fu tiān bù wǔ xíng yǐ yùn wàn lèi rén bǐng wǔ cháng yǐ wéi wǔ zàng jīng luò fǔ shū yīn yáng huì tōng xuán míng yōu wēi biàn huà nán jí
夫天布五行以运万类，人禀五常以为五脏，经络腑输，阴阳会通，玄冥幽微，变化难极。
yì yuē fēi tiān xià zhī zhì zé qí shú néng yǔ yú cǐ
《易》曰：非天下之至赜，其孰能与于此？
guān jīn zhī yī bù niàn sī qiú jīng zhǐ yǐ yǎn qí suǒ zhī gè chéng jiā jì shǐ zhōng xún jiù shěng bìng wèn jí wu zài kǒu gěi
观今之医，不念思求经旨，以演其所知，各承家技，始终循旧，省病问疾，务在口给。
xiāng duì sī xū biàn chù tāng yào àn cùn bù jí chǐ wò shǒu bù jí zú rén yíng fū yáng sān bù bù cān dòng shù fā xi bù mǎn wǔ shí duǎn qī wèi zhī jué zhěn jiǔ hou céng wú fǎng fú míng táng què tíng jǐn bú jiàn chá suǒ wèi kuī guǎn ér yǐ
相对斯须，便处汤药，按寸不及尺，握手不及足，人迎趺阳，三部不参，动数发息，不满五十，短期未知决诊，九候曾无仿佛，明堂阙庭，尽不见察，所谓窥管而已。
fu yù shì sǐ bié shēng gù yì nán yǐ
夫欲视死别生，固亦难矣。
cǐ jiē yī zhī shēn jiè bìng zhě kě bù jǐn yǐ chá zhī ér zì fáng lǜ yě
此皆医之深戒，病者可不谨以察之，而自防虑也。
gǔ lái yī rén jiē xiāng jí hài
古来医人，皆相嫉害。
biǎn què wèi qín tài yī lìng li xiān suǒ hài jí qí shì yě
扁鹊为秦太医令李酰所害，即其事也。
yī yī chǔ fāng bù dé shǐ bié yī hé hé tuō huò sī jiā dú yào lìng rén zēng jí jiàn yǐ zhì kùn
一医处方，不得使别医和合，脱或私加毒药，令人增疾，渐以致困。
rú cǐ zhě fēi yī tè xū shèn zhī nìng kě bù fú qí yào yǐ rèn tiān zhēn bù dé shǐ yú yī xiāng jí zéi rén xìng mìng shén kě āi shāng
如此者非一，特须慎之，宁可不服其药，以任天真，不得使愚医相嫉，贼人性命，甚可哀伤。
fu bǎi bìng zhī běn
夫百病之本，
yǒu zhòng fēng shāng hán hán rè wēn nüè zhōng è huò luàn dà fù shuǐ zhǒng cháng xià lì dà xiǎo biàn bù tōng bēn tún shàng qì ké nì ǒu tù huáng dǎn xiāo kě liú yǐn pǐ shí jiān jī zhèng jiǎ
有中风伤寒、寒热温疟、中恶霍乱、大腹水肿、肠下痢、大小便不通、奔豚上气、咳逆呕吐、黄胆消渴、留饮癖食、坚积症瘕，
jīng yá diān xián guǐ zhù hóu bì chǐ tòng ěr lóng mù máng
惊邪癫痫、鬼疰、喉痹齿痛、耳聋目盲，
jīn chuāng zhé yōng zhǒng è chuāng zhì liú yǐng
金疮折、痈肿恶疮、痔瘤瘿，
nán zǐ wǔ láo qī shāng xū fá léi shòu
男子五劳七伤、虚乏羸瘦，
nǚ zǐ dài xià bēng zhōng xuè bì yīn shí
女子带下崩中、血闭阴蚀，
chóng shé gǔ dú suǒ shāng
虫蛇蛊毒所伤，
cǐ jiē dà lüè zōng zhào
此皆大略宗兆，
qí jiān biàn dòng zhī yè
其间变动枝叶，
gè gēn jù duān xù yǐ qǔ zhī
各根据端绪以取之。
yòu yǒu lěng rè láo sǔn shāng bǎo fáng láo jīng jì kǒng jù yōu huì chù tì yòu yǒu chǎn rǔ luò tāi duò xià yū xuè yòu yǒu tān ěr wǔ dàn yǐ qiú fáng zhōng zhī lè
又有冷热劳损，伤饱房劳，惊悸恐惧，忧恚怵惕，又有产乳落胎，堕下瘀血，又有贪饵五石，以求房中之乐。
cǐ jiē bìng zhī gēn yuán wéi huàn shēng zhū zhī yè yě
此皆病之根源，为患生诸枝叶也。
bù kě bù zhī qí běn mò dàn xiàng yī shuō nán nǚ zhǎng yòu zhī bìng yǒu bàn yǔ bìng yuán xiāng fù huì zhě biàn kě fú yào yě
不可不知其本末，但向医说，男女长幼之病，有半与病源相附会者，便可服药也。
nán zǐ zhě zhòng yáng suǒ guī cháng jū yú zào
男子者，众阳所归，常居于燥。
yáng qì yóu dòng qiáng lì shī xiè biàn chéng láo sǔn
阳气游动，强力施泄，便成劳损。
sǔn shāng zhī bìng yì yǐ zhòng yǐ
损伤之病，亦以众矣。
ruò bǐ zhī nǚ rén zé shí bèi yì zhì
若比之女人，则十倍易治。
fán nǚ zǐ shí sì yǐ shàng zé yǒu yuè shì
凡女子十四以上，则有月事。
yuè shì lái rì de fēng lěng shī rè sì shí zhī bìng xiāng xié zhě jiē zì shuō zhī
月事来日得风冷湿热、四时之病相协者，皆自说之。
bù ěr yǔ zhì wù xiāng chù dòng gèng zēng kùn yě
不尔与治误相触动，更增困也。
chǔ fāng zhě yì yīng wèn zhī
处方者，亦应问之。
fán yòng yào jiē suí tǔ dì suǒ yí jiāng nán lǐng biǎo qí de shǔ shī qí rén jī fū báo cuì còu lǐ kāi shū yòng yào qīng shěng
凡用药皆随土地所宜，江南岭表，其地暑湿，其人肌肤薄脆，腠理开疏，用药轻省。
guān zhōng hé běi tǔ dì gāng zào qí rén pí fū jiān yìng còu lǐ bì sè yòng yào chóng fù
关中河北，土地刚燥，其人皮肤坚硬，腠理闭塞，用药重复。
shì yǒu shǎo shèng zhī rén bù bì fēng shī chù fàn jìn jì bào jié jīng yè suī de wēi jí jiē bù kě qīng yǐ lì yào xià zhī
世有少盛之人，不避风湿，触犯禁忌，暴竭精液，虽得微疾，皆不可轻以利药下之。
yī lì dà zhòng jié qí jīng yè kùn zhì zhuó chuáng dòng jīng nián yuè yě
一利大重，竭其精液，困滞着床，动经年月也。
fán cháng sù bìng yi fú lì tāng bù xū jǐn jì hou lì zhī zú zé zhǐ
凡长宿病，宜服利汤，不须尽剂，候利之足则止。
bìng yuán wèi chú zhě yú hòu gèng hé ěr
病源未除者，于后更合耳。
shāo yǒu qì lì kān jǐn jì zé bù lùn yě
稍有气力堪尽剂，则不论也。
bìng yuán xū fú lì tāng qǔ chú zhě fú lì tāng hòu yi jiāng wán sàn shí shí zhù zhī
病源须服利汤取除者，服利汤后，宜将丸散时时助之。
fán bìng fú lì tāng de chài zhě cǐ hòu shèn bù zhōng fú bǔ tāng yě
凡病服利汤得瘥者，此后慎不中服补汤也。
ruò de bǔ tāng bìng shì hái fù chéng yě gèng zhòng xiè zhī zé qí rén zhòng shòu bì yě
若得补汤，病势还复成也，更重泻之，则其人重受弊也。
ruò chū chài qì lì wèi shèn píng fù zhě dàn xiāo xī zhī xū fú yào zhě dāng yǐ píng yào hé zhī
若初瘥，气力未甚平复者，但消息之，须服药者，当以平药和之。
fu cháng huàn zhī rén bù fáng xíng zǒu qì lì wèi shuāi yù jiāng bǔ yì
夫常患之人，不妨行走，气力未衰，欲将补益。
lěng rè suí yí wán sàn zhě kě xiān fú lì tāng xiè chú xiōng fù zhōng yōng jī tán shí rán hòu kě fú bǔ yào yě
冷热随宜丸散者，可先服利汤，泻除胸腹中壅积痰实，然后可服补药也。
fu jí xū láo yīng fú bǔ tāng zhě bù guò sān jì jí zhǐ
夫极虚劳应服补汤者，不过三剂即止。
ruò zhì fēng bìng yīng fú zhì fēng tāng zhě jiē fēi sān wǔ jì kě zhī yě
若治风病应服治风汤者，皆非三五剂可知也。
zì yǒu zhì fēng dòng xū jí fú shí shù jì nǎi zhì bǎi yú rì kě chài yě
自有滞风洞虚，即服十数剂，乃至百余日可瘥也。
gù yuē shí zé xiè zhī xū zé bǔ zhī
故曰∶实则泻之，虚则补之。
fu èr yí zhī nèi yīn yáng zhī zhōng wéi rén zuì guì
夫二仪之内，阴阳之中，唯人最贵。
rén zhě bǐng shòu tiān dì zhōng hé zhī qì fǎ lǜ lǐ yuè mò bù yóu rén
人者，禀受天地中和之气，法律礼乐，莫不由人。
rén shǐ shēng xiān chéng qí jīng jīng chéng ér nǎo suǐ shēng
人始生，先成其精，精成而脑髓生。
tóu yuán fǎ tiān zú fāng xiàng de yǎn mù yīng rì yuè wǔ zàng fǎ wǔ xīng liù fǔ fǎ liù lǜ yǐ xīn wèi zhōng jí
头圆法天，足方象地，眼目应日月，五脏法五星，六腑法六律，以心为中极。
dà cháng zhǎng yī zhàng èr chǐ yǐ yīng shí èr shí
大肠长一丈二尺，以应十二时；
xiǎo cháng zhǎng èr zhàng sì chǐ yǐ yīng èr shí sì qì
小肠长二丈四尺，以应二十四气；
shēn yǒu sān bǎi liù shí wǔ luò yǐ yīng yī suì
身有三百六十五络，以应一岁；
rén yǒu jiǔ qiào yǐ yīng jiǔ zhōu
人有九窍，以应九州；
tiān yǒu hán shǔ rén yǒu xū shí
天有寒暑，人有虚实；
tiān yǒu xíng dé rén yǒu ài zēng
天有刑德，人有爱憎；
tiān yǒu yīn yáng rén yǒu nán nǚ
天有阴阳，人有男女；
yuè yǒu dà xiǎo rén yǒu cháng duǎn
月有大小，人有长短。
suǒ yǐ fú shí wǔ gǔ bù néng jiāng jié lěng rè xián kǔ gēng xiāng dǐ chù gòng wèi gōng jī biàn chéng jí bìng
所以服食五谷不能将节，冷热咸苦更相抵触，共为攻击，变成疾病。
fán yī zhěn hòu gù shì bù yì yòu wèn ér zhī zhī bié bìng shēn qiǎn míng yuē qiǎo yī
凡医诊候，固是不易，又问而知之，别病深浅，名曰巧医。
zhòng jǐng yuē fán yù hé tāng hé yào zhēn jiǔ zhī fǎ yi yīng jīng sī bì tōng shí èr jīng mài biàn sān bǎi liù shí kǒng xué róng wèi qì xíng zhī bìng suǒ zài yi zhì zhī fǎ bù kě bù tōng
仲景曰∶凡欲和汤合药，针灸之法，宜应精思，必通十二经脉，辨三百六十孔穴荣卫气行，知病所在，宜治之法，不可不通。
gǔ zhě shàng yī xiāng sè sè mài yǔ xíng bù dé xiāng shī hēi chéng chì zhě sǐ chì chéng qīng zhě shēng
古者上医相色，色脉与形不得相失，黑乘赤者死，赤乘青者生。
zhōng yī tīng shēng shēng hé wǔ yīn huǒ wén shuǐ shēng fán mèn gàn jīng
中医听声，声合五音，火闻水声，烦闷干惊；
mù wén jīn shēng kǒng wèi xiāng xíng
木闻金声，恐畏相刑。
pí zhě tǔ yě shēng yù wàn wù huí zhù sì páng shàn zhě bú jiàn sǐ zé guī zhī tài guò zé sì zhī bù jǔ bù jí zé jiǔ qiào bù tōng liù shí bì sè yóu rú zuì rén
脾者土也，生育万物，回助四旁，善者不见，死则归之，太过则四肢不举，不及则九窍不通，六识闭塞，犹如醉人。
sì jì yùn zhuàn zhōu ér fù shǐ
四季运转，周而复始。
xià yī zhěn mài zhī bìng yuán yóu liú zhuǎn yí dòng sì shí nì shùn xiāng hài xiāng shēng shěn zhī zàng fǔ zhī wēi cǐ nǎi wèi miào yě
下医诊脉，知病源由，流转移动，四时逆顺，相害相生，审知脏腑之微，此乃为妙也。