千金方 · 孙思邈 · Chapter 172 of 228

解毒杂治方·解五石毒第三

PinyinModern Translation
Size

lùn sān shǒu zhèng shí bā tiáo fāng sān shí qī shǒu

(论三首证十八条方三十七首)

lùn yuē rén bù fú shí yǐ zhù shì bù jiā è chuāng jiè xuǎn wēn yì nüè jí nián nián cháng huàn qǐn shí bù ān xīng jū cháng è fēi zhǐ jǐ shì bù kāng shēng zǐ nán yù suǒ yǐ shí zài shēn zhōng wàn shì xiū tài yào bù kě fú wǔ dàn yě

论曰∶人不服石,以庶事不佳,恶疮疥癣,温疫疟疾,年年常患,寝食不安,兴居常恶,非只己事不康,生子难育,所以石在身中,万事休泰,要不可服五石也。

rén nián sān shí yǐ shàng kě fú shí yào ruò sù féi chōng yì wù wàng fú

人年三十以上可服石药,若素肥充亦勿妄服。

sì shí yǐ shàng bì xū fú zhī

四十以上必须服之。

wǔ shí yǐ shàng sān nián kě fú yī jì liù shí yǐ shàng èr nián kě fú yī jì qī shí yǐ shàng yī nián kě fú yī jì

五十以上三年可服一剂,六十以上二年可服一剂,七十以上一年可服一剂。

yòu yuē rén nián wǔ shí yǐ shàng jīng huá xiāo xiē fú shí yóu de qí lì

又曰∶人年五十以上,精华消歇,服石犹得其力。

liù shí yǐ shàng zhuǎn è fú shí nán de lì

六十以上转恶,服石难得力。

suǒ yǐ cháng xū fú shí lìng rén shǒu zú wēn nuǎn gǔ suǐ chōng shí néng xiāo shēng lěng jǔ cuò qīng biàn fù nài hán shǔ bù zháo zhū bìng

所以常须服石,令人手足温暖,骨髓充实,能消生冷,举措轻便,复耐寒暑,不着诸病。

shì yǐ dà xū fú zhī

是以大须服之。

fán shí jiē shú liàn yòng zhī

凡石皆熟炼用之。

fán shí zhī fā dāng bì wù hán tóu tòng xīn mèn fā zuò yǒu shí zhuàng rú wēn nüè dàn yǒu cǐ zhào wú guò qǔ lěng shuǐ lín zhī de hán nǎi zhǐ

凡石之发,当必恶寒头痛心闷,发作有时,状如温疟,但有此兆,无过取冷水淋之,得寒乃止。

yī qiè lěng shí wéi jiǔ xū wēn qí zhū xiè fǎ bèi rú hòu shuō

一切冷食唯酒须温,其诸解法备如后说。

qí fā bèi jū zhǒng fāng jiàn èr shí èr juǎn zhōng

其发背疽肿(方见二十二卷中)。

yòu yuē fán fú shí rén shèn bù dé zá shí kǒu wèi suī bǎi pǐn jù chén zhōng bù yòng zhòng shí qí ròu zhū zá jì zhòng bì yǒu xiāng zéi jī jù bù xiāo suì dòng zhū shí rú fǎ chí xīn jiāng shè de suǒ

又曰∶凡服石人,慎不得杂食口味,虽百品具陈,终不用重食其肉,诸杂既重,必有相贼,积聚不消,遂动诸石,如法持心,将摄得所。

shí yào wèi yì shàn bù kě jiā

石药为益,善不可加。

yú nián sān shí bā jiǔ cháng fú wǔ liù liǎng rǔ zì shì yǐ lái shēn shēn tǐ xī zhì yú jiāng xī jié dù pō shi qí xìng yǎng shēng zhī shì yi liú yì xiáng yān

余年三十八九尝服五六两乳,自是以来深深体悉,至于将息节度,颇识其性,养生之士宜留意详焉。

rán qí rǔ shí bì xū tǔ dì qīng bái guāng rùn luó wén niǎo hé yī qiè jiē chéng nǎi kě rù fú

然其乳石必须土地清白光润,罗纹鸟翮一切皆成,乃可入服。

qí fēi tǔ dì zhě shèn wù fú zhī duō zhì shā rén

其非土地者,慎勿服之,多致杀人。

shén yú zhèn dú zǐ shí bái shí jí xū wài nèi yìng chè guāng jìng jiǎo rán fēi ěr yì bù kě fú

甚于鸩毒、紫石、白石极须外内映澈,光净皎然,非尔亦不可服。

hán shí wǔ dàn gēng shēng sàn fāng jiù shuō cǐ yào fāng shàng gǔ míng xián wú cǐ hàn mò yǒu hé hòu zhě xíng yòng zì huáng fǔ shì ān yǐ jiàng yǒu jìn ěr zhě wú bù fā bèi jiě tǐ ér qǔ diān fù

寒石五石更生散方,旧说此药方,上古名贤无此,汉末有何侯者行用,自皇甫士安以降,有进饵者,无不发背解体,而取颠覆。

yú zì yǒu shí xìng yǐ lái qīn jiàn cháo yě shì rén zāo zhě bù yī suǒ yǐ níng shí yě gě bù fú wǔ dàn míng qí yǒu dà dà měng dú bù kě bù shèn yě

余自有识性以来,亲见朝野仕人遭者不一,所以宁食野葛,不服五石,明其有大大猛毒,不可不慎也。

yǒu shí zhě yù cǐ fāng jí xū fén zhī wù jiǔ liú yě

有识者遇此方即须焚之,勿久留也。

jīn dàn lù zhǔ duì yǐ fáng xiān fú zhě qí fāng yǐ cóng yān miè bù fù xū cún wèi hán shēng hài yě

今但录主对以防先服者,其方已从烟灭,不复须存,为含生害也。

cōng bái chǐ tāng

葱白豉汤

fán zhōng rǔ duì shù yòu duì guā lóu qí zhì zhǔ fèi shàng tōng tóu xiōng shù dòng zhōng rǔ xiōng sāi duǎn qì

凡钟乳对术又对栝蒌,其治主肺上通头胸,术动钟乳,胸塞短气。

zhōng rǔ dòng shù tóu tòng mù téng

钟乳动术,头痛目疼。

yòu zhōng rǔ suī bú duì hǎi gé hǎi gé néng dòng zhōng rǔ zhōng rǔ dòng zé mù téng duǎn qì

又钟乳虽不对海蛤,海蛤能动钟乳,钟乳动则目疼短气。

yǒu shí shù dòng zhōng rǔ zhí tóu tòng xiōng sāi rán zhōng rǔ yǔ shù wéi huàn bù guò cǐ yě

有时术动钟乳,直头痛胸塞,然钟乳与术为患不过此也。

suī suǒ huàn bù tóng qí zhì yī yě

虽所患不同,其治一也。

fā dòng zhī shǐ yào yǒu suǒ yóu shǐ jué tǐ zhōng yǒu yì yǔ shàng huàn xiāng yìng yi sù fú cǐ fāng

发动之始,要有所由,始觉体中有异,与上患相应,宜速服此方。

cōng bái bàn jīn chǐ èr shēng gān cǎo sān liǎng rén shēn sān liǎng wài tái yòng wú zhū yú yī shēng

葱白(半斤) 豉(二升) 甘草(三两) 人参(三两《外台》用吴茱萸一升。

shàng sì wèi xiān yǐ shuǐ yī dòu wǔ shēng zhǔ cōng bái zuò tāng chéng qǔ bā shēng nà yào zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú cái fú biàn shǐ rén àn mó yáo dòng kǒu zhōng jué wù rán hòu yǎng wò fù yǐ nuǎn yī hàn chū qù yī fú tāng rè xiē jí biàn lěng táo fàn zào pú ér yǐ

上四味,先以水一斗五升,煮葱白作汤,澄取八升,纳药煮取三升,分三服,才服便使人按摩摇动,口中嚼物,然后仰卧,覆以暖衣,汗出去衣,服汤,热歇即便冷,淘饭燥脯而已。

ruò fú cǐ bù jiě fù fú gān cǎo tāng

若服此不解,复服甘草汤。

gān cǎo tāng fāng

甘草汤方

gān cǎo sān liǎng guì xīn èr liǎng chǐ èr shēng cōng bái bàn jīn

甘草(三两) 桂心(二两) 豉(二升) 葱白(半斤)

shàng sì wèi hé fú rú shàng fǎ

上四味,合服如上法。

ruò fú cǐ yǐ jiě fèi jiā yóu yǒu kè rè yú qì fù fú guì xīn tāng

若服此已解,肺家犹有客热余气,复服桂心汤。

guì xīn tāng fāng

桂心汤方

guì xīn mài mén dōng gè sān liǎng rén shēn gān cǎo gè èr liǎng chǐ èr shēng cōng bái bàn jīn

桂心麦门冬(各三两) 人参甘草(各二两) 豉(二升) 葱白(半斤)

shàng liù wèi hé fú rú qián fǎ

上六味,合服如前法。

cǐ fāng yǔ cì hòu sàn fà shēn tǐ shēng chuāng mài mén dōng tāng fēn liǎng xiǎo yì

(此方与次后散发身体生疮,麦门冬汤分两小异。

dù zhòng tāng

杜仲汤

liú huáng duì fáng fēng yòu duì xì xīn qí zhì zhǔ pí shèn tōng zhǔ yāo jiǎo

硫黄对防风,又对细辛,其治主脾肾通主腰脚。

fáng fēng dòng liú huáng fán rè jiǎo téng yāo tòng huò tián fèn wú cháng huò xià lì bù jīn

防风动硫黄,烦热脚疼腰痛,或嗔忿无常,或下利不禁。

fáng fēng xì xīn néng dòng liú huáng ér liú huáng bù néng dòng bǐ shǐ jué fā biàn fú cǐ fāng

防风、细辛能动硫黄,而硫黄不能动彼,始觉发便服此方。

dù zhòng sān liǎng zhǐ shí gān cǎo li hé rén gè èr liǎng xiāng chǐ èr shēng zhī zǐ rén shí sì méi

杜仲(三两) 枳实甘草李核仁(各二两) 香豉(二升) 栀子仁(十四枚)

shàng liù wèi hé fú rú shàng fǎ

上六味,合服如上法。

ruò bù néng jiě fù fú dà mài nú tāng

若不能解,复服大麦奴汤。

dà mài nú tāng fāng

大麦奴汤方

dà mài nú sì liǎng gān cǎo rén shēn máng xiāo guì xīn gè èr liǎng mài mén dōng bàn jīn

大麦奴(四两) 甘草人参芒硝桂心(各二两) 麦门冬(半斤)

shàng liù wèi hé fú rú shàng fǎ

上六味,合服如上法。

ruò fú yǐ jiě pí shèn yóu yǒu yú rè qì huò lěng fù fú rén shēn tāng

若服已解,脾肾犹有余热气或冷,复服人参汤。

rén shēn tāng fāng

人参汤方

rén shēn gān jiāng gān cǎo dāng guī gè yī liǎng fù zǐ yī méi

人参干姜甘草当归(各一两) 附子(一枚)

shàng wǔ wèi hé fú rú shàng fǎ

上五味,合服如上法。

shēng mài mén dōng tāng

生麦门冬汤

bái shí yīng duì fù zǐ qí zhì zhǔ wèi tōng zhǔ pí shèn

白石英对附子,其治主胃通主脾肾。

fù zǐ dòng bái shí yīng fán rè fù zhàng

附子动白石英,烦热腹胀。

bái shí yīng dòng fù zǐ ǒu nì bù dé shí huò kǒu jìn bù kāi huò yán yǔ nán shǒu jiǎo téng tòng

白石英动附子,呕逆不得食,或口噤不开,或言语难,手脚疼痛。

shǐ jué yi fú cǐ tāng fāng

始觉宜服此汤方。

shēng mài mén dōng sì liǎng gān cǎo má huáng gè èr liǎng chǐ èr shēng

生麦门冬(四两) 甘草麻黄(各二两) 豉(二升)

shàng sì wèi hé fú rú shàng fǎ bù jiě zài fú dài huáng tāng

上四味,合服如上法,不解再服大黄汤。

dài huáng tāng fāng

大黄汤方

ruò fán jiā xì xīn wǔ liǎng

(若烦,加细辛五两)

dài huáng sān liǎng chǐ èr shēng gān cǎo èr liǎng zhī zǐ rén sān shí méi

大黄(三两) 豉(二升) 甘草(二两) 栀子仁(三十枚)

shàng hé fú rú shàng fǎ pín fú de xià biàn zhǐ bù xià fú jǐn

上合服如上法,频服得下便止,不下服尽。

ruò rè shì wèi chú shì zhān gāo ér huàn kě zhě fù fú guā lóu gēn tāng

若热势未除,视瞻高而患渴者,复服栝蒌根汤。

guā lóu gēn tāng fāng

栝蒌根汤方

guā lóu gēn dà mài nú gè sì liǎng gān cǎo èr liǎng chǐ èr shēng cōng bái bàn jīn

栝蒌根大麦奴(各四两) 甘草(二两) 豉(二升) 葱白(半斤)

shàng wǔ wèi hé fú rú shàng fǎ shāo shāo yī liǎng hé fú zhī yǐn yuē dé yī shēng xǔ biàn kě shí shǎo mí dòng kǒu

上五味,合服如上法,稍稍一两合服之,隐约得一升许,便可食少糜动口。

ruò yǐ jiě wèi zhōng yǒu yú rè fù fú máng xiāo tāng

若已解,胃中有余热,复服芒硝汤。

máng xiāo tāng fāng

芒硝汤方

máng xiāo guì xīn gè èr liǎng li hé rén èr shí yī méi bái zhú yī liǎng dà zǎo èr shí méi gān cǎo tōng cǎo gè sān shàng qī wèi hé fú rú shàng fǎ

芒硝桂心(各二两) 李核仁(二十一枚) 白术(一两) 大枣(二十枚) 甘草通草(各三上七味,合服如上法。

ruò fù zhàng qù máng xiāo yòng rén cān èr liǎng

若腹胀,去芒硝,用人参二两

rén shēn tāng

人参汤

zǐ shí yīng duì rén shēn qí zhì zhǔ xīn gān tōng zhǔ yāo jiǎo

紫石英对人参,其治主心肝通主腰脚。

rén shēn dòng zǐ shí yīng wài tái zuò xì xīn rén shēn

人参动紫石英(《外台》作细辛,人参)

tòng huò jīng jì bù dé mián wò huǎng hū wàng wù shī xìng fā kuáng hūn hūn yù mián huò kuì kuì xǐ tián huò chài huò jù zhà hán zhà rè huò ěr lóng mù àn

痛,或惊悸不得眠卧,恍惚忘误,失性发狂,昏昏欲眠,或愦愦喜嗔,或瘥或剧,乍寒乍热,或耳聋目暗。

yòu fáng fēng suī bú duì zǐ shí yīng ér néng dòng fáng fēng wài tái yún fáng fēng suī bú duì zǐ shí yīng wèi yào zhōng yǒu rén shēn yuán fáng fēng dòng rén cān zhuǎn xiāng fā dòng lìng rén xīn tòng fán rè

又防风虽不对紫石英,而能动防风(《外台》云∶防风虽不对紫石英,为药中有人参,缘防风动人参,转相发动令人心痛烦热)。

lìng rén tóu xiàng qiáng shǐ jué fú cǐ fāng

令人头项强,始觉服此方。

wài tái huáng tāng

(《外台》黄汤。

rén shēn bái zhú gè sān liǎng gān cǎo wài tái wú guì xīn gè èr liǎng xì xīn yī liǎng chǐ sān shēng

人参白术(各三两) 甘草(《外台》无) 桂心(各二两) 细辛(一两) 豉(三升)

shàng liù wèi hé fú rú shàng fǎ

上六味,合服如上法。

ruò tián shèng jiā dà huáng huáng qín zhī zǐ gè sān liǎng

若嗔盛加大黄、黄芩、栀子各三两。

ruò wàng wù kuáng fā yóu wèi chú fù fú hòu liè dì yī shēng mài mén dōng tāng

若忘误狂发犹未除,复服后列第一生麦门冬汤。

shēng mài mén dōng tāng fāng

生麦门冬汤方

shēng mài mén dōng cōng bái gè bàn jīn gān cǎo sān liǎng rén shēn yī liǎng chǐ èr shēng

生麦门冬葱白(各半斤) 甘草(三两) 人参(一两) 豉(二升)

shàng wǔ wèi hé fú rú shàng fǎ wēn chuáng nuǎn fù chuáng xià zhe huǒ kǒu zhōng jué wù shǐ shēn shāo hàn yī rì biàn jiě

上五味,合服如上法,温床暖覆,床下着火,口中嚼物使身稍汗一日便解。

ruò xīn yǒu yú rè gèng fú cān guì tāng

若心有余热,更服参桂汤。

cān guì tāng fāng

参桂汤方

rén shēn fáng fēng gān cǎo gè sān liǎng guì xīn èr liǎng bái zhú shēng jiāng gè yī liǎng

人参防风甘草(各三两) 桂心(二两) 白术生姜(各一两)

shàng liù wèi hé fú rú shàng fǎ

上六味,合服如上法。

dà mài tāng

大麦汤

chì shí zhī duì jié gěng qí zhì zhǔ xīn tōng zhǔ xiōng bèi

赤石脂对桔梗,其治主心通主胸背。

jié gěng dòng shí zhī xīn tòng hán jìn shǒu zú nì lěng xīn zhōng fán mèn

桔梗动石脂,心痛寒噤,手足逆冷,心中烦闷。

chì shí zhī dòng jié gěng zé tóu tòng mù chì shēn tǐ zhuàng rè

赤石脂动桔梗,则头痛目赤,身体壮热。

shǐ jué fā yi wēn qīng jiǔ yǐn zhī suí néng fǒu xū jiǔ shì xíng zé jiě yì kě fú cǐ fāng

始觉发宜温清酒饮之,随能否,须酒势行则解,亦可服此方。

dà mài áo lìng hàn chū zào zhǐ wù lìng dà jiāo chōng qù pí xì dǎo juàn shāi yǐ lěng shuǐ hé fú zhī

大麦熬令汗出燥止,勿令大焦,舂去皮,细捣绢筛,以冷水和服之。

yì fāng yún chǎo qù pí táo jìng zhēng lìng shú pù gàn áo lìng xiāng wèi mò

(《翼方》云∶炒去皮,淘净蒸令熟,曝干,熬令香为末)。

cōng bái chǐ tāng

葱白豉汤

shí wú suǒ piān duì qí zhì zhǔ wèi fā zé lìng rén xīn jí kǒu jìn gǔ jié téng qiáng huò jié jié shēng chuāng

石无所偏对,其治主胃,发则令人心急口噤,骨节疼强,或节节生疮。

shǐ jué fā jí fú cǐ fāng

始觉发即服此方。

wài tái yún fú mài mén dōng tāng

(《外台》云∶服麦门冬汤)。

cōng bái bàn jīn chǐ èr shēng gān cǎo èr liǎng

葱白(半斤) 豉(二升) 甘草(二两)

shàng sān wèi yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn sān fú ruò sàn fà shēn tǐ zú shēng chuāng yi fú hòu fāng

上三味,以水六升,煮取二升半,分三服,若散发身体卒生疮,宜服后方。

shēng mài mén dōng tāng fāng

生麦门冬汤方

shēng mài mén dōng wǔ liǎng gān cǎo sān liǎng guì xīn èr liǎng rén shēn yī liǎng bàn cōng bái bàn jīn chǐ èr shēng

生麦门冬(五两) 甘草(三两) 桂心(二两) 人参(一两半) 葱白(半斤) 豉(二升)

shàng liù wèi fú rú jiě zhōng rǔ tāng fǎ

上六味,服如解钟乳汤法。

shù duì zhōng rǔ shù fā zé tóu tòng mù téng huò jǔ shēn zhuàng rè jiě rú zhōng rǔ fǎ

术对钟乳,术发则头痛目疼,或举身壮热,解如钟乳法。

fù zǐ duì bái shí yīng yì duì chì shí zhī

附子对白石英,亦对赤石脂。

fù zǐ fā zé ǒu nì shǒu jiǎo téng tǐ qiáng gǔ jié tòng huò xiàng qiáng miàn mù mǎn zhǒng

附子发则呕逆手脚疼,体强骨节痛,或项强面目满肿。

fā zé yǐn jiǔ fú zì yù

发则饮酒服自愈。

ruò bù yù yǔ bái shí yīng tóng jiě

若不愈,与白石英同解。

dài huáng huáng qín tāng

大黄黄芩汤

jié gěng duì chì shí zhī yòu duì mǔ lì yòu duì fú líng

桔梗对赤石脂,又对牡蛎,又对茯苓。

jié gěng fā zé tóu tòng mù chì shēn tǐ zhuàng rè

桔梗发则头痛目赤,身体壮热。

mǔ lì fā zé sì zhī zhuàng rè xīn fù fán mèn jí kě

牡蛎发则四肢壮热,心腹烦闷极渴。

xiè fǎ bìng yǔ chì shí zhī tóng

解法并与赤石脂同。

fú líng fā zé zhuàng rè fán mèn yi fú cǐ fāng

茯苓发则壮热烦闷,宜服此方。

dài huáng huáng qín zhī zǐ rén gè sān liǎng cōng bái qiè chǐ gè yī shēng

大黄黄芩栀子仁(各三两) 葱白(切) 豉(各一升)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn sān fú

上五味, 咀,以水六升,煮取二升半,分三服。

guā lóu gēn tāng

栝蒌根汤

hǎi gé duì guā lóu hǎi gé xiān fā zé shǒu zú fán rè guā lóu xiān fā zé jìn hán qīng tì chū

海蛤对栝蒌,海蛤先发则手足烦热,栝蒌先发则噤寒清涕出。

yi fú cǐ fāng

宜服此方。

guā lóu gēn gān cǎo gè èr liǎng dài huáng yī liǎng zhī zǐ rén shí sì méi

栝蒌根甘草(各二两) 大黄(一两) 栀子仁(十四枚)

shàng sì wèi hé jiān fú rú jiě zhōng rǔ fǎ

上四味,合煎服如解钟乳法。

yù fǎ

浴法

chū rè xiān yòng nuǎn shuǐ hòu yòng lěng shuǐ yù shí shèn bù kě xǐ tóu chuí mù kě èr sān shēng guàn zhī

初热先用暖水,后用冷水,浴时慎不可洗头垂沐,可二三升灌之。

fán yào yi yù biàn de jiě jí jiā

凡药宜浴便得解即佳。

rú bù chài kě yú zhì zhī

如不瘥,可余治之。

hán shí sàn

寒食散

fā dòng zhě yún cǎo yào qì lì yì jǐn shí xìng chén zhì dú zhǔ wèi zhōng gù lìng shù fā

发动者云∶草药气力易尽,石性沉滞独主胃中,故令数发。

yù fú zhī shí yǐ juàn dài shèng sàn yī bǐ zhe sì hé jiǔ zhōng sāi qí kǒu yī xiǔ hòu yǐn jǐn zhī

欲服之时,以绢袋盛散一匕,着四合酒中,塞其口一宿后,饮尽之。

qí jiǔ yòng duō shǎo jiāng yù jié dù zì rú jiù fǎ

其酒用多少,将御节度自如旧法。

zhī zǐ chǐ tāng

栀子豉汤

zhì shí sù fàn chén chòu ròu jí gēng sù cài fā zhě fāng

治食宿饭、陈臭肉及羹宿菜发者方。

zhī zǐ sān qī méi chǐ sān shēng gān cǎo sān liǎng

栀子(三七枚) 豉(三升) 甘草(三两)

shàng sān wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上三味, 咀,以水八升,煮取三升,分三服。

fāng kě jiā rén shēn cōng bái

方可加人参、葱白。

cōng bái chǐ tāng

葱白豉汤

zhì yīn shī shí fā jí yǐn jiǔ guò zuì fā zhě fāng

治因失食发及饮酒过醉发者方。

cōng bái yī shēng chǐ èr shēng gān jiāng wǔ liǎng gān cǎo èr liǎng

葱白(一升) 豉(二升) 干姜(五两) 甘草(二两)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上四味, 咀,以水七升,煮取三升,分三服。

bù jiě yi fú

不解宜服∶

lǐ zhōng tāng

理中汤

rén shēn bái zhú gān cǎo gè sān liǎng gān jiāng èr liǎng

人参白术甘草(各三两) 干姜(二两)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上四味, 咀,以水六升,煮取三升,分三服。

rén shēn tāng

人参汤

zhì yīn chēn nù tài guò fā zhě fāng

治因嗔怒太过发者方。

rén shēn zhǐ shí gān cǎo gè jiǔ fēn bái zhú gān jiāng guā lóu gēn gè liù fēn

人参枳实甘草(各九分) 白术干姜栝蒌根(各六分)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ jiǔ shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上六味, 咀,以水九升,煮取三升,分三服。

ruò duǎn qì zhě shāo shāo shù yǐn

若短气者,稍稍数饮。

qiān jīn yì yún zhǔ sàn fà qì nì xīn fù jiǎo tòng bù dé qì xī mìng zài zhuǎn zhú zhě

(《千金翼》云∶主散发气逆,心腹绞痛不得气息,命在转烛者)。

qíng sè guò duō fā yi fú huáng tāng

情色过多发,宜服黄汤。

fāng běn quē

(方本阙。

jiāng lěng tài guò fā zé duō zhuàng rè yǐ lěng shuǐ xǐ yù rán hòu yòng shēng shú tāng wǔ liù shí guàn zhī yǐ shí shǎo nuǎn shí yǐn shǎo rè jiǔ xíng bù zì láo

将冷太过发,则多壮热,以冷水洗浴,然后用生熟汤五六石灌之,已,食少暖食,饮少热酒,行步自劳。

jiāng rè tài guò fā zé duō xīn mèn shí shí shí shǎo lěng shí

将热太过发,则多心闷,时时食少冷食。

ruò xià yuè dà rè shí fā dòng duō qǐ yú kě yǐn duō suǒ zhì shuǐ hé shǎo fú zhī bù chài fù zuò yǐ chài wèi dù

若夏月大热时发动,多起于渴饮多所致,水和少服之,不瘥复作,以瘥为度。

lěng rè yùn fǎ

冷热熨法

ruò dà xiǎo biàn bì sè bù tōng huò lín lì ruò xuè yīn zhōng téng tòng cǐ shì rè qì suǒ zhì yòng cǐ fǎ jí yù qí fǎ xiān yǐ lěng wù yùn xiǎo fù yǐ cì yǐ rè wù yùn zhī yòu yǐ lěng wù yùn zhī

若大小便闭塞不通,或淋沥溺血,阴中疼痛,此是热气所致,用此法即愈其法先以冷物熨小腹已,次以热物熨之,又以冷物熨之。

ruò xiǎo biàn shù cǐ yì shì qǔ lěng suǒ wéi nuǎn diào lǐ zì yù

若小便数,此亦是取冷所为,暖调理自愈。

zhì yào fā xià lì zhě fāng

治药发下利者方∶

gàn fú chǐ jí duàn néng duō yì jiā

干服豉即断,能多益佳。

bīng láng tāng

槟榔汤

fán fú sàn zhī hòu hū shēn tǐ fú zhǒng duō shì qǔ lěng guò suǒ zhì zhì zhī fāng

凡服散之后,忽身体浮肿,多是取冷过所致治之方。

bīng láng sān shí méi dǎo yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn èr fú

槟榔三十枚捣,以水八升,煮取二升,分二服。

zhì fán sàn fà chuāng zhǒng fāng

治凡散发疮肿方∶

mán jing zi áo xìng rén huáng lián hú fěn gè yī liǎng shuǐ yín èr liǎng

蔓菁子(熬) 杏仁黄连胡粉(各一两) 水银(二两)

shàng wǔ wèi bié dǎo mán jing zi xìng rén rú gāo yǐ zhū zhī hé yán lìng shuǐ yín miè tu shàng rì sān yè yī

上五味,别捣蔓菁子,杏仁如膏,以猪脂合研,令水银灭涂上,日三夜一。

zhì sàn fà chì zhǒng zhě fāng

治散发赤肿者方∶

shēng dì huáng wǔ liǎng dài huáng yī liǎng shēng shāng lù sān liǎng xìng rén sì shí méi

生地黄(五两) 大黄(一两) 生商陆(三两) 杏仁(四十枚)

shàng sì wèi qiè cù zì yī xiǔ zhū gāo yī shēng jiān shāng lù lìng hēi qù zǐ mó zhǒng shàng rì sān yè yī

上四味,切,醋渍一宿,猪膏一升,煎商陆令黑,去滓摩肿上,日三夜一。

zhì sàn fà shēng xì chuāng zhě fāng

治散发生细疮者方∶

huáng lián máng xiāo gè wǔ liǎng

黄连芒硝(各五两)

shàng èr wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ huáng lián qǔ sì shēng qù zǐ nà máng xiāo lìng yáng zì bù tiē chuāng shàng shuò shuò yì huàn duō shǎo jiē zhe zhī

上二味, 咀,以水八升,煮黄连,取四升,去滓纳芒硝令烊,渍布贴疮上,数数易换,多少皆着之。

zhì sàn fà chuāng tòng bù kě rěn fāng

治散发疮痛不可忍方∶

lěng shí jí huá shí sān liǎng zhì xià shāi fěn chuāng shàng rì wǔ liù dù jí zào xū yú tòng yì dìng

冷石(即滑石)三两,治下筛,粉疮上,日五六度,即燥,须臾痛亦定。

zhì fú sàn hū fā dòng fāng

治服散忽发动方∶

gān jiāng wǔ liǎng jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ nà mì yī hé hé jiǎo dùn fú bù chài zhòng zuò

干姜五两, 咀,以水五升,煮取三升,去滓纳蜜一合,和绞顿服,不瘥重作。

yā tōng tāng

鸭通汤

jiě sàn chú rè fāng

解散除热方。

bái yā tōng wǔ shēng fèi tāng èr dòu bàn lín zhī chéng qīng qǔ zhī èr dòu chǐ sān shēng má huáng bā liǎng zhī zǐ rén èr shí méi

白鸭通(五升,沸汤二斗半淋之,澄清取汁二斗) 豉(三升) 麻黄(八两) 栀子仁(二十枚)

shàng qī wèi wǔ wèi jǔ yǐ yā tōng zhī zhǔ qǔ liù shēng qù zǐ nà chǐ zhǔ sān fèi fēn fú wǔ hé

上七味,五味咀,以鸭通汁煮取六升,去滓纳豉煮三沸,分服五合。

ruò jué tǐ lěng xiǎo biàn kuài zhǐ hòu fú

若觉体冷小便快,止后服。

ruò rè yóu shèng xiǎo biàn chì cù fú zhī bù xiàn wǔ hé yi xiǎo láo dāng jiàn jìn shí bù kě lìng shí shǎo dàn wù biàn duō ěr

若热犹盛,小便赤促,服之不限五合,宜小劳,当渐进食,不可令食少,但勿便多耳。

jiě sàn

解散

zhì shèng rè shí dà xiǎo biàn chì fāng

治盛热实,大小便赤方。

shēng má dài huáng huáng lián huáng bò gān cǎo gè sān liǎng huáng qín sì liǎng sháo yào liù liǎng zhī zǐ rén shí sì méi zhú

升麻大黄黄连黄柏甘草(各三两) 黄芩(四两) 芍药(六两) 栀子仁(十四枚)竹?

shàng shí yī wèi jǔ yǐ shuǐ sān dòu xiān zhǔ yā tōng zhú yè qǔ yī dòu èr shēng qù zǐ chéng qīng qǔ yī dòu cì nà yào zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上十一味, 咀,以水三斗,先煮鸭通、竹叶,取一斗二升,去滓澄清,取一斗,次纳药,煮取三升,分三服。

ruò shàng qì zhě jiā xìng rén wǔ hé fù mǎn jiā shí gāo sān liǎng

若上气者,加杏仁五合,腹满加石膏三两。

xià sàn fǎ

下散法

zhì yào fā rè kùn fāng yì fāng yún fán sàn shù fā rè wú lài xià qù zhī

治药发热困方(《翼方》云∶凡散数发热无赖下去之。

yòu yún zhū dān jí jīn shí děng tóng yòng zhī

又云∶诸丹及金石等同用之)。

shǔ mǐ sān shēng zuò mí yǐ chéng jiān zhū zhī yī jīn hé lìng diào sù bù shí dàn kōng fù shí zhī lìng bǎo wǎn dāng xià yào shén liáng

黍米三升作糜,以成煎猪脂一斤和,令调,宿不食,旦空腹食之,令饱,晚当下药神良。

bù jìn rè fā gèng hé fú zhī

不尽热发,更合服之。

yòu fāng féi zhū ròu wǔ jīn cōng bái xiè gè bàn jīn

又方肥猪肉(五斤) 葱白薤(各半斤)

shàng sān wèi hé zhǔ zhì rú shí fǎ sù bù shí dàn fú zhī lìng jǐn bù jìn míng rì gèng fú

上三味,合煮,治如食法,宿不食,旦服之令尽,不尽,明日更服。

yòu fāng zhì yā yào fā dòng shuò shuò huàn rè kùn xià zhī zhī fāng

又方治压药发动数数患热困,下之之方。

yǐ zhū shèn zhī yī jù bù lìng zhōng shuǐ yǐ huǒ zhì chéng qǔ zhī shì hán wēn yī fù sān hé měi rì yè wǔ liù fù duō zhì wǔ liù shēng èr rì shāo suí dà biàn xià

以猪肾脂一具,不令中水,以火炙,承取汁,适寒温一服三合,每日夜五六服,多至五六升,二日稍随大便下。

yòu fāng zuò féi zhū ròu yī shēng diào rú cháng fǎ píng dàn kōng fù dùn fú lìng jǐn shǎo shí fù zhōng léi míng míng dìng yào suí yǐ qì shèng qǔ yòng shuǐ táo shí

又方作肥猪肉一升,调如常法,平旦空腹顿服令尽,少时腹中雷鸣,鸣定药随以器盛取,用水淘石。

bù jìn gèng zuò rú qián fú zhī

不尽,更作如前服之。

✦ You read 解毒杂治方·解五石毒第三

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.