千金方 · 孙思邈 · Chapter 111 of 228

脾脏方·秘涩第六

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng sì shí sì shǒu jiǔ fǎ shí wǔ shǒu

(论一首方四十四首灸法十五首)

lùn yuē yǒu rén yīn shí jí chài hòu de bì sè bù tōng suì zhì yāo mìng dà bù kě qīng zhī suǒ yǐ bèi shù suī fēi sǐ bìng fán rén bù míng yào ěr zhě gǒng shǒu dài bì shēn kě tòng zāi dān fù zhū fāng yǐ yú cāng cù ěr

论曰∶有人因时疾,瘥后得闭涩不通,遂致夭命,大不可轻之,所以备述,虽非死病,凡人不明药饵者,拱手待毙,深可痛哉,单复诸方以虞仓猝耳。

fán dà biàn bù tōng jiē yòng huá nì zhī wù jí lěng shuǐ yǐ tōng zhī yě

凡大便不通,皆用滑腻之物及冷水以通之也。

fán hou miàn huáng zhě jí zhī dà biàn nán

凡候面黄者,即知大便难。

má zi rén wán

麻子仁丸

fū yáng mài fú ér sè fú zé wèi qì qiáng sè zé xiǎo biàn shù fú sè xiāng bó dà biàn zé jiān qí pí wèi yuē pí yuē zhě qí rén dà biàn jiān xiǎo biàn lì ér bù kě yě

趺阳脉浮而涩,浮则胃气强,涩则小便数,浮涩相搏,大便则坚,其脾为约,脾约者,其人大便坚,小便利而不渴也。

má zi rén èr shēng zhǐ shí sháo yào gè bā liǎng xìng rén yī shēng dài huáng yī jīn nóng pǔ yī chǐ

麻子仁(二升) 枳实芍药(各八两) 杏仁(一升) 大黄(一斤) 浓朴(一尺)

shàng liù wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ dà yǐn fú wǔ wán rì sān jiàn jiā zhì shí wán zhǒu hòu wài tái wú xìng rén

上六味为末,蜜丸如梧子大,饮服五丸,日三,渐加至十丸,(《肘后》、《外台》无杏仁)。

zhì guān gé dà biàn bù tōng fāng

治关格大便不通方∶

máng xiāo wū méi sāng bái pí gè wǔ liǎng sháo yào xìng rén gè sì liǎng má rén sān liǎng dài huáng bā liǎng

芒硝乌梅桑白皮(各五两) 芍药杏仁(各四两) 麻仁(三两) 大黄(八两)

shàng qī wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上七味咀,以水七升煮取三升,分三服。

yī běn wú wū méi jiā zhǐ shí gàn dì huáng gè èr liǎng

(一本无乌梅加枳实,干地黄各二两。

zhì dà biàn bì sè bù tōng shén fāng

治大便闭涩不通神方∶

zhū yáng dǎn bù jū yǐ tǒng guàn sān hé xǔ lìng shēn rù jí chū yǐ

猪羊胆不拘,以筒灌三合许,令深入即出矣。

bù jìn xū yú gèng guàn

不尽须臾更灌。

yī fāng jiā dōng kuí zi zhī hé zhī yì miào

一方加冬葵子汁和之亦妙。

yòu fāng jiāo chǐ tāng wǔ shēng jiā zhū gāo sān hé guàn zhī jiā

又方椒豉汤五升,加猪膏三合灌之佳。

lín shí bù xià jí yòng zhī

临时不下即用之。

yòu fāng bái mì jiān chéng rú rén zhǐ dà shēn nà gǔ dào jiā

又方白蜜煎成如人指大,深纳谷道佳。

yòu wú huī nóng jiǔ bàn shēng yán sān qián bǐ liàn rú shàng fǎ

又无灰浓酒半升,盐三钱匕,炼如上法。

sān huáng tāng

三黄汤

zhì xià jiāo rè jié bù dé dà biàn fāng

治下焦热结不得大便方。

dài huáng sān liǎng huáng qín sān liǎng gān cǎo yī liǎng zhī zǐ èr shí méi

大黄(三两) 黄芩(三两) 甘草(一两) 栀子(二十枚)

yòu sì wèi jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ yī shēng bā hé fēn sān fú

右四味咀,以水五升煮取一升八合,分三服。

ruò dà bì jiā máng xiāo èr liǎng

若大闭,加芒硝二两。

wǔ róu wán

五柔丸

zhì cháng fǔ bì sè jí xū sǔn bù zú yǐn shí bù shēng jī fū sān jiāo bù tiáo yíng wèi bù hé fāng

治肠腑闭塞及虚损不足,饮食不生肌肤,三焦不调营卫不和方。

dài huáng yī shēng zhēng sān dòu mǐ xià qián hú sān liǎng bàn xià ròu cōng róng sháo yào fú líng dāng guī tíng lì xì xīn gè yī liǎng

大黄(一升,蒸三斗米下) 前胡(三两) 半夏肉苁蓉芍药茯苓当归葶苈细辛(各一两)

shàng jiǔ wèi wèi mò mì hé hé dǎo wàn chǔ wèi wán rú wú zǐ dà shí hòu fú shí wǔ wán hòu shāo zēng zhī rì zài

上九味为末,蜜和合捣万杵,为丸如梧子大,食后服十五丸,后稍增之,日再。

cuī shì yún lìng rén xǐ fàn xiāo gǔ yì qì

(崔氏云,令人喜饭消谷益气。

yǒu yōu zhě jiā sōng shí lǘ zi gè bàn liǎng fú zhī huǎn zhōng bù rú yì biàn fú zhī yòu jiā huáng qín yī liǎng

有忧者,加松实, 闾子各半两,服之缓中不如意,便服之,又加黄芩一两)。

dà wǔ róu wán

大五柔丸

zhǔ zàng qì bù tiáo dà biàn nán tōng hé yíng wèi lì jiǔ qiào xiāo gǔ yì qì fāng

主脏气不调,大便难通,和营卫,利九窍消谷益气方

dài huáng cōng róng sháo yào tíng lì zhǐ shí gān cǎo huáng qín niú xī gè èr liǎng táo rén yī bǎi méi xìng rén sì shí méi

大黄苁蓉芍药葶苈枳实甘草黄芩牛膝(各二两) 桃仁(一百枚) 杏仁(四十枚)

shàng shí wèi wèi mò mì huò wán rú wú zǐ yī fù sān wán rì sān jiā zhì èr shí wán jiǔ xià

上十味为末,蜜和丸如梧子,一服三丸,日三,加至二十丸,酒下。

rú zàng tāng

濡脏汤

zhǔ dà biàn bù tōng liù qī rì fù zhōng yǒu zào shǐ hán rè fán pò duǎn qì hàn chū zhàng mǎn fāng

主大便不通六七日,腹中有燥屎,寒热烦迫,短气汗出胀满方。

shēng gé gēn zhū gāo gè èr shēng dài huáng yī liǎng

生葛根猪膏(各二升) 大黄(一两)

shàng sān wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ wǔ shēng qù zǐ nà gāo jiān qǔ sān shēng chéng qīng

上三味咀,以水七升煮取五升,去滓,纳膏,煎取三升,澄清。

qiǎng rén dùn fú léi rén zài fú

强人顿服,羸人再服。

yì zhì dà xiǎo biàn bù tōng

亦治大小便不通。

zhì dà biàn bù tōng fāng

治大便不通方∶

dà jǐ yī jīn dà dòu wǔ shēng shāng lù niú xī gè sān jīn

大戟(一斤) 大豆(五升) 商陆牛膝(各三斤)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng yǐ dà dòu jiān lìng zhī jǐn zhì dòu gàn

上四味咀,以水五升煮取二升,以大豆煎令汁尽,至豆干。

chū fú sān méi yǐ tōng wèi dù

初服三枚,以通为度。

yòu fāng mì hé hú yàn shǐ nà dà kǒng zhōng jí tōng

又方蜜和胡燕屎,纳大孔中即通。

yòu fāng shuǐ sì liǎng mì yī shēng hé jiān shú lěng guàn xià bù zhōng yī fàn qǐng jí tōng

又方水四两,蜜一升,合煎熟,冷灌下部中,一饭顷即通。

yòu fāng yán bàn hé mì sān hé hé jiān rú táng chū zhī zhe lěng shuǐ zhōng wán rú bīng láng xíng rú zhǐ xǔ dà shēn nà xià bù zhōng lì tōng

又方盐半合,蜜三合,合煎如饧,出之着冷水中,丸如槟榔,形如指许大,深纳下部中立通。

yòu fāng zhì dà biàn nán fāng

又方治大便难方。

dān yòng chǐ qīng jiàng qīng yáng lào tǔ guā gēn zhī guàn zhī lì tōng

单用豉清酱,清羊酪、土瓜根汁灌之立通。

yòu fāng yǐ jiàng qīng zì wū méi guàn xià bù zhōng

又方以酱清渍乌梅灌下部中。

yòu fāng sāng gēn bái pí yú gēn bái pí gè yī bǎ

又方桑根白皮榆根白皮(各一把)

shàng èr wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn sān fú

上二味咀,以水三升煮取一升半,分三服。

yòu fāng shuǐ fú táo huā mò fāng cùn bǐ wú huā shí táo gēn bái pí yì de

又方水服桃花末方寸匕,无花时桃根白皮亦得。

yòu fāng táo pí sān shēng shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ yī shēng dùn fú

又方桃皮三升,水五升,煮取一升,顿服。

yòu fāng yáng tí gēn yī bǎ yuē bàn jīn shuǐ èr shēng zhǔ yī shēng dùn fú zhī

又方羊蹄根一把约半斤,水二升,煮一升顿服之。

yòu fāng cháng zhǔ má zi qǔ zhī yǐn

又方常煮麻子取汁饮。

yòu fāng cháng fú mì jiān wǔ hé

又方常服蜜煎五合。

yòu fāng zhū zhī hé chén kuí zi mò wèi wán rú wú zǐ dà měi fú shí wán tōng jí zhǐ

又方猪脂和陈葵子末为丸如梧子大,每服十丸,通即止。

yòu fāng cháng fú chē qián zǐ jí yè bìng liáng

又方常服车前子及叶并良。

yòu fāng dǎo kuí gēn zhī shēng fú

又方捣葵根汁生服。

yòu fāng hǎo jiāo sān cùn cōng bái yī bǎ

又方好胶(三寸),葱白(一把)

shàng èr wèi yǐ shuǐ sì shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn dùn fú zhī jí xià

上二味以水四升煮取一升半,顿服之即下。

yòu fāng kuí zi niú sū gè yī shēng zhū zhī yì de

又方葵子牛酥(各一升,猪脂亦得)。

shàng èr wèi yǐ shuǐ sì shēng zhǔ kuí zi qǔ yī shēng nà sū zhǔ yī fèi dài lěng fēn zuò èr fú

上二味以水四升,煮葵子取一升,纳酥煮一沸,待冷,分作二服。

yòu fāng kuí zi zhī hé rǔ zhī děng fēn fú zhī lì chū

又方葵子汁和乳汁等分,服之立出。

yòu fāng jiàng qīng sān shēng má yóu èr shēng cōng bái sān cùn

又方酱清(三升) 麻油(二升) 葱白(三寸)

shàng sān wèi hé zhǔ lìng hēi qù zǐ dài lěng dùn fú zhī

上三味合煮令黑,去滓,待冷顿服之。

yī fāng bù yòng jiàng qīng

(一方不用酱清。

máng xiāo wán

芒硝丸

zhì zhàng mǎn bù tōng fāng

治胀满不通方。

máng xiāo sháo yào gè yī liǎng bàn xìng rén dài huáng gè sān liǎng huáng qín yī liǎng liù zhū

芒硝芍药(各一两半) 杏仁大黄(各三两) 黄芩(一两六铢)

shàng wǔ wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ dà yǐn fú shí wǔ wán jiā zhì èr shí wán qǔ tōng lì wèi dù rì sān

上五味为末,蜜丸如梧子大,饮服十五丸加至二十丸,取通利为度,日三。

yòu fāng tōng cǎo pò xiāo gè sì liǎng yù lǐ rén huáng qín qú mài gè sān liǎng chē qián zǐ wǔ hé yī yún liù liǎng

又方通草朴硝(各四两) 郁李仁黄芩瞿麦(各三两) 车前子(五合,一云六两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn sān fú

上六味咀,以水八升煮取二升半、分三服。

yī fāng yòng juàn dài shèng zhǔ dùn fú èr shēng

(一方用绢袋盛煮顿服二升。

yòu fāng dú tóu suàn shāo shú qù pí mián guǒ nà xià bù zhōng qì lì tōng

又方独头蒜烧熟去皮,绵裹,纳下部,中气立通。

yòu fāng xuē jiāng guǒ yán dǎo zhī jí gān jiāng shí yán xìng rén dǎo wán dǎo zhī

又方削姜裹盐导之,及干姜食盐杏仁捣丸导之。

zhì zhàng mǎn bì bù xià fāng

治胀满闭不下方∶

wú zhū yú yī shēng gān jiāng dài huáng dāng guī guì xīn sháo yào gān cǎo chuān xiōng gè èr liǎng rén shēn xì xīn gè yī liǎng táo bái pí yī bǎ zhēn zhū bàn liǎng xióng huáng shí bā zhū

吴茱萸(一升) 干姜大黄当归桂心芍药甘草川芎(各二两) 人参细辛(各一两) 桃白皮(一把) 真珠(半两) 雄黄(十八铢)

shàng shí sān wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ nà xióng huáng zhēn zhū mò jiǔ yī shēng wēi huǒ zhǔ sān fèi fú yī shēng de xià jí zhǐ

上十三味咀,以水一斗煮取三升,去滓,纳雄黄,真珠末酒一升,微火煮三沸,服一升,得下即止。

zǒu mǎ tāng

走马汤

zhǔ yī qiè cù zhōng è xīn tòng fù zhàng dà biàn bù tōng fāng

主一切猝中恶心痛腹胀大便不通方。

bā dòu èr méi qù pí xīn áo xìng rén èr méi

巴豆(二枚,去皮心熬) 杏仁(二枚)

shàng èr wèi yǐ mián chán chuí lìng suì rè tāng èr hé niǎn qǔ bái zhī yǐn zhī dāng xià lǎo xiǎo liàng zhī tōng zhì fēi shī guǐ jī bìng

上二味以绵缠捶令碎,热汤二合捻取白汁,饮之当下,老小量之,通治飞尸鬼击病。

bā dòu wán

巴豆丸

zhǔ hán pǐ sù shí jiǔ yǐn bǎo bù xiāo dà biàn bù tōng fāng

主寒癖宿食,久饮饱不消,大便不通方。

bā dòu rén yī shēng qīng jiǔ wǔ shēng zhǔ sān rì sān xī suì dà shú hé jiǔ wēi huǒ jiān lìng kě wán rú hú dòu yù qǔ tǔ xià zhě fú èr wán

巴豆仁一升,清酒五升煮三日三夕碎,大熟,合酒微火煎令可丸如胡豆,欲取吐下者,服二丸。

liàn zhōng wán

练中丸

zhǔ sù shí bù xiāo dà biàn nán fāng zhǒu hòu míng chéng qì wán

主宿食不消,大便难方,(《肘后》名承气丸)。

dài huáng bā liǎng tíng lì xìng rén áo máng xiāo gè sì liǎng

大黄(八两) 葶苈杏仁(熬) 芒硝(各四两)

shàng sì wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ dà shí hòu fú qī wán rì sān hòu shāo jiā zhī

上四味为末,蜜丸如梧子大,食后服七丸,日三,后稍加之。

jiǔ fǎ

灸法

dà biàn nán jiǔ dì qī chuí liǎng páng gè yī cùn qī zhuàng

大便难,灸第七椎两旁各一寸,七壮。

yòu jiǔ chéng jīn èr xué gè sān zhuàng zài zhōng yāng xiàn nèi

又灸承筋二穴各三壮,在中央陷内。

dà biàn bù tōng jiǔ xié yù quán xiāng qù gè èr cùn míng yuē cháng yí suí nián zhuàng

大便不通,灸挟玉泉相去各二寸,名曰肠遗,随年壮。

yī yún èr cùn bàn

(一云二寸半)。

yòu jiǔ dà dūn sì zhuàng zài zú dà zhǐ jù máo zhōng

又灸大敦四壮,在足大趾聚毛中。

dà biàn bì sè qì jié xīn jiān mǎn jiǔ shí mén bǎi zhuàng

大便闭塞,气结心坚满,灸石门百壮。

hòu bì bù tōng jiǔ zú dà dū suí nián zhuàng

后闭不通,灸足大都,随年壮。

zhì lǎo rén xiǎo ér dà biàn shī jìn jiǔ liǎng jiǎo dà zhǐ qù jiǎ yī cùn sān zhuàng

治老人小儿大便失禁,灸两脚大趾去甲一寸,三壮。

yòu jiǔ dà zhǐ qí jiān gè sān zhuàng

又灸大趾歧间各三壮。

zhì dà xiǎo biàn bù tōng fāng

治大小便不通方∶

kuí zi mò yī shēng qīng zhú yè yī bǎ

葵子(末,一升) 青竹叶(一把)

shàng èr wèi yǐ shuǐ èr shēng zhǔ wǔ fèi dùn fú

上二味以水二升煮五沸,顿服。

yòu fāng kuí zi yī shēng yú pí qiè yī shēng

又方葵子(一升) 榆皮(切,一升)

shàng èr wèi yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn sān fú

上二味以水五升煮取二升,分三服。

yòu fāng kuí zi yī shēng shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng qù zǐ nà zhū zhī yī shēng kōng xīn fēn èr fú

又方葵子一升,水三升煮取一升,去滓,纳猪脂一升,空心,分二服。

yòu fāng zèng dài zhǔ qǔ zhī hé pú huáng fāng cùn bǐ rì èr fú

又方甑带煮取汁,和蒲黄方寸匕,日二服。

yòu fāng zhū zhī yī jīn shuǐ èr shēng zhǔ sān fèi yǐn zhī lì tōng

又方猪脂一斤,水二升煮三沸,饮汁立通。

zhì dà xiǎo biàn bù lì fāng

治大小便不利方∶

kuí zi yī shēng xiāo shí èr liǎng

葵子(一升),硝石(二两)

shàng èr wèi yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn èr fú

上二味以水五升煮取二升,分二服。

zhì xiǎo ér dà xiǎo biàn bù tōng fāng

治小儿大小便不通方∶

dǎo bái huā hú kuí zi mò zhǔ zhī fú zhī

捣白花胡葵子末,煮汁服之。

yòu fāng mò jī shǐ bái fú yī qián bǐ

又方末鸡屎白服一钱匕。

jiǔ fǎ

灸法

dà xiǎo biàn bù lì yù zuò fù tòng jiǔ yíng wèi sì xué bǎi zhuàng xué zài bèi jǐ sì miàn gè yī cùn

大小便不利欲作腹痛,灸营卫四穴百壮,穴在背脊四面各一寸。

fù rè bì shí dà xiǎo biàn nán yāo tòng lián xié jiǔ tuán gāng bǎi zhuàng xué zài xiǎo cháng shù xià èr cùn héng sān jiān xià jiǔ zhī

腹热闭时大小便难,腰痛连胁,灸团冈百壮,穴在小肠俞下二寸横三间下,灸之。

dà xiǎo biàn bù tōng jiǔ qí xià yī cùn sān zhuàng

大小便不通,灸脐下一寸三壮。

yòu jiǔ héng wén bǎi zhuàng

又灸横纹百壮。

dà xiǎo biàn bù lì jiǔ bā bǎi zhuàng xué zài yāo yǎn xià sān cùn xié jí xiāng qù sì cùn liǎng biān gè sì xué

大小便不利,灸八百壮,穴在腰眼下三寸挟脊相去四寸,两边各四穴。

jì bā xué gù míng bā xiǎo ér dà xiǎo biàn bù tōng jiǔ kǒu liǎng wěn gè yī zhuàng

(计八穴,故名八 )小儿大小便不通,灸口两吻各一壮。

xiǎo biàn bù lì dà biàn shù zhù jiǔ qū gǔ duān wǔ shí zhuàng

小便不利大便数注,灸屈骨端五十壮。

yòu jiǔ tiān shū bǎi zhuàng xué zài xié qí xiāng qù sān cùn

又灸天枢百壮,穴在挟脐相去三寸。

hún pò zhī shě bù kě zhēn dà fǎ zài qí páng yī cùn hé qí xiāng qù kě sān cùn yě

魂魄之舍不可针,大法在脐旁一寸,合脐相去可三寸也。

✦ You read 脾脏方·秘涩第六

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.