi hú zhě sān yuē liàn hú yuē jiāo zǐ yuē dù shù
自丹阳至镇江蓄为湖者三：曰练湖，曰焦子，曰杜墅。
suì jiǔ jū mín qīn zhǒng jiāo dù èr hú jù hé jǐn cún liàn hú yóu yǒu qīn zhě
岁久，居民侵种，焦、杜二湖俱涸，仅存练湖，犹有侵者。
ér sì zhá jù kōng shè yǐ
而四闸俱空设矣。
qǐng jùn sān hú gù zhǐ tōng cáo
请浚三湖故址通漕。
zǒng hé fu xī zhì yán liàn hú yǐ jùn ér jiāo zǐ dù shù yuán shǎo wú yì
”总河傅希挚言：“练湖已浚，而焦子、杜墅源少无益。
qí yì suì qǐn
”其议遂寝。
wèi jǐ liàn hú fù yū qiǎn
未几，练湖复淤浅。
wǔ nián yù shǐ guō sī jí chén shì bǎo xiān hòu qǐng fù liàn hú jùn mèng dú
五年，御史郭思极、陈世宝先后请复练湖，浚孟渎。
ér jǐ shì zhōng tāng pìn yǐn zé qǐng wū jīng kǒu páng bié jiàn yī zhá yǐn jiāng liú nèi zhù cháo zhǎng zé kāi suō zé bì
而给事中汤聘尹则请于京口旁别建一闸，引江流内注，潮长则开，缩则闭。
yù shǐ yǐn liáng rèn yòu yán mèng dú dù jiāng rù huáng jiā gǎng shuǐ miàn suī kuò jiāng liú shèn píng yóu cǐ dǐ tài xīng yǐ dá wān tóu gāo yóu jǐn èr bǎi yú lǐ kě miǎn guā yí bù cè zhī huàn
御史尹良任又言：“孟渎渡江入黄家港，水面虽阔，江流甚平，由此抵泰兴以达湾头、高邮仅二百馀里，可免瓜、仪不测之患。
zhì rú jīng kǒu běi dù jīn shān ér xià zhōng liú yù fēng yǒu piào ruò huàn yi tiāo gān lù gǎng jiā àn zhōu tián shí yú lǐ yǐ biàn huí pō
至如京口北渡金山而下，中流遇风有漂溺患，宜挑甘露港夹岸洲田十馀里，以便回泊。
yù shǐ lín yīng xun yòu yán zì wàn yuán qiáo dǐ mèng dú liǎng yá dǒu jùn yǔ liáo yì pǐ qiě jiāng cháo yǒng shā yū sè nán miǎn
”御史林应训又言：“自万缘桥抵孟渎，两厓陡峻，雨潦易圮，且江潮涌沙，淤塞难免。
yi wū wàn yuán qiáo huáng lián shù gè jiàn zhá yǐ zī xù xiè
宜于万缘桥、黄连树各建闸以资蓄泄。
yòu yán liàn hú zì xī jìn chén mǐn è mǎ lín xī yǐn cháng shān bā shí sì xī zhī shuǐ yǐ gài yún yáng dī míng liàn táng yòu yuē liàn hé fán sì shí lǐ xǔ
”又言：“练湖自西晋陈敏遏马林溪，引长山八十四溪之水以溉云阳，堤名练塘，又曰练河，凡四十里许。
huán hú lì hán dòng shí sān
环湖立涵洞十三。
sòng shào xīng shí zhōng zhì héng gěng fēn shàng xià hú lì shàng zhōng xià sān zhá
宋绍兴时，中置横埂，分上下湖，立上、中、下三闸。
bā shí sì xī zhī shuǐ shǐ jīng chén xī chōng rù shàng hú fù yóu sān zhá zhuǎn rù xià hú
八十四溪之水始经辰溪冲入上湖，复由三闸转入下湖。
hóng wǔ jiān yīn yùn dào sè yī xià hú dōng dī jiàn sān zhá jiè hú shuǐ yǐ jì yùn hòu nǎi jiàn yīn
洪武间，因运道涩，依下湖东堤建三闸，借湖水以济运，后乃渐堙。
jīn dāng jǐn gé qīn zhàn fù jùn wèi hú
今当尽革侵占，复浚为湖。
shàng hú sì jì jiā fù xià hú dōng běi lín hé yuán gěng wán gù wéi yīng bǔ zhōng jiān quē kǒu qiě zēng zhù xī nán yǔ dōng běi xiāng yìng
上湖四际夹阜，下湖东北临河，原埂完固，惟应补中间缺口，且增筑西南，与东北相应。
zhì sān zhá wéi lín hú shàng zhá rú gù yi zēng jiàn zhōng xià èr zhá gèng shè jiǎn shuǐ zhá èr zuò jiè zhōng xià èr zhá jiān
至三闸，惟临湖上闸如故，宜增建中、下二闸，更设减水闸二座，界中、下二闸间。
gòng gé tián wǔ qiān mǔ yǒu jī sāi yán dī sī shè hán dòng zhǐ cún qí jiù shí sān chù yǐ xuān xiè hú shuǐ
共革田五千亩有奇，塞沿堤私设涵洞，止存其旧十三处，以宣泄湖水。
dōng chūn jí bì sè wú de sī qǐ
冬春即闭塞，毋得私启。
gài liàn hú wú yuán wéi jiè zhū xù zēng dī qǐ zhá shuǐ cháng yǒu yú rán hòu kě yǐ jì yùn
盖练湖无源，惟藉潴蓄，增堤启闸，水常有馀，然后可以济运。
chén qīn yàn shàng hú de yǎng bā shí sì xī zhī shuǐ suǒ yóu lái jù qí yì xiè
臣亲验上湖地仰，八十四溪之水所由来，惧其易泄；
xià hú dì píng yǎn jǐn gāo cáo hé shù chǐ yòu cháng jù bù yíng
下湖地平衍，仅高漕河数尺，又常惧不盈。
chéng shǐ shuǐ yù dī jiān zé yìng shí zhù zhī hé yǒu quán lì yǐ
诚使水裕堤坚，则应时注之，河有全力矣。
jiē xià suǒ sī zhuó yì
”皆下所司酌议。
shí sān nián zhèn jiāng zhī fǔ wú zǒng qiān fù yán liàn hú zhōng dī yi chì yǒu sī chūn chū jí xiū yǐ fáng chōng jué qiě jìn shì háo qīn zhàn
十三年，镇江知府吴捴谦复言：“练湖中堤宜饬有司春初即修，以防冲决，且禁势豪侵占。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
shí qī nián jùn wǔ jìn héng lín cáo hé
十七年浚武进横林漕河。
chóng zhēn yuán nián jùn jīng kǒu cáo hé
崇祯元年，浚京口漕河。
wǔ nián tài cháng shǎo qīng jiāng zhì lǐ jiàn cáo hé yì yán shén miào chū xiān chén bǎo zhe cáo hé yì dāng shì cǎi xíng bù kāi hé ér jì yùn zhě èr shí yú nián
五年，太常少卿姜志礼建《漕河议》，言：“神庙初，先臣宝著《漕河议》，当事采行，不开河而济运者二十馀年。
hòu fù diàn hú fáng yùn suì lèi běn chā
后复佃湖妨运，岁累畚锸。
gù lǎo yǒu yán jīng kǒu zhá dǐ yǔ hǔ qiū tǎ dǐng píng shì kě zhī tiāo hé wú yì xù hú wèi yào yě
故老有言，“京口闸底与虎丘塔顶平”，是可知挑河无益，蓄湖为要也。
jīn dāng gé diàn xiū zhá ér gāo zhù shàng xià hú wéi gěng xù shuǐ shǐ shēn
今当革佃修闸，而高筑上下湖围埂，蓄水使深。
qiě cáo hé zhá zuò fēi jǐn jīng kǒu lǚ chéng xīn zhá bēn niú shù chù ér yǐ líng kǒu yǐn gōng qiáo huáng ní bà xīn fēng dà dú shān jié jié yǒu zhá jiē fèi qù bìng yí xiū jiàn
且漕河闸座非仅京口、吕城、新闸、奔牛数处而已，陵口、尹公桥、黄泥坝、新丰、大犊山节节有闸，皆废去，并宜修建。
ér yùn dào zhī liú rú wǔ jìn dòng zǐ hé lián jiāng qiáo hé biǎn dàn hé dān yáng jiǎn qiáo hé chén jiā qiáo hé qī lǐ qiáo hé dīng yì hé yuè dú hé shèng cūn xī zhī dà bà tóu dān yáng gān lù gǎng nán zhī xiǎo zhá kǒu jiē yìng jí xiū zhěng
而运道支流如武进洞子河、连江桥河、扁担河，丹阳简桥河、陈家桥河、七里桥河、丁议河、越渎河，胜村溪之大坝头，丹阳甘露港南之小闸口，皆应急修整。
zhì bēn niú lǚ chéng zhī běi gè shè jiǎn shuǐ zhá
至奔牛、吕城之北，各设减水闸。
suì shí yuè shí yǐ tǔ shāng mín chuán jǐn lìng pán bà
岁十月实以土，商民船尽令盘坝。
cǐ jiē jiù zhāng suǒ dāng lǜ yóu
此皆旧章所当率由。
jìn yǒu yù kāi jiǔ qǔ hé shǐ yùn chuán jìng cóng pào gǎng zhá chū jiāng zhí dá yáng zi qiáo yǐ miǎn guā zhōu qǐ zhá jī chí zhě shì ér hòu xíng kě yě
近有欲开九曲河，使运船竟从泡港闸出江，直达扬子桥，以免瓜洲启闸稽迟者，试而后行可也。
huí kōng liáng sōu jí guān fǎng yi yóu jiāng xíng ér wū hé zhuāng shè zhá qǐ bì
回空粮艘及官舫，宜由江行，而于河庄设闸启闭。
shù yì bìng xíng cáo shì nǎi dà shàn yǐ
数役并行，漕事乃大善矣。
yì bù guǒ xíng
”议不果行。
jiāng cáo zhě hú guǎng cáo zhōu yóu hàn miǎn xià xún yáng jiāng xī cáo zhōu chū zhāng jiāng pó yáng ér huì wū hú kǒu jì nán zhí lì níng tài chí ān jiāng níng guǎng dé zhī zhōu tóng fú dà jiāng rù yí zhēn tōng jiāng zhá yǐ sù huái yáng rù zhá hé
江漕者，湖广漕舟由汉、沔下浔阳，江西漕舟出章江、鄱阳而会于湖口，暨南直隶宁、太、池、安、江宁、广德之舟，同浮大江，入仪真通江闸，以溯淮、扬入闸河。
guā yí zhī jiān yùn dào zhī yān hóu yě
瓜、仪之间，运道之咽喉也。
hóng wǔ zhōng xiǎng liáo zú zhě cóng yí zhēn shàng huái ān yóu yán chéng fàn hǎi
洪武中，饷辽卒者，从仪真上淮安，由盐城泛海；
xiǎng liáng jìn zhě yì cóng yí zhēn fù huái ān pán bà rù huái
饷梁、晋者，亦从仪真赴淮安，盘坝入淮。
jiāng kǒu zé shè bà zhì zhá fán shí yǒu sān
江口则设坝置闸，凡十有三。
jùn yáng zi qiáo hé zhì huáng ní wān jiǔ qiān yú zhàng
浚扬子桥河至黄泥湾九千馀丈。
yǒng lè jiān jùn yí zhēn qīng jiāng bà xià shuǐ gǎng jí jiā gǎng hé xiū yán jiāng dī àn
永乐间，浚仪真清江坝、下水港及夹港河，修沿江堤岸。
hóng xī yuán nián jùn yí zhēn bà hé hòu dìng zhì yí zhēn bà xià huáng ní tān zhí hé kǒu èr gǎng jí guā zhōu èr gǎng cháng zhōu zhī mèng dú hé jiē sān nián yī jùn
洪熙元年浚仪真坝河，后定制仪真坝下黄泥滩、直河口二港及瓜洲二港、常州之孟渎河皆三年一浚。
xuān dé jiān cóng shì láng zhào xīn yù shǐ chén zuò qǐng jùn huáng ní tān qīng jiāng zhá
宣德间，从侍郎赵新、御史陈祚请，浚黄泥滩、清江闸。
chéng huà zhōng jiàn zhá wū yí zhēn tōng jiāng hé gǎng zhě sān jiāng dū zhī liú cháo tōng jiāng zhě èr
成化中，建闸于仪真通江河港者三，江都之留潮通江者二。
yǐ ér tōng jiāng gǎng sāi
已而通江港塞。
hóng zhì chū fù kāi zhī jì yòu wū zǒng gǎng kǒu jiàn zhá xù shuǐ
弘治初，复开之，既又于总港口建闸蓄水。
yí zhēn jiāng dū èr xiàn jiān yǒu guān táng wǔ qū zhù zhá xù shuǐ yǐ gài mín tián háo mín zhàn yǐ wéi yè zhēn yáng zhī jiān yùn dào zǔ gěng
仪真、江都二县间，有官塘五区，筑闸蓄水，以溉民田，豪民占以为业，真、扬之间运道阻梗。
jiā jìng èr nián yù shǐ qín yuè qǐng fù wǔ táng
嘉靖二年，御史秦钺请复五塘。
cóng zhī
从之。
wàn lì wǔ nián yù shǐ chén shì bǎo yán yí zhēn jiāng kǒu qù zhá tài yuǎn qǐng wū shàng xià shí shù zhàng xǔ zēng jiàn èr zhá suí hú qǐ bì yǐ jié chū jiāng zhī chuán jǐn lìng rù zhá zhù miǎn chí zhì
万历五年，御史陈世宝言：“仪真江口，去闸太远，请于上下十数丈许增建二闸，随湖启闭，以截出江之船，尽令入闸，庶免迟滞。
shū shàng yì xíng
”疏上，议行。
bái tǎ hé zhě zài tài zhōu
白塔河者，在泰州。
shàng tōng shào bó xià jiē dà jiāng xié duì cháng zhōu mèng dú hé yǔ tài xīng běi xīn hé jiē zhè cáo jiàn dào yě
上通邵伯，下接大江，斜对常州孟渎河与泰兴北新河，皆浙漕间道也。
zì chén xuān shǐ kāi
自陈瑄始开。
xuān dé jiān cóng zhào xīn chén zuò qǐng mìng xuān yì fū sì wàn wǔ qiān yú rén jùn zhī jiàn xīn zhá pān jiā zhuāng dà qiáo jiāng kǒu sì zhá
宣德间，从赵新、陈祚请，命瑄役夫四万五千馀人浚之，建新闸、潘家庄、大桥、江口四闸。
zhèng tǒng sì nián shuǐ kuì zhá sāi dū du wǔ xìng yīn bì bù yòng réng zì guā zhōu pán bà
正统四年，水溃闸塞，都督武兴因闭不用，仍自瓜洲盘坝。
guā zhōu zhī bà hóng wǔ zhōng zhì fán shí wǔ liè dōng xī èr gǎng jiān
瓜洲之坝，洪武中置，凡十五，列东西二港间。
yǒng lè jiān fèi dōng bà wèi chǎng yǐ zhù cái mù zhǐ cún xī gǎng qī bà
永乐间，废东坝为厂，以贮材木，止存西港七坝。
cáo zhōu shī pō lǚ zāo fēng xiǎn
漕舟失泊，屡遭风险。
yīng zōng chū nián nǎi fù jùn dōng gǎng
英宗初年，乃复浚东港。
jì ér xún fǔ zhōu chén zhù bà bái tǎ hé zhī dà qiáo zhá yǐ shí qǐ bì cáo zhōu shāo fēn háng
既而巡抚周忱筑坝白塔河之大桥闸，以时启闭，漕舟稍分行。
zì zhèn jiāng lǐ hé kāi jùn cáo zhōu chū gān lù xīn gǎng jìng dù guā zhōu
自镇江里河开浚，漕舟出甘露、新港，径渡瓜洲；
ér bái tǎ běi xīn jiē yǐ jiāng lù xiǎn yuǎn shě ér bù yóu yǐ
而白塔、北新，皆以江路险远，舍而不由矣。
wèi cáo zhě jí wèi hé
卫漕者，即卫河。
yuán chū hé nán huī xiàn zhì lín qīng yù huì tōng hé hé běi dá tiān jīn
源出河南辉县，至临清与会通河合，北达天津。
zì lín qīng yǐ běi jiē chēng wèi hé
自临清以北皆称卫河。
xiáng jù běn zhì
详具本《志》。
bái cáo zhě jí tōng jì hé
白漕者，即通济河。
yuán chū sài de jīng mì yún xiàn wù líng shān wèi cháo hé chuān
源出塞地，经密云县雾灵山，为潮河川。
ér fù hé zēng kǒu hé qī dù hé sāng qián hé sān lǐ hé jù huì wū cǐ míng yuē bái hé
而富河、罾口河、七渡河、桑干河、三里河俱会于此，名曰白河。
nán liú jīng tōng zhōu hé tōng huì jí yú hún zhū hé yì míng lù hé
南流经通州，合通惠及榆、浑诸河，亦名潞河。
sān bǎi liù shí lǐ zhì zhí gū huì wèi hé rù hǎi lài yǐ tōng cáo
三百六十里，至直沽会卫河入海，赖以通漕。
yáng cūn yǐ běi shì ruò jiàn líng dǐ duō yū shā
杨村以北，势若建瓴，底多淤沙。
xià qiū shuǐ zhǎng kǔ lǎo dōng chūn shuǐ wēi kǔ sè
夏秋水涨苦潦，冬春水微苦涩。
chōng kuì xǐ gǎi pō yǔ huáng hé tóng
冲溃徙改颇与黄河同。
ruǎn r dù zhě zài wǔ qīng tōng zhōu jiān yóu qí yào hài chù yě
耎儿渡者，在武清、通州间，尤其要害处也。
zì yǒng lè zhì chéng huà chū nián fán bā jué zhé fā mín fū zhù dī
自永乐至成化初年，凡八决，辄发民夫筑堤。
ér zhèng tǒng yuán nián zhī jué wéi hài yóu shén tè chì tài jiàn mù jìng ān yuǎn hóu liǔ pǔ shàng shū li yǒu zhí suí yí qū huà fā wǔ jūn yíng zú wǔ wàn jí mín fū yī wàn zhù jué dī
而正统元年之决，为害尤甚，特敕太监沐敬、安远侯柳溥、尚书李友直随宜区画，发五军营卒五万及民夫一万筑决堤。
yòu mìng wǔ jìn bó zhū miǎn shàng shū wú zhōng yì wǔ wàn rén qù hé xī wu èr shí lǐ záo hé yī dào dǎo bái shuǐ rù qí zhōng
又命武进伯朱冕、尚书吴中役五万人，去河西务二十里凿河一道，导白水入其中。
èr gōng bìng jùn rén shén biàn zhī cì hé míng yuē tōng jì fēng hé shén yuē tōng jì hé shén
二工并竣，人甚便之，赐河名曰通济，封河神曰通济河神。
xiān shì yǒng lè èr shí yī nián zhù tōng zhōu dǐ zhí gū hé àn yǒu chōng jué zhě suí shí xiū zhù yǐ wéi cháng
先是，永乐二十一年筑通州抵直沽河岸，有冲决者，随时修筑以为常。
dài tōng jì hé chéng jué àn xiū zhù zhě yì qiě shù sì
迨通济河成，决岸修筑者亦且数四。
wàn lì sān shí yī nián cóng gōng bù yì tiāo tōng zhōu zhì tiān jīn bái hé shēn sì chǐ wǔ cùn suǒ tiāo shā tǔ jí zhù dī liǎng àn zhe wèi lìng
万历三十一年从工部议，挑通州至天津白河，深四尺五寸，所挑沙土即筑堤两岸，著为令。
dà tōng hé zhě yuán guō shǒu jìng suǒ záo
大通河者，元郭守敬所凿。
yóu dà tōng qiáo dōng xià dǐ tōng zhōu gāo lí zhuāng yǔ bái hé hé zhì zhí gū huì wèi hé rù hǎi zhǎng bǎi liù shí lǐ yǒu jī
由大通桥东下，抵通州高丽庄，与白河合，至直沽，会卫河入海，长百六十里有奇。
shí lǐ yī zhá xù shuǐ jì yùn míng yuē tōng huì
十里一闸，蓄水济运，名曰通惠。
yòu yǐ bái hé yú hé hún hé hé liú yì míng lù hé
又以白河、榆河、浑河合流，亦名潞河。
hóng wǔ zhōng jiàn fèi
洪武中渐废。
yǒng lè sì nián bā yuè běi jīng xíng bù yán wǎn píng chāng píng xī hú jǐng dōng niú lán zhuāng jí qīng lóng huá jiā wèng shān sān zhá shuǐ chōng jué àn
永乐四年八月，北京行部言：“宛平昌平西湖、景东牛栏庄及青龙华家瓮山三闸，水冲决岸。
mìng fā jūn mín xiū zhì
”命发军民修治。
míng nián fù yán zì xī hú jǐng dōng zhì tōng liú fán qī zhá hé dào yū sè
明年复言：“自西湖、景东至通流，凡七闸，河道淤塞。
zì chāng píng dōng nán bái fú cūn zhì xī hú jǐng dōng liú shuǐ hé kǒu yī bǎi lǐ yi zēng zhì shí èr zhá
自昌平东南白浮村至西湖、景东流水河口一百里，宜增置十二闸。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
wèi jǐ zhá jù yīn bù fù tōng zhōu
未几，闸俱堙，不复通舟。
chéng huà zhōng cáo yùn zǒng bīng guān yáng mào yán měi suì zì zhāng jiā wān shě zhōu chē zhuǎn zhì dū xià gù zhí bù zī
成化中，漕运总兵官杨茂言：“每岁自张家湾舍舟，车转至都下，雇值不赀。
jiù tōng huì hé shí zhá shàng cún shēn èr chǐ xǔ xiū zhá zhū shuǐ yòng xiǎo zhōu bāo yùn biàn
旧通惠河石闸尚存，深二尺许，修闸潴水，用小舟剥运便。
yòu yǒu yì wū sān lǐ hé cóng zhāng jiā wān yān dūn qiáo yǐ xī shū hé pō zhōu zhě
”又有议于三里河从张家湾烟墩桥以西疏河泊舟者。
xià tíng chén jí yì qiǎn shàng shū yáng dǐng shì láng qiáo yì xiāng dù
下廷臣集议，遣尚书杨鼎、侍郎乔毅相度。
shàng yán jiù zhá èr shí sì zuò tōng shuǐ xíng zhōu
上言：“旧闸二十四座，通水行舟。
dàn yuán shí shuǐ zài gōng qiáng wài zhōu de rù chéng nèi hǎi zi wān
但元时水在宫墙外，舟得入城内海子湾。
jīn shuǐ cóng huáng chéng jīn shuǐ hé chū gù dào bù kě fù xíng
今水从皇城金水河出，故道不可复行。
qiě yuán yǐn bái fú quán wǎng xi nì liú jīn jīng shān líng kǒng fáng dì mài
且元引白浮泉往西逆流，今经山陵，恐妨地脉。
yòu yī mǔ quán guò bái yáng kǒu shān gōu liǎng shuǐ chōng jié nán yǐn
又一亩泉过白羊口山沟，两水冲截难引。
ruò chéng nán sān lǐ hé jiù wú hé yuán zhèng tǒng jiān xiū chéng háo kǒng yǔ duō shuǐ yì nǎi chuān zhèng yáng qiáo dōng nán wā xià de kāi háo kǒu yǐ xiè zhī shǐ yǒu sān lǐ hé míng
若城南三里河旧无河源，正统间修城壕，恐雨多水溢，乃穿正阳桥东南洼下地，开壕口以泄之，始有三里河名。
zì háo kǒu bā lǐ shǐ jiē hún hé
自壕口八里，始接浑河。
jiù qú liǎng àn duō lú mù shuǐ qiǎn hé zhǎi yòu xū zēng yǐn bié liú xiāng jì
旧渠两岸多庐墓，水浅河窄，又须增引别流相济。
rú xī hú cǎo qiáo yuán chū yù jiang jú mǎ pǎo děng dì quán bù shēn yuǎn
如西湖草桥源出玉匠局、马跑等地，泉不深远。
yuán rén céng yòng jīn kǒu shuǐ xiōng yǒng méi mín shè yǐ gù suí fèi
元人曾用金口水，汹涌没民舍，以故随废。
wéi yù quán lóng quán jí yuè r liǔ shā děng quán jiē chū xī běi xún shān lù ér xíng kě dǎo rù xī hú
惟玉泉、龙泉及月儿、柳沙等泉，皆出西北，循山麓而行，可导入西湖。
qǐng jùn xī hú zhī yuán bì fēn shuǐ qīng lóng zhá yǐn zhū quán shuǐ cóng gāo liáng hé fēn qí bàn yóu jīn shuǐ hé chū yú zé cóng dū chéng wài háo liú zhuǎn huì wū zhèng yáng mén dōng
请浚西湖之源，闭分水清龙闸，引诸泉水从高梁河，分其半由金水河出，馀则从都城外壕流转，会于正阳门东。
chéng háo qiě bì lìng wù rù sān lǐ hé bìng liú
城壕且闭，令勿入三里河并流。
dà tōng qiáo zhá hé suí hàn lào qǐ bì zé zhōu huò jìn cāng shén biàn
大通桥闸河随旱涝启闭，则舟获近仓，甚便。
dì cóng qí yì
”帝从其议。
fāng fā jūn fu jiǔ wàn xiū jùn huì yǐ zāi yì zhào ba zhū yì
方发军夫九万修浚，会以灾异，诏罢诸役。
suǒ sī yǐ cáo shì dà nǎi mìng sì wàn rén jùn chéng háo ér xī shān yù quán jí dǐ zhāng jiā wān hé dào zé yǐ jiàn jí yān
所司以漕事大，乃命四万人浚城壕，而西山、玉泉及抵张家湾河道，则以渐及焉。
yuè wǔ nián nǎi chì píng jiāng bó chén ruì fù dōu yù shǐ li yù shì láng wēng shì zī wáng zhào dū cáo zú jùn tōng huì hé rú dǐng yì qián yì
越五年，乃敕平江伯陈锐，副都御史李裕，侍郎翁世资、王诏督漕卒浚通惠河，如鼎、毅前议。
míng nián liù yuè gōng chéng zì dà tōng qiáo zhì zhāng jiā wān hún hé kǒu liù shí yú lǐ jùn quán sān zēng zhá sì cáo zhōu shāo tōng
明年六月，工成，自大通桥至张家湾浑河口六十馀里，浚泉三，增闸四，漕舟稍通。
rán yuán shí suǒ yǐn chāng píng sān quán jù è bù xíng dú yǐn yī xī hú yòu jǐn fēn qí bàn hé zhǎi yì yíng hé
然元时所引昌平三泉俱遏不行，独引一西湖，又仅分其半，河窄易盈涸。
bù èr zài sè zhì rú jiù
不二载，涩滞如旧。
zhèng dé èr nián cháng yī jùn zhī qiě xiū dà tōng qiáo zhì tōng zhōu zhá shí yǒu èr bà sì shí yǒu yī
正德二年尝一浚之，且修大通桥至通州闸十有二，坝四十有一。
jiā jìng liù nián yù shǐ wú zhòng yán tōng huì hé lǚ jīng xiū fù jiē wèi quán shì suǒ náo
嘉靖六年，御史吴仲言：“通惠河屡经修复，皆为权势所挠。
gù tōng liú děng bā zhá yí jì jù cún yīn ér chéng zhī wéi lì shén yì suì kě shěng chē fèi zī èr shí yú wàn
顾通流等八闸遗迹俱存，因而成之，为力甚易，岁可省车费赀二十馀万。
qiě lì dài cáo yùn jiē dá jīng shī wèi yǒu zhù guó chǔ wū wǔ shí lǐ wài zhě
且历代漕运皆达京师，未有贮国储于五十里外者。
dì xīn yǐ wéi rán mìng shì láng wáng yuè hé zhào jí zhòng xié xiāng dù
”帝心以为然，命侍郎王𫐄、何诏及仲偕相度。
yuè děng yán dà tōng qiáo dì xíng gāo bái hé liù zhàng yú ruò jùn zhì qī zhàng yǐn bái hé dá jīng chéng zhū zhá kě jǐn ba rán wèi yì yì yě
𫐄等言：“大通桥地形高白河六丈馀，若浚至七丈，引白河达京城，诸闸可尽罢，然未易议也。
jì dú jùn zhì hé zhá dàn tōng liú zhá zài tōng zhōu jiù chéng zhōng jīng èr shuǐ mén nán pǔ tǔ qiáo guǎng lì sān zhá jiē huán huì qú shì bù biàn zhuǎn wǎn
计独浚治河闸，但通流闸在通州旧城中，经二水门，南浦、土桥、广利三闸皆阛阓衢市，不便转挽。
wéi bái hé bīn jiù xiǎo hé fèi bà xi bù yī lǐ zhì yàn shuǐ xiǎo bà yí xiū zhù zhī shǐ tōng pǔ jì zhá kě shěng sì zhá liǎng guān zhuǎn bān lì
惟白河滨旧小河废坝西，不一里至堰水小坝，宜修筑之，使通普济闸，可省四闸两关转搬力。
ér shàng shū guì è yán bù biàn qǐng gǎi xiū sān lǐ hé
”而尚书桂萼言不便，请改修三里河。
dì xià qí shū wū dà xué shì yáng yī qīng zhāng cōng
帝下其疏于大学士杨一清、张璁。
yī qīng yán yīn jiù zhá xíng zhuǎn bān fǎ shěng yùn jūn láo fèi yi duàn xíng zhī
一清言：“因旧闸行转搬法，省运军劳费，宜断行之。
cōng yì yán cǐ yī láo yǒng yì zhī jì è suǒ lùn fèi guǎng gōng nán
”璁亦言：“此一劳永逸之计，萼所论费广功难。
dì nǎi què è yì
”帝乃却萼议。
míng nián liù yuè zhòng bào hé chéng yīn shū wǔ shì yán dà tōng qiáo zhì tōng zhōu shí bà dì shì gāo sì zhàng liú shā yì yū yí shí jiā jùn zhì
明年六月，仲报河成，因疏五事，言：“大通桥至通州石坝，地势高四丈，流沙易淤，宜时加浚治。
guǎn hé zhǔ shì yi zhuān wěi rèn wú lìng jiān tā wu
管河主事宜专委任，毋令兼他务。
guān lì zhá fū yǐ ba yùn cái jiǎn yi fù jiù é
官吏、闸夫以罢运裁减，宜复旧额。
qìng fēng shàng zhá píng jīn zhōng zhá jīn yǐ bù yòng yi gǎi jiàn tōng zhōu xi shuǐ guān wài
庆丰上闸、平津中闸今已不用，宜改建通州西水关外。
bāo chuán zào fèi jí dì suì xiū niàn jù yi zhuó chǔ
剥船造费及递岁修艌，俱宜酌处。
dì yǐ xiān cháo lǚ kān xíng wèi jí gōng zhòng děng sì yuè yuè gōng chéng zhào yǔ shǎng xī cóng qí suǒ qǐng
”帝以先朝屡勘行未即功，仲等四阅月工成，诏予赏，悉从其所请。
zhòng yòu qǐng liú dū gōng láng zhōng hé dòng zhuān lǐ qí shì wèi jīng jiǔ jì
仲又请留督工郎中何栋专理其事，为经久计。
cóng zhī
从之。
jiǔ nián zhuó dòng yòu tōng zhèng réng guǎn tōng huì hé dào
九年擢栋右通政，仍管通惠河道。
shì shí zhòng chū wèi chù zhōu zhī fǔ jìn suǒ biān tōng huì hé zhì
是时，仲出为处州知府，进所编《通惠河志》。
dì mìng sòng shǐ guǎn cǎi rù huì diǎn qiě bān gōng bù kān xíng
帝命送史馆，采入《会典》，且颁工部刊行。
zì cǐ cáo sōu zhí dá jīng shī qì wū míng mò
自此漕艘直达京师，迄于明末。
rén sī zhòng dé jiàn cí tōng zhōu sì zhī
人思仲德，建祠通州祀之。
jì zhōu hé zhě yùn jì zhōu guān jūn xiǎng dào yě
蓟州河者，运蓟州官军饷道也。
míng chū hǎi yùn xiǎng jì zhōu
明初，海运饷蓟州。
tiān shùn èr nián dà hé wèi bǎi hù mǐn gōng yán nán jīng bìng zhí lì gè wèi suì yòng qí jūn yùn liáng sān wàn dàn zhì jì zhōu děng wèi cāng yuè dà hǎi qī shí yú lǐ fēng tāo xiǎn è
天顺二年，大河卫百户闵恭言：“南京并直隶各卫，岁用旗军运粮三万石至蓟州等卫仓，越大海七十馀里，风涛险恶。
xīn kāi gū hé běi wàng jì zhōu zhèng yǔ shuǐ tào gū hé zhí mào sì shí yú lǐ ér jìng qiě shuǐ shēn qí jiān zǔ gé zhě jǐn sì zhī yī ruò chuān qú yǐ yùn kě wú hǎi huàn
新开沽河，北望蓟州，正与水套、沽河直，袤四十馀里而径，且水深，其间阻隔者仅四之一，若穿渠以运，可无海患。
xià zǒng bīng dū du sòng shèng xún àn yù shǐ li mǐn xíng shì kě fǒu
”下总兵都督宋胜、巡按御史李敏行视可否。
shèng děng yán biàn suì kāi zhí gū hé
胜等言便，遂开直沽河。
kuò wǔ zhàng shēn zhàng wǔ chǐ
阔五丈，深丈五尺。
chéng huà èr nián yī jùn èr shí nián zài jùn bìng jùn yā hóng qiáo hé dào zào fēng rùn xiàn hǎi yùn liáng chǔ cāng
成化二年一浚，二十年再浚，并浚鸦鸿桥河道，造丰润县海运粮储仓。
zhèng dé shí liù nián yùn liáng zhǐ huī wáng zàn yán zhí gū dōng běi xīn hé zhuǎn yùn jì zhōu hé liú qiǎn cháo zhì fāng kě xíng zhōu
正德十六年，运粮指挥王瓒言：“直沽东北新河，转运蓟州，河流浅，潮至方可行舟。
biān guān měi kuì xiǎng yi jùn shǐ shēn guǎng
边关每匮饷，宜浚使深广。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
chū xīn hé sān suì yī jùn
初，新河三岁一浚。
jiā jìng yuán nián yì èr suì yǐ wéi cháng
嘉靖元年易二岁，以为常。
shí qī nián jùn yīn liú zhuāng dà kǒu zhì jiù cāng diàn bǎi shí liù lǐ
十七年浚殷留庄大口至旧仓店百十六里。
fēng rùn huán xiāng hé zhě jùn zì chéng huà jiān yùn sù shí yú wàn dàn yǐ xiǎng jì zhōu dōng lù zhě yě
丰润环香河者，浚自成化间，运粟十馀万石以饷蓟州东路者也。
hòu yīn fèi xiǎng gǎi jì zhōu gěi dà bù biàn
后堙废，饷改蓟州给，大不便。
jiā jìng sì shí wǔ nián cóng yù shǐ bào chéng yīn qǐng fù zhī qiě jiàn sān zhá wū běi jì zhāng guān zhūn yā hóng qiáo yǐ zhū shuǐ
嘉靖四十五年从御史鲍承荫请，复之，且建三闸于北济、张官屯、鸦鸿桥以潴水。
chāng píng hé yùn zhū líng guān jūn xiǎng dào yě
昌平河，运诸陵官军饷道也。
qǐ gǒng huá chéng wài ān jì qiáo dǐ tōng zhōu dù kǒu
起巩华城外安济桥，抵通州渡口。
mào bǎi sì shí wǔ lǐ qí zhōng yū qiǎn sān shí lǐ nán xíng
袤百四十五里，其中淤浅三十里难行。
lóng qìng liù nián dà jùn yùn gěi cháng líng děng bā wèi guān jūn yuè liáng sì wàn dàn suì chéng liú tōng
隆庆六年大浚，运给长陵等八卫官军月粮四万石，遂成流通。
wàn lì yuán nián fù shū gǒng huá chéng wài jiù hé
万历元年复疏巩华城外旧河。
hǎi yùn shǐ wū yuán zhì yuán zhōng
海运，始于元至元中。
bó yán yòng zhū qīng zhāng xuān yùn liáng shū jīng shī jǐn sì wàn yú shí
伯颜用朱清、张瑄运粮输京师，仅四万馀石。
qí hòu rì zēng zhì sān bǎi wàn yú shí
其后日增，至三百万馀石。
chū hǎi dào wàn sān qiān yú lǐ zuì xiǎn è jì ér kāi shēng dào shāo jìng zhí
初，海道万三千馀里，最险恶，既而开生道，稍径直。
hòu yīn míng lüè yòu kāi xīn dào yóu biàn
后殷明略又开新道，尤便。
rán jiē chū dà yáng fēng lì zì zhè xi dǐ jīng bù guò xún rì ér piào shī shén duō
然皆出大洋，风利，自浙西抵京不过旬日，而漂失甚多。
hóng wǔ yuán nián tài zǔ mìng tāng hé zào hǎi zhōu xiǎng běi zhēng shì zú
洪武元年，太祖命汤和造海舟，饷北征士卒。
tiān xià jì dìng mù shuǐ gōng yùn lái zhōu yáng hǎi cāng sù yǐ gěi yǒng píng
天下既定，募水工运莱州洋海仓粟以给永平。
hòu liáo zuǒ jí yǐ běi shù yòng bīng wū shì jìng hǎi hóu wú zhēn yán ān hóu táng shèng zōng háng hǎi hóu zhāng hè zhú lú hóu zhū shòu xiān hòu zhuǎn liáo xiǎng yǐ wéi cháng
后辽左及迤北数用兵，于是靖海侯吴祯、延安侯唐胜宗、航海侯张赫、舳舻侯朱寿先后转辽饷，以为常。
dū jiāng zhè biān hǎi wèi jūn dà zhōu bǎi yú sōu yùn liáng shù shí wàn
督江、浙边海卫军大舟百馀艘，运粮数十万。
cì jiàng xiào yǐ xià qǐ bó hú jiāo sū mù qián chāo yǒu chà mín fū zé fù qí jiā yī nián nì sǐ zhě hòu xù
赐将校以下绮帛、胡椒、苏木、钱钞有差，民夫则复其家一年，溺死者厚恤。
sān shí nián yǐ liáo dōng jūn xiǎng yíng xiàn dì lìng liáo jūn tún zhǒng qí de ér ba hǎi yùn
三十年，以辽东军饷赢羡，第令辽军屯种其地，而罢海运。
yǒng lè yuán nián píng jiāng bó chén xuān dū hǎi yùn liáng sì shí jiǔ wàn yú shí xiǎng běi jīng liáo dōng
永乐元年，平江伯陈瑄督海运粮四十九万馀石，饷北京、辽东。
èr nián yǐ hǎi yùn dàn dǐ zhí gū bié yòng xiǎo chuán zhuǎn yùn zhì jīng mìng wū tiān jīn zhì lù dùn qiān sì bǎi suǒ yǐ guǎng chǔ xù
二年，以海运但抵直沽，别用小船转运至京，命于天津置露囤千四百所，以广储蓄。
sì nián dìng hǎi lù jiān yùn
四年定海陆兼运。
xuān měi suì yùn liáng bǎi wàn jiàn bǎi wàn cāng wū zhí gū yǐn r wān chéng
瑄每岁运粮百万，建百万仓于直沽尹儿湾城。
tiān jīn wèi jí bīng wàn rén shù shǒu
天津卫籍兵万人戍守。
zhì shì mìng jiāng nán liáng yī yóu hǎi yùn yī yóu huái huáng lù yùn fù wèi hé rù tōng zhōu yǐ wéi cháng
至是，命江南粮一由海运，一由淮、黄，陆运赴卫河，入通州，以为常。
chén xuān shàng yán jiā dìng bīn hǎi dāng jiāng liú zhī chōng dì píng yǎn wú tài shān gāo yǔ
陈瑄上言：“嘉定濒海，当江流之冲，地平衍，无大山高屿。
hǎi zhōu tíng bó huò zhí fēng tāo chù jiān jiāo qiǎn zhé bài
海舟停泊，或值风涛，触坚胶浅辄败。
yi wū qīng pǔ zhù tǔ wéi shān lì hòu biǎo zhì shǐ zhōu rén zhī suǒ bì ér hǎi xiǎn bù wéi huàn
宜于青浦筑土为山，立堠表识，使舟人知所避，而海险不为患。
zhào cóng zhī
”诏从之。
shí nián jiǔ yuè gōng chéng
十年九月，工成。
fāng bǎi zhàng gāo sān shí yú zhàng
方百丈，高三十馀丈。
cì míng bǎo shān
赐名宝山。
yù zhì bēi wén jì zhī
御制碑文纪之。
shí sān nián wǔ yuè fù ba hǎi yùn wéi cún zhē yáng yī zǒng yùn liáo jì liáng
十三年五月复罢海运，惟存遮洋一总，运辽、蓟粮。
zhèng tǒng shí sān nián jiǎn dēng zhōu wèi hǎi chuán bǎi sōu wèi shí bā sōu yǐ wǔ sōu yùn qīng lái dēng bù huā chāo dìng shí èr wàn yú jīn suì shǎng liáo jūn
正统十三年减登州卫海船百艘为十八艘，以五艘运青、莱、登布花钞锭十二万馀斤，岁赏辽军。
chéng huà èr shí sān nián shì láng qiū jùn jìn dà xué yǎn yì bǔ qǐng xún hǎi yùn gù dào yǔ hé cáo bìng xíng dà lüè yán hǎi zhōu yī zài qiān dàn kě dāng hé zhōu sān yòng zú dà jiǎn
成化二十三年，侍郎丘浚进大学衍义补，请寻海运故道与河漕并行，大略言：“海舟一载千石，可当河舟三，用卒大减。
hé cáo shì lù yùn fèi shěng shén sān hǎi yùn shì lù shěng shén qī suī yǒu piào ruò huàn rán shěng qiān zú zhī láo bó qiǎn zhī fèi āi cì zhī shǒu lì hài yì xiāng dāng
河漕视陆运费省什三，海运视陆省什七，虽有漂溺患，然省牵卒之劳、驳浅之费、挨次之守，利害亦相当。
yi fǎng sù zhī hǎi dào zhě jiǎng qiú kān shì
宜访素知海道者，讲求勘视。
qí shuō wèi xíng
”其说未行。
hóng zhì wǔ nián hé jué jīn lóng kǒu yǒu qǐng fù hǎi yùn zhě cháo yì fú shì
弘治五年，河决金龙口，有请复海运者，朝议弗是。
jiā jìng èr nián zhē yáng zǒng piào liáng èr wàn dàn nì sǐ guān jūn wǔ shí yú rén
嘉靖二年，遮洋总漂粮二万石，溺死官军五十馀人。
wǔ nián tíng dēng zhōu zào chuán
五年停登州造船。
èr shí nián zǒng hé wáng yǐ qí yǐ hé dào gěng sè yán hǎi yùn suī nán xíng rán zhōng jiān píng dù zhōu dōng nán yǒu nán běi xīn hé yī dào yuán shí jiàn zhá zhí dá ān dōng nán běi xī yóu nèi yáng ér xíng lù jié wú xiǎn suǒ dāng jiǎng qiú
二十年，总河王以旗以河道梗涩，言：“海运虽难行，然中间平度州东南有南北新河一道，元时建闸直达安东，南北悉由内洋而行，路捷无险，所当讲求。
dì yǐ hǎi dào yū yuǎn què qí yì
”帝以海道迂远，却其议。
sān shí bā nián liáo dōng xún fǔ hóu rǔ liàng yán tiān jīn rù liáo zhī lù zì hǎi kǒu zhì yòu zhūn hé tōng bǎo bù jí èr bǎi lǐ qí zhōng cáo pō diàn yuè yí sāng jiāng nǚ fén táo huā dǎo jiē kě wān bó
三十八年，辽东巡抚侯汝谅言：“天津入辽之路，自海口至右屯河通堡不及二百里，其中曹泊店、月坨桑、姜女坟、桃花岛皆可湾泊。
bù fù xíng zhī
”部覆行之。
sì shí wǔ nián shùn tiān xún fǔ gěng suí cháo kān hǎi dào zì yǒng píng xi xià hǎi bǎi sì shí wǔ lǐ zhì jì gè zhuāng yòu sì bǎi èr shí liù lǐ zhì tiān jīn jiē bàng àn xíng zhōu
四十五年，顺天巡抚耿随朝勘海道，自永平西下海，百四十五里至纪各庄，又四百二十六里至天津，皆傍岸行舟。
qí jiān kāi yáng bǎi èr shí lǐ yǒu jiàn hé liáng hé xiǎo gū dà gū hé kě bì fēng
其间开洋百二十里，有建河、粮河、小沽、大沽河可避风。
chū yǔn qí yì xún yǐ yù shǐ liú xuān shū jū ér ba
初允其议，寻以御史刘翾疏沮而罢。
shì nián cóng jǐ shì zhōng hú yīng jiā yán gé zhē yáng zǒng
是年，从给事中胡应嘉言，革遮洋总。
lóng qìng wǔ nián xú pī hé yū cóng jǐ shì zhōng sòng liáng zuǒ yán fù shè zhē yáng zǒng cún hǎi yùn yí yì
隆庆五年，徐、邳河淤，从给事中宋良佐言，复设遮洋总，存海运遗意。
shān dōng xún fǔ liáng mèng lóng jí lùn hǎi yùn zhī lì yán hǎi dào nán zì huái ān zhì jiāo zhōu běi zì tiān jīn zhì hǎi cāng dǎo rén shāng gǔ suǒ chū rù
山东巡抚梁梦龙极论海运之利，言：“海道南自淮安至胶州，北自天津至海仓，岛人商贾所出入。
chén qiǎn zú zì huái jiāo gè yùn mǐ mài zhì tiān jīn wú bù lì zhě
臣遣卒自淮、胶各运米麦至天津，无不利者。
huái ān zhì tiān jīn sān qiān sān bǎi lǐ fēng biàn liǎng xún kě dá
淮安至天津三千三百里，风便，两旬可达。
zhōu yóu jìn yáng dǎo yǔ lián luò suī fēng kě yī shì yīn míng lüè gù dào shén ān biàn
舟由近洋，岛屿联络，虽风可依，视殷明略故道甚安便。
wǔ yuè qián fēng shùn ér róu cǐ shí chū hǎi kě bǎo wú yú
五月之前，风顺而又湿和，此时出海可以保证无忧虑。
mìng liàng bō jìn dì cáo liáng shí èr wàn dàn bǐ mèng lóng xíng zhī
”命量拨近地漕粮十二万石，俾梦龙行之。
liù nián wáng zōng mù dū cáo qǐng xíng hǎi yùn
六年，王宗沐督漕，请行海运。
zhào lìng yùn shí èr wàn dàn zì huái rù hǎi
诏令运十二万石自淮入海。
qí dào yóu yún tī guān dōng běi lì yīng yóu shān ān dōng wèi shí jiù suǒ xià hé suǒ qí táng dǎo líng shān wèi gǔ zhèn jiāo zhōu áo shān wèi dà sōng wèi xíng cūn zhài jiē hǎi miàn
其道，由云梯关东北历鹰游山、安东卫、石臼所、夏河所、齐堂岛、灵山卫、古镇、胶州、鳌山卫、大嵩卫、行村寨，皆海面。
zì hǎi yáng suǒ lì zhú dǎo níng jīn suǒ jìng hǎi wèi dōng běi zhuǎn chéng shān wèi liú gōng dǎo wēi hǎi wèi xī lì níng hǎi wèi jiē hǎi miàn
自海洋所历竹岛、宁津所、靖海卫，东北转成山卫、刘公岛、威海卫，西历宁海卫，皆海面。
zì fú shān zhī fú dǎo zhì dēng zhōu chéng běi xīn hǎi kǒu shā mén děng dǎo xī lì sāng dǎo shān mǔ qǐ dǎo zì shān mǔ qǐ xī lì sān shān dǎo fú róng dǎo lái zhōu dà yáng hǎi cāng kǒu
自福山之罘岛至登州城北新海口沙门等岛，西历桑岛、〈山母〉屺岛，自〈山母〉屺西历三山岛、芙蓉岛、莱州大洋、海仓口；
zì hǎi cāng xī lì huái hé hǎi kǒu yú r pù xī běi lì hóu zhèn diàn táng tóu sāi
自海仓西历淮河海口、鱼儿铺，西北历侯镇店、唐头塞；
zì hóu zhèn xī běi dà qīng hé xiǎo qīng hé hǎi kǒu qǐ gōu hé rù zhí gū dǐ tiān jīn wèi
自侯镇西北大清河、小清河海口，乞沟河入直沽，抵天津卫。
fán sān qiān sān bǎi jiǔ shí lǐ
凡三千三百九十里。
wàn lì yuán nián jí mò fú shān dǎo huài liáng yùn qī sōu piào mǐ shù qiān dàn ruò jūn dīng shí wǔ rén
万历元年，即墨福山岛坏粮运七艘，漂米数千石，溺军丁十五人。
jǐ shì yù shǐ jiāo zhāng lùn qí shī ba bù fù xíng
给事、御史交章论其失，罢不复行。
èr shí wǔ nián wō kòu zuò zì dēng zhōu yùn liáng gěi cháo xiǎn jūn
二十五年，倭寇作，自登州运粮给朝鲜军。
shān dōng fù shǐ wū rén lián fù yán xiǎng liáo mò rú hǎi yùn hǎi yùn mò rú dēng lái
山东副使于仁廉复言：“饷辽莫如海运，海运莫如登、莱。
gài dēng lái dù jīn zhōu liù qī bǎi lǐ zhì lǚ shùn kǒu jǐn wǔ bǎi yú lǐ shùn fēng yáng fān yī èr rì kě zhì
盖登、莱度金州六七百里，至旅顺口仅五百馀里，顺风扬帆一二日可至。
yòu yǒu shā mén tuó jī huáng chéng děng dǎo jū qí zhōng tiān shè shuǐ dì zhǐ sù bì fēng
又有沙门、鼍矶、皇城等岛居其中，天设水递，止宿避风。
wéi huáng chéng zhì lǚ shùn èr bǎi lǐ chà yuǎn dé biàn fēng bù bàn rì kě dù yě
惟皇城至旅顺二百里差远，得便风不半日可度也。
ruò tiān jīn zhì liáo zé dà yáng wú pō
若天津至辽，则大洋无泊；
huái ān zhì jiāo zhōu suī jǐn sān bǎi lǐ ér yóu jiāo zhì dēng qiān lǐ ér yáo jiāo ài nán xíng
淮安至胶州，虽仅三百里，而由胶至登千里而遥，礁碍难行。
wéi dēng lái jì liáo shì biàn ér shì yì
惟登、莱济辽，势便而事易。
shí pō yǐ qí yì wéi rán ér wèi xíng yě
”时颇以其议为然，而未行也。
sì shí liù nián shān dōng xún fǔ li cháng gēng zòu xíng hǎi yùn tè shè hù bù shì láng yī rén dū zhī shì jù cháng gēng chuán
四十六年，山东巡抚李长庚奏行海运，特设户部侍郎一人督之，事具《长庚传》。
chóng zhēn shí èr nián chóng míng rén chén tíng yáng wèi nèi gé zhōng shū fù chén hǎi yùn zhī biàn qiě ji hǎi yùn shū wǔ juǎn jìn chéng
崇祯十二年，崇明人沈廷扬为内阁中书，复陈海运之便，且辑《海运书》五卷进呈。
mìng zào hǎi zhōu shì zhī
命造海舟试之。
tíng yáng chéng èr zhōu zài mǐ shù bǎi shí shí sān nián liù yuè shuò yóu huái ān chū hǎi wàng rì dǐ tiān jīn
廷扬乘二舟，载米数百石，十三年六月朔，由淮安出海，望日抵天津。
shǒu fēng zhě wǔ rì xíng jǐn yī xún
守风者五日，行仅一旬。
dì dà xǐ jiā tíng yáng hù bù láng zhōng mìng wǎng dēng zhōu yǔ xún fǔ xú rén lóng jì dù
帝大喜，加廷扬户部郎中，命往登州与巡抚徐人龙计度。
shān dōng fù zǒng bīng huáng yīn ēn yì shàng hǎi yùn jiǔ yì dì jí lìng dū hǎi yùn
山东副总兵黄荫恩亦上海运九议，帝即令督海运。
xiān shì níng yuǎn jūn xiǎng lǜ yòng tiān jīn chuán fù dēng zhōu hou dōng nán fēng zhuǎn sù zhì tiān jīn yòu hou xī nán fēng zhuǎn zhì níng yuǎn
先是，宁远军饷率用天津船赴登州，候东南风转粟至天津，又候西南风转至宁远。
tíng yáng zì dēng zhōu zhí shū níng yuǎn shěng fèi duō
廷扬自登州直输宁远，省费多。
xún mìng fù huái ān jīng lǐ hǎi yùn wèi dū cáo shì láng zhū dà diǎn suǒ jū nǎi mìng yì zhù dēng zhōu lǐng níng yuǎn xiǎng wu
寻命赴淮安经理海运，为督漕侍郎朱大典所沮，乃命易驻登州，领宁远饷务。
shí liù nián jiā guāng lù shǎo qīng
十六年加光禄少卿。
fú wáng shí mìng tíng yáng yǐ hǎi zhōu fáng jiāng xún mìng jiān lǐ liáng wu
福王时，命廷扬以海舟防江，寻命兼理粮务。
nán dōu jì shī tíng yáng qí qū táng lǔ èr wáng jiān yǐ sǐ
南都既失，廷扬崎岖唐、鲁二王间以死。
dāng jiā jìng zhōng tíng chén fēn fēn yì fù hǎi yùn cáo yùn zǒng bīng guān wàn biǎo yán zài xī hǎi yùn suì ruò bù zhǐ shí wàn
当嘉靖中，廷臣纷纷议复海运，漕运总兵官万表言：“在昔海运，岁溺不止十万。
zài mǐ zhī zhōu jià chuán zhī zú tǒng zú zhī guān jiē suǒ bù miǎn
载米之舟，驾船之卒，统卒之官，皆所不免。
jīn rén cè hǎi yùn zhé zhǔ qiū jùn zhī lùn fēi dá wū shì zhě yě
今人策海运辄主丘浚之论，非达于事者也。