千金方 · 孙思邈 · Chapter 46 of 228

上七窍病·齿病第六

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng sān shí bā shǒu jiǔ fǎ èr shǒu

(论一首,方三十八首,灸法二首)

lùn yuē fán chǐ yín xuān lù duō shì gān jí yuè shí yǐ jiǎo hāo huī yè fū kěn jiān shǐ mǎn wù shí yóu bù guò èr sān yè chài

论曰∶凡齿龈宣露,多是疳及月蚀,以角蒿灰夜敷龈间,使满,勿食油,不过二三夜,瘥。

shí yóu jí gàn zǎo jí fā suǒ yǐ huàn chǐ zhě jì yóu gàn zǎo jí guì xīn

食油及干枣即发,所以患齿者,忌油干枣及桂心。

měi dàn yǐ yī niǎn yán nà kǒu zhōng yǐ nuǎn shuǐ hán kāi chǐ jí kòu chǐ bǎi biàn wèi zhī bù jué bù guò wǔ rì kǒu chǐ jí láo mì

每旦以一捻盐纳口中,以暖水含,揩齿及叩齿百遍,为之不绝,不过五日,口齿即牢密。

fán rén chǐ yín bù néng shí guǒ cài zhě jiē yóu chǐ gēn lù yě wèi cǐ yán tāng kāi chǐ kòu chǐ fǎ wú bù yù yě shén liáng

凡人齿龈不能食果菜者,皆由齿根露也,为此盐汤揩齿、叩齿法,无不愈也,神良。

fán rén hǎo huàn chǐ bìng duō yóu yuè shí yè shí yǐn zhī suǒ zhì yě shí zhě shēn yi shèn zhī

凡人好患齿病,多由月蚀夜食饮之所致也,识者深宜慎之。

suǒ yǐ rì yuè shí wèi píng shí tè jì yǐn shí xiǎo ér yì rán

所以日月蚀未平时,特忌饮食,小儿亦然。

zhì qǔ chǐ jí chóng tòng fāng

治龋齿及虫痛方。

bái fù zi zhī mǔ xì xīn gè liù zhū chuān xiōng gāo liáng jiāng gè shí èr zhū

白附子知母细辛(各六铢) 川芎高良姜(各十二铢)

shàng wǔ wèi mò zhī yǐ mián guǒ shǎo xǔ zhe chǐ shàng yǒu zhī tǔ chū yī rì liǎng dù hán zhī yì zhì kǒu qì

上五味末之,以绵裹少许着齿上,有汁吐出,一日两度,含之,亦治口气。

yòu fāng qiè bái mǎ xuán tí rú mǐ xǔ yǐ mián guǒ zhe tòng chù kǒng zhōng bù guò sān dù

又方切白马悬蹄如米许,以绵裹着痛处孔中,不过三度。

zhì chǐ chóng chǐ jī nián bù chài cóng shǎo zhì lǎo fāng

治齿虫齿,积年不瘥,从少至老方。

què mài cǎo yī míng dù mǔ cǎo

雀麦草一名杜姥草,

shì niú máo cǎo

似牛毛草,

yǐ kǔ hù yè sì shí méi jìng xǐ

以苦瓠叶四十枚净洗,

lù yī xiǔ

露一宿,

píng dàn qǔ cǎo qū zhǎng èr cùn

平旦取草屈长二寸,

guǎng yī cùn

广一寸,

nóng wǔ fēn

浓五分,

yǐ hù yè guǒ fù zhī

以瓠叶裹缚之,

zuò wǔ liù shí guǒ zi

作五六十裹子,

qǔ sān nián yàn cù jìn zhī

取三年酽醋浸之,

zhì rì zhōng qǔ liǎng guǒ nà huǒ zhōng

至日中取两裹纳火中,

pào lìng jí rè

炮令极热,

nà kǒu zhōng chǐ wài biān yùn zhī

纳口中齿外边熨之,

lěng zé yì zhī

冷则易之,

qǔ tóng qì yǐ shuǐ nà zhōng

取铜器以水纳中,

jiě guǒ yú shuǐ zhōng xǐ zhī

解裹于水中洗之,

de chóng cháng sān fēn

得虫长三分,

lǎo zhě huáng chì sè

老者黄赤色,

xiǎo zhě bái sè

小者白色,

duō zhě de sān sì shí méi

多者得三四十枚,

shǎo zhě dé yī èr shí méi

少者得一二十枚。

zhì chóng chǐ fāng

治虫齿方

làng dàng zi sān hé

莨菪子三合,

rú wú

如无,

cōng zi jiǔ zi bìng de

葱子、韭子并得,

yǐ qīng qián qī wén

以青钱七文,

shāo lìng chì

烧令赤,

qǔ xiǎo kǒu yīng zi lìng kě kǒu hán de zhě

取小口罂子令可口含得者,

jiāng qián nà yīng zi zhōng

将钱纳罂子中,

qǔ yī zuǒ xǔ làng dàng zǐ ān qián shàng

取一撮许莨菪子安钱上,

lìng pào pào shēng

令炮炮声,

réng yǔ bàn hé xǔ shuǐ lín

仍与半合许水淋,

lìng qì shàng

令气上,

cóng yīng chū

从罂出,

jiāng kǒu hán yīng kǒu

将口含罂口,

lìng qì mò chū

令气莫出,

yòng xūn chǐ

用熏齿,

lěng fù gèng zuò

冷复更作,

qǔ sān hé yào jǐn wèi jì

取三合药尽为剂。

fēi zhǐ chóng chǐ de chài huò fēng chǐ qǔ chǐ chǐ zhōng bìng xī zhǔ zhī kǒu zhōng duō jīn jí tǔ zhī

非止虫齿得瘥,或风齿、龋齿、齿中病悉主之,口中多津,即吐之。

yòu fāng bái yáng yè qiè yī shēng shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng hán zhī

又方白杨叶切一升,水三升,煮取一升,含之。

yòu fāng dà cù yī shēng zhǔ gǒu qǐ gēn bái pí yī shēng qǔ bàn shēng hán zhī chóng lì chū

又方大醋一升煮枸杞根白皮一升,取半升含之,虫立出。

yòu fāng qǔ táo rén shǎo xǔ yǐ chāi tóu chuān xiàng dēng shàng shāo zhī yān chū jīng shǎo shí chuī miè jí nà rù kǒu ān chóng chǐ shàng yǎo zhī bù guò wǔ liù dù

又方取桃仁少许,以钗头穿向灯上烧之,烟出,经少时吹灭,即纳入口安虫齿上咬之,不过五六度。

yī fāng zuò hú táo rén

(一方作胡桃仁。

zhì gān chóng shí chǐ gēn fāng

治疳虫蚀齿根方。

dì lóng zhì shí shàng zhe yī zuǒ yán xū yú huà wèi shuǐ yǐ miàn zhǎn qǔ què dài níng nóng qǔ yǐ nà bìng shàng yòu yǐ zào jiá qù pí tu shàng chóng jí chū

地龙置石上,着一撮盐,须臾化为水,以面展取,却待凝浓,取以纳病上,又以皂荚去皮涂上,虫即出。

yòu fāng chún má zi zhú jìn yán yǐ jǐng huā shuǐ tu zhī

又方纯麻子烛烬研,以井花水涂之。

yòu fāng hēi yáng zhī làng dàng zi gè děng fēn xiān shāo tiě chú fǔ qiōng lìng chì nà qí zhōng yān chū yǐ bù dān fù tóu lìng yān qì rù kǒu xūn zhī

又方黑羊脂、莨菪子各等分,先烧铁锄斧銎令赤,纳其中,烟出,以布单覆头,令烟气入口熏之。

zhì chǐ yín zhǒng tòng jí chóng tòng fāng

治齿龈肿痛,及虫痛方。

huáng qín gān cǎo guì xīn dāng guī xì xīn shé chuáng zi gè yī liǎng

黄芩甘草桂心当归细辛蛇床子(各一两)

shàng liù wèi jǔ yǐ cù jiāng shuǐ qī shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ hán zhī rì sān yè èr

上六味咀,以醋浆水七升,煮取三升,去滓含之,日三夜二。

zhì chǐ yǒu kǒng bù dé shí miàn zhǒng fāng

治齿有孔不得食、面肿方。

mǎng cǎo shí yè zhū jiāo fù gēn pí zhǎng sì cùn zhě qī méi

莽草(十叶) 猪椒附根皮(长四寸者七枚)

shàng èr wèi jǔ yǐ jiāng shuǐ èr shēng zhǔ qǔ yī shēng mǎn kǒu hán juàn jí tǔ què rì èr sān dù

上二味咀,以浆水二升,煮取一升,满口含,倦即吐却,日二三度。

zhì chǐ gēn zhǒng fāng

治齿根肿方。

sōng yè yī bǎ qiè yán yī hé

松叶(一把切) 盐(一合)

shàng èr wèi yǐ jiǔ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng hán zhī

上二味以酒三升,煮取一升含之。

zhì chǐ gēn dòng yù tuō luò fāng

治齿根动欲脱落方

shēng dì huáng mián guǒ zhe chǐ shàng zǎ zhī yòu jǔ yǐ zhī zì chǐ gēn rì sì wǔ zhe zhī bìng yàn zhī shí rì dà jiā

生地黄绵裹着齿上,咋之,又咀,以汁渍齿根,日四、五着之,并咽汁,十日大佳。

zhì chǐ gēn dòng tòng fāng

治齿根动痛方。

shēng dì huáng dú huó gè sān liǎng

生地黄独活(各三两)

shàng èr wèi jǔ yǐ jiǔ yī shēng zì yī xiǔ yǐ hán zhī

上二味咀,以酒一升渍一宿,以含之。

zhì chǐ yín jiān jīn yè xuè chū bù zhǐ fāng

治齿龈间津液、血出不止方。

shēng zhú rú èr liǎng cù zhǔ hán zhī

生竹茹二两,醋煮含之。

yòu fāng xì xīn èr liǎng gān cǎo yī liǎng

又方细辛(二两) 甘草(一两)

shàng èr wèi jǔ

上二味咀。

yǐ cù èr shēng jiān qǔ yī shēng rì yè xuán hán zhī

以醋二升煎取一升,日夜旋含之。

yòu fāng fán shí yī liǎng shāo shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng xiān shì xuè nǎi hán zhī yǐ hòu bù yòng xiǔ rén yá gēn chǐ luò bù yòng zhī kě yě

又方矾石一两,烧水三升,煮取一升,先拭血,乃含之,已后不用朽人牙根,齿落不用之可也。

zhì chǐ jiān xuè chū fāng

治齿间血出方。

yǐ kǔ zhú yè nóng zhǔ zhī yǔ yán shǎo xǔ hán wēn de suǒ hán zhī lěng tǔ

以苦竹叶浓煮之,与盐少许,寒温得所,含之,冷吐。

yòu fāng wēn tóng zǐ xiǎo biàn bàn shēng qǔ sān hé hán zhī qí xuè jí zhǐ

又方温童子小便半升,取三合含之,其血即止。

zhì chǐ chū xuè bù zhǐ fāng

治齿出血不止方。

guā shēng zhú pí èr liǎng kǔ jiǔ jìn zhī lìng qí rén jiě yī zuò shǐ rén hán qí bèi shàng sān guò

刮生竹皮二两,苦酒浸之,令其人解衣坐,使人含其背上三过。

réng qǔ zhú rú nóng zhǔ zhī wù yǔ zhì jiǔ zuì yá chǐ yǒng xuè chū fāng

仍取竹茹浓煮汁,勿与治酒醉、牙齿涌血出方。

dāng guī èr liǎng guì xīn xì xīn gān cǎo gè yī liǎng fán shí liù zhū

当归(二两) 桂心细辛甘草(各一两) 矾石(六铢)

shàng wǔ wèi jǔ

上五味咀。

yǐ jiāng shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng hán zhī rì wǔ liù yè sān

以浆水五升,煮取二升含之,日五六,夜三。

yòu fāng shāo dīng lìng chì zhù xuè kǒng zhōng zhǐ

又方烧钉令赤,注血孔中,止。

zhì tóu miàn fēng kǒu chǐ téng tòng bù kě rěn fāng

治头面风,口齿疼痛不可忍方。

shǔ jiāo èr hé mǎng cǎo shí yè què lǐ gēn dú huó gè èr liǎng xì xīn chuān xiōng fáng fēng gè yī liǎng

蜀椒(二合) 莽草(十叶) 雀李根独活(各二两) 细辛川芎防风(各一两)

shàng qī wèi jǔ

上七味咀。

yǐ jiǔ èr shēng bàn zhǔ sān wǔ fèi qù zǐ hán zhī lěng tǔ gèng hán zhī wù yàn zhī

以酒二升半,煮三五沸,去滓含之,冷吐,更含之,勿咽汁。

zhāng wén zhòng yǒu bái zhú èr liǎng

(张文仲有白术二两)

yòu fāng jī shǐ bái shāo huī yǐ mián guǒ zhì chǐ tòng shàng yǎo zǎ zhī

又方鸡屎白烧灰,以绵裹置齿痛上,咬咋之。

yòu fāng jī shǐ bái yǐ cù zì zhǔ shāo shāo hán zhī

又方鸡屎白以醋渍煮,稍稍含之。

yòu fāng zhǔ gǒu qǐ zhī hán zhī

又方煮枸杞汁含之。

yòu fāng shēng dì huáng yī jié suàn yī bàn

又方生地黄(一节),蒜(一瓣)。

shàng èr wèi shú dǎo mián guǒ zhe tòng shàng yǎo zhī wù yàn zhī zhī chū tǔ zhī rì rì

上二味熟捣绵裹着痛上,咬之,勿咽汁,汁出吐之,日日?

yòu fāng hán lǘ niào xū yú zhǐ

又方含驴尿,须臾止。

fēng chǐ téng tòng jiǔ wài huái shàng gāo gǔ qián jiāo mài sān zhuàng

风齿疼痛,灸外踝上高骨前交脉三壮。

yòu yǐ xiàn liàng shǒu zhōng zhǐ zhì zhǎng hòu héng wén zhé wèi sì fēn liàng héng wén hòu dāng bì zhōng jiǔ èr zhuàng yù suí zuǒ yòu

又以线量手中指至掌后横纹,折为四分,量横纹后当臂中灸二壮愈,随左右。

hán shù tāng

含漱汤

zhì chǐ tòng fāng

治齿痛方。

dú huó sān liǎng huáng qín chuān xiōng xì xīn bì bá gè èr liǎng dāng guī sān liǎng dīng xiāng yī liǎng

独活(三两) 黄芩川芎细辛荜茇(各二两) 当归(三两) 丁香(一两)

shàng qī wèi jǔ

上七味咀。

yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn qù zǐ hán sou zhī xū yú mèn nǎi tǔ gèng hán zhī

以水五升,煮取二升半,去滓含嗽之,须臾闷乃吐,更含之。

gǔ jīn lù yàn tóng yǒu gān cǎo èr liǎng

(《古今录验》同,有甘草二两)

yòu fāng hán bái mǎ niào suí zuǒ yòu hán zhī bù guò sān wǔ kǒu

又方含白马尿,随左右含之,不过三五口。

zhì chǐ tòng shù tāng fāng

治齿痛漱汤方。

fǔ jí cì èr bǎi méi yǐ shuǐ èr shēng zhǔ qǔ yī shēng xuán xuán hán zhī rì sì wǔ dù yǐ chài zhǐ

腐棘刺二百枚,以水二升,煮取一升,旋旋含之,日四五度,以瘥止。

yòu fāng chuān xiōng xì xīn fáng fēng fán shí fù zǐ lí lú mǎng cǎo shàng qī wèi gè děng fēn zuò mò mián guǒ rú dàn wán dà

又方川芎细辛防风矾石附子藜芦莽草上七味各等分作末,绵裹如弹丸大。

jiǔ jìn ān suǒ huàn chù hán zhī wù yàn rì sān cì pò jí jiā

酒浸安所患处,含之勿咽,日三,刺破,极佳。

yòu fāng qiū yǐn fèn shuǐ hé zuò chóu ní tuán yǐ huǒ shāo zhī lìng jí chì rú fěn yǐ là yuè zhū gāo hé fū chǐ yín shàng rì sān liǎng dù yǒng chài

又方蚯蚓粪水和,作稠泥团,以火烧之,令极赤如粉,以腊月猪膏和,敷齿龈上,日三两度,永瘥。

yòu fāng qǔ zì sǐ qiū yǐn gàn zhě dǎo mò zhe tòng chù jí zhǐ

又方取自死蚯蚓干者捣末,着痛处,即止。

zhì chǐ yín tòng bù kě shí shēng guǒ fāng

治齿龈痛、不可食生果方。

shēng dì huáng guì xīn shàng èr wèi hé jué zhī lìng wèi xiāng de yàn zhī

生地黄桂心上二味合嚼之,令味相得,咽之。

yòu fāng mǎ chǐ xiàn yī bǎ jué zhī jí chài

又方马齿苋一把嚼之,即瘥。

zhì yá yōng sāi kǒu jìn bù kāi fāng

治牙痈塞、口噤不开方。

fù zǐ dà zhě yī méi huáng lián shí bā zhū fán shí yī liǎng

附子(大者一枚) 黄连(十八铢) 矾石(一两)

shàng sān wèi mò zhī

上三味末之。

nà guǎn zhōng qiáng kāi kǒu chuī zhī rù hóu jiān xì xì chuī zhī

纳管中,强开口吹之,入喉间,细细吹之。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →