千金方 · 孙思邈 · Chapter 36 of 228

上少小婴孺方上·伤寒第五

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng sān shí shǒu jiǔ fǎ yī shǒu

(论一首方三十首灸法一首)

lùn yuē fu xiǎo ér wèi néng mào shè shuāng xuě

论曰∶夫小儿未能冒涉霜雪,

nǎi bù bìng shāng hán yě

乃不病伤寒也,

dà rén jiě tuō zhī jiǔ

大人解脱之久,

shāng yú hán lěng

伤于寒冷,

zé bù lùn ěr

则不论耳,

rán tiān xíng fēi jié zhī qì

然天行非节之气,

qí yì de zhī

其亦得之,

yǒu shí xíng jí yì zhī nián

有时行疾疫之年,

xiǎo ér chū fù

小儿出腹,

dàn huàn bān zhě yě

但患斑者也,

zhì qí shí xíng jié dù

治其时行节度,

gù rú dà rén fǎ

故如大人法,

dàn yòng yào

但用药,

fēn jì shǎo yì

分剂少异,

yào xiǎo lěng ěr

药小冷耳。

mài mén dōng tāng

麦门冬汤

zhì xiǎo ér wèi mǎn bǎi rì shāng hán bí nǜ shēn rè ǒu nì fāng

治小儿未满百日伤寒,鼻衄身热呕逆方。

mài mén dōng shí bā zhū shí gāo hán shuǐ shí gān cǎo gè bàn liǎng guì xīn bā zhū

麦门冬(十八铢) 石膏寒水石甘草(各半两) 桂心(八铢)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ èr shēng bàn zhǔ qǔ yī shēng měi fú yī hé rì sān

上五味咀,以水二升半,煮取一升,每服一合,日三。

sháo yào sì wù jiě jī tāng

芍药四物解肌汤

zhì shào xiǎo shāng hán fāng

治少小伤寒方。

sháo yào huáng qín shēng má gé gēn gè bàn liǎng

芍药黄芩升麻葛根(各半两)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ jiǔ hé qù zǐ fēn wǔ fú qī suì yǐ shàng fēn sān fú

上四味咀以水三升,煮取九合,去滓,分五服,期岁以上,分三服。

má huáng tāng

麻黄汤

zhì shào xiǎo shāng hán fā rè ké sòu tóu miàn rè zhě fāng

治少小伤寒,发热咳嗽,头面热者方。

má huáng shēng jiāng huáng qín gè yī liǎng gān cǎo guì xīn shí gāo sháo yào gè bàn liǎng xìng rén shí méi

麻黄生姜黄芩(各一两) 甘草桂心石膏芍药(各半两) 杏仁(十枚)

shàng bā wèi jǔ yǐ shuǐ sì shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn èr fú r ruò xiǎo yǐ yì jiǎn zhī

上八味咀,以水四升,煮取一升半,分二服,儿若小以意减之。

zhì xiǎo ér shāng hán fāng gé gēn zhī dàn zhú lì gè liù hé

治小儿伤寒方∶葛根汁淡竹沥(各六合)

shàng èr wèi xiāng hè èr sān suì r fēn sān fú bǎi rì r zhēn zhuó fú zhī bù yí shēng zhǔ fú jiā

上二味相和,二三岁儿分三服,百日儿斟酌服之,不宜生,煮服佳。

zhì xiǎo ér shí qì fāng táo yè sān liǎng dǎo yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ shí fèi qǔ zhī rì wǔ liù biàn lín zhī ruò fù fā shāo xióng shǔ shǐ èr méi shāo shuǐ diào fú zhī

治小儿时气方∶桃叶三两捣,以水五升,煮十沸,取汁,日五六遍淋之,若复发,烧雄鼠屎二枚,烧水调服之。

wǔ wèi zǐ tāng

五味子汤

zhì xiǎo ér shāng hán bìng jiǔ bù chú chài hòu fù jù shòu jí gǔ lì fāng

治小儿伤寒,病久不除,瘥后复剧,瘦瘠骨立方。

wǔ wèi zǐ shí zhū mài mén dōng huáng lián huáng qín dài huáng qián hú gè liù zhū máng xiāo wǔ zhū shí gāo yī liǎng

五味子(十铢) 麦门冬黄连黄芩大黄前胡(各六铢) 芒硝(五铢) 石膏(一两)

shàng shí wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fú èr hé de xià biàn zhǐ jì dà xiǎo zēng jiǎn zhī

上十味咀,以水三升,煮取一升半,服二合,得下便止,计大小增减之。

mǎng cǎo yù tāng

莽草浴汤

zhì shào xiǎo shāng hán fāng

治少小伤寒方。

mǎng cǎo bàn jīn mǔ lì sì liǎng léi wán sān shí méi dài huáng yī liǎng shé chuáng zi yī shēng

莽草(半斤) 牡蛎(四两) 雷丸(三十枚) 大黄(一两) 蛇床子(一升)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ sān dòu zhǔ qǔ dòu bàn shì hán wēn yǐ yù r bì yǎn jí yīn

上五味咀以水三斗,煮取斗半,适寒温以浴儿,避眼及阴。

yòu fāng zhì xiǎo ér cù hán rè bù jiā bù néng fú yào fāng

又方治小儿猝寒热,不佳,不能服药方。

mǎng cǎo dān shēn guì xīn gè sān liǎng chāng pú bàn jīn léi wán yī shēng shé chuáng zi èr liǎng

莽草丹参桂心(各三两) 菖蒲(半斤) 雷丸(一升) 蛇床子(二两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ èr dòu zhǔ sān wǔ fèi shì hán wēn yǐ yù r bì yǎn jí yīn

上六味咀以水二斗,煮三五沸,适寒温以浴儿,避眼及阴。

léi wán yù tāng

雷丸浴汤

zhì xiǎo ér hū hán rè fāng

治小儿忽寒热方。

léi wán èr shí méi dài huáng sì liǎng huáng qín yī liǎng kǔ shēn shí gāo gè sān liǎng dān shēn èr liǎng

雷丸(二十枚) 大黄(四两) 黄芩(一两) 苦参石膏(各三两) 丹参(二两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ èr dòu zhǔ qǔ yī dòu bàn yù r bì yǎn jí yīn yù qì yǐ fěn fěn zhī wù nóng yī yī xiǔ fù yù

上六味咀,以水二斗,煮取一斗半浴儿,避眼及阴,浴讫以粉粉之,勿浓衣,一宿复浴。

li yè yù tāng

李叶浴汤

zhì shào xiǎo shēn rè fāng

治少小身热方。

li yè suí duō shǎo jǔ yǐ shuǐ zhǔ qù zǐ yù r liáng

李叶随多少, 咀,以水煮,去滓,浴儿,良。

liǔ zhī yù tāng

柳枝浴汤

zhì xiǎo ér shēng yī yuè zhì wǔ yuè zhà hán zhà rè fāng

治小儿生一月至五月,乍寒乍热方。

liǔ zhī xì qiè zhǔ qǔ zhī xǐ ér ruò kě jiǎo dōng guā zhī fú zhī

柳枝细切,煮取汁洗儿,若渴,绞冬瓜汁服之。

qīng mù xiāng yù tāng

青木香浴汤

zhì xiǎo ér zhuàng rè léi jí fāng

治小儿壮热羸瘠方。

qīng mù xiāng sì liǎng má zi rén zhú yè gè yī shēng hǔ gǔ wǔ liǎng bái zhǐ sān liǎng

青木香(四两) 麻子仁竹叶(各一升) 虎骨(五两) 白芷(三两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ èr dòu zhǔ qǔ yī dòu shāo shāo yù r

上五味咀,以水二斗,煮取一斗,稍稍浴儿。

shí èr wù hán shuǐ shí sàn

十二物寒水石散

zhì shào xiǎo shēn tǐ zhuàng rè bù néng fú yào fāng

治少小身体壮热,不能服药方。

hán shuǐ shí máng xiāo huá shí shí gāo chì shí zhī qīng mù xiāng dài huáng gān cǎo huáng qín fáng fēng chuān xiōng má huáng gēn

寒水石芒硝滑石石膏赤石脂青木香大黄甘草黄芩防风川芎麻黄根

shàng gè děng fēn hé zhì xià shāi yǐ fěn yī shēng yào xiè sān hé xiāng hè fù yǐ shāi shāi zhī yǐ fěn r shēn rì sān

上各等分,合治下筛,以粉一升,药屑三合相和,复以筛筛之,以粉儿身,日三。

li gēn tāng

李根汤

zhì xiǎo ér bào yǒu rè de zhī èr sān rì zhě fāng

治小儿暴有热,得之二三日者方。

li gēn guì xīn máng xiāo gè shí bā zhū mài mén dōng gān cǎo gè yī liǎng

李根桂心芒硝(各十八铢) 麦门冬甘草(各一两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng fēn wǔ fú

上五味咀,以水三升,煮取一升,分五服。

shēng má tāng

升麻汤

zhì xiǎo ér shāng hán biàn rè dú bìng shēn rè miàn chì kǒu zào xīn fù jiān jí dà xiǎo biàn bù lì huò kǒu chuāng zhě huò yīn zhuàng rè biàn sì zhī luán chè jīng nǎi chéng xián jí shí fā shí xǐng xǐng hòu shēn rè rú huǒ zhě xī zhǔ zhī fāng

治小儿伤寒,变热毒病,身热面赤,口燥,心腹坚急,大小便不利,或口疮者,或因壮热,便四肢挛掣惊,乃成痫疾,时发时醒,醒后身热如火者,悉主之方。

shēng má bái wēi má huáng wēi ruí chái hú gān cǎo gè bàn liǎng huáng qín yī liǎng pò xiāo dài huáng gōu téng gè liù zhū

升麻白薇麻黄葳蕤柴胡甘草(各半两) 黄芩(一两) 朴硝大黄钩藤(各六铢)

shàng shí wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng xiān zhǔ má huáng qù shàng mò nà zhū yào zhǔ qǔ yī shēng

上十味咀,以水三升先煮麻黄去上沫,纳诸药煮,取一升。

r shēng sān shí rì zhì liù shí rì yī fù èr hé

儿生三十日至六十日,一服二合;

liù shí rì zhì bǎi rì yī fù èr hé bàn

六十日至百日,一服二合半;

bǎi rì zhì èr bǎi rì yī fù sān hé

百日至二百日,一服三合。

dài huáng tāng

大黄汤

zhì xiǎo ér ròu zhōng xié sù rè shòu jí rè jìn tuì xiū zuò wú shí fāng

治小儿肉中挟宿热,瘦瘠,热进退休作无时方。

dài huáng gān cǎo máng xiāo gè bàn liǎng guì xīn bā zhū shí gāo yī liǎng dà zǎo wǔ méi

大黄甘草芒硝(各半两) 桂心(八铢) 石膏(一两) 大枣(五枚)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng měi fú èr hé

上六味咀,以水三升,煮取一升,每服二合。

yòu fāng zhì xiǎo ér fù dà duǎn qì rè yǒu jìn tuì shí bù ān gǔ wèi bù huà fāng

又方治小儿腹大短气,热有进退,食不安谷为不化方。

dài huáng huáng qín gān cǎo mài mén dōng máng xiāo gè bàn liǎng shí gāo yī liǎng guì xīn bā zhū

大黄黄芩甘草麦门冬芒硝(各半两) 石膏(一两) 桂心(八铢)

shàng qī wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn sān fú

上七味咀,以水三升,煮取一升半,分三服。

qī suì yǐ xià xiǎo ér zuò wǔ fú

期岁以下小儿作五服。

shǔ qī tāng

蜀漆汤

zhì xiǎo ér cháo rè fāng

治小儿潮热方。

shǔ qī gān cǎo zhī mǔ lóng gǔ mǔ lì gè bàn liǎng

蜀漆甘草知母龙骨牡蛎(各半两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ sì shēng zhǔ qǔ yī shēng qù zǐ yī suì r shǎo shǎo wēn fú bàn hé rì zài

上五味咀,以水四升,煮取一升,去滓,一岁儿少少温服半合,日再。

zhú yè tāng

竹叶汤

zhì xiǎo ér xià yuè huàn fù zhōng fú rè wēn zhuàng lái wǎng huò huàn xià lì sè huò bái huò huáng sān jiāo bù lì fāng

治小儿夏月患腹中伏热,温壮来往,或患下痢,色或白或黄,三焦不利方。

zhú yè qiè xiǎo mài gè wǔ hé chái hú mài mén dōng rén shēn gān cǎo gè bàn liǎng fú líng shí bā zhū huáng qín yī liǎng liù zhū

竹叶(切) 小麦(各五合) 柴胡麦门冬人参甘草(各半两) 茯苓(十八铢)黄芩(一两六铢)

shàng bā wèi jǔ yǐ shuǐ sì shēng zhǔ zhú yè xiǎo mài qǔ sān shēng qù zhú yè xiǎo mài xià zhū yào zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn sān fú

上八味咀,以水四升,煮竹叶小麦,取三升,去竹叶小麦,下诸药煮,取一升半,分三服。

ruò xiǎo ér xià yuè hū zhuàng rè shāo rén shǒu dòng xià huáng táng qì lì rán mài jí hóng shù yòng cǐ fāng jiā dà huáng èr liǎng zài fú de xià jí chài

若小儿夏月忽壮热烧人手,洞下黄溏,气力然,脉极洪数,用此方加大黄二两,再服得下,即瘥。

yòu fāng zhì wǔ liù suì r wēn zhuàng fù zhōng jí mǎn xi bù lì huò yǒu wēi zhǒng yì zhōng jí léi bù xià yǐn shí jiān pǐ shǒu zú nì lěng fāng

又方治五六岁儿温壮,腹中急满,息不利,或有微肿,亦中极羸,不下饮食,坚痞,手足逆冷方。

zhú yè qiè yī shēng xiǎo mài bàn shēng gān cǎo huáng qín guā lóu gēn zé xiè fú líng zhī mǔ bái zhú dài huáng gè yī liǎng guì xīn èr zhū shēng jiāng yī liǎng bàn rén shēn mài dōng bàn xià gè èr liǎng dāng guī shí bā zhū

竹叶(切一升) 小麦(半升) 甘草黄芩栝蒌根泽泻茯苓知母白术大黄(各一两) 桂心(二铢) 生姜(一两半) 人参麦冬半夏(各二两) 当归(十八铢)

shàng shí liù wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ zhú yè xiǎo mài qǔ sì shēng qù zǐ nà zhū yào jiān qǔ yī shēng liù hé fēn sì fú

上十六味咀,以水七升,煮竹叶、小麦,取四升,去滓,纳诸药煎,取一升六合,分四服。

zhì xiǎo ér lián zhuàng rè shí zhì bù qù hán rè wǎng lái wēi jīng jì fāng

治小儿连壮热,实滞不去,寒热往来,微惊悸方∶

dài huáng yī liǎng huáng qín guā lóu gēn gān cǎo gè shí bā zhū huá shí èr liǎng guì xīn mǔ lì rén shēn lóng gǔ

大黄(一两) 黄芩栝蒌根甘草(各十八铢) 滑石(二两) 桂心牡蛎人参龙骨

shàng shí èr wèi jǔ yǐ shuǐ sì shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn měi fú sān hé yī rì yī yè lìng jǐn suī tǔ yì yǔ zhī

上十二味咀,以水四升,煮取一升半,每服三合,一日一夜令尽,虽吐亦与之。

yī běn jiā zǐ shí yīng bàn liǎng

(一本加紫石英半两。

diào zhōng tāng

调中汤

zhì xiǎo ér chūn qiū yuè chén xī zhōng bào lěng

治小儿春秋月晨夕中暴冷,

lěng qì zhé qí sì zhī

冷气折其四肢,

rè bù dé xiè

热不得泄,

zé zhuàng rè lěng qì rù wèi

则壮热冷气入胃,

biàn xià lì

变下痢,

huò yù chì bái zhì qǐ shù qù

或欲赤白滞起数去,

xiǎo fù zhàng tòng jí zhuàng rè

小腹胀痛极壮热,

qì mài hóng dà

气脉洪大,

huò jí shù zhě

或急数者,

fú zhī rè biàn xiē

服之热便歇,

xià yì chài yě

下亦瘥也,

dàn zhuàng rè bù tǔ xià zhě

但壮热不吐下者,

yì zhǔ zhī fāng

亦主之方。

gé gēn huáng qín fú líng jié gěng sháo yào bái zhú běn dài huáng gān cǎo gè liù zhū

葛根黄芩茯苓桔梗芍药白术本大黄甘草(各六铢)

shàng jiǔ wèi jǔ yǐ shuǐ èr shēng zhǔ qǔ wǔ hé fú fǎ rú qián piān lóng dǎn tāng xià liàng r dà xiǎo yǐ yì fú zhī

上九味咀,以水二升,煮取五合,服法如前篇龙胆汤下,量儿大小以意服之。

shēng dì huáng tāng

生地黄汤

zhì xiǎo ér hán rè jìn tuì tí hū fù tòng fāng

治小儿寒热进退,啼呼腹痛方。

shēng dì huáng guì xīn gè èr liǎng

生地黄桂心(各二两)

shàng èr wèi jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng qī suì yǐ xià fú èr hé yǐ shàng sān hé

上二味咀以水三升,煮取一升,期岁以下服二合,以上三合。

yī fāng qī wèi yǒu sháo yào hán shuǐ shí

一方七味,有芍药、寒水石

yòu fāng zhì xiǎo ér shāng hán fā huáng fāng

又方治小儿伤寒发黄方。

dǎo tǔ guā gēn zhī sān hé fú zhī

捣土瓜根汁三合,服之。

yòu fāng dǎo jiǔ gēn zhī chéng qīng qǔ rú dà dòu xǔ dī r bí zhōng jí chū huáng shuǐ chài

又方捣韭根汁,澄清,取如大豆许,滴儿鼻中,即出黄水,瘥。

yòu fāng dǎo qīng mài zhī fú zhī

又方捣青麦汁服之。

yòu fāng xiǎo dòu sān qī méi guā dì èr qī méi nuò mǐ sì shí méi

又方小豆(三七枚) 瓜蒂(二七枚) 糯米(四十枚)

shàng sān wèi wèi mò chuī rù bí zhōng

上三味为末,吹入鼻中。

èr wù tōng hàn sàn

二物通汗散

zhì shào xiǎo yǒu rè bù hàn fāng

治少小有热不汗方。

fěn bàn jīn léi wán sì liǎng

粉(半斤) 雷丸(四两)

shàng dǎo wèi xì mò hé xià shāi yǐ fěn r shēn

上捣为细末和下筛,以粉儿身。

èr wù fú líng fěn sàn

二物茯苓粉散

zhì shào xiǎo tóu hàn fāng

治少小头汗方。

fú líng mǔ lì gè sì liǎng

茯苓牡蛎(各四两)

shàng zhì xià shāi yǐ fěn bā liǎng hé dǎo wèi sàn yǒu rè zhé yǐ fěn hàn jí zhǐ

上治下筛,以粉八两,合捣为散,有热辄以粉,汗即止。

sān wù huáng lián fěn sàn

三物黄连粉散

zhì shào xiǎo dào hàn fāng

治少小盗汗方。

huáng lián mǔ lì bèi mǔ gè shí bā zhū

黄连牡蛎贝母(各十八铢)

shàng yǐ fěn yī shēng hé dǎo xià shāi qǔ fěn r shēn jiā

上以粉一升,合捣下筛,取粉儿身,佳。

xī jiǎo yǐn zǐ

犀角饮子

cǐ yóu xīn zàng rè zhī suǒ gǎn yi fú cǐ fāng

此由心脏热之所感,宜服此方。

xī jiǎo shí bā zhū fú shén yī liǎng mài mén dōng yī liǎng bàn gān cǎo bàn liǎng bái zhú liù zhū

犀角(十八铢) 茯神(一两) 麦门冬(一两半) 甘草(半两) 白术(六铢)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ jiǔ hé jiān qǔ sì hé fēn fú

上五味咀,以水九合,煎取四合,分服。

jiā lóng chǐ yī liǎng jiā

加龙齿一两,佳。

héng shān tāng

恒山汤

zhì xiǎo ér wēn nüè

治小儿温疟。

héng shān qiè yī liǎng xiǎo mài sān hé dàn zhú yè qiè yī shēng

恒山(切一两) 小麦(三合) 淡竹叶(切一升)

shàng sān wèi yǐ shuǐ yī shēng bàn zhǔ qǔ wǔ hé liàng r dà xiǎo fēn fú

上三味以水一升半,煮取五合,量儿大小分服。

yòu fāng lù jiǎo mò lín fā shí xiān fú yī qián bǐ

又方鹿角末临发时先服一钱匕。

yòu fāng shāo biē jiǎ huī yǐ jiǔ fú yī qián bǐ zhì fā shí fú sān bǐ bìng yǐ huǒ zhì shēn

又方烧鳖甲灰,以酒服一钱匕,至发时服三匕,并以火炙身。

yòu fāng shāo jī zhōng huáng pí wèi mò hé rǔ yǔ fú nán xióng nǚ cí

又方烧鸡中黄皮为末,和乳与服,男雄女雌。

yòu fāng jiǔ liǎng rǔ xià yī zhǐ sān zhuàng

又方灸两乳下一指,三壮。

✦ You read 上少小婴孺方上·伤寒第五

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.