痔漏方·恶疾大风第五 — 千金方 — 孙思邈

lùn yī shǒu fāng shí shǒu

（论一首方十首）

lùn yuē è jí dà fēng yǒu duō zhǒng bù tóng chū de suī biàn tǐ wú yì ér méi fā yǐ luò

论曰∶恶疾大风有多种不同，初得虽遍体无异，而眉发已落。

yǒu biàn tǐ yǐ huài ér méi xū yǎn rán

有遍体已坏，而眉须俨然。

yǒu zhū chǔ bù yì hǎo rén ér sì zhī fù bèi yǒu wán chù zhòng zhě shǒu zú shí zhǐ yǐ yǒu duò luò

有诸处不异好人，而四肢腹背有顽处，重者手足十指已有堕落。

yǒu huàn dà hán ér zhòng yī bù nuǎn yǒu xún cháng huàn rè bù néng zàn liáng

有患大寒而重衣不暖，有寻常患热，不能暂凉。

yǒu shēn tǐ kū gǎo zhě yǒu jīn zhī cháng bù zhǐ zhě yǒu shēn tǐ gàn yǎng chè gǔ sāo zhī bái pí rú fū shǒu xià zuò chuāng zhě

有身体枯槁者，有津汁常不止者，有身体干痒彻骨，搔之白皮如麸，手下作疮者。

wài tái zuò zú bù zuò chuāng

（《外台》作卒不作疮。

yǒu chuāng yí tú dú chóng dié ér shēng zhòu yè kǔ tòng bù yǐ zhě yǒu zhí zhì wán dùn bù zhī tòng yǎng zhě

）有疮痍荼毒重叠而生，昼夜苦痛不已者，有直置顽钝不知痛痒者。

qí sè yì yǒu duō zhǒng yǒu qīng huáng chì bái hēi guāng míng kū àn

其色亦有多种，有青、黄、赤、白、黑、光明、枯暗。

cǐ hou suī zhǒng zhǒng zhuàng mào bù tóng ér nán liáo yì liáo jiē zài qián rén bù yóu yī zhě hé zé

此候虽种种状貌不同，而难疗易疗，皆在前人不由医者，何则？

cǐ bìng yī zhāo wú wèn xián yú jiē nán yǔ yǔ hé zé

此病一着，无问贤愚，皆难与语，何则？

kǒu shùn xīn wéi bù shòu yī jiào zhí xī wàng yào lì bù néng qiú yǐ gù nán liáo yì liáo shǔ zài qián rén bù guān yī yào

口顺心违，不受医教，直希望药力，不能求已，故难疗易疗，属在前人，不关医药。

yǔ cháng shǒu liáo liù bǎi yú rén chài zhě shí fēn yǒu yī mò bù yī yī qīn zì fǔ yǎng suǒ yǐ shēn xì ān wěi zhī

予尝手疗六百余人，瘥者十分有一，莫不一一亲自抚养，所以深细谙委之。

gū yǔ qí yǔ jué nán yǔ yǔ bù shòu rù jí bù xū yǔ liáo zhōng yǒu chù sǔn bìng jì bù chài nǎi láo ér wú gōng yě

姑与其语，觉难与语不受入，即不须与疗，终有触损，病既不瘥，乃劳而无功也。

yòu shén xiān chuán yǒu shù shí rén jiē yīn è jí ér zhì xiān dào hé zhě

又神仙传，有数十人皆因恶疾而致仙道何者？

jiē yóu gē qì chén lèi huái yǐng yáng zhī fēng suǒ yǐ fēi zhǐ chài bìng nǎi yīn huò ér qǔ fú

皆由割弃尘累，怀颖阳之风，所以非止瘥病，乃因祸而取福。

gù yú suǒ dǔ bìng zhě

故余所睹病者，

qí zhōng pō yǒu shì dà fū

其中颇有士大夫，

nǎi zhì yǒu yì zhǒng míng rén

乃至有异种名人，

jí yù sī huàn

及遇斯患，

jiē ài liàn qī nú

皆爱恋妻孥，

xì zhe xīn suǐ bù néng gē shè

系着心髓不能割舍，

zhí wàng yào lì

直望药力，

wèi kěn jìn qiú zhū shēn

未肯近求诸身，

ruò néng jué qí shì yù

若能绝其嗜欲，

duàn qí suǒ hǎo

断其所好，

fēi dàn yù jí

非但愈疾，

yīn cí yì kě zì zhì shén xiān

因兹亦可自致神仙。

yú cháng wèn zhū bìng huàn jiē yún zì zuò bù rén zhī xíng jiǔ jiǔ bìng wèi jí wěi zhī yè yú zhōng réng yù gèng zuò yún

余尝问诸病患，皆云自作不仁之行，久久并为极猥之业，于中仍欲更作云。

wèi suī yǒu huǐ yán ér wú huǐ xīn dàn néng zì xīn shòu shī jiào mìng shí jìn yào ěr hé yǒu bù chú

为虽有悔言而无悔心，但能自新，受师教命，食进药饵，何有不除。

yú yǐ zhēn guàn nián zhōng jiāng yī bìng shì rù shān jiào fú sōng zhī fú zhì bǎi rì xū méi jiē shēng

余以贞观年中，将一病士入山，教服松脂，服至百日，须眉皆生。

yóu cǐ guān zhī wéi xū qiú zhī yú jǐ bù kě yī yǎng yī yào zhě yě

由此观之，唯须求之于己，不可一仰医药者也。

rán yǒu rén shù nián huàn shēn tǐ wán bì xiū jiàn qī zǐ bù gào zhī lìng zhī qí hòu bìng chéng zhuàng mào fēn míng nǎi yún fàn yào zú huàn cǐ jiē zì wù rán sī jí suī dà liáo zhī yú wēi yì kě jí chài

然有人数年患身体顽痹，羞见妻子，不告之令知，其后病成，状貌分明，乃云犯药卒患，此皆自误，然斯疾虽大，疗之于微，亦可即瘥。

cǐ jí yī de yuǎn zhě bù guò shí nián jiē sǐ jìn zhě wǔ liù suì ér wáng

此疾一得，远者不过十年皆死，近者五六岁而亡。

rán bìng zhě zì wèi bǎi nián bù sǐ shēn kě bēi dào

然病者自谓百年不死，深可悲悼。

yī yù sī jí jí xū duàn yán cháng jìn sōng zhī yī qiè gōng sī wù wù shì rán jiē qì yóu rú tuō jī

一遇斯疾，即须断盐，常进松脂，一切公私物务释然皆弃，犹如脱屐。

fán bǎi kǒu wèi jiē xū duàn chú jiàn jiàn duàn gǔ bù jiāo sú shì jué hu qìng diào yōu yǐn yán gǔ zhōu nián nǎi chài

凡百口味，皆须断除，渐渐断谷，不交俗事，绝乎庆吊，幽隐岩谷，周年乃瘥。

chài hòu zhōng shēn shèn fáng shì fàn zhī hái fā

瘥后终身慎房事，犯之还发。

cí jí yǒu jí xiōng èr yì de zhī xiū shàn jí jí ruò hái tóng sú lèi bì shì xiōng yǐ

兹疾有吉凶二义，得之修善即吉，若还同俗类，必是凶矣。

jīn lüè shù qí yóu zhì yǐ shì hòu zhī xué rén kě lǎn ér sī yān

今略述其由致，以示后之学人，可览而思焉。

dòu zhì è jí fāng

豆治恶疾方∶

yòng xì lì wū dòu zé qǔ mó zhī pí bù là zhě qǔ sān yuè sì yuè tiān xióng wū tóu miáo jí gēn jìng qù tǔ wù xǐ dǎo jiǎo qǔ zhī zì dòu yī xiǔ lù qù pù gàn rú cǐ qī fān

用细粒乌豆，择取摩之皮不落者，取三月四月天雄乌头苗及根，净去土勿洗，捣绞取汁，渍豆一宿，漉去，曝干，如此七番。

shǐ kān fú chū fú sān méi jiàn jiā zhì liù qī méi rì yī fù

始堪服，初服三枚，渐加至六七枚，日一服。

jìn fáng shì zhū

禁房室、猪？

qí bó shén shèng sàn

岐伯神圣散

zhì wàn bìng yōng jū lài zhěn xuǎn fēng wěi gǔ ròu jū bài bǎi jié tòng méi máo fā luò shēn tǐ yín yín yuè yuè tòng yǎng mù tòng làn ěr lóng chǐ qǔ zhì fāng

治万病，痈疽癞疹癣，风痿骨肉疽败，百节痛、眉毛发落，身体淫淫跃跃痛痒、目痛烂，耳聋齿龋，痔方。

tiān xióng fù zǐ yīn yù wài tái zuò cǎo zhí zhú xì xīn wū tóu shí nán gān jiāng gè yī liǎng shǔ jiāo fáng fēng chāng pú gè èr liǎng bái zhú dú huó gè sān liǎng

天雄附子茵芋（《外台》作草）踯躅细辛乌头石南干姜（各一两）蜀椒防风菖蒲（各二两）白术独活（各三两）

shàng shí sān wèi zhì xià shāi jiǔ fú fāng cùn bǐ rì sān wù zēng zhī

上十三味，治下筛，酒服方寸匕，日三，勿增之。

yě láng dú sàn

野狼毒散

zhì è jí fāng

治恶疾方。

yě láng dú qín jiāo děng fēn

野狼毒秦艽（等分）

shàng èr wèi zhì xià shāi jiǔ fú fāng cùn bǐ rì sān fú wǔ shí rì yù

上二味，治下筛，酒服方寸匕，日三，服五十日愈。

yòu fāng liàn sōng zhī tóu lěng shuǐ zhōng èr shí biàn mì wán fú èr wán yù jī jí fú zhī rì sān

又方炼松脂投冷水中二十遍，蜜丸，服二丸，遇饥即服之，日三。

bí zhù duàn lí zhě èr bǎi rì fú zhī chài

鼻柱断离者，二百日服之瘥。

duàn yán jí zá shí fáng shì

断盐及杂食、房室。

yòu yǐ tiān mén dōng jiǔ fú bǎi rì yù

又以天门冬酒，服百日愈。

duàn shí jiǔ

锻石酒

zhǔ shēng máo fā xū méi qù dà fēng fāng

主生毛发须眉，去大风方。

duàn shí yī shí shuǐ bàn shī zhēng lìng qì zú sōng zhī chéng liàn shí jīn wèi mò shàng qū yī dòu èr shēng shǔ mǐ yī shí

锻石（一石，水拌湿蒸，令气足）松脂成炼（十斤，为末）上曲（一斗二升）黍米（一石）

shàng sì wèi

上四味，

xiān yú dà guō zhōng chǎo duàn shí

先于大锅中炒锻石，

yǐ mù zhá zhe huī zhōng

以木札着灰中，

huǒ chū wèi dù

火出为度，

yǐ gǒu qǐ gēn cuò wǔ dǒu

以枸杞根锉五斗，

shuǐ yī shí wǔ dǒu

水一石五斗，

zhǔ qǔ jiǔ dòu

煮取九斗，

qù zǐ

去滓，

yǐ lín duàn shí sān biàn chéng qīng

以淋锻石三遍澄清，

yǐ duàn shí zhī hé zì qū

以锻石汁和渍曲，

yòng zhī duō shǎo yī rú niàng jiǔ fǎ

用汁多少一如酿酒法，

qì fēng sì qī rì kāi fú

讫封四七日开服，

cháng lìng jiǔ qì xiāng jí wèi dù

常令酒气相及为度，

bǎi wú suǒ jì

百无所忌，

bù dé chù fēng

不得触风，

qí mǐ gān jí fàn zāo

其米泔及饭糟，

yī shì yǐ shàng

一事以上，

bù dé shǐ rén chù quǎn shǔ shí zhī

不得使人、畜、犬、鼠食之，

jiē lìng shēn mái què

皆令深埋却，

cǐ jiǔ jiǔ yuè zuò

此酒九月作，

èr yuè zhǐ

二月止。

kǒng gé shàng rè zhě fú hòu jìn lěng fàn sān wǔ kǒu yā zhī

恐膈上热者，服后进冷饭三五口压之。

fù rén bù néng yǐn shí huáng shòu jī nián jí rù fēng bù guò yī shí jí chài

妇人不能饮食，黄瘦积年及蓐风，不过一石即瘥。

qí sōng zhī mò chū niàng jiǔ tān fàn shí jūn sàn zhe fàn shàng dài fàn lěng nǎi tóu zhī cǐ jiǔ fàn yi lěng bù ěr jí cù yi zhī zhī

其松脂末初酿酒，摊饭时均散着饭上，待饭冷乃投之，此酒、饭宜冷，不尔即醋，宜知之。

zhì dà fēng méi fā luò chì bái lài bìng bā fēng shí èr bì jīn jí zhī jié huǎn ruò fēi shī dùn zhù shuǐ zhǒng yōng jū jiè xuǎn è chuāng jiǎo luán shǒu shé yǎn àn dòng xiè tán yǐn sù hán lěng fāng

治大风，眉发落，赤白癞病，八风十二痹，筋急肢节缓弱，飞尸遁注水肿，痈疽疥癣恶疮，脚挛手折，眼暗洞泄，痰饮宿寒冷方∶

qū èr shí wǔ jīn shāng lù gēn èr shí wǔ jīn mǎ ěr qiè zhī

曲（二十五斤）商陆根（二十五斤马耳切之）

shàng èr wèi hé yú wèng zhōng shuǐ yī hú zì zhī chuī shǔ mǐ yī shí niàng rú jiā fǎ shǐ qū mǐ xiāng yān sān bì mì fēng sān qī rì kāi shì qū fú jiǔ shú chéng qīng wēn fú sān shēng qīng zhě èr shēng

上二味，合于瓮中，水一斛渍之，炊黍米一石，酿如家法，使曲米相淹三毕，密封三七日，开视曲浮酒熟，澄清温服三升，轻者二升。

yào fā tǔ xià wèi jiā

药发吐下为佳。

yi shí ruǎn zhǔ fàn niú yáng lù ròu gēng

宜食软煮饭，牛、羊、鹿肉羹。

jìn shēng lěng cù huá jí zhū quǎn jī yú děng

禁生冷醋滑，及猪、犬、鸡、鱼等。

zhì fēng shēn tǐ rú chóng xíng fāng

治风身体如虫行方∶

yòng yán yī dòu shuǐ yī shí jiān jiǎn bàn chéng qīng wēn xǐ yù sān sì biàn bìng liáo yī qiè fēng

用盐一斗，水一石煎减半，澄清温洗浴三四遍，并疗一切风。

yòu fāng yǐ chún huī zhī xǐ miàn bù guò yī yuè

又方以淳灰汁洗面，不过一月。

yòu fāng yǐ dà dòu zì fàn jiāng shuǐ dàn dàn wēn xǐ miàn xǐ tóu fā bù jìng jiā shǎo miàn wù yǐ shuǐ zhuó zhī bù guò shí dù yòu fāng chéng liàn xióng huáng sōng zhī děng fēn mì huò wán

又方以大豆渍饭浆水，旦旦温洗面，洗头发，不净加少面，勿以水濯之，不过十度又方成炼雄黄，松脂等分，蜜和丸。

rú wú zǐ dà yǐn xià shí wán rì sān fú bǎi rì yù

如梧子大，饮下十丸，日三，服百日愈。

shèn jiǔ ròu yán chǐ děng

慎酒、肉、盐、豉等。