yú yóu mù sān shí nián lái tiān xià suǒ wèi dào zhě shǔ zhōng qián zhōng yǔ diān nán ěr
余游幕三十年来，天下所未到者，蜀中、黔中与滇南耳。
xī hu lún tí zhēng zhú chǔ chù suí rén shān shuǐ yí qíng yún yān guò yǎn bù dào lǐng lüè qí dà gài bù néng tàn pì xún yōu yě
惜乎轮蹄征逐，处处随人，山水怡情，云烟过眼，不道领略其大概，不能探僻寻幽也。
yú fán shì xǐ dú chū jǐ jiàn bù xiè suí rén shì fēi jí lùn shī pǐn huà mò bù cún rén zhēn wǒ qì rén qì wǒ qǔ zhī yì gù míng shèng suǒ zài guì hu xīn dé yǒu míng shèng ér bù jué qí jiā zhě yǒu fēi míng shèng miàn zì yǐ wéi miào zhě liáo yǐ píng shēng lì lì zhě jì zhī
余凡事喜独出己见，不屑随人是非，即论诗品画，莫不存人珍我弃、人弃我取之意，故名胜所在，贵乎心得，有名胜而不觉其佳者，有非名胜面自以为妙者，聊以平生历历者记之。
yú nián shí wǔ shí wú fù jia fu gōng guǎn yú shān yīn zhào míng fǔ mù zhōng
余年十五时，吾父稼夫公馆于山阴赵明府幕中。
yǒu zhào shěng zhāi xiān shēng míng chuán zhě kàng zhī sù rú yě zhào míng fǔ yán jiào qí zi wú fù mìng yú yì bài tóu mén xià
有赵省斋先生名传者，杭之宿儒也，赵明府延教其子，吾父命余亦拜投门下。
xiá rì chū yóu de zhì hǒu shān lí chéng yuē shí yú lǐ
暇日出游，得至吼山，离城约十余里。
bù tōng lù lù
不通陆路。
jìn shān jiàn yī shí dòng shàng yǒu piàn shí héng liè yù duò jí cóng qí xià dàng zhōu rù
近山见一石洞，上有片石横裂欲堕，即从其下荡舟入。
huò rán kōng qí zhōng sì miàn jiē qiào bì sú míng zhī yuē shuǐ yuán
豁然空其中，四面皆峭壁，俗名之曰“水园”。
lín liú jiàn shí gé wǔ chuán duì miàn shí bì yǒu guān yú yuè sān zì shuǐ shēn bù cè xiāng chuán yǒu jù lín qián fú yú tóu ěr shì zhī jǐn jiàn bù yíng chǐ zhě chū ér shà shí yān
临流建石阁五椽，对面石壁有“观鱼跃”三字，水深不测，相传有巨鳞潜伏，余投饵试之，仅见不盈尺者出而唼食焉。
gé hòu yǒu dào tōng hàn yuán quán shí luàn chù yǒu héng kuò rú zhǎng zhě yǒu zhù shí píng qí dǐng ér shàng jiā dà shí zhě záo hén yóu zài yī wú kě qǔ
阁后有道通旱园，拳石乱矗，有横阔如掌者，有柱石平其顶而上加大石者，凿痕犹在，一无可取。
yóu lǎn jì bì yàn yú shuǐ gé mìng cóng zhě fàng bào zhú hōng rán yī xiǎng wàn shān qí yīng rú wén pī lì shēng
游览既毕，宴于水阁，命从者放爆竹，轰然一响，万山齐应，如闻霹雳生。
cǐ yòu shí kuài yóu zhī shǐ
此幼时快游之始。
xī hu lán tíng yǔ líng wèi néng yí dào zhì jīn yǐ wéi hàn
惜乎兰亭、禹陵未能一到，至今以为憾。
zhì shān yīn zhī míng nián xiān shēng yǐ qīn lǎo bù yuǎn yóu shè zhàng yú jiā yú suì cóng zhì kàng xī hú zhī shèng yīn de chàng yóu
至山阴之明年，先生以亲老不远游，设帐于家，余遂从至杭，西湖之胜因得畅游。
jié gòu zhī miào yǔ yǐ lóng jǐng wèi zuì xiǎo yǒu tiān yuán cì zhī
结构之妙，予以龙井为最，小有天园次之。
shí qǔ tiān zhú zhī fēi lái fēng chéng huáng shān zhī ruì shí gǔ dòng
石取天竺之飞来峰，城隍山之瑞石古洞。
shuǐ qǔ yù quán yǐ shuǐ qīng duō yú yǒu huó pō qù yě
水取玉泉，以水清多鱼，有活泼趣也。
dà yuē zhì bù kān zhě gé lǐng zhī mǎ nǎo sì
大约至不堪者，葛岭之玛瑙寺。
qí yú hú xīn tíng liù yī quán zhū jǐng gè yǒu miào chù bù néng jǐn shù rán jiē bù tuō zhī fěn qì fǎn bù rú xiǎo jìng shì zhī yōu pì yā jìn tiān rán
其余湖心亭，六一泉诸景，各有妙处，不能尽述，然皆不脱脂粉气，反不如小静室之幽僻，雅近天然。
sū xiǎo mù zài xī líng qiáo cè
苏小墓在西泠桥侧。
tǔ rén zhǐ shì chū jǐn bàn qiū huáng tǔ ér yǐ qián lóng gēng zǐ shèng jià nán xún céng yī xún jí jiǎ chén chūn fù jǔ nán xún shèng diǎn zé sū xiǎo mù yǐ shí zhù qí fén zuò bā jiǎo xíng shàng lì yī bēi dà shū yuē qián táng sū xiǎo xiǎo zhī mù
土人指示，初仅半丘黄土而已，乾隆庚子圣驾南巡，曾一询及，甲辰春复举南巡盛典，则苏小墓已石筑其坟，作八角形，上立一碑，大书曰：“钱塘苏小小之墓”。
cóng cǐ diào gǔ sāo rén bù xū pái huái tàn fǎng yǐ
从此吊古骚人不须徘徊探访矣。
yú sī gǔ lái liè pò zhōng hún yīn mò bù chuán zhě gù bù kě shèng shǔ jí chuán ér bù jiǔ zhě yì bù wéi shǎo xiǎo xiǎo yī míng jì ěr zì nán qí zhì jīn
余思古来烈魄忠魂堙没不传者，固不可胜数，即传而不久者亦不为少，小小一名妓耳，自南齐至今。
jìn rén ér zhī zhī cǐ dài líng qì suǒ zhōng wèi hú shān diǎn zhuì yé
尽人而知之，此殆灵气所钟，为湖山点缀耶？
qiáo běi shù wǔ yǒu suì wén shū yuàn yú céng yǔ tóng xué zhào jī zhī tóu kǎo qí zhōng
桥北数武有祟文书院，余曾与同学赵缉之投考其中。
shí zhí cháng xià qǐ jí zǎo chū qián táng mén guò zhāo qìng sì shàng duàn qiáo zuò shí lán shàng
时值长夏，起极早，出钱塘门，过昭庆寺，上断桥，坐石阑上。
xù rì jiāng shēng zhāo xiá yìng yú liǔ wài jìn tài jí yán
旭日将升，朝霞映于柳外，尽态极妍；
bái lián xiāng lǐ qīng fēng xú lái lìng rén xīn gǔ jiē qīng
白莲香里，清风徐来，令人心骨皆清。
bù zhì shū yuàn tí yóu wèi chū yě
步至书院，题犹未出也。
wǔ hòu jiāo juàn
午后交卷。
xié jī zhī nà liáng yú zǐ yún dòng dà kě róng shù shí rén shí qiào shàng tòu rì guāng
偕缉之纳凉于紫云洞，大可容数十人，石窍上透日光。
yǒu rù shè duǎn jǐ ǎi dèng mài jiǔ yú cǐ
有入设短几矮凳，卖酒于此。
jiě yī xiǎo zhuó cháng lù fǔ shén miào zuǒ yǐ xiān líng xuě ǒu wēi hān chū dòng
解衣小酌，尝鹿脯甚妙，佐以鲜菱雪藕，微酣出洞。
jī zhī yuē shàng yǒu cháo yáng tái pō gāo kuàng hé wǎng yī yóu
缉之曰：“上有朝阳台，颇高旷，盍往一游？
yú yì xīng fā fèn yǒng dēng qí diān jué xī hú rú jìng kàng chéng rú wán qián táng jiāng rú dài jí mù kě shǔ bǎi lǐ
”余亦兴发，奋勇登其巅，觉西湖如镜，杭城如丸，钱塘江如带，极目可数百里。
cǐ shēng píng dì yī dà guān yě
此生平第一大观也。
zuò liáng jiǔ yáng wū jiāng luò xiāng xié xià shān nán píng wǎn zhōng dòng yǐ
坐良久，阳乌将落，相携下山，南屏晚钟动矣。
tāo guāng yún qī lù yuǎn wèi dào qí hóng mén jú zhī méi huā gū gū miào zhī tiě shù bù guò ěr ěr
韬光、云栖路远未到，其红门局之梅花，姑姑庙之铁树，不过尔尔。
zǐ yáng dòng yǔ yǐ wèi bì kě guān ér fǎng xún de zhī dòng kǒu jǐn róng zhǐ juān juān liú shuǐ ér yǐ xiāng chuán zhōng yǒu dòng tiān hèn bù néng jué mén ér rù
紫阳洞予以为必可观，而访寻得之，洞口仅容—指，涓涓流水而已，相传中有洞天，恨不能抉门而入。
qīng míng rì xiān shēng chūn jì sǎo mù qiè yú tóng yóu
清明日，先生春祭扫墓，挈余同游。
mù zài dōng yuè shì xiāng duō zhú fén dīng jué wèi chū tǔ zhī máo sǔn xíng rú lí ér jiān zuò gēng gōng kè
墓在东岳，是乡多竹，坟丁掘未出土之毛笋，形如梨而尖，作羹供客。
yú gān zhī jǐn qí liǎng wǎn
余甘之，尽其两碗。
xiān shēng yuē ǎi
先生曰：“噫！
shì suī wèi měi ér kè xīn xuè yi duō shí ròu yǐ jiě zhī
是虽味美而克心血，宜多食肉以解之。
yú sù bù tān tú mén zhī jué zhì shì fàn liàng qiě yīn sǔn ér jiǎn guī tú jué fán zào chún shé jǐ liè
”余素不贪屠门之嚼，至是饭量且因笋而减，归途觉烦躁，唇舌几裂。
guò shí wū dòng bù shèn kě guān
过石屋洞，不甚可观。
shuǐ lè dòng qiào bì duō téng luó rù dòng rú dǒu shì yǒu quán liú shén jí qí shēng láng láng
水乐洞峭壁多藤萝，入洞如斗室，有泉流甚急，其声琅琅。
chí guǎng jǐn sān chǐ shēn wǔ cùn xǔ bù yì yì bù jié
池广仅三尺，深五寸许，不溢亦不竭。
yú fǔ liú jiù yǐn fán zào dùn jiě
余俯流就饮，烦躁顿解。
dòng wài èr xiǎo tíng zuò qí zhōng kě tīng quán shēng
洞外二小亭，坐其中可听泉声。
nà zi qǐng guān wàn nián gāng
衲子请观万年缸。
gāng zài xiāng jī chú xíng shèn jù yǐ zhú yǐn quán guàn qí nèi tīng qí mǎn yì nián jiǔ jié tái hòu chǐ xǔ dōng rì bù bīng gù bù sǔn yě
缸在香积厨，形甚巨，以竹引泉灌其内，听其满溢，年久结苔厚尺许，冬日不冰，故不损也。
xīn chǒu qiū bā yuè wú fù bìng nüè fǎn lǐ hán suǒ huǒ rè suǒ bīng yú jiàn bù tīng jìng zhuǎn shāng hán bìng shì rì zhòng
辛丑秋八月吾父病疟返里，寒索火，热索冰，余谏不听，竟转伤寒，病势日重。
yú shì fèng tāng yào zhòu yè bù jiāo jié zhě jǐ yī yuè
余侍奉汤药，昼夜不交睫者几一月。
wú fù yún niang yì dà bìng yān yān zài chuáng
吾妇芸娘亦大病，恹恹在床。
xīn jìng è liè mò kě míng zhuàng
心境恶劣，莫可名状。
wú fù hū yú zhǔ zhī yuē wǒ bìng kǒng bù qǐ rǔ shǒu shù běn shū zhōng fēi hú kǒu jì wǒ tuō rǔ yú méng dì jiǎng sī zhāi réng jì wú yè kě ěr
吾父呼余嘱之曰：“我病恐不起，汝守数本书，终非糊口计，我托汝于盟弟蒋思斋，仍继吾业可耳。
yuè rì sī zhāi lái jí yú tà qián mìng bài wèi shī
”越日思斋来，即于榻前命拜为师。
wèi jǐ dé míng yī xú guān lián xiān shēng zhěn zhì fù bìng jiàn quán
未几，得名医徐观莲先生诊治，父病渐痊。
yún yì de xú lì qǐ chuáng
芸亦得徐力起床。
ér yú zé cóng cǐ xí mù yǐ
而余则从此习幕矣。
cǐ fēi kuài shì hé jì yú cǐ
此非快事，何记于此？
yuē cǐ pāo shū làng yóu zhī shǐ gù jì zhī
曰：此抛书浪游之始，故记之。
sī zhāi xiān shēng míng xiāng shì nián dōng jí xiāng suí xí mù yú fèng xián gōng shè
思斋先生名襄，是年冬，即相随习幕于奉贤宫舍。
yǒu tóng xí mù zhě gù xìng míng jīn jiàn yǔ hóng gàn hào zǐ xiá yì sū zhōu rén yě
有同习幕者，顾姓名金鉴，宇鸿干，号紫霞，亦苏州人也。
wéi rén kāng kǎi gāng yì zhí liàng bù ē cháng yú yī suì hū zhī wèi xiōng
为人慷慨刚毅，直谅不阿，长余一岁，呼之为兄。
hóng gàn jí yì rán hū yú wèi dì qīng xīn xiāng jiāo
鸿干即毅然呼余为弟，倾心相交。
cǐ yú dì yī zhī jǐ jiāo yě xī yǐ èr shí èr suì zú yú jí luò luò guǎ jiāo jīn nián qiě sì shí yǒu liù yǐ máng máng cāng hǎi bù zhī cǐ shēng zài yù zhī jǐ rú hóng gàn zhě fǒu
此余第一知己交也，惜以二十二岁卒，余即落落寡交，今年且四十有六矣，茫茫沧海，不知此生再遇知己如鸿干者否？
yì yǔ hóng gàn dìng jiāo jīn huái gāo kuàng shí xīng shān jū zhī xiǎng
忆与鸿干订交，襟怀高旷，时兴山居之想。
chóng jiǔ rì yú yǔ hóng gàn jù zài sū yǒu qián bèi wáng xiǎo xiá yǔ wú fù jia fu gōng huàn nǚ líng yǎn jù yàn kè wú jiā yú huàn qí rǎo xiān yī rì yuē hóng gàn fù hán shān dēng gāo jiè fǎng tā rì jié lú zhī de
重九日，余与鸿干俱在苏，有前辈王小侠与吾父稼夫公唤女伶演剧，宴客吾家，余患其扰，先一日约鸿干赴寒山登高，借访他日结庐之地。
yún wèi zhěng lǐ xiǎo jiǔ mù hé
芸为整理小酒（木盍）。
yuè rì tiān jiāng xiǎo hóng gàn yǐ dēng mén xiāng yāo
越日天将晓，鸿干已登门相邀。
suì xié mù hé chū xū mén rù miàn sì gè bǎo shí
遂携（木盍）出胥门，入面肆，各饱食。
dù xū jiāng bù zhì héng táng zǎo shì qiáo gù yí yè piān zhōu dào shān rì yóu wèi wǔ
渡胥江，步至横塘枣市桥，雇一叶扁舟，到山日犹未午。
zhōu zǐ pō xún liáng lìng qí dí mǐ zhǔ fàn
舟子颇循良，令其籴米煮饭。
yú liǎng rén shàng àn xiān zhì zhōng fēng sì
余两人上岸，先至中峰寺。
sì zài zhī xíng gǔ chà zhī nán xún dào ér shàng sì cáng shēn shù shān mén jì jìng de pì sēng xián jiàn yú liǎng rén bù shān bù lǚ bù shèn jiē dài yú děng zhì bù zài cǐ wèi shēn rù
寺在支硎古刹之南，循道而上，寺藏深树，山门寂静，地僻僧闲，见余两人不衫不履，不甚接待，余等志不在此，未深入。
guī zhōu fàn yǐ shú
归舟，饭已熟。
fàn bì zhōu zǐ xié mù hé xiāng suí zhǔ qí zi shǒu chuán yóu hán shān zhì gāo yì yuán zhī zì yún jīng shě
饭毕，舟子携（木盍）相随，瞩其子守船，由寒山至高义园之自云精舍。
xuān lín qiào bì fēi záo xiǎo chí wéi yǐ shí lán yī hóng qiū shuǐ yá xuán bì lì qiáng jī méi tái
轩临峭壁，飞凿小池，围以石栏，一泓秋水，崖悬薜荔，墙积莓苔。
zuò xuān xià wéi wén luò yè xiāo xiāo qiāo wú rén jī
坐轩下，惟闻落叶萧萧，悄无人迹。
chū mén yǒu yī tíng zhǔ zhōu zǐ zuò cǐ xiāng hòu
出门有一亭，嘱舟子坐此相候。
yú liǎng rén cóng shí xià zhōng rù míng yī xiàn tiān xún jí pán xuán zhí zào qí diān yuē shàng bái yún yǒu ān yǐ tān tuí cún yī wēi zhàn jǐn kě yuǎn tiào
余两人从石罅中入，名“一线天”，循级盘旋，直造其巅，曰“上白云”，有庵已坍颓，存一危栈，仅可远眺。
xiǎo qì piàn kè jí xiāng fú ér xià zhōu zǐ yuē dēng gāo wàng xié jiǔ mù hé yǐ
小憩片刻，即相扶而下，舟子曰：“登高忘携酒（木盍）矣。
hóng gàn yuē wǒ děng zhī yóu yù mì xié yǐn dì ěr fēi zhuān wèi dēng gāo yě
”鸿干曰：“我等之游，欲觅偕隐地耳，非专为登高也。
zhōu zǐ yuē lí cǐ nán xíng èr sān lǐ yǒu shàng shā cūn duō rén jiā yǒu xì de wǒ yǒu biǎo qi fàn xìng jū shì cūn hé wǎng yī yóu
”舟子曰：“离此南行二三里，有上沙村，多人家，有隙地，我有表戚范姓居是村，盍往一游？
yú xǐ yuē cǐ míng mò xú sì zhāi xiān shēng yǐn jū chù yě yǒu yuán wén jí yōu yā cóng wèi yī yóu
”余喜曰：“此明末徐俟斋先生隐居处也，有园闻极幽雅，从未一游。
yú shì zhōu zǐ dǎo wǎng
”于是舟子导往。
cūn zài liǎng shān jiā dào zhōng
村在两山夹道中。
yuán yī shān ér wú shí lǎo shù duō jí yū huí pán yù zhī shì tíng xiè chuāng lán jǐn cóng pǔ sù zhú lí mǎo shě bù kuì yǐn zhě zhī jū
园依山而无石，老树多极纡回盘郁之势，亭榭窗栏尽从朴素，竹篱茆舍，不愧隐者之居。
zhōng yǒu zào jiá tíng shù dà kě liǎng bào
中有皂荚亭，树大可两抱。
yú suǒ lì yuán tíng cǐ wèi dì yī
余所历园亭，此为第一。
yuán zuǒ yǒu shān sú hū jī lóng shān shān fēng zhí shù shàng jiā dà shí rú kàng chéng zhī ruì shí gǔ dòng ér bù jí qí líng lóng
园左有山，俗呼鸡笼山，山峰直竖，上加大石，如杭城之瑞石古洞，而不及其玲珑。
páng yī qīng shí jiā tà hóng gàn wò qí shàng yuē cǐ chù yǎng guān fēng lǐng fǔ shì yuán tíng jì kuàng qiě yōu kě yǐ kāi zūn yǐ
旁一青石加榻，鸿干卧其上曰：“此处仰观峰岭，俯视园亭，既旷且幽，可以开樽矣。
yīn lā zhōu zǐ tóng yǐn huò gē huò xiào dà chàng xiōng huái
”因拉舟子同饮，或歌或啸，大畅胸怀。
tǔ rén zhī yú děng mì de ér lái wù yǐ wéi kān yú yǐ mǒu chù yǒu hǎo fēng shuǐ xiāng gào
土人知余等觅地而来，误以为堪舆，以某处有好风水相告。
hóng gàn yuē dàn qī hé yì bù lùn fēng shuǐ
鸿干曰：“但期合意，不论风水。
qǐ yì jìng chéng chèn yǔ
”（岂意竟成谶语！
jiǔ píng jì qìng gè cǎi yě jú chā mǎn liǎng bìn
）酒瓶既罄，各采野菊插满两鬓。
guī zhōu rì yǐ jiāng méi
归舟，日已将没。
gèng xǔ dǐ jiā kè yóu wèi sàn
更许抵家，客犹未散。
yún sī gào yú yuē nǚ líng zhōng yǒu lán guān zhě duān zhuāng kě qǔ
芸私告余曰：“女伶中有兰官者，端庄可取。
yú jiǎ chuán mǔ mìng hū zhī rù nèi wò qí wàn ér nì zhī guǒ fēng yí bái nì
”余假传母命呼之入内，握其腕而睨之，果丰颐白腻。
yú gù yún yuē měi zé měi yǐ zhōng xián míng bù chēng shí
余顾芸曰：“美则美矣，终嫌名不称实。
yún yuē féi zhě yǒu fú xiāng
”芸曰：“肥者有福相。
yú yuē mǎ kuī wéi zhī huò yù huán zhī fú ān zài
”余曰：“马亏嵬之祸，玉环之福安在？
yún yǐ tā cí qiǎn zhī chū
”芸以他辞遣之出。
wèi yú yuē jīn rì jūn yòu dà zuì yé
谓余曰：“今日君又大醉耶？
yú nǎi lì shù suǒ yóu yún yì shén wǎng zhě jiǔ zhī
”余乃历述所游，芸亦神往者久之。
guǐ mǎo chūn yú cóng sī zhāi xiān shēng jiù wéi yáng zhī pìn shǐ jiàn jīn jiāo miàn mù
癸卯春，余从思斋先生就维扬之聘，始见金、焦面目。
jīn shān yi yuǎn guān jiāo shān yi jìn shì xī yú wǎng lái qí jiān wèi cháng dēng tiào
金山宜远观，焦山宜近视，惜余往来其间未尝登眺。
dù jiāng ér běi yú yáng suǒ wèi lǜ yáng chéng guō shì yáng zhōu yī yǔ yǐ huó xiàn yǐ
渡江而北，渔洋所谓“绿杨城郭是扬州”一语已活现矣！
píng shān táng lí chéng yuē sān sì lǐ xíng qí tú yǒu bā jiǔ lǐ suī quán shì rén gōng ér qí sī huàn xiǎng diǎn zhuì tiān rán jí làng yuàn yáo chí qióng lóu yù yǔ liàng bù guò cǐ
平山堂离城约三四里，行其途有八九里，虽全是人工，而奇思幻想，点缀天然，即阆苑瑶池、琼楼玉宇，谅不过此。
qí miào chù zài shí yú jiā zhī yuán tíng hé ér wéi yī lián luò zhì shān qì shì jù guàn
其妙处在十余家之园亭合而为一，联络至山，气势俱贯。
qí zuì nán wèi zhì chù chū chéng rù jǐng yǒu yī lǐ xǔ jǐn yán chéng guō
其最难位置处，出城入景，有一里许紧沿城郭。
fu chéng zhui yú kuàng yuǎn chóng shān jiān fāng kě rù huà yuán lín yǒu cǐ chǔn bèn jué lún
夫城缀于旷远重山间，方可入画，园林有此，蠢笨绝伦。
ér guān qí huò tíng huò tái huò qiáng huò shí huò zhú huò shù bàn yǐn bàn lù jiān shǐ yóu rén bù jué qí chù mù cǐ fēi xiōng yǒu qiū hè zhě duàn nán xià shǒu
而观其或亭或台、或墙或石、或竹或树，半隐半露间，使游人不觉其触目，此非胸有丘壑者断难下手。
chéng jǐn yǐ hóng yuán wéi shǒu zhé miàn xiàng běi yǒu shí liáng yuē hóng qiáo bù zhī yuán yǐ qiáo míng hu
城尽，以虹园为首折面向北，有石梁曰“虹桥”，不知园以桥名乎？
qiáo yǐ yuán míng hu
桥以园名乎？
dàng zhōu guò yuē zhǎng dī chūn liǔ cǐ jǐng bù zhui chéng jiǎo ér zhui yú cǐ gèng jiàn bù zhì zhī miào
荡舟过，曰“长堤春柳”，此景不缀城脚而缀于此，更见布置之妙。
zài zhé ér xi lěi tǔ lì miào yuē xiǎo jīn shān yǒu cǐ yī dǎng biàn jué qì shì jǐn còu yì fēi sú bǐ
再折而西，垒土立庙，曰“小金山”，有此一挡便觉气势紧凑，亦非俗笔。
wén cǐ dì běn shā tǔ lǚ zhù bù chéng yòng mù pái ruò gān céng dié jiā tǔ fèi shù wàn jīn nǎi chéng ruò fēi shāng jiā wū néng rú shì
闻此地本沙土，屡筑不成，用木排若干，层叠加土，费数万金乃成，若非商家，乌能如是。
guò cǐ yǒu shèng gài lóu nián nián guān jìng dù yú cǐ
过此有胜概楼，年年观竞渡于此。
hé miàn jiào kuān nán běi kuà yī lián huā qiáo qiáo mén tōng bā miàn qiáo miàn shè wǔ tíng yáng rén hū wèi sì pán yī nuǎn guō cǐ sī qióng lì jié zhī wèi bù shèn kě qǔ
河面较宽，南北跨一莲花桥，桥门通八面，桥面设五亭，扬人呼为“四盘一暖锅”，此思穷力竭之为，不甚可取。
qiáo nán yǒu lián xīn sì sì zhōng tū qǐ lǎ ma bái tǎ jīn dǐng yīng luò shāng chù yún xiāo diàn jiǎo hóng qiáng sōng bǎi yǎn yìng zhōng qìng shí wén cǐ tiān xià yuán tíng suǒ wèi yǒu zhě
桥南有莲心寺，寺中突起喇嘛白塔，金顶缨络，商矗云霄，殿角红墙松柏掩映，钟磬时闻，此天下园亭所未有者。
guò qiáo jiàn sān céng gāo gé huà dòng fēi yán wǔ cǎi xuàn làn dié yǐ tài hú shí wéi yǐ bái shí lán míng mù wǔ yún duō chù rú zuò wén zhōng jiān zhī dà jié gòu yě
过桥见三层高阁，画栋飞檐，五采绚烂，叠以太湖石，围以白石栏，名目“五云多处”，如作文中间之大结构也。
guò cǐ míng shǔ gāng zhāo yáng píng tǎn wú qí qiě shǔ fù huì
过此名“蜀冈朝阳”，平坦无奇，且属附会。
jiāng jí shān hé miàn jiàn shù duī tǔ zhí zhú shù zuò sì wǔ qǔ
将及山，河面渐束，堆土植竹树，作四五曲。
shì yǐ shān qióng shuǐ jìn ér hū huò rán kāi lǎng píng shān zhī wàn sōng lín yǐ liè yú qián yǐ
似已山穷水尽，而忽豁然开朗，平山之万松林已列于前矣。
píng shān táng wèi ōu yáng wén zhōng gōng suǒ shū
“平山堂”为欧阳文忠公所书。
suǒ wèi huái dōng dì wǔ quán zhēn zhě zài jiǎ shān shí dòng zhōng bù guò yī jǐng ěr wèi yǔ tiān quán tóng
所谓淮东第五泉，真者在假山石洞中，不过一井耳，味与天泉同；
qí hé tíng zhōng zhī liù kǒng tiě jǐng lán zhě nǎi xì jiǎ shè shuǐ bù kān yǐn
其荷亭中之六孔铁井栏者，乃系假设，水不堪饮。
jiǔ fēng yuán lìng zài nán mén yōu jìng chù bié ráo tiān qù yú yǐ wéi zhū yuán zhī guān
九峰园另在南门幽静处，别饶天趣，余以为诸园之冠。
kāng shān wèi dào bù shí rú hé
康山未到，不识如何。
cǐ jiē yán qí dà gài qí gōng qiǎo chù jīng měi chù bù néng jǐn shù dà yuē yi yǐ yàn zhuāng měi rén mù zhī bù kě zuò huàn shā xī shàng guān yě
此皆言其大概，其工巧处、精美处，不能尽述，大约宜以艳妆美人目之，不可作浣纱溪上观也。
yú shì gōng féng nán xún shèng diǎn gè gōng gào jùn jìng yǎn jiē jià diǎn zhuì yīn de chàng qí dà guān yì rén shēng nán yù zhě yě
余适恭逢南巡盛典，各工告竣，敬演接驾点缀，因得畅其大观，亦人生难遇者也。
jiǎ chén zhī chūn yú suí dài wú fù yú wú jiāng míng fǔ mù zhōng yǔ shān yīn zhāng píng jiāng wǔ lín zhāng yìng mù tiáo xī yí ǎi quán zhū gōng tóng shì gōng bàn nán dòu wéi xíng gōng de dì èr cì zhān yǎng tiān yán
甲辰之春，余随待吾父于吴江明府幕中，与山阴章苹江、武林章映牧、苕溪颐蔼泉诸公同事，恭办南斗圩行宫，得第二次瞻仰天颜。
yī rì tiān jiàng wǎn yǐ hū dòng guī xīng
一日，天将晚矣，忽动归兴。
yǒu bàn chāi xiǎo kuài chuán shuāng lú liǎng jiāng yú tài hú fēi zhào jí chí wú sú hū wèi chū shuǐ pèi tóu zhuǎn shùn yǐ zhì wú mén qiáo
有办差小快船，双舻两浆，于太湖飞棹疾驰，吴俗呼为“出水辔头”，转瞬已至吴门桥。
jí kuà hè téng kōng wú cǐ shén shuǎng
即跨鹤腾空，无此神爽。
dǐ jiā wǎn cān wèi shú yě
抵家，晚餐未熟也。
wú xiāng sù shàng fán huá zhì cǐ rì zhī zhēng qí duó shèng jiào xī yóu shē
吾乡素尚繁华，至此日之争奇夺胜，较昔尤奢。
dēng cǎi xuàn móu shēng gē guō ěr gǔ rén suǒ wèi huà dòng diāo méng zhū lián xiù mù yù lán gàn jǐn bù zhàng bù chì guò zhī
灯彩眩眸，笙歌聒耳，古人所谓“画栋雕甍”、“珠帘绣幕”、“玉栏干”、“锦步障”，不啻过之。
yú wèi yǒu rén dōng lā xī chě zhù qí chā huā jié cǎi xián zé hū péng yǐn lèi jù yǐn kuáng gē chàng huái yóu lǎn shào nián háo xìng bù juàn bù pí
余为友人东拉西扯，助其插花结彩，闲则呼朋引类，剧饮狂歌，畅怀游览，少年豪兴，不倦不疲。
gǒu shēng yú shèng shì ér réng jū pì rǎng ān dé cǐ yóu guān zāi
苟生于盛世而仍居僻壤，安得此游观哉？
shì nián hé míng fǔ yīn shì bèi yì wú fù jí jiù hǎi níng wáng míng fǔ zhī pìn
是年，何明府因事被议，吾父即就海宁王明府之聘。
jiā xīng yǒu liú huì jiē zhě cháng zhāi nìng fó lái bài wú fù
嘉兴有刘蕙阶者，长斋佞佛，来拜吾父。
qí jiā zài yān yǔ lóu cè yī gé lín hé yuē shuǐ yuè jū qí yǒng jīng chù yě jié jìng rú sēng shè
其家在烟雨楼侧，一阁临河，曰“水月居”，其涌经处也，洁静如僧舍。
yān yǔ lóu zài jìng hú zhī zhōng sì àn jiē lǜ yáng xī wú duō zhú
烟雨楼在镜湖之中，四岸皆绿杨，惜无多竹。
yǒu píng tái kě yuǎn tiào yú zhōu xīng liè mò mò píng bō shì yi yuè yè
有平台可远眺，渔舟星列，漠漠平波，似宜月夜。
nà zi bèi sù zhāi shén jiā
衲子备素斋甚佳。
zhì hǎi níng yǔ bái mén shǐ xīn yuè shān yīn shù wǔ qiáo tóng shì
至海宁，与白门史心月、山阴俞午桥同事。
xīn yuè yī zi míng zhú héng chéng jìng jiān mò bīn bīn rú yǎ yǔ yú mò nì cǐ shēng píng dì èr zhī xīn jiāo yě
心月一子名烛衡，澄静缄默，彬彬儒雅，与余莫逆，此生平第二知心交也。
xī píng shuǐ xiāng féng jù shǒu wú duō rì ěr
惜萍水相逢，聚首无多日耳。
yóu chén shì ān lán yuán de zhàn bǎi mǔ chóng lóu fù gé jiā dào huí láng
游陈氏安澜园，地占百亩，重楼复阁，夹道回廊；
chí shén guǎng qiáo zuò liù qǔ xíng
池甚广，桥作六曲形；
shí mǎn téng luó záo hén quán yǎn
石满藤萝，凿痕全掩；
gǔ mù qiān zhāng jiē yǒu cān tiān zhī shì
古木千章，皆有参天之势；
niǎo tí huā luò rú rén shēn shān
鸟啼花落，如人深山。
cǐ rén gōng ér guī yú tiān rán zhě
此人工而归于天然者。
yú suǒ lì píng dì zhī jiǎ shí yuán tíng cǐ wèi dì yī
余所历平地之假石园亭，此为第一。
céng yú guì huā lóu zhōng zhāng yàn zhū wèi jǐn wèi huā qì suǒ duó wéi jiàng jiāng wèi bù biàn
曾于桂花楼中张宴，诸味尽为花气所夺，惟酱姜味不变。
jiāng jiē zhī xìng lǎo ér yù là yǐ yù zhōng jié zhī chén xún bù xū yě
姜接之性老而愈辣，以喻忠节之臣，洵不虚也。
chū nán mén jí dà hǎi yī rì liǎng cháo rú wàn zhàng yín dī pò hǎi ér guò
出南门即大海，一日两潮，如万丈银堤破海而过。
chuán yǒu yíng cháo zhě cháo zhì fǎn zhào xiāng xiàng yú chuán tóu shè yī mù zhāo zhuàng rú cháng bǐng dà dāo zhāo yī nà cháo jí fēn pò chuán jí suí zhāo ér rù é qǐng shǐ fú qǐ bō zhuǎn chuán tóu suí cháo ér qù qǐng kè bǎi lǐ
船有迎潮者，潮至，反棹相向，于船头设一木招，状如长柄大刀，招一捺，潮即分破，船即随招而入，俄顷始浮起，拨转船头随潮而去，顷刻百里。
táng shàng yǒu tǎ yuàn zhōng qiū yè céng suí wú fù guān cháo yú cǐ
塘上有塔院，中秋夜曾随吾父观潮于此。
xún táng dōng yuē sān shí lǐ míng jiān shān yī fēng tū qǐ pū rù hǎi zhōng shān dǐng yǒu gé biǎn yuē hǎi kuò tiān kōng yī wàng wú jì dàn jiàn nù tāo jiē tiān ér yǐ
循塘东约三十里，名尖山，一峰突起，扑入海中，山顶有阁，匾曰“海阔天空”，一望无际，但见怒涛接天而已。
yú nián èr shí yǒu wǔ yīng huī zhōu jì xī kè míng fǔ zhī zhào yóu wǔ lín xià jiāng shān chuán guò fù chūn shān dēng zǐ líng diào tái
余年二十有五，应徽州绩溪克明府之召，由武林下“江山船”，过富春山，登子陵钓台。
tái zài shān yāo yī fēng tū qǐ lí shuǐ shí yú zhàng
台在山腰，一峰突起，离水十余丈。
qǐ hàn shí zhī shuǐ jìng yǔ fēng qí yé
岂汉时之水竞与峰齐耶？
yuè yè pō jiè kǒu yǒu xún jiǎn shǔ shān gāo yuè xiǎo shuǐ luò shí chū cǐ jǐng wǎn rán
月夜泊界口，有巡检署，“山高月小，水落石出”，此景宛然。
huáng shān jǐn jiàn qí jiǎo xī wèi yī zhān miàn mù
黄山仅见其脚，惜未一瞻面目。
jì xī chéng chǔ yú wàn shān zhī zhōng dàn wán xiǎo yì mín qíng chún piáo
绩溪城处于万山之中，弹丸小邑，民情淳朴。
jìn chéng yǒu shí jìng shān yóu shān wān zhōng qǔ zhé zhōng lǐ xǔ xuán yá jí tuān shī cuì yù dī
近城有石镜山，由山弯中曲折中里许，悬崖急湍，湿翠欲滴；
jiàn gāo zhì shān yāo yǒu yī fāng shí tíng sì miàn jiē dǒu bì
渐高至山腰，有一方石亭，四面皆陡壁；
tíng zuǒ shí xuē rú píng qīng sè guāng rùn kě jiàn rén xíng sú chuán néng zhào qián shēng
亭左石削如屏，青色光润，可鉴人形，俗传能照前生。
huáng cháo zhì cǐ zhào wèi yuán hóu xíng zòng huǒ fén zhī gù bù fù xiàn
黄巢至此，照为猿猴形，纵火焚之，故不复现。
lí yù shí lǐ yǒu huǒ yún dòng tiān shí wén pán jié āo tū chán yán rú huáng hè shān qiáo bǐ yì ér zá luàn wú zhāng dòng shí jiē shēn jiàng sè
离域十里有火云洞天，石纹盘结，凹凸廛岩，如黄鹤山樵笔意，而杂乱无章，洞石皆深绛色。
páng yǒu yī ān shén yōu jìng yán shāng chéng xū gǔ céng zhāo yóu shè yàn yú cǐ
旁有一庵甚幽静，盐商程虚谷曾招游设宴于此。
xí zhōng yǒu ròu mán tou xiǎo shā mí dān dān páng shì shòu yǐ sì méi lín xíng yǐ fān yín èr yuán wèi chou shān sēng bù shí tuī bù shòu
席中有肉馒头，小沙弥眈眈旁视，授以四枚，临行以番银二圆为酬，山僧不识，推不受。
gào yǐ yī méi kě yì qīng qián qī bǎi yú wén sēng yǐ jìn wú yì chù réng bù shòu
告以一枚可易青钱七百余文，僧以近无易处，仍不受。
nǎi zǎn còu qīng fú liù bǎi wén fù zhī shǐ xīn rán zuò xiè
乃攒凑青蚨六百文付之，始欣然作谢。
tā rì yú yāo tóng rén xié mù hé zài wǎng lǎo sēng zhǔ yuē nǎng zhě xiǎo tú bù zhī shí hé wù ér fù xiè jīn wù zài yǔ
他日余邀同人携（木盍）再往，老僧嘱曰：“曩者小徒不知食何物而腹泻，今勿再与。
kě zhī lí huò zhī fù bù shòu ròu wèi liáng kě tàn yě
”可知藜藿之腹不受肉味，良可叹也。
yú wèi tóng rén yuē zuò hé shàng zhě bì yòng cǐ děng pì dì zhōng shēn bú jiàn bù wén huò kě xiū zhēn yǎng jìng
余谓同人曰：“作和尚者，必用此等僻地，终身不见不闻，或可修真养静。
ruò wú xiāng zhī hǔ qiū shān zhōng rì mù suǒ jiàn zhě yāo tóng yàn jì ěr suǒ tīng zhě xián suǒ shēng gē bí suǒ wén zhě jiā yáo měi jiǔ ān dé shēn rú kū mù xīn rú sǐ huī zāi
若吾乡之虎丘山，终日目所见者妖童艳妓，耳所听者弦索笙歌，鼻所闻者佳肴美酒，安得身如枯木、心如死灰哉？
yòu qù chéng sān shí lǐ míng yuē rén lǐ yǒu huā guǒ huì shí èr nián yī jǔ měi jǔ gè chū pén huā wèi sài
又去城三十里，名曰仁里，有花果会，十二年一举，每举各出盆花为赛。
yú zài jì xī shì féng qí huì xīn rán yù wǎng kǔ wú jiào mǎ nǎi jiào yǐ duàn zhú wèi gāng fù yǐ wèi jiào gù rén jiān zhī ér qù tóng yóu zhě wéi tóng shì xǔ cè tíng jiàn zhě wú bù yà xiào
余在绩溪适逢其会，欣然欲往，苦无轿马，乃教以断竹为杠，缚椅为轿，雇人肩之而去，同游者惟同事许策廷，见者无不讶笑。
zhì qí de yǒu miào bù zhī gōng hé shén
至其地，有庙，不知供何神。
miào qián kuàng chù gāo dā xì tái huà liáng fāng zhù jí qí wēi huàn jìn shì zé zhǐ zhā cǎi huà mǒ yǐ yóu qī zhě
庙前旷处高搭戏台，画梁方柱极其巍焕，近视则纸扎彩画，抹以油漆者。
luó shēng hū zhì sì rén tái duì zhú dà rú duàn zhù bā rén tái yī zhū dà ruò gǔ niú gài gōng yǎng shí èr nián shǐ zǎi yǐ xiàn shén
锣声忽至，四人抬对烛大如断柱，八人抬一猪大若牯牛，盖公养十二年始宰以献神。
cè tíng xiào yuē zhū gù shòu zhǎng shén yì chǐ lì
策廷笑曰：“猪固寿长，神亦齿利。
wǒ ruò wéi shén wū néng xiǎng cǐ
我若为神，乌能享此。
yú yuē yì zú jiàn qí yú chéng yě
”余曰：“亦足见其愚诚也。
rù miào diàn láng xuān yuàn suǒ shè huā guǒ pén wán bìng bù jiǎn zhī ǎo jié jǐn yǐ cāng lǎo gǔ guài wèi jiā dà bàn jiē huáng shān sōng
”入庙，殿廊轩院所设花果盆玩，并不剪枝拗节，尽以苍老古怪为佳，大半皆黄山松。
jì ér kāi chǎng yǎn jù rén rú cháo yǒng ér zhì yú yǔ cè tíng suì bì qù
既而开场演剧，人如潮涌而至，余与策廷遂避去。
wèi liǎng zài yú yǔ tóng shì bù hé fú yī guī lǐ
未两载，余与同事不合，拂衣归里。
yú zì jì xī zhī yóu jiàn rè nào chǎng zhōng bēi bǐ zhī zhuàng bù kān rù mù yīn yì rú wèi gǔ
余自绩溪之游，见热闹场中卑鄙之状不堪入目，因易儒为贾。
yú yǒu gū zhàng yuán wàn jiǔ zài pán xī zhī xiān rén táng zuò niàng jiǔ shēng yá yú yǔ shī xīn gēng fù zī hé huǒ
余有姑丈袁万九，在盘溪之仙人塘作酿酒生涯，余与施心耕附资合伙。
yuán jiǔ běn hǎi fàn bù yī zài zhí tái wān lín shuǎng wén zhī luàn hǎi dào zǔ gé huò jī běn zhé bù dé yǐ réng wèi féng fù
袁酒本海贩，不一载，值台湾林爽文之乱，海道阻隔，货积本折，不得已仍为冯妇。
guǎn jiāng běi sì nián yī wú kuài yóu kě jì
馆江北四年，一无快游可记。
dài jū xiāo shuǎng lóu zhèng zuò yān huǒ shén xiān yǒu biǎo mèi qiàn xú xiù fēng zì yuè dōng guī jiàn yú yuè jū kǎi rán yuē zú xià dài lù ér cuàn bǐ gēng ér chuī zhōng fēi jiǔ jì hé xié wǒ zuò lǐng nán yóu
迨居萧爽楼，正作烟火神仙，有表妹倩徐秀峰自粤东归，见余阅居，慨然曰：“足下待露而爨，笔耕而炊，终非久计，盍偕我作岭南游？
dāng bù jǐn huò yíng tóu lì yě
当不仅获蝇头利也。
yún yì quàn yú yuē chéng cǐ lǎo qīn shàng jiàn zi shàng zhuàng nián yǔ qí shāng chái jì mǐ ér xún huān bù rú yī láo yǒng yì
”芸亦劝余曰：“乘此老亲尚健，子尚壮年，与其商柴计米而寻欢，不如一劳永逸。
yú nǎi shāng zhū jiāo yóu zhě jí zī zuò běn
”余乃商诸交游者，集资作本。
yún huì yì zì bàn xiù huò jí lǐng nán suǒ wú zhī sū jiǔ zuì xiè děng wù
芸会亦自办绣货及岭南所无之苏酒醉蟹等物。
bǐng zhī táng shàng yú xiǎo chūn shí rì xié xiù fēng yóu dōng bà chū wú hú kǒu
禀知堂上，于小春十日，偕秀峰由东坝出芜湖口。
cháng jiāng chū lì dà chàng jīn huái
长江初历，大畅襟怀。
měi wǎn zhōu pō hòu bì xiǎo zhuó chuán tóu
每晚舟泊后，必小酌船头。
jiàn bǔ yú zhě zēng mì bù mǎn sān chǐ kǒng dà yuē yǒu sì cùn tiě gū sì jiǎo shì qǔ yì chén
见捕鱼者罾幂不满三尺，孔大约有四寸，铁箍四角，似取易沉。
yú xiào yuē shèng rén zhī jiào suī yuē gǔ bù yòng shù ér rú cǐ zhī dà kǒng xiǎo zēng yān néng yǒu huò
余笑曰：“圣人之教虽曰‘罟不用数’，而如此之大孔小罾，焉能有获？
xiù fēng yuē
”秀峰曰；
cǐ zhuān wèi wǎng yú biàn yú shè yě
“此专为网（鱼便）鱼设也。
jiàn qí xì yǐ zhǎng gěng hū qǐ hū luò shì tàn yú zhī yǒu wú
”见其系以长绠，忽起忽落，似探鱼之有无。
mò jǐ jí wǎn chū shuǐ yǐ yǒu yú biàn yú jiā zēng kǒng ér qǐ yǐ
末几，急挽出水，已有（鱼便）鱼枷罾孔而起矣。
yú shǐ kuì rán yuē kě zhī yī jǐ zhī jiàn wèi kě cè qí ào miào
余始喟然曰：“可知一己之见，未可测其奥妙。
yī rì jiàn jiāng xīn zhōng yī fēng tū qǐ sì wú yī yǐ
”一日，见江心中一峰突起，四无依倚。
xiù fēng yuē cǐ xiǎo gū shān yě
秀峰曰：“此小孤山也。
shuāng lín zhōng diàn gé cēn cī
”霜林中，殿阁参差。
chéng fēng jìng guò xī wèi yī yóu
乘风径过，惜未一游。
zhì téng wáng gé yóu wú sū fǔ xué zhī zūn jīng gé yí yú xū mén zhī dà mǎ tóu wáng zǐ ān xù zhōng suǒ yún bù zú xìn yě
至滕王阁，犹吾苏府学之尊经阁移于胥门之大马头，王子安序中所云不足信也。
jí yú gé xià huàn gāo wěi áng shǒu chuán míng sān bǎn zi yóu gàn guān zhì nán ān dēng lù
即于阁下换高尾昂首船，名“三板子”，由赣关至南安登陆。
zhí yú sān shí dàn chén xiù fēng bèi miàn wéi shòu
值余三十诞辰，秀峰备面为寿。
yuè rì guò dà yǔ lǐng chū diān yī tíng biǎn yuē jǔ tóu rì jìn yán qí gāo yě
越日过大庾岭，出巅一亭，匾曰“举头日近”，言其高也。
shān tóu fēn wéi èr liǎng biān qiào bì zhōng liú yī dào rú shí xiàng
山头分为二，两边峭壁，中留一道如石巷。
kǒu liè liǎng bēi yī yuē jí liú yǒng tuì yī yuē dé yì bù kě zài wǎng
口列两碑，一曰“急流勇退”，一曰“得意不可再往”。
shān dǐng yǒu méi jiāng jūn cí wèi kǎo wèi hé cháo rén
山顶有梅将军祠，未考为何朝人。
suǒ wèi lǐng shàng méi huā bìng wú yī shù yì zhě yǐ méi jiāng jūn dé míng méi lǐng yé
所谓岭上梅花，并无一树，意者以梅将军得名梅岭耶？
yú suǒ dài sòng lǐ pén méi zhì cǐ jiāng jiāo là yuè yǐ huā luò ér yè huáng yǐ
余所带送礼盆梅，至此将交腊月，已花落而叶黄矣。
guò lǐng chū kǒu shān chuān fēng wù biàn jué dùn shū
过岭出口，山川风物便觉顿殊。
lǐng xi yī shān shí qiào líng lóng yǐ wàng qí míng yú fū yuē zhōng yǒu xiān rén chuáng tà
岭西一山，石窍玲珑，已忘其名，舆夫曰：“中有仙人床榻。
cōng cōng jìng guò yǐ wèi de yóu wèi chàng
”匆匆竟过，以未得游为怅。
zhì nán xióng gù lǎo lóng chuán guò fó shān zhèn jiàn rén jiā qiáng dǐng duō liè pén huā yè rú dōng qīng huā rú mǔ dān yǒu dà hóng fěn bái fěn hóng sān zhǒng gài shān chá huā yě
至南雄，雇老龙船，过佛山镇，见人家墙顶多列盆花，叶如冬青，花如牡丹，有大红、粉白、粉红三种，盖山茶花也。
là yuè wàng shǐ dǐ shěng chéng yù jìng hǎi mén nèi lìn wáng xìng lín jiē lóu wū sān chuán
腊月望，始抵省城，寓靖海门内，赁王姓临街楼屋三椽。
xiù fēng huò wù jiē xiāo yǔ dāng dào yú yì suí qí kāi dān bài kè jí yǒu pèi lǐ zhě luò yì qǔ huò bù xún rì ér yú wù yǐ jǐn
秀峰货物皆销与当道，余亦随其开单拜客，即有配礼者络绎取货，不旬日而余物已尽。
chú xī wén shēng rú léi
除夕蚊声如雷。
suì cháo hè jié yǒu mián páo shā tào zhě
岁朝贺节，有棉袍纱套者。
bù wéi qì hòu jiǒng bié jí tǔ zhù rén wù tóng yī wǔ guān ér shén qíng jiǒng yì
不惟气候迥别，即土著人物，同一五官而神情迥异。
zhēng yuè jì wàng yǒu shǔ zhōng yuán xiāng sān yǒu lā yú yóu hé guān jì míng yuē dǎ shuǐ wéi jì míng lǎo jǔ
正月既望，有署中园乡三友拉余游河观妓，名曰“打水围”，妓名“老举”。
yú shì tóng chū jìng hǎi mén xià xiǎo tǐng rú pōu fēn zhī bàn dàn ér jiā peng yān xiān zhì shā miàn
于是同出靖海门，下小艇（如剖分之半蛋而加篷焉），先至沙面。
jì chuán míng huā tǐng jiē duì tóu fēn pái zhōng liú shuǐ xiàng yǐ tōng xiǎo tǐng wǎng lái
妓船名“花艇”，皆对头分排，中留水巷以通小艇往来。
měi bāng yuē yī èr shí hào héng mù bǎng dìng yǐ fáng hǎi fēng
每帮约一二十号，横木绑定，以防海风。
liǎng chuán zhī jiān dīng yǐ mù zhuāng tào yǐ téng quān yǐ biàn suí cháo zhǎng luò
两船之间钉以木桩，套以藤圈，以便随潮长落。
bǎo ér hū wèi shū tóu pó
鸨儿呼为“梳头婆”，
tóu yòng yín sī wèi jià
头用银丝为架，
gāo yuē sì cùn xǔ
高约四寸许，
kōng qí zhōng ér pán fā yú wài
空其中而蟠发于外，
yǐ cháng ěr wā chā yī duo huā yú bìn
以长耳挖插一朵花于鬓，
shēn pī yuán qīng duǎn ǎo
身披元青短袄，
zhe yuán qīng cháng kù
著元青长裤，
guǎn tuō jiǎo bèi
管拖脚背，
yāo shù hàn jīn
腰束汗巾，
huò hóng huò lǜ
或红或绿，
chì zú sā xié
赤足撒鞋，
shì rú lí yuán dàn jiǎo
式如梨园旦脚。
dēng qí tǐng jí gōng shēn xiào yíng qiān wéi rù cāng
登其艇，即躬身笑迎，搴帏入舱。
páng liè yǐ wù zhōng shè dà kàng yī mén tōng shāo hòu
旁列椅杌，中设大炕，一门通艄后。
fù hū yǒu kè
妇呼有客，
jí wén lǚ shēng zá tà ér chū
即闻履声杂沓而出，
yǒu wǎn jì zhě
有挽髻者，
yǒu pán biàn zhě
有盘辫者，
fù fěn rú fěn qiáng
傅粉如粉墙，
chá zhī rú liú huǒ
搽脂如榴火，
huò hóng ǎo lǜ kù
或红袄绿裤，
huò lǜ ǎo hóng kù
或绿袄红裤，
yǒu zhe duǎn wà ér cuō xiù huā hú dié lǚ zhě
有著短袜而撮绣花蝴蝶履者，
yǒu chì zú ér tào yín jiǎo zhuó zhě
有赤足而套银脚镯者，
huò dūn yú kàng
或蹲于炕，
huò yǐ yú mén
或倚于门，
shuāng tóng shǎn shǎn
双瞳闪闪，
yī yán bù fā
一言不发。
yú gù xiù fēng yuē cǐ hé wéi zhě yě
余顾秀峰曰：“此何为者也？
xiù fēng yuē mù chéng zhī hòu zhāo zhī shǐ xiāng jiù ěr
”秀峰曰：“目成之后，招之始相就耳。
yú shì zhāo zhī guǒ jí huān róng zhì qián xiù chū bīng láng wèi jìng
”余试招之，果即欢容至前，袖出槟榔为敬。
rù kǒu dà jué sè bù kě nài jí tǔ zhī yǐ zhǐ cā chún qí tǔ rú xuè
入口大嚼，涩不可耐，急吐之，以纸擦唇，其吐如血。
hé tǐng liú dà xiào
合艇留大笑。
yòu zhì jūn gōng chǎng zhuāng shù yì xiāng děng wéi zhǎng yòu jiē néng pí pá ér yǐ
又至军工厂，妆束亦相等，惟长幼皆能琵琶而已。
yǔ zhī yán duì yuē kǒu mí kǒu mí zhě hé yě
与之言，对曰“（口迷）”，“（口迷）”者，“何”也。
yú yuē shǎo bù rù guǎng zhě yǐ qí xiāo hún ěr ruò cǐ yě zhuāng mán yǔ shuí wèi dòng xīn zāi
余曰：“‘少不入广’者，以其销魂耳，若此野妆蛮语，谁为动心哉？
yī you yuē cháo bāng zhuāng shù rú xian kě wǎng yī yóu
”一友曰：“潮帮妆束如仙，可往一游。
zhì qí bāng pái zhōu yì rú shā miàn
”至其帮，排舟亦如沙面。
yǒu zhù míng bǎo ér sù niang zhě zhuāng shù rú huā gǔ fù
有著名鸨儿素娘者，妆束如花鼓妇。
qí fěn tóu yī jiē zhǎng lǐng jǐng tào xiàng suǒ qián fā qí méi hòu fā chuí jiān zhōng wǎn yī jiū shì yā jì guǒ zú zhě zhe qún bù guǒ zú zhě duǎn wà yì zhe hú dié lǚ zhǎng tuō kù guǎn yǔ yīn kě biàn
其粉头衣皆长领，颈套项锁，前发齐眉，后发垂肩，中挽一鬏似丫髻，裹足者著裙，不裹足者短袜，亦著蝴蝶履，长拖裤管，语音可辩。
ér yú zhōng xián wèi yì fú xìng qù suǒ rán
而余终嫌为异服，兴趣索然。
xiù fēng yuē jìng hǎi mén duì dù yǒu yáng bāng liú wú zhuāng jūn wǎng bì yǒu hé yì zhě
秀峰曰：“靖海门对渡有扬帮，留吴妆，君往，必有合意者。
yī you yuē suǒ wèi yáng bāng zhě jǐn yī bǎo ér hū yuē shào guǎ fù xié yī xí rì dà gū xì lái zì yáng zhōu yú jiē hú guǎng jiāng xī rén yě
”一友曰：“所谓扬帮者，仅一鸨儿，呼曰邵寡妇，携一媳日大姑，系来自扬州，余皆湖广江西人也。
yīn zhì yáng bāng
”因至扬帮。
duì miàn liǎng pái jǐn shí yú tǐng qí zhōng rén wù jiē yún huán wù bìn zhī fěn báo shī kuò xiù cháng qún yǔ yīn liǎo liǎo suǒ wèi shào guǎ fù zhě yīn qín xiāng jiē
对面两排仅十余艇，其中人物皆云鬟雾鬓，脂粉薄施，阔袖长裙，语音了了，所谓邵寡妇者殷勤相接。
suì yǒu yī you lìng huàn jiǔ chuán dà zhě yuē héng zhōu lóu xiǎo zhě yuē shā gū tǐng zuò dōng dào xiāng yāo qǐng yú zé jì
遂有一友另唤酒船，大者曰“恒（舟娄）”，小者曰“沙姑艇”，作东道相邀，请余择妓。
yú zé yī chú nián zhě shēn cái zhuàng mào yǒu lèi yú fù yún niang ér zú jí jiān xì míng xǐ r
余择一雏年者，身材状貌有类余妇芸娘，而足极尖细，名喜儿。
xiù fēng huàn yī tǒng míng cuì gū
秀峰唤一统名翠姑。
yú jiē gè yǒu jiù jiāo
余皆各有旧交。
fàng tǐng zhōng liú kāi huán chàng yǐn
放艇中流，开怀畅饮。
zhì gèng xǔ yú kǒng bù néng zì chí jiān yù huí yù ér chéng yǐ xià yuè jiǔ yǐ
至更许，余恐不能自持，坚欲回寓，而城已下钥久矣。
gài hǎi jiāng zhī chéng rì luò jí bì yú bù zhī yě
盖海疆之城，日落即闭，余不知也。
jí zhōng xí yǒu wò chī yā piàn yān zhě yǒu yōng jì ér tiáo xiào zhě shǐ tóu gè sòng qīn zhěn zhì xíng jiāng lián chuáng kāi pù
及终席，有卧吃鸦片烟者，有拥妓而调笑者，使头各送衾枕至，行将连床开铺。
yú àn xún xǐ r rǔ běn tǐng kě wò fǒu
余暗询喜儿：“汝本艇可卧否？
duì yuē yǒu liáo kě jū wèi zhī yǒu kè fǒu yě
”对曰：“有寮可居，未知有客否也。
liáo zhě chuán dǐng zhī lóu
”（寮者，船顶之楼。
yú yuē gū wǎng tàn zhī
）余曰：“姑往探之。
zhāo xiǎo tǐng dù zhì shào chuán dàn jiàn hé bāng dēng huǒ xiāng duì rú cháng láng liáo shì wú kè
”招小艇渡至邵船，但见合帮灯火相对如长廊，寮适无客。
bǎo ér xiào yíng yuē wǒ zhī jīn rì guì kè lái gù liú liáo yǐ xiāng dài yě
鸨儿笑迎曰：“我知今日贵客来，故留寮以相待也。
yú xiào yuē mǔ zhēn hé yè xià xiān rén zāi
”余笑曰：“姥真荷叶下仙人哉！
suì yǒu shǐ tóu yí zhú xiāng yǐn yóu cāng hòu tī ér dēng
”遂有使头移烛相引，由舱后梯而登。
wǎn rú dǒu shì páng yī cháng tà jī àn jù bèi
宛如斗室，旁一长榻，几案俱备。
jiē lián zài jìn jí zài tóu cāng zhī dǐng chuáng yì páng shè zhōng jiān fāng chuāng qiàn yǐ bō li bù huǒ ér guāng mǎn yī shì gài duì chuán zhī dēng guāng yě
揭帘再进，即在头舱之顶，床亦旁设，中间方窗嵌以玻璃，不火而光满一室，盖对船之灯光也。
qīn zhàng jìng lián pō jí huá měi
衾帐镜奁，颇极华美。
xǐ r yuē cóng tái kě yǐ wàng yuè
喜儿曰：“从台可以望月。
jí zài tī mén zhī shàng dié kāi yī chuāng shé xíng ér chū jí hòu shāo zhī dǐng yě
”即在梯门之上叠开一窗，蛇行而出，即后梢之顶也。
sān miàn jiē shè duǎn lán yī lún míng yuè shuǐ kuò tiān kōng
三面皆设短栏，一轮明月，水阔天空。
zòng héng rú luàn yè fú shuǐ zhě jiǔ chuán yě
纵横如乱叶浮水者，酒船也；
shǎn shuò rú fán xīng liè tiān zhě jiǔ chuán zhī dēng yě
闪烁如繁星列天者，酒船之灯也；
gèng yǒu xiǎo tǐng shū zhī wǎng lái shēng gē xián suǒ zhī shēng zá yǐ zhǎng cháo zhī fèi lìng rén qíng wèi zhī yí
更有小艇梳织往来，笙歌弦索之声杂以长潮之沸，令人情为之移。
yú yuē shǎo bù rù guǎng dāng zài sī yǐ
余曰：“‘少不入广’，当在斯矣！
xī yú fù yún niang bù néng xié yóu zhì cǐ huí gù xǐ r yuè xià yī xī xiāng sì yīn wǎn zhī xià tái xi zhú ér wò
”惜余妇芸娘不能偕游至此，回顾喜儿，月下依稀相似，因挽之下台，息烛而卧。
tiān jiàng xiǎo xiù fēng děng yǐ hōng rán zhì yú pī yī qǐ yíng jiē zé yǐ zuó wǎn zhī táo
天将晓，秀峰等已哄然至，余披衣起迎，皆责以昨晚之逃。
yú yuē wú tā kǒng gōng děng xiān qīn jiē zhàng ěr
余曰：“无他，恐公等掀衾揭帐耳！
suì tóng guī yù
”遂同归寓。
yuè shù rì xié xiù fēng yóu hǎi zhū sì
越数日，偕秀峰游海珠寺。
sì zài shuǐ zhōng wéi qiáng ruò chéng sì zhōu
寺在水中，围墙若城四周。
lí shuǐ wǔ chǐ xǔ yǒu dòng shè dà pào yǐ fáng hǎi kòu cháo zhǎng cháo luò suí shuǐ fú chén bù jué pào mén zhī huò gāo huò xià yì wù lǐ zhī bù kě cè zhě
离水五尺许有洞，设大炮以防海寇，潮长潮落，随水浮沉，不觉炮门之或高或下，亦物理之不可测者。
shí sān yáng háng zài yōu lán mén zhī xi jié gòu yǔ yáng huà tóng
十三洋行在幽兰门之西，结构与洋画同。
duì dù míng huā de huā mù shén fán guǎng zhōu mài huā chù yě
对渡名花地，花木甚繁，广州卖花处也。
yú zì yǐ wéi wú huā bù shí zhì cǐ jǐn shi shí zhī liù qī xún qí míng yǒu qún fāng pǔ suǒ wèi zài zhě huò tǔ yīn zhī bù tóng qīn
余自以为无花不识，至此仅识十之六七，询其名有《群芳谱》所未载者，或土音之不同钦？
hǎi zhū sì guī mó jí dà shān mén nèi zhí róng shù dà kě shí yú bào yīn nóng rú gài qiū dōng bù diāo
海珠寺规模极大，山门内植榕树，大可十余抱，阴浓如盖，秋冬不凋。
zhù kǎn chuāng lán jiē yǐ tiě lí mù wèi zhī
柱槛窗栏皆以铁梨木为之。
yǒu pú tí shù qí yè shì shì jìn shuǐ qù pí ròu jīn xì rú chán yì shā kě biǎo xiǎo cè xiě jīng
有菩提树，其叶似柿，浸水去皮，肉筋细如蝉翼纱，可裱小册写经。
guī tú fǎng xǐ r yú huā tǐng shì cuì xǐ èr jì jù wú kè
归途访喜儿于花艇，适翠、喜二妓俱无客。
chá ba yù xíng wǎn liú zài sān
茶罢欲行，挽留再三。
yú suǒ shǔ yì zài liáo ér qí xí dà gū yǐ yǒu jiǔ kè zài shàng yīn wèi shào bǎo ér yuē ruò kě tóng wǎng yù zhōng zé bù fáng yī xù
余所属意在寮，而其媳大姑已有酒客在上，因渭邵鸨儿曰：“若可同往寓中，则不妨一叙。
shào yuē kě
”邵曰：“可。
xiù fēng xiān guī zhǔ cóng zhě zhěng lǐ jiǔ yáo
”秀峰先归，嘱从者整理酒肴。
yú xié cuì xǐ zhì yù
余携翠、喜至寓。
zhèng tán xiào jiān shì jùn shǔ wáng mào lǎo bù qī lái wǎn zhī tóng yǐn
正谈笑间，适郡署王懋老不期来，挽之同饮。
jiǔ jiāng zhān chún hū wén lóu xià rén shēng cáo zá shì yǒu shàng lóu zhī shì gài fáng dōng yī zhí sù wú lài zhī yú zhāo jì gù yǐn rén tú zhà ěr
酒将沾唇，忽闻楼下人声嘈杂，似有上楼之势，盖房东一侄素无赖，知余招妓，故引人图诈耳。
xiù fēng yuàn yuē cǐ jiē sān bái yī shí gāo xìng bù hé wǒ yì cóng zhī
秀蜂怨曰：“此皆三白一时高兴，不合我亦从之。
yú yuē shì yǐ zhì cǐ yīng sù sī tuì bīng zhī jì fēi dòu kǒu shí yě
”余曰：“事已至此，应速思退兵之计，非斗口时也。
mào lǎo yuē wǒ dāng xiān xià shuō zhī
”懋老曰：“我当先下说之。
yú jí huàn pū sù gù liǎng jiào xiān tuō liǎng jì zài tú chū chéng zhī cè
”余即唤仆速雇两轿，先脱两妓，再图出城之策。
wén mào lǎo shuō zhī bù tuì yì bù shàng lóu
闻懋老说之不退，亦不上楼。
liǎng jiào yǐ bèi yú pū shǒu zú pō jié lìng qí xiàng qián kāi lù xiù wǎn cuì gū jì zhī yú wǎn xǐ r yú hòu yí hòng ér xià
两轿已备，余仆手足颇捷，令其向前开路，秀挽翠姑继之，余挽喜儿于后，一哄而下。
xiù fēng cuì gū de pū lì yǐ chū mén qù xǐ r wèi héng shǒu suǒ ná yú jí qǐ tuǐ zhōng qí bì shǒu yī sōng miàn xǐ r tuō qù yú yì chéng shì tuō shēn chū
秀峰、翠姑得仆力已出门去，喜儿为横手所拿，余急起腿，中其臂，手一松面喜儿脱去，余亦乘势脱身出。
yú pū yóu shǒu yú mén yǐ fáng zhuī qiǎng
余仆犹守于门，以防追抢。
jí wèn zhī yuē jiàn xǐ r fǒu
急问之曰：“见喜儿否？
pū yuē cuì gū yǐ chéng jiào qù xǐ niáng dàn jiàn qí chū wèi jiàn qí chéng jiào yě
”仆曰：“翠姑已乘轿去，喜娘但见其出，未见其乘轿也。
yú jí rán jù jiàn kōng jiào yóu zài lù páng
”余急燃炬，见空轿犹在路旁。
jí zhuī zhì jìng hǎi mén jiàn xiù fēng shì cuì jiào ér lì yòu wèn zhī duì yuē huò yīng tóu dōng ér fǎn bēn xi yǐ
急追至靖海门，见秀峰侍翠轿而立，又问之，对曰：“或应投东，而反奔西矣。
jí fǎn shēn guò yù shí yú jiā wén àn chù yǒu huàn yú zhě zhú zhī xǐ r yě suì nà zhī jiào jiān ér xíng
”急反身，过寓十余家，闻暗处有唤余者，烛之，喜儿也，遂纳之轿，肩而行。
xiù fēng yì bēn zhì yuē yōu lán mén yǒu shuǐ dòu kě chū yǐ tuō rén huì zhī qǐ yuè cuì gū qù yǐ xǐ r sù wǎng
秀峰亦奔至，曰：“幽兰门有水窦可出，已托人贿之启钥，翠姑去矣，喜儿速往！
yú yuē jūn sù huí yù tuì bīng cuì xǐ jiāo wǒ
”余曰：“君速回寓退兵，翠、喜交我！
zhì shuǐ dòu biān guǒ yǐ jiān yào cuì xiān zài
”至水窦边，果已肩钥，翠先在。
yú suì zuǒ yè xǐ yòu wǎn cuì zhé yāo hè bù liàng qiàng chū dòu
余遂左掖喜，右挽翠，折腰鹤步，踉跄出窦。
tiān shì wēi yǔ lù huá rú yóu zhì hé gàn shā miàn shēng gē zhèng shèng
天适微雨，路滑如油，至河干沙面，笙歌正盛。
xiǎo tǐng yǒu shí cuì gū zhě zhāo hū dēng zhōu
小艇有识翠姑者，招呼登舟。
shǐ jiàn xǐ r shǒu rú fēi péng chāi huán jù wú yǒu
始见喜儿首如飞蓬，钗环俱无有。
yú yuē bèi qiǎng qù yé
余曰：“被抢去耶？
xǐ r xiào yuē wén cǐ jiē chì jīn ā mǔ wù yě qiè yú xià lóu shí yǐ chú qù cáng yú náng zhōng
”喜儿笑曰：“闻此皆赤金，阿母物也，妾于下楼时已除去，藏于囊中。
ruò bèi qiǎng qù lèi jūn péi cháng yé
若被抢去，累君赔偿耶。
yú wén yán xīn shén dé zhī lìng qí chóng zhěng chāi huán wù shě ā mǔ tuō yán yù suǒ rén zá gù réng guī zhōu ěr
”余闻言，心甚德之，令其重整钗环，勿舍阿母，托言寓所人杂，故仍归舟耳。
cuì gū rú yán gào mǔ bìng yuē jiǔ cài yǐ bǎo bèi zhōu kě yě
翠姑如言告母，并曰：“酒菜已饱，备粥可也。
shí liáo shàng jiǔ kè yǐ qù shào bǎo ér mìng cuì yì péi yú dēng liáo
”时寮上酒客已去，邵鸨儿命翠亦陪余登寮。
jiàn liǎng duì xiù xié ní wū yǐ tòu
见两对绣鞋泥污已透。
sān rén gòng zhōu liáo yǐ chōng jī
三人共粥，聊以充饥。
jiǎn zhú xù tán shǐ xī cuì jí hú nán xǐ yì yù chǎn běn xìng ōu yáng fù wáng mǔ jiào wèi è shū suǒ mài
剪烛絮谈，始悉翠籍湖南，喜亦豫产，本姓欧阳，父亡母醮，为恶叔所卖。
cuì gū gào yǐ yíng xīn sòng jiù zhī kǔ xīn bù huan bì qiǎng xiào jiǔ bù shèng bì qiáng yǐn shēn bù kuài bì qiáng péi hóu bù shuǎng bì qiáng gē
翠姑告以迎新送旧之苦，心不欢必强笑，酒不胜必强饮，身不快必强陪，喉不爽必强歌。
gèng yǒu guāi zhāng qí xìng zhě shāo bù hé yì jí zhì jiǔ fān àn dà shēng rǔ mà jiǎ mǔ bù chá fǎn yán jiē dài bù zhōu yòu yǒu è kè chè yè róu lìn bù kān qí rǎo
更有乖张其性者，稍不合意，即掷酒翻案，大声辱骂，假母不察，反言接待不周，又有恶客彻夜蹂躏，不堪其扰。
xǐ r nián qīng chū dào mǔ yóu xī zhī
喜儿年轻初到，母犹惜之。
bù jué lèi suí yán luò
不觉泪随言落。
xǐ r yì hēi rán tì qì
喜儿亦嘿然涕泣。
yú nǎi wǎn xǐ rù huái fǔ wèi zhī
余乃挽喜入怀，抚慰之。
zhǔ cuì gū wò yú wài tà gài yīn xiù fēng jiāo yě
瞩翠姑卧于外榻，盖因秀峰交也。
zì cǐ huò shí rì huò wǔ rì bì qiǎn rén lái zhāo xǐ huò zì fàng xiǎo tǐng qīn zhì hé gàn yíng jiē
自此或十日或五日，必遣人来招，喜或自放小艇，亲至河干迎接。
yú měi qù bì yāo xiù fēng bù yāo tā kè bù lìng fàng tǐng
余每去必邀秀峰，不邀他客，不另放艇。
yī xī zhī huan fān yín sì yuán ér yǐ
一夕之欢，番银四圆而已。
xiù fēng jīn cuì míng hóng sú wèi zhī tiào cáo shèn zhì yī zhāo liǎng jì
秀峰今翠明红，俗谓之跳槽，甚至一招两妓；
yú zé wéi xǐ r yī rén ǒu dú wǎng huò xiǎo zhuó yú píng tái huò qīng tán yú liáo nèi bù lìng chàng gē bù qiáng duō qīn wēn cún tǐ xù yī tǐng yí rán lín jì jiē xiàn zhī
余则惟喜儿一人，偶独往，或小酌于平台，或清谈于寮内，不令唱歌，不强多钦，温存体恤，一艇怡然，邻妓皆羡之。
yǒu kòng xián wú kè zhě zhī yú zài liáo bì lái xiāng fǎng
有空闲无客者，知余在寮，必来相访。
hé bāng zhī jì wú yī bù shí měi shàng qí tǐng hū yú shēng bù jué yú yì zuǒ gù yòu pàn yìng jiē bù xiá cǐ suī huī huò wàn jīn suǒ bù néng zhì zhě
合帮之妓无一不识，每上其艇，呼余声不绝，余亦左顾右盼，应接不暇，此虽挥霍万金所不能致者。
yú sì yuè zài bǐ chù gòng fèi bǎi yú jīn de cháng lì zhī xiān guǒ yì shēng píng kuài shì
余四月在彼处，共费百余金，得尝荔枝鲜果，亦生平快事。
hòu bǎo ér yù suǒ wǔ bǎi jīn qiáng yú nà xǐ yú huàn qí rǎo suì tú guī jì
后鸨儿欲索五百金强余纳喜，余患其扰，遂图归计。
xiù fēng mí liàn yú cǐ yīn quàn qí gòu yī qiè réng yóu yuán lù fǎn wú
秀峰迷恋于此，因劝其购一妾，仍由原路返吴。
míng nián xiù fēng zài wǎng wú fù bù zhǔn xié yóu suì jiù qīng pǔ yáng míng fǔ zhī pìn
明年，秀峰再往，吾父不准偕游，遂就青浦杨明府之聘。
jí xiù fēng guī shù jí xǐ r yīn yú bù wǎng jǐ xún duǎn jiàn
及秀峰归，述及喜儿因余不往，几寻短见。
ǎi
噫！
bàn nián yī jiào yáng bāng mèng yíng de huā chuán bó xìng míng yǐ
“半年一觉扬帮梦，赢得花船薄幸名”矣！
yú zì yuè dōng guī lái guǎn qīng pǔ liǎng zài wú kuài yóu kě shù
余自粤东归来，馆青浦两载，无快游可述。
wèi jǐ yún hān xiāng yù wù yì fèi téng yún yǐ jī fèn zhì bìng
未几，芸、憨相遇，物议沸腾，芸以激愤致病。
yú yǔ chéng mò ān shè yī shū huà pù yú jiā mén zhī cè liáo zuǒ tāng yào zhī xū
余与程墨安设一书画铺于家门之侧，聊佐汤药之需。
zhōng qiū hòu èr rì yǒu wú yún kè xié máo yì xiāng wáng wū càn yāo yú yóu xī shān xiǎo jìng shì yú shì wàn dǐ wú xián zhǔ qí xiān wǎng
中秋后二日，有吴云客偕毛忆香、王屋灿邀余游西山小静室，余适腕底无闲，嘱其先往。
wú yuē zi néng chū chéng míng wǔ dāng zài shān qián shuǐ tà qiáo zhī lái hè ān xiāng hòu
吴曰：“子能出城，明午当在山前水踏桥之来鹤庵相候。
yú nuò zhī
”余诺之。
yuè rì liú chéng shǒu pù yú dú bù chū chāng mén zhì shān qián guò shuǐ tà qiáo xún tián chéng ér xi
越日，留程守铺，余独步出阊门，至山前过水踏桥，循田塍而西。
jiàn yī ān nán xiàng mén dài qīng liú bāo zhuó wèn zhī yīng yuē kè hé lái
见一庵南向，门带清流，剥琢问之，应曰：“客何来？
yú gào zhī
”余告之。
xiào yuē cǐ de yún yě kè bú jiàn biǎn é hu
笑曰：“此‘得云’也，客不见匾额乎？
lái hè yǐ guò yǐ
‘来鹤’已过矣！
yú yuē zì qiáo zhì cǐ wèi jiàn yǒu ān
”余曰：“自桥至此，未见有庵。
qí rén huí zhǐ yuē kè bú jiàn tǔ qiáng zhōng sēn sēn duō zhú zhě jí shì yě
”其人回指曰：“客不见土墙中森森多竹者，即是也。
yú nǎi fǎn zhì qiáng xià
”余乃返至墙下。
xiǎo mén shēn bì mén xì kuī zhī duǎn lí qū jìng lǜ zhú yī yī jì bù wén rén yǔ shēng kòu zhī yì wú yīng zhě
小门深闭，门隙窥之，短篱曲径，绿竹猗猗，寂不闻人语声，叩之亦无应者。
yī rén guò yuē qiáng xué yǒu shí qiāo mén jù yě
一人过，曰：“墙穴有石，敲门具也。
yú shì lián jī guǒ yǒu xiǎo shā mí chū yīng
”余试连击，果有小沙弥出应。
yú jí xún jìng rù guò xiǎo shí qiáo xiàng xī yī zhé shǐ jiàn shān mén xuán hēi qī é fěn shū lái hè èr zì hòu yǒu zhǎng bá bù xiá xì guān
余即循径入，过小石桥，向西一折，始见山门，悬黑漆额，粉书“来鹤”二字，后有长跋，不暇细观。
rù mén jīng wéi tuó diàn shàng xià guāng jié xiān chén bù rǎn zhī wèi hǎo jìng shì
入门经韦陀殿，上下光洁，纤尘不染，知为好静室。
hū jiàn zuǒ láng yòu yī xiǎo shā mí fèng hú chū yú dà shēng hū wèn jí wén shì nèi xīng càn xiào yuē hé rú
忽见左廊又一小沙弥奉壶出，余大声呼问，即闻室内星灿笑曰：“何如？
wǒ wèi sān bái jué bù shī xìn yě
我谓三白决不失信也！
xuán jiàn yún kè chū yíng rì hou jūn zǎo shàn hé lái zhī chí
”旋见云客出迎，日：“候君早膳，何来之迟？
yī sēng jì qí hòu xiàng yú qǐ shǒu wèn zhī wèi zhú yì hé shàng
”一僧继其后，向余稽首，问知为竹逸和尚。
rù qí shì jǐn xiǎo wū sān chuán é yuē guì xuān tíng zhōng shuāng guì shèng kāi
入其室，仅小屋三椽，额曰“桂轩”，庭中双桂盛开。
xīng càn yì xiāng qún qǐ rǎng yuē lái chí fá sān bēi
星灿、忆香群起嚷曰：“来迟罚三杯！
xí shàng hūn sù jīng jié jiǔ zé huáng bái jù bèi
”席上荤素精洁，酒则黄白俱备。
yú wèn yuē gōng děng yóu jǐ chù yǐ
余问曰：“公等游几处矣？
yún kè yuē zuó lái yǐ wǎn jīn chén jǐn dào de yún hé tíng ěr
”云客曰：“昨来已晚，今晨仅到得云、河亭耳。
huān yǐn liáng jiǔ
”欢饮良久。
fàn bì réng zì dé yún hé tíng gòng yóu bā jiǔ chù zhì huà shān ér zhǐ
饭毕，仍自得云、河亭共游八九处，至华山而止。
gè yǒu jiā chǔ bù néng jǐn shù
各有佳处，不能尽述。
huà shān zhī dǐng yǒu lián huā fēng yǐ shí yù mù qī yǐ hòu yóu
华山之顶有莲花峰，以时欲暮，期以后游。
guì huā zhī shèng zhì cǐ wèi zuì jiù huā xià yǐn qīng míng ōu jí chéng shān yú jìng huí lái hè
桂花之盛至此为最，就花下饮清茗—瓯，即乘山舆，径回来鹤。
guì xuān zhī dōng lìng yǒu lín jié xiǎo gé yǐ bēi pán luó liè
桂轩之东另有临洁小阁，已杯盘罗列。
zhú yì guǎ yán jìng zuò ér hào kè shàn yǐn
竹逸寡言静坐而好客善饮。
shǐ zé zhé guì cuī huā jì zé měi rén yī lìng èr gǔ shǐ ba
始则折桂催花，继则每人一令，二鼓始罢。
yú yuē jīn yè yuè sè shén jiā jí cǐ hān wò wèi miǎn yǒu fù qīng guāng hé chǔ de gāo kuàng de yī wán yuè sè zhù bù xū cǐ liáng yè yě
余曰：“今夜月色甚佳，即此酣卧，未免有负清光，何处得高旷地，一玩月色，庶不虚此良夜也？
zhú yì yuē fàng hè tíng kě dēng yě
”竹逸曰：“放鹤亭可登也。
yún kè yuē xīng càn bào de qín lái wèi wén jué diào dào bǐ yī dàn hé rú
”云客曰：“星灿抱得琴来，未闻绝调，到彼一弹何如？
nǎi xié wǎng dàn jiàn mù xī xiāng lǐ yí lù shuāng lín yuè xià cháng kōng wàn lài jù jì
”乃偕往．但见木犀香里，一路霜林，月下长空，万籁俱寂。
xīng càn dàn méi huā sān nòng piāo piāo yù xiān
星灿弹《梅花三弄》，飘飘欲仙。
yì xiāng yì xīng fā xiù chū tiě dí wū wū ér chuī zhī
忆香亦兴发，袖出铁笛，呜呜而吹之。
yún kè yuē jīn yè shí hú kàn yuè zhě shuí néng rú wú bèi zhī lè cái
云客曰：“今夜石湖看月者，谁能如吾辈之乐裁？
gài wú sū bā yuè shí bā rì shí hú xíng chūn qiáo xià yǒu kàn chuàn yuè shèng huì yóu chuán pái jǐ chè yè shēng gē míng suī kàn yuè shí zé xié jì hǒng yǐn ér yǐ
”盖吾苏八月十八日石湖行春桥下有看串月胜会，游船排挤，彻夜笙歌，名虽看月，实则挟妓哄饮而已。
wèi jǐ yuè luò shuāng hán xìng pǔ guī wò
未几，月落霜寒，兴圃归卧。
míng chén yún kè wèi zhòng yuē cǐ dì yǒu wú yǐn ān jí yōu pì jūn děng yǒu dào guò zhě fǒu
明晨，云客谓众曰：“此地有无隐庵，极幽僻，君等有到过者否？
xián duì yuē wú lùn wèi dào bìng wèi cháng wén yě
”咸对曰：“无论未到，并未尝闻也。
zhú yì yuē wú yǐn sì miàn jiē shān qí de shén pì sēng bù néng jiǔ jū
”竹逸曰：“无隐四面皆山，其地甚僻，僧不能久居。
xiàng nián céng yī zhì yǐ tān fèi zì chǐ mù péng jū shì chóng xiū hòu wèi cháng wǎng yān jīn yóu yī xī shi zhī
向年曾一至，已坍废，自尺木彭居士重修后，未尝往焉，今犹依稀识之。
rú yù wǎng yóu qǐng wèi qián dǎo
如欲往游，请为前导。
yì xiāng yuē xiāo fù qù yé
”忆香曰：“枵腹去耶？
zhú yì xiào yuē yǐ bèi sù miàn yǐ zài lìng dào rén xié jiǔ hé xiāng cóng yě
”竹逸笑曰：“已备素面矣，再令道人携酒盒相从也。
miàn bì bù xíng ér wǎng
”面毕，步行而往。
guò gāo yì yuán yún kè yù wǎng bái yún jīng shè rù mén jiù zuò
过高义园，云客欲往白云精舍，入门就坐。
yī sēng xú bù chū xiàng yún kè gǒng shǒu yuē wéi jiào liǎng yuè chéng zhōng yǒu hé xīn wén
一僧徐步出，向云客拱手曰：“违教两月，城中有何新闻？
fǔ jūn zài yuán fǒu
抚军在辕否？
yì xiāng hū qǐ yuē tū
”忆香忽起曰：“秃！
fú xiù jìng chū
”拂袖径出。
yú yǔ xīng càn rěn xiào suí zhī yún kè zhú yì chóu dá shù yǔ yì cí chū
余与星灿忍笑随之，云客、竹逸酬答数语，亦辞出。
gāo yì yuán jí fàn wén zhèng gōng mù bái yún jīng shè zài qí páng
高义园即范文正公墓，白云精舍在其旁。
yī xuān miàn bì shàng xuán téng luó xià záo yī tán guǎng zhàng xǔ yī hóng qīng bì yǒu jīn lín yóu yǒng qí zhōng míng yuē bō yú quán
一轩面壁，上悬藤萝，下凿一潭，广丈许，一泓清碧，有金鳞游泳其中，名曰“钵盂泉”。
zhú lú chá zào wèi zhì jí yōu
竹炉茶灶，位置极幽。
xuān hòu yú wàn lǜ cóng zhōng kě kàn fàn yuán zhī gài
轩后于万绿丛中，可瞰范园之概。
xī nà zi sú bù kān jiǔ zuò ěr
惜衲子俗，不堪久坐耳。
shì shí yóu shàng shā cūn guò jī lóng shān jí yú yǔ hóng gàn dēng gāo chù yě
是时由上沙村过鸡笼山，即余与鸿干登高处也。
fēng wù yī rán hóng gàn yǐ sǐ bù shèng jīn xī zhī gǎn
风物依然，鸿干已死，不胜今昔之感。
zhèng chóu chàng jiān hū liú quán zǔ lù bù dé jìn yǒu sān wǔ cūn tóng jué jùn zǐ yú luàn cǎo zhōng tàn tóu ér xiào shì yà duō rén zhī zhì cǐ zhě
正惆怅间，忽流泉阻路不得进，有三五村童掘菌子于乱草中，探头而笑，似讶多人之至此者。
xún yǐ wú yǐn lù duì yuē qián tú shuǐ dà bù kě xíng qǐng fǎn shù wǔ nán yǒu xiǎo jìng dù lǐng kě dá
询以无隐路，对曰：“前途水大不可行，请返数武，南有小径，度岭可达。
cóng qí yán
”从其言。
dù lǐng nán xíng lǐ xǔ jiàn jué zhú shù cóng zá sì shān huán rào jìng mǎn lǜ yīn yǐ wú rén jī
度岭南行里许，渐觉竹树丛杂，四山环绕，径满绿茵，已无人迹。
zhú yì pái huái sì gù yuē shì zài sī ér jìng bù kě biàn nài hé
竹逸徘徊四顾曰：“似在斯，而径不可辨，奈何？
yú nǎi dūn shēn xì zhǔ yú qiān gān zhú zhōng yǐn yǐn jiàn luàn shí qiáng shě jìng bō cóng zhú jiān héng chuān rù mì zhī shǐ dé yī mén yuē wú yǐn chán yuàn mǒu nián yuè rì nán yuán lǎo rén péng mǒu chóng xiū zhòng xǐ yuē fēi jūn zé wǔ líng yuán yǐ
”余乃蹲身细瞩，于千竿竹中隐隐见乱石墙舍，径拨丛竹间，横穿入觅之，始得一门，曰“无隐禅院，某年月日南园老人彭某重修”，众喜曰：“非君则武陵源矣！
shān mén jǐn bì qiāo liáng jiǔ wú yīng zhě
”山门紧闭，敲良久，无应者。
hū páng kāi yī mén yā rán yǒu shēng yī chún yī shào nián chū miàn yǒu cài sè zú wú wán lǚ wèn yuē kè hé wéi zhě
忽旁开一门，呀然有声，一鹑衣少年出，面有菜色，足无完履，问曰：“客何为者？
zhú yì qǐ shǒu yuē mù cǐ yōu jìng tè lái zhān yǎng
”竹逸稽首曰：“慕此幽静，特来瞻仰。
shào nián yuē rú cǐ qióng shān sēng sàn wú rén jiē dài qǐng mì tā yóu
”少年曰：“如此穷山，僧散无人接待，请觅他游。
yán yǐ bì mén yù jìn
”言已，闭门欲进。
yún kè jí zhǐ zhī xǔ yǐ qǐ mén fàng yóu bì dāng chóu xiè
云客急止之，许以启门放游，必当酬谢。
shào nián xiào yuē chá yè jù wú kǒng màn kè ěr qǐ wàng chou yé
少年笑曰：“茶叶俱无，恐慢客耳，岂望酬耶？
shān mén yī qǐ jí jiàn fó miàn jīn guāng yǔ lǜ yīn xiāng yìng tíng jiē shí chǔ tái jī rú xiù diàn hòu tái jí rú qiáng shí lán rào zhī
”山门一启，即见佛面，金光与绿阴相映，庭阶石础苔积如绣，殿后台级如墙，石栏绕之。
xún tái ér xi yǒu shí xíng rú mán tou gāo èr zhàng xǔ xì zhú huán qí zhǐ
循台而西，有石形如馒头，高二丈许，细竹环其趾。
zài xi shé běi yóu xié láng niè jí ér dēng kè táng sān juǎn yíng jǐn duì dà shí
再西折北，由斜廊蹑级而登，客堂三卷楹紧对大石。
shí xià záo yī xiǎo yuè chí qīng quán yī pài xìng zǎo jiāo héng
石下凿一小月池，清泉一派，荇藻交横。
táng dōng jí zhèng diàn diàn zuǒ xī xiàng wèi sēng fáng chú zào diàn hòu lín qiào bì shù zá yīn nóng yǎng bú jiàn tiān
堂东即正殿，殿左西向为僧房厨灶，殿后临峭壁，树杂阴浓，仰不见天。
xīng càn lì pí jiù chí biān xiǎo qì yú cóng zhī
星灿力疲，就池边小憩，余从之。
jiāng qǐ hé xiǎo zhuó hū wén yì xiāng yīn zài shù miǎo hū yuē sān bái sù lái cǐ jiān yǒu miào jìng
将启盒小酌，忽闻忆香音在树杪，呼曰：“三白速来，此间有妙境！
yǎng ér shì zhī bú jiàn qí rén yīn yǔ xīng càn xún shēng mì zhī
”仰而视之，不见其人，因与星灿循声觅之。
yóu dōng xiāng chū yī xiǎo mén shé běi yǒu shí dēng rú tī yuē shù shí jí yú zhú wù zhōng piē jiàn yī lóu
由东厢出一小门，折北，有石蹬如梯，约数十级，于竹坞中瞥见一楼。
yòu tī ér shàng bā chuāng dòng rán é yuē fēi yún gé
又梯而上，八窗洞然，额曰“飞云阁”。
sì shān bào liè rú chéng quē xī nán yī jiǎo yáo jiàn yī shuǐ jìn tiān fēng fān yǐn yǐn jí tài hú yě
四山抱列如城，缺西南一角，遥见一水浸天，风帆隐隐，即太湖也。
yǐ chuāng fǔ shì fēng dòng zhú shāo rú fān mài làng
倚窗俯视，风动竹梢，如翻麦浪。
yì xiāng yuē hé rú
忆香曰：“何如？
yú yuē cǐ miào jìng yě
”余曰：“此妙境也。
hū yòu wén yún kè yú lóu xi hū yuē yì xiāng sù lái cǐ dì gèng yǒu miào jìng
”忽又闻云客于楼西呼曰：“忆香速来，此地更有妙境！
yīn yòu xià lóu zhé ér xi shí yú jí hū huò rán kāi lǎng píng tǎn rú yí
”因又下楼，折而西，十余级，忽豁然开朗，平坦如台。
dù qí de yǐ zài diàn hòu qiào bì zhī shàng cán zhuān quē chǔ shàng cún gài yì xī rì zhī diàn jī yě
度其地，已在殿后峭壁之上，残砖缺础尚存，盖亦昔日之殿基也。
zhōu wàng huán shān jiào gé gèng chàng
周望环山，较阁更畅。
yì xiāng duì tài hú cháng xiào yī shēng zé qún shān qí yīng
忆香对太湖长啸一声，则群山齐应。
nǎi xí dì kāi zūn hū chóu xiāo fù shào nián yù pēng jiāo fàn dài chá suí lìng gǎi chá wèi zhōu yāo yǔ tóng dàn
乃席地开樽，忽愁枵腹，少年欲烹焦饭代茶，随令改茶为粥，邀与同啖。
xún qí hé yǐ lěng luò zhì cǐ yuē sì wú jū lín yè duō bào kè jī liáng shí lái qiáng qiè jí zhí shū guǒ yì bàn wèi qiáo zǐ suǒ yǒu
询其何以冷落至此，曰：“四无居邻，夜多暴客，积粮时来强窃，即植蔬果，亦半为樵子所有。
cǐ wèi chóng níng sì xià yuàn zhǎng chú zhōng yuè sòng fàn gàn yī shí yán cài yī tán ér yǐ
此为崇宁寺下院，长厨中月送饭干一石、盐菜一坛而已。
mǒu wèi péng xìng yì zàn jū kān shǒu xíng jiāng guī qù bù jiǔ dāng wú rén jī yǐ
某为彭姓裔，暂居看守，行将归去，不久当无人迹矣。
yún kè xiè yǐ fān yín yī yuán
”云客谢以番银一圆。
fǎn zhì lái hè mǎi zhōu ér guī
返至来鹤，买舟而归。
yú huì wú yǐn tú yī fú yǐ zèng zhú yì zhì kuài yóu yě
余绘《无隐图》一幅，以赠竹逸，志快游也。
shì nián dōng yú wèi yǒu rén zuò zhōng bǎo suǒ lèi jiā tíng shī huān jì jū xī shān huá shì
是年冬，余为友人作中保所累，家庭失欢，寄居锡山华氏。
míng nián chūn jiāng zhī wéi yáng ér duǎn yú zī yǒu gù rén hán chūn quán zài shàng yáng mù fǔ yīn wǎng fǎng yān
明年春，将之维扬而短于资，有故人韩春泉在上洋幕府，因往访焉。
yī bì lǚ chuān bù kān rù shǔ tóu zhá yuē wù yú jùn miào yuán tíng zhōng
衣敝履穿，不堪入署，投札约晤于郡庙园亭中。
jí chū jiàn zhī yú chóu kǔ gài zhù shí jīn
及出见，知余愁苦，概助十金。
yuán wèi yáng shāng juān shī ér chéng jí wéi kuò dà xī diǎn zhuì gè jǐng zá luàn wú zhāng hòu dié shān shí yì wú qǐ fú zhào yìng
园为洋商捐施而成，极为阔大，惜点缀各景，杂乱无章，后叠山石，亦无起伏照应。
guī tú hū sī yú shān zhī shèng shì yǒu biàn zhōu fù zhī
归途忽思虞山之胜，适有便舟附之。
shí dāng chūn zhòng táo lǐ zhēng yán nì lǚ xíng zōng kǔ wú bàn lǚ nǎi huái qīng tóng sān bǎi xìn bù zhì yú shān shū yuàn
时当春仲，桃李争研，逆旅行踪，苦无伴侣，乃怀青铜三百，信步至虞山书院。
qiáng wài yǎng zhǔ jiàn cóng shù jiāo huā jiāo hóng zhì lǜ bàng shuǐ yī shān jí ráo yōu qù
墙外仰瞩，见丛树交花，娇红稚绿，傍水依山，极饶幽趣。
xī bù dé qí mén ér rù wèn tú yǐ wǎng yù shè peng yuè míng zhě jiù zhī pēng bì luō chūn yǐn zhī jí jiā
惜不得其门而入，问途以往，遇设篷瀹茗者，就之，烹碧罗春，饮之极佳。
xún yú shān hé chǔ zuì shèng yī yóu zhě yuē cóng cǐ chū xī guān jìn jiàn mén yì yú shān zuì jiā chù yě jūn yù wǎng qǐng wèi qián dǎo
询虞山何处最胜，一游者曰：“从此出西关，近剑门，亦虞山最佳处也，君欲往，请为前导。
yú xīn rán cóng zhī
”余欣然从之。
chū xī mén xún shān jiǎo gāo dī yuē shù lǐ jiàn jiàn shān fēng yì lì shí zuō héng wén zhì zé yī shān zhōng fēn liǎng bì āo tū gāo shù shí rèn jìn ér yǎng shì shì jiāng qīng duò
出西门，循山脚，高低约数里，渐见山峰屹立，石作横纹，至则一山中分，两壁凹凸，高数十仞，近而仰视，势将倾堕。
qí rén yuē xiāng chuán shàng yǒu dòng fǔ duō xian jǐng xī wú jìng kě dēng
其人曰：“相传上有洞府，多仙景，惜无径可登。
yú xìng fā wǎn xiù juǎn yī yuán pān ér shàng zhí zào qí diān
”余兴发，挽袖卷衣，猿攀而上，直造其巅。
suǒ wèi dòng fǔ zhě shēn jǐn zhàng xǔ shàng yǒu shí xià dòng rán jiàn tiān
所谓洞府者，深仅丈许，上有石罅，洞然见天。
fǔ shǒu xià shì tuǐ ruǎn yù duò
俯首下视，腿软欲堕。
nǎi yǐ fù miàn bì yī téng fù màn ér xià
乃以腹面壁，依藤附蔓而下。
qí rén tàn yuē zhuàng cái
其人叹曰：“壮裁！
yóu xìng zhī háo wèi jiàn yǒu rú jūn zhě
游兴之豪，未见有如君者。
yú kǒu kě sī yǐn yāo qí rén jiù yě diàn gū yǐn sān bēi
”余口渴思饮，邀其人就野店沽饮三杯。
yáng wū jiāng luò wèi de biàn yóu shi zhě shí shí yú kuài huái zhī guī yù fù jí dā yè háng zhì sū réng fǎn xī shān
阳乌将落，未得遍游，拾赭石十余块，怀之归寓，负笈搭夜航至苏，仍返锡山。
cǐ yú chóu kǔ zhōng zhī kuài yóu yě
此余愁苦中之快游也。
jiā qìng jiǎ zǐ chūn tòng zāo xiān jūn zhī biàn xíng jiāng qì jiā yuǎn dùn yǒu rén xià yī shān wǎn liú qí jiā
嘉庆甲子春，痛遭先君之变，行将弃家远遁，友人夏揖山挽留其家。
qiū bā yuè yāo yú tóng wǎng dōng hǎi yǒng tài shā kān shōu huā xī
秋八月，邀余同往东海永泰沙勘收花息。
shā lì chóng míng
沙隶崇明。
chū liú hé kǒu háng hǎi bǎi yú lǐ
出刘河口，航海百余里。
xīn zhǎng chū pì shàng wú jiē shì
新涨初辟，尚无街市。
máng máng lú dí jué shǎo rén yān jǐn yǒu tóng yè dīng shì cāng kù shù shí chuán sì miàn jué gōu hé zhù dī zāi liǔ rào yú wài
茫茫芦荻，绝少人烟，仅有同业丁氏仓库数十椽，四面掘沟河，筑堤栽柳绕于外。
dīng zì shí chū jiā yú chóng wèi yī shā zhī shǒu hù
丁字实初，家于崇，为一沙之首户；
sī huì jì zhě xìng wáng
司会计者姓王。
jù jiā shuǎng hào kè bù jū lǐ jié yǔ yú zhà jiàn jí tóng gù jiāo
俱家爽好客，不拘礼节，与余乍见即同故交。
zǎi zhū wèi xiǎng qīng wèng wèi yǐn
宰猪为饷，倾瓮为饮。
lìng zé mǔ zhàn bù zhī shī wén
令则拇战，不知诗文；
gē zé hào náo bù jiǎng yīn lǜ
歌则号呶，不讲音律。
jiǔ hān huī gōng rén wǔ quán xiàng pū wèi xì
酒酣，挥工人舞拳相扑为戏。
xù gǔ niú bǎi yú tóu jiē lù sù dī shàng
蓄牯牛百余头，皆露宿堤上。
yǎng é wèi hào yǐ fáng hǎi dào
养鹅为号，以防海盗。
rì zé qū yīng quǎn liè yú lú cóng shā zhǔ jiān suǒ huò duō fēi qín
日则驱鹰犬猎于芦丛沙渚间，所获多飞禽。
yú yì cóng zhī chí zhú juàn zé wò
余亦从之驰逐，倦则卧。
yǐn zhì yuán tián chéng shú chù měi yī zì hào quān zhù gāo dī yǐ fáng cháo xùn
引至园田成熟处，每一字号圈筑高堤，以防潮汛。
dī zhōng tōng yǒu shuǐ dòu yòng zhá qǐ bì hàn zé zhǎng cháo shí qǐ zhá guàn zhī lǎo zé luò cháo shí kāi zhá xiè zhī
堤中通有水窦，用闸启闭，旱则长潮时启闸灌之，潦则落潮时开闸泄之。
diàn rén jiē sàn chǔ rú liè xīng yī hū jù jí chēng yè hù yuē chǎn zhǔ wěi wěi tīng mìng piáo chéng kě ài
佃人皆散处如列星，一呼俱集，称业户曰“产主”，唯唯听命，朴诚可爱。
ér jī zhī fēi yì zé yě héng guò yú láng hǔ
而激之非义，则野横过于狼虎；
xìng yī yán gōng píng shuài rán bài fú
幸一言公平，率然拜服。
fēng yǔ huì míng huǎng tóng tài gǔ
风雨晦明，恍同太古。
wò chuáng wài zhǔ jí dǔ hóng tāo zhěn pàn cháo shēng rú míng jīn gǔ
卧床外瞩即睹洪涛，枕畔潮声如鸣金鼓。
yī yè hū jiàn shù shí lǐ wài yǒu hóng dēng dà rú kǎo lǎo fú yú hǎi zhōng yòu jiàn hóng guāng zhú tiān shì tóng shī huǒ shí chū rì cǐ chù qǐ xiàn shén dēng shén huǒ bù jiǔ yòu jiāng zhǎng chū shā tián yǐ
一夜，忽见数十里外有红灯大如栲栳，浮于海中，又见红光烛天，势同失火，实初日：“此处起现神灯神火，不久又将涨出沙田矣。
yī shān xìng zhì sù háo zhì cǐ yì fàng
”揖山兴致素豪，至此益放。
yú gèng sì wú jì dàn niú bèi kuáng gē shā tóu zuì wǔ suí qí xìng zhī suǒ zhì zhēn shēng píng wú jū zhī kuài yóu yě
余更肆无忌惮，牛背狂歌，沙头醉舞，随其兴之所至，真生平无拘之快游也。
shì jùn shí yuè shǐ guī
事竣，十月始归。
wú sū hǔ qiū zhī shèng yú qǔ hòu shān zhī qiān qǐng yún yī chù cì zé jiàn chí ér yǐ yú jiē bàn jiè rén gōng qiě wèi zhī fěn suǒ wū yǐ shī shān lín běn xiàng
吾苏虎丘之胜，余取后山之千顷云一处，次则剑池而已，余皆半借人工，且为脂粉所污，已失山林本相。
jí xīn qǐ zhī bái gōng cí tǎ yǐng qiáo bù guò liú yǎ míng ěr
即新起之白公祠、塔影桥，不过留雅名耳。
qí yě fang bīn yú xì gǎi wéi yě fāng bīn gèng bù guò zhī xiāng fěn duì tú xíng qí yāo yě ér yǐ
其冶坊滨，余戏改为“野芳滨”，更不过脂乡粉队，徒形其妖冶而已。
qí zài chéng zhōng zuì zhù míng zhī shī zi lín suī yuē yún lín shǒu bǐ qiě shí zhì líng lóng zhōng duō gǔ mù rán yǐ dà shì guān zhī jìng tóng luàn duī méi zhā jī yǐ tái xiǎn chuān yǐ yǐ zāi quán wú shān lín qì shì
其在城中最著名之狮子林，虽曰云林手笔，且石质玲珑，中多古木，然以大势观之，竟同乱堆煤渣，积以苔藓，穿以蚁灾，全无山林气势。
yǐ yú guǎn kuī suǒ jí bù zhī qí chāo
以余管窥所及，不知其抄。
líng yán shān wèi wú wáng guǎn wá gōng gù zhǐ shàng yǒu xī shī dòng xiǎng ti láng cǎi xiāng jìng zhū shèng miàn qí shì sǎn màn kuàng wú shōu shù bù jí tiān píng zhī xíng zhī bié ráo yōu qù
灵岩山，为吴王馆娃宫故址，上有西施洞、响屉廊、采香径诸胜，面其势散漫，旷无收束，不及天平支硎之别饶幽趣。
dèng wèi shān yī míng yuán mù xi bèi tài hú dōng duì jǐn fēng dān yá cuì gé wàng rú tú huà jū rén zhǒng méi wèi yè huā kāi shù shí lǐ yī wàng rú jī xuě gù míng xiāng xuě hǎi
邓尉山一名元墓，西背太湖，东对锦峰，丹崖翠阁，望如图画，居人种梅为业，花开数十里，一望如积雪，故名“香雪海”。
shān zhī zuǒ yǒu gǔ bǎi sì shù míng zhī yuē qīng qí gǔ guài qīng zhě yī zhū tǐng zhí mào rú cuì gài
山之左有古柏四树，名之曰“清、奇、古、怪”：清者，一株挺直，茂如翠盖；
qí zhě wò de sān qǔ xíng zhī zì
奇者，卧地三曲，形“之”字；
gǔ zhě tū dǐng biǎn kuò bàn xiǔ rú zhǎng
古者，秃顶扁阔，半朽如掌；
guài zhě tǐ shì xuán luó zhī gàn jiē rán
怪者，体似旋螺，枝干皆然。
xiāng chuán hàn yǐ qián wù yě
相传汉以前物也。
yǐ chǒu mèng chūn yī shān zūn rén chún xiāng xiān shēng xié qí dì jiè shí lǜ zǐ zhí sì rén wǎng fú shān jiā cí chūn jì jiān sǎo zǔ mù zhāo yú tóng wǎng
乙丑孟春，揖山尊人莼芗先生偕其弟介石，率子侄四人，往幞山家祠春祭，兼扫祖墓，招余同往。
shùn dào xiān zhì líng yán shān chū hǔ shān qiáo yóu fèi jiā hé jìn xiāng xuě hǎi xiàn méi
顺道先至灵岩山，出虎山桥，由费家河进香雪海现梅。
fú shān cí yǔ jí cáng yú xiāng xuě hǎi zhōng shí huā zhèng shèng hāi tǔ jù xiāng yú céng wèi jiè shí huà fú shān fēng mù guó shí èr cè
幞山祠宇即藏于香雪海中，时花正盛，咳吐俱香，余曾为介石画《幞山风木国》十二册。
shì nián jiǔ yuè yú cóng shí zuó táng diàn zhuàn fù sì chuān chóng qìng fǔ zhī rèn sù cháng jiāng ér shàng zhōu dǐ huàn chéng
是年九月，余从石琢堂殿撰赴四川重庆府之任，溯长江而上，舟抵皖城。
wǎn shān zhī lù yǒu yuán jì zhōng chén yú gōng zhī mù mù cè yǒu táng sān yíng míng yuē dà guān tíng miàn lín nán hú bèi yǐ qián shān
皖山之麓，有元季忠臣余公之墓，墓侧有堂三楹，名曰“大观亭”，面临南湖，背倚潜山。
tíng zài shān jǐ tiào yuǎn pō chàng
亭在山脊，眺远颇畅。
páng yǒu shēn láng běi chuāng dòng kāi shí zhí shuāng shí chū hóng làn rú táo lǐ
旁有深廊，北窗洞开，时值霜时初红，烂如桃李。
tóng yóu zhě wèi jiǎng shòu péng cài zi qín
同游者为蒋寿朋、蔡子琴。
nán chéng wài yòu yǒu wáng shì yuán qí de cháng yú dōng xī duǎn yú nán běi gài běi jǐn bèi chéng nán zé lín hú gù yě
南城外又有王氏园，其地长于东西，短于南北，盖北紧背城、南则临湖故也。
jì xiàn yú de pō nán wèi zhì ér guān qí jié gòu zuò zhòng tái dié guǎn zhī fǎ
既限于地，颇难位置，而观其结构，作重台叠馆之法。
zhòng tái zhě wū shàng zuò yuè tái wèi tíng yuàn dié shí zāi huā yú shàng shǐ yóu rén bù zhī jiǎo xià yǒu wū
重台者，屋上作月台为庭院，叠石栽花于上，使游人不知脚下有屋。
gài shang dié shí zhě zé xià shí shàng tíng yuàn zhě zé xià xū gù huā mù réng de dì qì ér shēng yě
盖上叠石者则下实，上庭院者则下虚，故花木仍得地气而生也。
dié guǎn zhě lóu shàng zuò xuān xuān shàng zài zuò píng tái
叠馆者，楼上作轩，轩上再作平台。
shàng xià pán shé chóng dié sì céng qiě yǒu xiǎo chí shuǐ bù lòu xiè jìng mò cè qí hé xū hé shí
上下盘折，重叠四层，且有小池，水不漏泄，竟莫测其何虚何实。
qí lì jiǎo quán yòng zhuān shí wèi zhī chéng zhòng chù fǎng zhào xī yáng lì zhù fǎ
其立脚全用砖石为之，承重处仿照西洋立柱法。
xìng miàn duì nán hú mù wú suǒ zǔ chěng huái yóu lǎn shèng yú píng yuán
幸面对南湖，目无所阻，骋怀游览，胜于平园。
zhēn rén gōng zhī qí jué zhě yě
真人工之奇绝者也。
wǔ chāng huáng hè lóu zài huáng hú jī shàng hòu tuō huáng hú shān sú hū wèi shé shān
武昌黄鹤楼在黄鹄矶上，后拖黄鹄山，俗呼为蛇山。
lóu yǒu sān céng huà dòng fēi yán yǐ chéng yì zhì miàn lín hàn jiāng yǔ hàn yáng qíng chuān gé xiāng duì
楼有三层，画栋飞檐，倚城屹峙，面临汉江，与汉阳晴川阁相对。
yú yǔ zuó táng mào xuě dēng yān fǔ shì cháng kōng qióng huā fēi wǔ yáo zhǐ yín shān yù shù huǎng rú shēn zài yáo tái
余与琢堂冒雪登焉，俯视长空，琼花飞舞，遥指银山玉树，恍如身在瑶台。
jiāng zhōng wǎng lái xiǎo tǐng zòng héng xiān bō rú làng juǎn cán yè míng lì zhī xīn zhì cǐ yī lěng
江中往来小艇，纵横掀播，如浪卷残叶，名利之心至此一冷。
bì jiān tí yǒng shén duō bù néng jì yì dàn jì yíng duì yǒu yún hé shí huáng hè chóng lái qiě gòng dào jīn zūn jiāo zhōu zhǔ qiān nián fāng cǎo
壁间题咏甚多，不能记忆，但记楹对有云：“何时黄鹤重来，且共倒金樽，浇洲渚千年芳草；
dàn jiàn bái yún fēi qù gèng shuí chuī yù dí luò jiāng chéng wǔ yuè méi huā
但见白云飞去，更谁吹玉笛，落江城五月梅花。
huáng zhōu chì bì zài fǔ chéng hàn chuān mén wài yì lì jiāng bīn jié rán rú bì
黄州赤壁在府城汉川门外，屹立江滨，截然如壁。
shí jiē jiàng sè gù míng yān
石皆绛色，故名焉。
shuǐ jīng wèi zhī chì bí shān dōng pō yóu cǐ zuò èr fù zhǐ wèi wú wèi jiāo bīng chù zé fēi yě
《水经》渭之赤鼻山，东坡游此作二赋，指为吴魏交兵处，则非也。
bì xià yǐ chéng lù dì shàng yǒu èr fù tíng
壁下已成陆地，上有二赋亭。
shì nián zhòng dōng dǐ jīng zhōu
是年仲冬抵荆州。
zuó táng de shēng tóng guān guān chá zhī xìn liú yú zhù jīng zhōu yú yǐ wèi de jiàn shǔ zhōng shān shuǐ wèi chàng
琢堂得升潼关观察之信，留余住荆州，余以未得见蜀中山水为怅。
shí zuó táng rù chuān ér zhé sì dūn fu juàn shǔ jí cài zi qín xí zhī táng jù liú yú jīng zhōu jū liú shì fèi yuán
时琢堂入川，而哲嗣敦夫眷属及蔡子琴、席芝堂俱留于荆州，居刘氏废园。
yú jì qí tīng é yuē zǐ téng hóng shù shān fáng
余记其厅额曰“紫藤红树山房”。
tíng jiē wéi yǐ shí lán záo fāng chí yī mǔ
庭阶围以石栏，凿方池一亩；
chí zhōng jiàn yī tíng yǒu shí qiáo tōng yān
池中建一亭，有石桥通焉；
tíng hòu zhù tǔ lěi shí zá shù cóng shēng
亭后筑土垒石，杂树丛生；
yú duō kuàng dì lóu gé jù qīng tuí yǐ
余多旷地，楼阁俱倾颓矣。
kè zhōng wú shì huò yín huò xiào huò chū yóu huò jù tán
客中无事，或吟或啸，或出游，或聚谈。
suì mù suī zī fǔ bù jì ér shàng xià yōng yōng diǎn yī gū jiǔ qiě zhì luó gǔ qiāo zhī
岁暮虽资斧不继，而上下雍雍，典衣沽酒，且置锣鼓敲之。
měi yè bì zhuó měi zhuó bì lìng
每夜必酌，每酌必令。
jiǒng zé sì liǎng shāo dāo yì bì dà shī shāng zhèng
窘则四两烧刀，亦必大施觞政。
yù tóng xiāng cài xìng zhě cài zi qín yǔ xù zōng xì nǎi qí zú zǐ yě qiàn qí dǎo yóu míng shèng
遇同乡蔡姓者，蔡子琴与叙宗系，乃其族子也，倩其导游名胜。
zhì fǔ xué qián zhī qǔ jiāng lóu xī zhāng jiǔ líng wèi zhǎng shǐ shí fù shī qí shàng zhū zǐ yì yǒu shī yuē xiāng sī yù huí shǒu dàn shàng qǔ jiāng lóu
至府学前之曲江楼，昔张九龄为长史时，赋诗其上，朱子亦有诗曰：“相思欲回首，但上曲江楼。
chéng shàng yòu yǒu xióng chu lǒu wǔ dài shí gāo shì suǒ jiàn
”城上又有雄楚搂，五代时高氏所建。
guī mó xióng jùn jí mù kě shǔ bǎi lǐ
规模雄峻，极目可数百里。
rào chéng bàng shuǐ jǐn zhí chuí yáng xiǎo zhōu dàng jiāng wǎng lái pō yǒu huà yì
绕城傍水，尽植垂杨，小舟荡浆往来，颇有画意。
jīng zhōu fǔ shǔ jí guān zhuàng miù shuài fǔ yí mén nèi yǒu qīng shí duàn mǎ cáo xiāng chuán jí chì tù mǎ shí cáo yě
荆州府署即关壮缪帅府，仪门内有青石断马槽，相传即赤兔马食槽也。
fǎng luō hán zhái yú chéng xi xiǎo hú shàng bù yù
访罗含宅于城西小湖上，不遇。
yòu fǎng sòng yù gù zhái yú chéng běi
又访宋玉故宅于城北。
xī yǔ xìn yù hóu jǐng zhī luàn dùn guī jiāng líng jū sòng yù gù zhái jì gǎi wéi jiǔ jiā jīn zé bù kě fù shi yǐ
昔庾信遇侯景之乱，遁归江陵，居宋玉故宅，继改为酒家，今则不可复识矣。
shì nián dà chú xuě hòu jí hán xiàn suì fā chūn wú hè nián zhī rǎo rì wéi rán zhǐ pào fàng zhǐ yuān zhā zhǐ dēng yǐ wéi lè
是年大除，雪后极寒，献岁发春，无贺年之扰，日惟燃纸炮、放纸鸢、扎纸灯以为乐。
jì ér fēng chuán huā xìn yǔ zhuó chūn chén zuó táng zhū jī xié qí shào nǚ yòu zǐ shùn chuān liú ér xià dūn fu nǎi chóng zhěng xíng zhuāng hé bāng ér zǒu
既而风传花信，雨濯春尘，琢堂诸姬携其少女幼子顺川流而下，敦夫乃重整行装，合帮而走。
yóu fán chéng dēng lù zhí fù tóng guān
由樊城登陆，直赴潼关。
yóu shān nán wén xiāng xiàn xi chū hán gǔ guān yǒu zǐ qì dōng lái sì yǔ jí lǎo zi chéng qīng niú suǒ guò zhī de
由山南阌乡县西出函谷关，有“紫气东来”四宇，即老子乘青牛所过之地。
liǎng shān jiā dào jǐn róng èr mǎ bìng xíng
两山夹道，仅容二马并行。
yuē shí lǐ jí tóng guān zuǒ bèi qiào bì yòu lín huáng hé guān zài shān hé zhī jiān è hóu ér qǐ chóng lóu lěi duǒ jí qí xióng jùn
约十里即潼关，左背峭壁，右临黄河，关在山河之间扼喉而起，重楼垒垛，极其雄峻。
ér chē mǎ jì rán rén yān yì xī
而车马寂然，人烟亦稀。
chāng lí shī yuē rì zhào tóng guān sì shàn kāi dài yì yán qí lěng luò yé
昌黎诗曰：“日照潼关四扇开”，殆亦言其冷落耶？
chéng zhōng guān chá zhī xià jǐn yī bié jià
城中观察之下，仅一别驾。
dào shǔ jǐn kào běi chéng hòu yǒu yuán pǔ héng zhǎng yuē sān mǔ
道署紧靠北城，后有园圃，横长约三亩。
dōng xī záo liǎng chí shuǐ cóng xī nán qiáng wài ér rù dōng liú zhì liǎng chí jiān zhī fēn sān dào yī xiàng nán zhì dà chú fáng yǐ gōng rì yòng
东西凿两池，水从西南墙外而入，东流至两池间，支分三道：一向南至大厨房，以供日用；
yī xiàng dōng rù dōng chí
一向东入东池；
yī xiàng běi zhé xi yóu shí chī kǒu zhōng pēn rù xī chí rào zhì xī běi shè zhá xiè xiè yóu chéng jiǎo zhuǎn běi chuān dòu ér chū zhí xià huáng hé
一向北折西、由石螭口中喷入西池，绕至西北，设闸泄泻，由城脚转北，穿窦而出，直下黄河。
rì yè huán liú shū qīng rén ěr
日夜环流，殊清人耳。
zhú shù yīn nóng yǎng bú jiàn tiān
竹树阴浓，仰不见天。
xī chí zhōng yǒu tíng ǒu huā rào zuǒ yòu
西池中有亭，藕花绕左右。
dōng yǒu miàn nán shū shì sān jiān tíng yǒu pú táo jià xià shè fāng shí kě yì kě yǐn yǐ wài jiē jú qí
东有面南书室三间，庭有葡萄架，下设方石，可弈可饮，以外皆菊畦。
xi yǒu miàn dōng xuān wū sān jiān zuò qí zhōng kě tīng liú shuǐ shēng
西有面东轩屋三间，坐其中可听流水声。
xuān nán yǒu xiǎo mén kě tōng nèi shì
轩南有小门可通内室。
xuān běi chuāng xià lìng záo xiǎo chí chí zhī běi yǒu xiǎo miào sì huā shén
轩北窗下另凿小池，池之北有小庙，祀花神。
yuán zhèng zhōng zhù sān céng lóu yī zuò jǐn kào běi chéng gāo yǔ chéng qí fǔ shì chéng wài jí huáng hé yě
园正中筑三层楼一座，紧靠北城，高与城齐，俯视城外即黄河也。
hé zhī běi shān rú píng liè yǐ shǔ shān xī jiè
河之北，山如屏列，已属山西界。
zhēn yáng yáng dà guān yě
真洋洋大观也！
yú jū yuán nán wū rú zhōu shì tíng yǒu tǔ shān shàng yǒu xiǎo tíng dēng zhī kě lǎn yuán zhōng zhī gài lǜ yīn sì hé xià wú shǔ qì
余居园南，屋如舟式，庭有土山，上有小亭，登之可览园中之概，绿阴四合，夏无暑气。
zuó táng wèi yú yán qí zhāi yuē bù xì zhī zhōu
琢堂为余颜其斋曰”不系之舟”。
cǐ yú mù yóu yǐ lái dì yī hǎo jū shì yě
此余幕游以来第一好居室也。
tǔ shān zhī jiān yì jú shù shí zhǒng xī wèi jí hán pā ér zuó táng diào shān zuǒ lián fǎng yǐ
土山之间，艺菊数十种，惜未及含葩，而琢堂调山左廉访矣。
juàn shǔ yí yù tóng chuān shū yuàn yú yì suí wǎng yuàn zhōng jū yān
眷属移寓潼川书院，余亦随往院中居焉。
zuó táng xiān fù rèn yú yǔ zi qín zhī táng děng wú shì zhé chū yóu
琢堂先赴任，余与子琴、芝堂等无事，辄出游。
chéng qí zhì huá yīn miào
乘骑至华阴庙。
guò huá fēng lǐ jí yáo shí sān zhù chù
过华封里，即尧时三祝处。
miào nèi duō qín huái hàn bǎi dà jiē sān sì bào yǒu huái zhōng bào pāi ér shēng zhě bǎi zhōng bào huái ér shēng zhě
庙内多秦槐汉柏，大皆三四抱，有槐中抱拍而生者，柏中抱槐而生者。
diàn tíng gǔ bēi shén duō nèi yǒu chén xī yí shū fú shòu zì
殿廷古碑甚多，内有陈希夷书“福”、“寿”字。
huà shān zhī jiǎo yǒu yù quán yuàn jí xī yí xiān shēng huà xíng gǔ tuì chù
华山之脚有玉泉院，即希夷先生化形骨蜕处。
yǒu shí dòng rú dǒu shì sù xiān shēng wò xiàng yú shí chuáng
有石洞如斗室，塑先生卧像于石床。
qí de shuǐ jìng shā míng cǎo duō jiàng sè quán liú shén jí xiū zhú rào zhī
其地水净沙明，草多绛色，泉流甚急，修竹绕之。
dòng wài yī fāng tíng é yuē wú yōu tíng
洞外一方亭，额曰“无忧亭”。
páng yǒu gǔ shù sān dòng wén rú liè tàn yè shì huái ér sè shēn bù zhī qí míng tǔ rén jí hū yuē wú yōu shù
旁有古树三栋，纹如裂炭，叶似槐而色深，不知其名，土人即呼曰“无忧树”。
tài huá zhī gāo bù zhī jǐ qiān rèn xī wèi néng guǒ liáng wǎng dēng yān
太华之高不知几千仞，惜未能裹粮往登焉。
guī tú jiàn lín shì zhèng huáng jiù mǎ shàng zhāi shí zhī tǔ rén hū zhǐ fú tīng jué zhī sè shén jí tǔ qù xià qí mì quán shù kǒu shǐ néng yán tǔ rén dà xiào
归途见林柿正黄，就马上摘食之，土人呼止弗听，嚼之涩甚，急吐去，下骑觅泉漱口，始能言，土人大笑。
gài shì xū zhāi xià zhǔ yī fèi shǐ qù qí sè yú bù zhī yě
盖柿须摘下煮一沸，始去其涩，余不知也。
shí yuè chū zuó táng zì shān dōng zhuān rén lái jiē juàn shǔ suì chū tóng guān yóu hé nán rù lǔ
十月初，琢堂自山东专人来接眷属，遂出潼关，由河南入鲁。
shān dōng jǐ nán fǔ chéng nèi xi yǒu dà míng hú qí zhōng yǒu lì xià tíng shuǐ xiāng tíng zhū shèng
山东济南府城内，西有大明湖，其中有历下亭、水香亭诸胜。
xià yuè liǔ yīn nóng chù hàn dàn xiāng lái zài jiǔ fàn zhōu jí yǒu yōu qù
夏月柳阴浓处，菡萏香来，载酒泛舟，极有幽趣。
yú dōng rì wǎng shì dàn jiàn shuāi liǔ hán yān yī shuǐ máng máng ér yǐ
余冬日往视，但见衰柳寒烟，一水茫茫而已。
bō tū quán wèi jǐ nán qī shí èr quán zhī guān quán fēn sān yǎn cóng dì dǐ nù yǒng tū qǐ shì rú téng fèi
趵突泉为济南七十二泉之冠，泉分三眼，从地底怒涌突起，势如腾沸。
fán quán jiē cóng shàng ér xià cǐ dú cóng xià ér shàng yì yī qí yě
凡泉皆从上而下，此独从下而上，亦一奇也。
chí shàng yǒu lóu gōng lǚ zǔ xiàng yóu zhě duō yú cǐ pǐn chá yān
池上有楼，供吕祖像，游者多于此品茶焉。
míng nián èr yuè yú jiù guǎn lái yáng
明年二月，余就馆莱阳。
zhì dīng mǎo qiū zuó táng jiàng guān hàn lín yú yì rù dōu
至丁卯秋，琢堂降官翰林，余亦入都。
suǒ wèi dēng zhōu hǎi shì jìng wú cóng yī jiàn
所谓登州海市，竟无从一见。