bào pǔ zǐ yuē fu xué zhě suǒ yǐ qīng chéng xìng lǐ bǒ yáng āi huì diāo duàn kuàng pú lóng liàn tún dùn qǐ dǎo cōng míng shì rǎn zhì sù chá wǎng zhī lái bó shè quàn jiè yǎng guān fǔ chá wū shì hu zài rén shì wáng dào wū shì hu bèi
抱朴子曰：夫学者所以清澄性理，簸扬埃秽，雕锻矿璞，砻炼屯钝，启导聪明，饰染质素，察往知来，博涉劝戒，仰观俯察，于是乎在，人事王道，于是乎备。
jìn kě yǐ wèi guó tuì kě yǐ bǎo jǐ
进可以为国，退可以保己。
shì yǐ shèng xián wǎng mò zī zī ér qín zhī sù yè yǐ miǎn zhī mìng jìn rì zhōng ér shì jī hán wēi kùn ér bù fèi
是以圣贤罔莫孜孜而勤之，夙夜以勉之，命尽日中而释，饥寒危困而不废。
qǐ yǐ yǒu qiú wū dāng shì zāi chéng lè zhī zì rán yě
岂以有求于当世哉?诚乐之自然也。
fu zhuó xuē kè huà zhī báo jì shè yù qí chéng zhī yì shì yóu xū guàn xí rán hòu néng shàn kuàng hū rén lǐ zhī kuàng dào dé zhī yuǎn yīn yáng zhī biàn guǐ shén zhī qíng miǎn miǎo xuán ào chéng nán shēng zhī
夫斫削刻画之薄伎，射御骑乘之易事，犹须惯习，然后能善，况乎人理之旷，道德之远，阴阳之变，鬼神之情，缅邈玄奥，诚难生知。
suī yún sè bái fěi rǎn fú lì
虽云色白，匪染弗丽；
suī yún wèi gān fěi hé fú měi
虽云味甘，匪和弗美。
gù yáo huá bù zuó zé yào yè zhī jǐng bù fā
故瑶华不琢，则耀夜之景不发；
dān qīng bù zhì zé chún gōu zhī jìn bù jiù
丹青不治，则纯钩之劲不就。
huǒ zé bù zuān bù shēng bù shàn bù chì
火则不钻不生，不扇不炽；
shuǐ zé bù jué bù liú bù jī bù shēn
水则不决不流，不积不深。
gù zhì suī zài wǒ ér chéng zhī yóu bǐ yě
故质虽在我，而成之由彼也。
dēng láng fēng mén chén jí rán hòu zhī jǐng gǔ zhī àn ài yě
登阆风，扪晨极，然后知井谷之暗隘也；
pī qī jīng wán bǎi shì rán hòu jué miàn qiáng zhī zhì kùn yě
披七经，玩百氏，然后觉面墙之至困也。
fū bù xué ér qiú zhī yóu yuàn yú ér wú wǎng yān xīn suī qín ér wú huò yǐ
夫不学而求知，犹愿鱼而无网焉，心虽勤而无获矣；
guǎng bó yǐ qióng lǐ yóu xū fēng ér tuō yān tǐ bù láo ér zhì yuǎn yǐ
广博以穷理，犹须风而托焉，体不劳而致远矣。
fěn dài zhì zé xī shī yǐ jiā lì ér sù liú yǐ cáng chǒu
粉黛至则西施以加丽，而宿瘤以藏丑；
jīng shù shēn zé gāo cái zhě dòng dá lǔ dùn zhě xǐng wù
经术深则高才者洞达，卤钝者醒悟。
wén zǐ gān yún ér bù kě míng tái xiè zhě wèi jiā bān lún zhī jié gòu yě
文梓干云，而不可名台榭者，未加班轮之结构也；
tiān rán shuǎng lǎng ér bù kě wèi zhī jūn zǐ zhě bù shí dà lún zhī zāng pǐ yě
天然爽朗，而不可谓之君子者，不识大伦之臧否也。
yù chāo qiān lǐ wū zhōng zhāo bì jiǎ zhuī yǐng zhī zú
欲超千里于终朝，必假追影之足；
yù lìng hóng bō ér xiá jì bì yīn sōu jí zhī qì
欲凌洪波而遐济，必因艘楫之器；
yù jiàn wú wài ér bù xià táng bì yóu zhī hu zǎi jí
欲见无外而不下堂，必由之乎载籍；
yù cè yuān wēi ér bù yì shén bì děi zhī hu míng shī
欲测渊微而不役神，必得之乎明师。
gù zhū lǜ suǒ yǐ gǎi sù sī xùn huì suǒ yǐ yí méng bì
故朱绿所以改素丝，训诲所以移蒙蔽。
pī xuán yún ér yáng dà míng zé wàn wù wú suǒ yǐn qí zhuàng yǐ
披玄云而扬大明，则万物无所隐其状矣；
shū zhú bó ér kǎo gǔ jīn zé tiān de wú suǒ cáng qí qíng yǐ
舒竹帛而考古今，则天地无所藏其情矣。
kuàng wū guǐ shén hu ér kuàng wū rén shì hu ní niè kě lìng qí jiān hu jīn yù
况于鬼神乎?而况于人事乎?泥涅可令齐坚乎金玉，
qū mù kě gōng zhī yǐ yìng shéng mò
曲木可攻之以应绳墨，
bǎi shòu kě jiào zhī yǐ zhàn chén
百兽可教之以战陈，
chù shēng kě xí zhī yǐ jìn tuì
畜牲可习之以进退，
shěn lín kě dòng zhī yǐ shēng yīn
沈鳞可动之以声音，
jī shí kě gǎn zhī yǐ jīng chéng
机石可感之以精诚，
yòu kuàng hū hán wǔ cháng ér bǐng zuì líng zhě zāi
又况乎含五常而禀最灵者哉！
dī yǎng zhī sì jiào zhī gōng yě
低仰之驷，教之功也；
zhì jī zhī qín xí zhī xún yě
鸷击之禽，习之驯也。
yǔ bǐ fán mǎ yě yīng běn shí yī lèi cǐ yǐ shì guì bǐ yǐ zhì jiàn
与彼凡马野鹰，本实一类，此以饰贵，彼以质贱。
yùn xíng lǎo ér wù chuò bì hùn liú hu cāng hǎi yǐ
运行潦而勿辍，必混流乎沧海矣；
chóng yī kuì ér fú xiū bì jūn gāo hu jùn jí yǐ
崇一篑而弗休，必钧高乎峻极矣。
dà chuān tāo yàng zé qiú chī qún yóu
大川滔瀁，则虬螭群游；
rì jiù yuè jiāng zé dé lì dào bèi
日就月将，则德立道备。
nǎi kě yǐ zhèng
乃可以正。
mèng hu qiū dàn hé tú jiě zhì hu kùn méng zāi
梦乎丘旦，何徒解桎乎困蒙哉！
xī zhòng yóu guān jī dài tún huò ěr míng chán zhàng jiàn ér wǔ shèng chēng nán shān zhī jìn zhú yù rèn jué jiàng zhī zì rán
昔仲由冠鸡带豘，靃珥鸣蝉，杖剑而舞，盛称南山之劲竹，欲任掘强之自然；
ní fù shàn yòu rǎn yǐ dé jiào suì chéng shēng táng zhī shēng ér dēng sì kē zhī zhé
尼父善诱，染以德教，遂成升堂之生，而登四科之哲。
zi zhāng bǐ rén ér zhuó jù xiōng huá jiān zì dào xùn chéng huà míng rú nǎi kàng lǐ wū wáng gōng qǐ zhí miǎn wū yōng lòu
子张鄙人，而灼聚凶猾，渐渍道训，成化名儒，乃抗礼于王公，岂直免于庸陋！
yǐ shì xián rén bēi yù shì zhī shū hū jí mǐn mò zhī wú chēng
以是贤人悲寓世之倏忽，疾泯没之无称；
gǎn cháo wén zhī hóng xun wù tōng wēi zhī wú lèi
感朝闻之弘训，悟通微之无类；
jù jiāng luò zhī míng jiè jué wǎng niàn zhī zuò kuáng
惧将落之明戒，觉罔念之作狂；
bù bǎo shí yǐ zhōng rì bù qì gōng wū cùn yīn
不饱食以终日，不弃功于寸阴；
jiàn shì chuān zhī miǎn zhì dào guò xì zhī diàn sù
鉴逝川之勉志，悼过隙之电速；
gē yóu qíng zhī bù jí sǔn rén jiān zhī mò wù
割游情之不急，损人间之末务；
xǐ yōu pín zhī xīn qiǎn guǎng yuàn zhī huì xi tián liè bó yì zhī yóu xì jiáo zhòu qǐn zuò shuì zhī xiè dài
洗忧贫之心，遣广愿之秽，息畋猎博奕之游戏，矫昼寝坐睡之懈怠；
zhī tú sī zhī wú yì suì zhèn cè wū shèng tú
知徒思之无益，遂振策于圣途。
xué yǐ jù zhī wèn yǐ biàn zhī jìn dé xiū yè wēn gù zhī xīn
学以聚之，问以辩之，进德修业，温故知新。
fu zhōu gōng shàng shèng ér rì dú bǎi piān
夫周公上圣，而日读百篇。
zhòng ní tiān zòng ér wéi biān sān jué
仲尼天纵，而韦编三绝。
mò dí dà xián zài wén yíng chē
墨翟大贤，载文盈车。
zhòng shū mìng shì bù kuī yuán mén
仲舒命世，不窥园门。
ní kuān dài jīng yǐ yún chú
倪宽带经以芸鉏，
lù shēng jié pú yǐ xiě shū
路生截蒲以写书，
huáng bà bào zhì gù yǐ shòu yè
黄霸抱桎梏以受业，
nìng zi qín sù yè yǐ bèi gōng
宁子勤夙夜以倍功，
gù néng jiū lǎn dào ào
故能究览道奥，
qióng cè wēi yán
穷测微言，
guān wàn gǔ rú tóng rì
观万古如同日，
zhī bā huāng ruò lú tíng
知八荒若庐庭，
kǎo qī yào zhī yíng xū
考七耀之盈虚，
bù sān wǔ zhī biàn huà
步三五之变化，
shěn shèng shuāi zhī fāng lái
审盛衰之方来，
yàn shàn fǒu wū jì wǎng
验善否于既往，
liào xuán huáng wū zhǎng wò
料玄黄于掌握，
zhēn wèi zhào yǐ rú chéng
甄未兆以如成。
gù néng shèng dé dà yè guān wū dāng shì qīng máng lìng wèn bō wū wǎng jí yě
故能盛德大业，冠于当世，清芒令问，播于罔极也。
qiě fú wén shāng yáng ér jiè hào yǎng
且夫闻商羊而戒浩瀁，
fǎng niǎo nǔ ér qià dōng sù
访鸟砮而洽东肃，
zī píng shí ér yán sè wèi
谘萍实而言色味，
xùn tǔ gǒu ér shi fén yáng
讯土狗而识坟羊，
pī líng bǎo ér zhī shān yǐn
披《灵宝》而知山隐，
yīn shé zǔ ér shuō zhuān chē
因折俎而说专车，
zhān lí bì ér fēn yīn yáng zhī hou
瞻离毕而分阴阳之候，
yóu dōng zhōng ér jué rùn yú zhī cuò
由冬螽而觉闰余之错，
hé shén zhī yǒu xué ér yǐ yǐ
何神之有?学而已矣。
fu tóng yáo yóu zhù shèng rén zhī ěr mù qǐ kuàng fén suǒ zhī hóng bó zāi
夫童谣犹助圣人之耳目，岂况《坟》《索》之弘博哉！
cái xìng yǒu yōu liè sī lǐ yǒu xiū duǎn
才性有优劣，思理有修短。
huò yǒu sù zhī ér zǎo chéng huò yǒu tí ěr ér hòu yù
或有夙知而早成，或有提耳而后喻。
fu sù wù shí xí zhě jì lù zhī jiǎo yě
夫速悟时习者，骥𫘧之脚也；
chí jiě wǎn jué zhě chun que zhī yì yě
迟解晚觉者，鹑鹊之翼也。
bǐ suī xún fēi jué jǐng zhǐ ér bù xíng zé bù wǔ bù guò yān
彼虽寻飞绝景，止而不行，则步武不过焉；
cǐ suī zhǐ chǐ yǐ jìn wǎng ér bù chuò zé shān zé kě yuè yān
此虽咫尺以进，往而不辍，则山泽可越焉。
míng àn zhī xué qí yóu cí hu gài shǎo zé zhì yī ér nán wàng zhǎng zé shén fàng ér yì shī gù xiū xué wu zǎo jí qí jīng zhuān xí yǔ xìng chéng bù yì zì rán yě
明暗之学，其犹兹乎?盖少则志一而难忘，长则神放而易失，故修学务早，及其精专，习与性成，不异自然也。
ruò nǎi jué lún zhī qì shèng nián yǒu gù suī shī zhī wū yáng gǔ ér shōu zhī wū yú yuān
若乃绝伦之器，盛年有故，虽失之于旸谷，而收之于虞渊。
fāng zhī liáng tián zhī wǎn bō yù wū zuò suì zhī huāng wú yě
方知良田之晚播，愈于座岁之荒芜也。
rì zhú zhī yù sī yán dāng yǐ
日烛之喻，斯言当矣。
shì dào duō nàn rú jiào lún sàng wén wǔ zhī guǐ jiāng suì diāo zhuì
世道多难，儒教沦丧，文武之轨，将遂凋坠。
huò shěn nì wū shēng sè zhī zhōng huò qū chí wū jìng zhú zhī lù
或沈溺于声色之中，或驱驰于竞逐之路。
gū pín ér jīng liù yì zhě yǐ yóu xià zhī zī ér yì dùn hu jiǔ quán zhī xià
孤贫而精六艺者，以游夏之资，而抑顿乎九泉之下；
yīn fēng ér fù fèng yì zhě yǐ nú yōng zhī zhì yóu huí huáng hu xiá xiāo zhī biǎo
因风而附凤翼者，以驽庸之质，犹回遑乎霞霄之表。
shě běn zhú mò zhě wèi zhī qín xiū shù jī
舍本逐末者，谓之勤修庶几；
yōng jīng qiú jǐ zhě wèi zhī lù shěn yū kuò
拥经求己者，谓之陆沈迂阔。
wū shì mò bù meng chen chù yǔ dài shuāng lǚ bīng huái huáng wò bái tí qīng qiè féi yǐ fù xié jìng zhī jìn yì guī cháo zhǒng ér mù huò yǐ
于是莫不蒙尘触雨，戴霜履冰，怀黄握白，提清挈肥，以赴邪径之近易，规朝种而暮获矣。
ruò nǎi xià wéi gāo zhěn yóu shén jiǔ diǎn jīng yì zé yǐn wèi dào jū jìng què hū jiàn bù bá zhī cāo yáng qīng wū suì hán zhī hòu bù kuí shì yǐ tóu jì bù suí zhòng yǐ píng piāo zhě gài yì xiān yǐ
若乃下帷高枕，游神九典，精义赜隐，味道居静，确乎建不拔之操，扬青于岁寒之后，不揆世以投迹，不随众以萍漂者，盖亦鲜矣。
jí jí wū jìn qū yì mèn wū pǐ zhì zhě qǐ néng shě zhì yì sù dá zhī tōng tú ér shǒu shén nán bì qióng zhī sāi lù hu cǐ chuān shàng suǒ yǐ wú rén zǐ jīn zhī suǒ wéi zuò
汲汲于进趋，悒闷于否滞者，岂能舍至易速达之通途，而守甚难必穷之塞路乎?此川上所以无人，《子衿》之所为作。
mǐn sú zhě suǒ yǐ tòng xīn ér zhǎng kǎi yōu dào zhě suǒ yǐ hán bēi ér tuí sī yě
悯俗者所以痛心而长慨，忧道者所以含悲而颓思也。
fu hán shǔ dài xiè pǐ zhōng zé tài wén wǔ dié guì cháng rán zhī shù yě
夫寒暑代谢，否终则泰，文武迭贵，常然之数也。
jì qún kòu bì dí zhōng xīng zài jīn qī yào zūn dù jiù bāng wéi xīn zhèn tiān huì yǐ guǎng sǎo gǔ jiǔ yáng zhī hóng lú yùn dà jūn hu huáng jí kāi xuán mó yǐ guǐ wù
冀群寇毕涤，中兴在今，七耀遵度，旧邦惟新，振天彗以广埽，鼓九阳之洪炉，运大钧乎皇极，开玄模以轨物。
táo yě shù lèi jiàng chéng qiào xiù dàng tài jī āi gé xié fǎn zhèng
陶冶庶类，匠成翘秀，荡汰积埃，革邪反正。
jí gān gē tuó gōng shǐ xìng pì yōng zhī xiáng xù jí guó zǐ xiū wén dé fā jīn shēng zhèn yù yīn
戢干戈，橐弓矢，兴辟雍之庠序，集国子，修文德，发金声，振玉音。
jiàng fēng yún wū qián chū lǚ shù bó hu qiū yuán lìng bào yì zhī fèng fèn hé wū qīng xū
降风云于潜初，旅束帛乎丘园，令抱翼之凤，奋翮于清虚；
xiàng lǐng zhī jùn chěng jì wū qiān lǐ
项领之骏，骋迹于千里。
shǐ fu hán zhāng yì yù qióng lǎn qià wén zhě shēn gōng fú shēng zhī tú fā xuán xūn dēng pú lún tǔ jié qì chén lì sù xiǎn qí shēn xíng qí dào bǐ shèng shì dí táng yú zhī gāo guǐ chí shēng píng zhī guǎng tú xuán liú zhān wū jiǔ gāi huì fēng bèi hu wú wài
使夫含章抑郁，穷览洽闻者，申公伏生之徒，发玄𫄸，登蒲轮，吐结气，陈立素，显其身，行其道，俾圣世迪唐虞之高轨，驰升平之广途，玄流沾于九垓，惠风被乎无外。
wǔ xíng cuò ér sòng shēng zuò hé qì qià ér jiā hé suì shēng bù yì xiū zāi
五刑厝而颂声作，和气洽而嘉禾遂生，不亦休哉！
xī qín zhī èr shì bù zhòng rú shù shě xiān shèng zhī dào xí xíng yù zhī fǎ
昔秦之二世，不重儒术，舍先圣之道，习刑狱之法。
mín bú jiàn dé wéi lù shì wén
民不见德，唯戮是闻。
gù huò ér bù zhī fǎn mí zhī lù bài ér bù zhī zì jiù zhī fāng suì duò zhuì wū yún xiāo zhī shàng ér chì jiǔ fěn hu bù cè zhī xià
故惑而不知反迷之路，败而不知自救之方，遂堕坠于云霄之上，而敕韭粉乎不测之下。
wéi zūn jí bēi kě wú jiàn hu
惟尊及卑，可无鉴乎！