千金方 · 孙思邈 · Chapter 7 of 228

诸论·论用药第六

PinyinModern Translation
Size

shàng yào yī bǎi èr shí zhǒng wèi jūn zhǔ yǎng mìng yǐ yìng tiān

上药一百二十种,为君,主养命以应天。

wú dú duō fú jiǔ fú bù shāng rén

无毒,多服、久服不伤人。

yù qīng shēn yì qì bù lǎo yán zhōng yào yī bǎi èr shí zhǒng wéi chén zhǔ yǎng xìng yǐ yìng rén

欲轻身益气,不老延中药一百二十种,为臣,主养性以应人。

yǒu dú wú dú zhēn zhuó qí yi

有毒无毒,斟酌其宜。

yù è bìng bǔ xū léi zhě běn zhōng jīng

欲遏病,补虚羸者,本中经。

xià yào yī bǎi èr shí wǔ zhǒng wèi zuǒ shǐ zhǔ zhì bìng yǐ yīng de duō dú bù kě jiǔ fú

下药一百二十五种,为佐使,主治病以应地,多毒,不可久服。

yù chú hán rè xié qì pò jī jù yù jí zhě běn xià jīng

欲除寒热邪气,破积聚、愈疾者,本下经。

sān pǐn hé sān bǎi liù shí wǔ zhǒng fǎ sān bǎi liù shí wǔ dù měi yí dù yīng yī rì yǐ chéng yī suì

三品合三百六十五种,法三百六十五度,每一度应一日,以成一岁。

bèi qí shù hé qī bǎi sān shí míng yě

倍其数,合七百三十名也。

fán yào yǒu jūn chén zuǒ shǐ yǐ xiāng xuān shè hé hé zhě yi yòng yī jūn èr chén sān zuǒ wǔ shǐ yòu kě yī jūn sān chén yòu yǒu yīn yáng pèi hé zǐ mǔ xiōng dì gēn jīng huā shí cǎo shí gǔ ròu

凡药有君臣佐使,以相宣摄,合和者,宜用一君、二臣、三佐、五使,又可一君、三臣、又有阴阳配合,子母兄弟,根茎花实,草石骨肉。

yǒu dān xíng zhě yǒu xiāng xū zhě yǒu xiāng shǐ zhě yǒu xiāng wèi zhě yǒu xiāng è zhě yǒu xiāng fǎn zhě yǒu xiāng shā zhě

有单行者,有相须者,有相使者,有相畏者,有相恶者,有相反者,有相杀者。

fán cǐ qī qíng hé hé zhī shí yòng yì shì zhī

凡此七情,合和之时,用意视之。

dāng yòng xiāng xū xiāng shǐ zhě liáng wù yòng xiāng è xiāng fǎn zhě

当用相须、相使者良,勿用相恶、相反者。

ruò yǒu dú yi zhì kě yòng xiāng wèi xiāng shā zhě bù ěr wù hé yòng yě

若有毒宜制,可用相畏,相杀者,不尔勿合用也。

yòu yǒu suān xián gān kǔ xīn wǔ wèi yòu yǒu hán rè wēn liáng sì qì jí yǒu dú wú dú yīn gàn pù gàn cǎi zào shí yuè shēng shú tǔ dì suǒ chū zhēn wěi

又有酸、咸、甘、苦、辛五味,又有寒、热、温、凉四气,及有毒、无毒、阴干、曝干、采造时月、生熟、土地所出、真伪。

yù shí shàng bù

玉石上部

yù quán wèi kuǎn dōng huā

玉泉(畏款冬花)

yù xiè è lù jiǎo

玉屑(恶鹿角)

dān shā è cí shí wèi xián shuǐ

丹砂(恶磁石,畏咸水)

zēng qīng wèi tù sī zǐ

曾青(畏菟丝子)

shí dǎn shuǐ yīng wèi shǐ wèi mǔ guì jūn guì yuán huā xīn yí bái wēi

石胆(水英为使,畏牡桂、菌桂、芫花、辛夷、白薇)

yún mǔ zé xiè wèi shǐ wèi jiǎ jí liú shuǐ è xú zhǎng qīng

云母(泽泻为使,畏甲及流水,恶徐长卿)

zhōng rǔ shé chuáng zi tù sī zǐ wèi shǐ è mǔ dān xuán shí mǔ méng wèi zǐ shí yīng cǎo

钟乳(蛇床子、菟丝子为使,恶牡丹、玄石、牡蒙,畏紫石英、 草)

pò xiāo wèi mài jù jiāng

朴硝(畏麦句姜)

xiāo shí huǒ wèi shǐ è kǔ shēn kǔ cài wèi nǚ wǎn

硝石(火为使,恶苦参、苦菜,畏女菀)

máng xiāo shí wěi wèi shǐ è mài jù jiāng

芒硝(石苇为使,恶麦句姜)

fán shí gān cǎo wèi shǐ è mǔ lì

矾石(甘草为使,恶牡蛎)

huá shí shí wěi wèi shǐ è zēng qīng zǐ shí yīng cháng shí wèi shǐ wèi biǎn qīng fù zǐ bù yù jiǎ huáng lián mài jù jiāng

滑石(石苇为使,恶曾青) 紫石英(长石为使,畏扁青、附子,不欲甲、黄连、麦句姜)

bái shí yīng è mǎ mù dú gōng

白石英(恶马目毒公)

chì shí zhī è dài huáng wèi yuán huā

赤石脂(恶大黄,畏芫花)

huáng shí zhī zēng qīng wèi shǐ è xì xīn wèi fěi lián biǎn qīng fù zǐ

黄石脂(曾青为使,恶细辛,畏蜚蠊、扁青、附子)

bái shí zhī yàn fèn wèi shǐ è sōng zhī wèi huáng qín

白石脂(燕粪为使,恶松脂,畏黄芩)

tài yī yú liáng dù zhòng wèi shǐ wèi tiě luò chāng pú bèi mǔ

太一余粮(杜仲为使,畏铁落、菖蒲、贝母)

yù shí zhōng bù

玉石中部

shuǐ yín wèi cí shí

水银(畏磁石)

yīn niè è fáng jǐ wèi shù

殷孽(恶防己,畏术)

kǒng gōng niè mù lán wèi shǐ è xì xīn

孔公孽(木兰为使,恶细辛)

yáng qǐ shí sāng piāo xiāo wèi shǐ è zé xiè jūn guì léi wán shé tuì pí wèi tù sī zǐ

阳起石(桑螵蛸为使,恶泽泻、菌桂、雷丸、蛇蜕皮,畏菟丝子)

níng shuǐ shí wèi dì yú jiě bā dòu dú

凝水石(畏地榆,解巴豆毒)

shí gāo jī zǐ wèi shǐ è mǎng cǎo dú gōng

石膏(鸡子为使,恶莽草、毒公)

cí shí chái hú wèi shǐ wèi huáng shí zhī è mǔ dān mǎng cǎo

磁石(柴胡为使,畏黄石脂,恶牡丹、莽草)

xuán shí è sōng zhī bǎi zǐ rén jūn guì

玄石(恶松脂、柏子仁、菌桂)

lǐ shí huá shí wèi shǐ wèi má huáng

理石(滑石为使,畏麻黄)

yù shí xià bù

玉石下部

qīng láng de shuǐ yín liáng wèi jī gǔ shā xī dú

青琅 (得水银良,畏鸡骨,杀锡毒)

shí de huǒ liáng jí zhēn wèi shǐ è hǔ zhǎng dú gōng shǐ xì xīn wèi shuǐ

石(得火良,棘针为使,恶虎掌、毒公、 屎、细辛畏水)

tè shēng shí de huǒ liáng wèi shuǐ

特生石(得火良,畏水)

fāng jiě shí è bā dòu dài zhě wèi tiān xióng

方解石(恶巴豆)代赭(畏天雄)

dà yán lòu lú wèi shǐ

大盐(漏芦为使)

cǎo yào shàng bù

草药上部

liù zhī shǔ yù wèi shǐ de fā liáng è héng shān wèi biǎn qīng yīn chén

六芝(薯蓣为使,得发良,恶恒山,畏扁青、茵陈)

tiān mén dōng yuán yī dì huáng wèi shǐ wèi zēng qīng

天门冬(垣衣、地黄为使,畏曾青)

mài mén dōng dì huáng chē qián wèi shǐ è kuǎn dōng kǔ hù wèi kǔ shēn qīng

麦门冬(地黄、车前为使,恶款冬、苦瓠,畏苦参、青 )

shù fáng fēng dì yú wèi shǐ

术(防风、地榆为使)

nǚ wèi wēi ruí wèi lǔ jiǎn

女萎、葳蕤(畏卤碱)

gàn dì huáng de mài mén dōng qīng jiǔ liáng è bèi mǔ wèi wú yí

干地黄(得麦门冬、清酒良,恶贝母,畏芜荑)

chāng pú qín jiāo qín pí wèi shǐ è dì dǎn má huáng

菖蒲(秦艽、秦皮为使,恶地胆、麻黄)

yuǎn zhì de fú líng dōng kuí zi lóng gǔ liáng shā tiān xióng fù zǐ dú wèi zhēn zhū fěi lián lí lú qí há

远志(得茯苓、冬葵子、龙骨良,杀天雄、附子毒,畏真珠、蜚蠊、藜芦、齐蛤)

zé xiè wèi hǎi gé wén gé

泽泻(畏海蛤、文蛤)

shǔ yù zǐ zhī wèi shǐ è gān suì

薯蓣(紫芝为使,恶甘遂)

jú huā shù gǒu qǐ gēn sāng gēn bái pí wèi shǐ

菊花(术、枸杞根、桑根白皮为使)

gān cǎo shù gàn qī kǔ shēn wèi shǐ è yuǎn zhì fǎn gān suì dà jǐ yuán huā hǎi zǎo

甘草(术、干漆、苦参为使,恶远志,反甘遂、大戟、芫花、海藻)

rén shēn fú líng wèi shǐ è sǒu shū fǎn lí lú

人参(茯苓为使,恶溲疏,反藜芦)

shí hú lù yīng wèi shǐ è níng shuǐ shí bā dòu wèi bái jiāng cán léi wán

石斛(陆英为使,恶凝水石、巴豆,畏白僵蚕、雷丸)

niú xī è yíng huǒ guī jiá lù yīng wèi chē qián

牛膝(恶萤火、龟甲、陆英,畏车前)

xì xīn zēng qīng zǎo gēn wèi shǐ è yě láng dú shān zhū yú huáng wèi huá shí xiāo shí fǎn lí lú

细辛(曾青、枣根为使,恶野狼毒、山茱萸、黄,畏滑石、硝石,反藜芦)

dú huó lǐ shí wèi shǐ

独活(蠡实为使)

chái hú bàn xià wèi shǐ è zào jiá wèi nǚ wǎn lí lú

柴胡(半夏为使,恶皂荚,畏女菀、藜芦)

zi jīng zǐ yì yǐ rén wèi shǐ è xì xīn gān jiāng

子(荆子、薏苡仁为使,恶细辛、干姜)

xī zi de jīng zǐ xì xīn liáng è gān jiāng kǔ shēn

菥子(得荆子、细辛良,恶干姜、苦参)

lóng dǎn guàn zhòng wèi shǐ è fáng kuí dì huáng

龙胆(贯众为使,恶防葵、地黄)

tù sī zǐ de jiǔ liáng shǔ yù sōng zhī wèi shǐ è jūn

菟丝子(得酒良,薯蓣、松脂为使,恶菌)

bā jǐ tiān fù pén zi wèi shǐ è cháo shēng léi wán dān shēn

巴戟天(覆盆子为使,恶朝生,雷丸、丹参)

jí lí zi wū tóu wèi shǐ

蒺藜子(乌头为使)

fáng fēng è gān jiāng lí lú bái liǎn yuán huā shā fù zǐ dú

防风(恶干姜、藜芦、白蔹、芫花,杀附子毒)

luò shí dù zhòng mǔ dān wèi shǐ è tiě luò wèi chāng pú bèi mǔ

络石(杜仲、牡丹为使,恶铁落,畏菖蒲、贝母)

huáng lián huáng qín lóng gǔ lǐ shí wèi shǐ è jú huā yuán huā xuán cān bái xiǎn pí wèi kuǎn dōng shèng wū tóu jiě bā dòu dú

黄连(黄芩、龙骨、理石为使,恶菊花、芫花、玄参、白藓皮,畏款冬,胜乌头,解巴豆毒)

shā shēn è fáng jǐ fǎn lí lú

沙参(恶防己,反藜芦)

dān shēn wèi xián shuǐ fǎn lí lú

丹参(畏咸水,反藜芦)

tiān míng jīng yuán yī wèi shǐ

天名精(垣衣为使)

jué míng zǐ shī shí wèi shǐ è dà má zi

决明子(蓍实为使,恶大麻子)

xiōng bái zhǐ wèi shǐ

芎 (白芷为使)

xù duàn dì huáng wèi shǐ è léi wán

续断(地黄为使,恶雷丸)

huáng è guī jiá

黄 (恶龟甲)

dù ruò de xīn yí xì xīn liáng è chái hú qián hú

杜若(得辛夷、细辛良,恶柴胡、前胡)

shé chuáng zi è mǔ dān bā dòu bèi mǔ

蛇床子(恶牡丹、巴豆、贝母)

qiàn gēn wèi shǔ fù

茜根(畏鼠妇)

fēi lián de wū tóu liáng è má huáng

飞廉(得乌头良,恶麻黄)

wēi xián de qín pí liáng

薇衔(得秦皮良)

wǔ wèi zǐ cōng róng wèi shǐ è wēi ruí shèng wū tóu

五味子(苁蓉为使,恶葳蕤,胜乌头)

cǎo yào zhōng bù

草药中部

dāng guī è rú wèi chāng pú hǎi zǎo mǔ méng

当归(恶茹,畏菖蒲、海藻、牡蒙)

qín jiāo chāng pú wèi shǐ

秦艽(菖蒲为使)

huáng qín shān zhū yú lóng gǔ wèi shǐ è cōng shí wèi dān shā mǔ dān lí lú

黄芩(山茱萸、龙骨为使,恶葱实,畏丹砂、牡丹、藜芦)

sháo yào léi wán wèi shǐ è shí hú máng xiāo wèi xiāo shí biē jiǎ xiǎo jì fǎn lí lú

芍药(雷丸为使,恶石斛、芒硝,畏硝石、鳖甲、小蓟,反藜芦)

gān jiāng qín jiāo wèi shǐ è huáng lián huáng qín tiān shǔ fèn shā bàn xià làng dàng dú

干姜(秦椒为使,恶黄连、黄芩、天鼠粪,杀半夏、莨菪毒)

běn è rú

本(恶茹)

má huáng nóng pǔ wèi shǐ è xīn yí shí wěi

麻黄(浓朴为使,恶辛夷、石苇)

gé gēn shā yě gě bā dòu bǎi yào dú

葛根(杀野葛、巴豆、百药毒)

qián hú bàn xià wèi shǐ è zào jiǎo wèi lí lú

前胡(半夏为使,恶皂角,畏藜芦)

bèi mǔ nóng pǔ bái wēi wèi shǐ è táo huā wèi qín jiāo shí mǎng cǎo fǎn wū tóu

贝母(浓朴、白薇为使,恶桃花,畏秦艽、 石、莽草、反乌头)

guā lóu gǒu qǐ wèi shǐ è gān jiāng wèi niú xī gàn qī fǎn wū tóu

栝蒌(枸杞为使,恶干姜,畏牛膝、干漆,反乌头)

xuán cān è huáng gān jiāng dà zǎo shān zhū yú fǎn lí lú

玄参(恶黄、干姜、大枣、山茱萸,反藜芦)

kǔ shēn xuán cān wèi shǐ è bèi mǔ lòu lú tù sī zǐ fǎn lí lú

苦参(玄参为使,恶贝母、漏芦、菟丝子,反藜芦)

shí lóng ruì dà jǐ wèi shǐ wèi shé tuì pí wú zhū yú

石龙芮(大戟为使,畏蛇蜕皮、吴茱萸)

shí wěi huá shí xìng rén wèi shǐ de chāng pú liáng

石苇(滑石、杏仁为使,得菖蒲良)

gǒu jǐ pì wèi shǐ è bài jiàng

狗脊(萆为使,恶败酱)

pì yì yǐ wèi shǐ wèi kuí gēn dài huáng chái hú mǔ lì qián hú

萆 (薏苡为使,畏葵根、大黄、柴胡、牡蛎、前胡)

qú mài cǎo mǔ dān wèi shǐ è sāng piāo xiāo

瞿麦( 草、牡丹为使,恶桑螵蛸)

bái zhǐ dāng guī wèi shǐ è xuán fù huā

白芷(当归为使,恶旋复花)

zǐ wǎn kuǎn dōng wèi shǐ è tiān xióng qú mài léi wán yuǎn zhì wèi yīn chén

紫菀(款冬为使,恶天雄、瞿麦、雷丸、远志,畏茵陈)

bái xiǎn pí è sāng piāo xiāo jié gěng fú líng pì

白藓皮(恶桑螵蛸、桔梗、茯苓、萆 )

bái wēi è huáng dài huáng dà jǐ gān jiāng gàn qī dà zǎo shān zhū yú

白薇(恶黄、大黄、大戟、干姜、干漆、大枣、山茱萸)

zǐ cān wèi xīn yí

紫参(畏辛夷)

xiān líng pí shǔ yù wèi shǐ

仙灵脾(薯蓣为使)

kuǎn dōng huā xìng rén wèi shǐ de zǐ wǎn liáng è zào jiá xiāo shí xuán cān wèi bèi mǔ xīn yí má huáng huáng qín huáng lián huáng qīng xiāng

款冬花(杏仁为使,得紫菀良,恶皂荚、硝石、玄参,畏贝母、辛夷、麻黄、黄芩、黄连、黄、青葙)

mǔ dān wèi tù sī zǐ

牡丹(畏菟丝子)

fáng jǐ yīn niè wèi shǐ è xì xīn wèi pì shā xióng huáng dú

防己(殷孽为使,恶细辛、畏萆,杀雄黄毒)

nǚ wǎn wèi lǔ xián

女菀(畏卤咸)

zé lán fáng jǐ wèi shǐ

泽兰(防己为使)

dì yú de fā liáng è mài mén dōng

地榆(得发良,恶麦门冬)

hǎi zǎo fǎn gān cǎo

海藻(反甘草)

cǎo yào xià bù

草药下部

dài huáng huáng qín wèi shǐ

大黄(黄芩为使)

jié gěng jié pí wèi shǐ wèi bái jī lóng dǎn lóng yǎn

桔梗(节皮为使,畏白芨、龙胆、龙眼)

gān suì guā dì wèi shǐ è yuǎn zhì fǎn gān cǎo

甘遂(瓜蒂为使,恶远志,反甘草)

tíng lì yú pí wèi shǐ de jiǔ liáng è jiāng cán shí lóng ruì

葶苈(榆皮为使,得酒良,恶僵蚕、石龙芮)

yuán huā jué míng wèi shǐ fǎn gān cǎo

芫花(决明为使,反甘草)

zé qī xiǎo dòu wèi shǐ è shǔ yù

泽漆(小豆为使,恶薯蓣)

dà jǐ fǎn gān cǎo

大戟(反甘草)

gōu wěn bàn xià wèi shǐ è huáng qín

钩吻(半夏为使,恶黄芩)

lí lú huáng lián wèi shǐ fǎn xì xīn sháo yào wǔ cān è dài huáng

藜芦(黄连为使,反细辛、芍药、五参、恶大黄)

wū tóu wū huì mǎng cǎo wèi shǐ fǎn bàn xià guā lóu bèi mǔ bái liǎn bái jī è lí lú

乌头乌喙(莽草为使,反半夏、栝蒌、贝母、白蔹、白芨,恶藜芦)

tiān xióng yuǎn zhì wèi shǐ è fǔ bì

天雄(远志为使,恶腐婢)

fù zǐ dì dǎn wèi shǐ è wú gōng wèi fáng fēng gān cǎo huáng rén shēn wū jiǔ dà dòu

附子(地胆为使,恶蜈蚣,畏防风、甘草、黄、人参、乌韭、大豆)

guàn zhòng jūn wèi shǐ

贯众( 菌为使)

bàn xià yè gān wèi shǐ è zào jiá wèi xióng huáng shēng jiāng gān jiāng qín pí guī jiá fǎn wū tóu

半夏(射干为使,恶皂荚,畏雄黄、生姜、干姜、秦皮、龟甲,反乌头)

hǔ zhǎng shǔ qī wèi shǐ wèi mǎng cǎo

虎掌(蜀漆为使,畏莽草)

shǔ qī guā lóu wèi shǐ è guàn zhòng

蜀漆(栝蒌为使,恶贯众)

héng shān wèi yù zhá

恒山(畏玉札)

yě láng yá wú yí wèi shǐ è qín jiāo dì yú

野狼牙(芜荑为使,恶秦艽、地榆)

bái liǎn dài zhě wèi shǐ fǎn wū tóu

白蔹(代赭为使,反乌头)

bái jī zǐ shí yīng wèi shǐ è lǐ shí li hé rén xìng rén

白芨(紫石英为使,恶理石、李核仁、杏仁)

jūn de jiǔ liáng wèi jī zǐ

菌(得酒良,畏鸡子)

rú gān cǎo wèi shǐ è mài mén dōng

茹(甘草为使,恶麦门冬)

jìn cǎo wèi shǔ fù

荩草(畏鼠妇)

xià kū cǎo tǔ guā wèi shǐ

夏枯草(土瓜为使)

yě láng dú dà dòu wèi shǐ è mài jù jiāng

野狼毒(大豆为使,恶麦句姜)

guǐ jiù wèi yuán yī

鬼臼(畏垣衣)

mù yào shàng bù

木药上部

fú líng fú shén mǎ wèi shǐ wèi mǔ méng dì yú xióng huáng qín jiāo guī jiá è bái liǎn

茯苓、茯神(马为使,畏牡蒙、地榆、雄黄、秦艽、龟甲、恶白蔹)

bǎi zǐ rén mǔ méng guì xīn guā zǐ wèi shǐ wèi jú huā yáng tí zhū shí miàn qū

柏子仁(牡蒙、桂心、瓜子为使,畏菊花、羊蹄、诸石、面曲)

dù zhòng è shé tuì xuán cān

杜仲(恶蛇蜕、玄参)

gàn qī bàn xià wèi shǐ wèi jī zǐ

干漆(半夏为使,畏鸡子)

màn jīng zǐ è wū tóu shí gāo

蔓荆子(恶乌头、石膏)

mǔ jīng shí fáng fēng wèi shǐ è shí gāo

牡荆实(防风为使,恶石膏)

wǔ jiā pí yuǎn zhì wèi shǐ wèi shé tuì yuán cān

五加皮(远志为使,畏蛇蜕、元参)

huáng bò è gàn qī

黄柏(恶干漆)

xīn yí xiōng wèi shǐ è wǔ dàn zhī wèi chāng pú pú huáng huáng lián shí gāo huáng huán

辛夷(芎为使,恶五石脂,畏菖蒲、蒲黄、黄连、石膏、黄环)

suān zǎo rén è fáng jǐ

酸枣仁(恶防己)

huái zi tiān xióng jǐng tiān wèi shǐ

槐子(天雄、景天为使)

mù yào zhōng bù

木药中部

nóng pǔ gān jiāng wèi shǐ è zé xiè hán shuǐ shí xiāo shí

浓朴(干姜为使,恶泽泻、寒水石、硝石)

shān zhū yú liǎo shí wèi shǐ è jié gěng fáng fēng fáng jǐ

山茱萸(蓼实为使,恶桔梗、防风、防己)

wú zhū yú liǎo shí wèi shǐ è dān shēn xiāo shí bái è wèi zǐ shí yīng

吴茱萸(蓼实为使,恶丹参、硝石、白垩,畏紫石英)

qín pí dà jǐ wèi shǐ è wú zhū yú

秦皮(大戟为使,恶吴茱萸)

zhàn sī jiě yě láng dú dú

占斯(解野狼毒毒)

zhī zǐ jiě zhí zhú dú

栀子(解踯躅毒)

qín jiāo è guā lóu fáng kuí wèi cí huáng

秦椒(恶栝蒌、防葵,畏雌黄)

sāng gēn bái pí xù

桑根白皮(续)

mù yào xià bù

木药下部

huáng huán yuān wěi wèi shǐ è fú líng fáng jǐ

黄环(鸢尾为使,恶茯苓、防己)

shí nán wǔ jiā pí wèi shǐ

石南(五加皮为使)

bā dòu yuán huā wèi shǐ è cǎo wèi dài huáng huáng lián lí lú shā bān máo dú

巴豆(芫花为使,恶草,畏大黄、黄连、藜芦,杀斑蝥毒)

shǔ jiāo xìng rén wèi shǐ wèi kuǎn dōng

蜀椒(杏仁为使,畏款冬)

luán huá jué míng wèi shǐ

栾华(决明为使)

léi wán lì shí nóng pǔ wèi shǐ è gé gēn

雷丸(荔实、浓朴为使,恶葛根)

sǒu shū lòu lú wèi shǐ

溲疏(漏芦为使)

zào jiá bǎi zǐ wèi shǐ è mài mén dōng wèi kōng qīng rén shēn kǔ shēn

皂荚(柏子为使,恶麦门冬,畏空青、人参、苦参)

shòu shàng bù

兽上部

lóng gǔ dé rén cān niú huáng liáng wèi shí gāo

龙骨(得人参、牛黄良,畏石膏)

lóng jiǎo wèi gàn qī shǔ jiāo lǐ shí

龙角(畏干漆、蜀椒、理石)

niú huáng rén shēn wèi shǐ è lóng gǔ dì huáng lóng dǎn fěi lián wèi niú xī

牛黄(人参为使,恶龙骨、地黄、龙胆、蜚蠊、畏牛膝)

bái jiāo de huǒ liáng wèi dài huáng ē jiāo de huǒ liáng wèi dài huáng

白胶(得火良,畏大黄)阿胶(得火良,畏大黄)

shòu zhōng bù

兽中部

xī jiǎo sōng zhī wèi shǐ è jūn léi wán

犀角(松脂为使,恶菌、雷丸)

yáng jiǎo tù sī zǐ wèi shǐ

羊角(菟丝子为使)

lù róng má bó wèi shǐ

鹿茸(麻勃为使)

lù jiǎo dù zhòng wèi shǐ

鹿角(杜仲为使)

shòu xià bù

兽下部

mí zhī wèi dài huáng è gān cǎo

麋脂(畏大黄,恶甘草)。

chóng yú shàng bù

虫鱼上部

mì là è yuán huā qí há

蜜蜡(恶芫花、齐蛤)

fēng zǐ wèi huáng qín sháo yào mǔ lì

蜂子(畏黄芩、芍药、牡蛎)

mǔ lì bèi mǔ wèi shǐ de gān cǎo niú xī yuǎn zhì shé chuáng liáng è má huáng wú zhū yú xīn yí

牡蛎(贝母为使,得甘草、牛膝、远志、蛇床良,恶麻黄、吴茱萸、辛夷)

sāng piāo xiāo wèi xuán fù huā

桑螵蛸(畏旋复花)

hǎi gé shǔ qī wèi shǐ wèi gǒu dǎn gān suì yuán huā

海蛤(蜀漆为使,畏狗胆、甘遂、芫花)

guī jiá è shā shēn fěi lián

龟甲(恶沙参、蜚蠊)

chóng yú zhōng bù

虫鱼中部

fú yì xiàn shí yún shí wèi shǐ

伏翼(苋实、云实为使)

pí de jiǔ liáng wèi jié gěng mài mén dōng

皮(得酒良,畏桔梗、麦门冬)

xī yì è liú huáng bān máo wú yí

蜥蜴(恶硫黄、斑蝥、芜荑)

lù fēng fáng è gān jiāng dān shēn huáng qín sháo yào mǔ lì

露蜂房(恶干姜、丹参、黄芩、芍药、牡蛎)

chóng wèi zào jiá chāng pú

虫(畏皂荚、菖蒲)

qí cáo fěi lián wèi shǐ è fù zǐ

蛴螬(蜚蠊为使,恶附子)

biē jiǎ è fán shí

鳖甲(恶矾石)

yú jiǎ shǔ qī wèi shǐ wèi gǒu dǎn gān suì yuán huā

鱼甲(蜀漆为使,畏狗胆、甘遂、芫花)

wū zéi yú gǔ è bái liǎn bái jī

乌贼鱼骨(恶白蔹、白芨)

xiè shā làng dàng dú qī dú

蟹(杀莨菪毒、漆毒)

tiān shǔ fèn è bái liǎn bái wēi

天鼠粪(恶白蔹、白薇)

yú chóng xià bù

鱼虫下部

shé tuì wèi cí shí jí jiǔ

蛇蜕(畏磁石及酒)

qiāng láng wèi yáng jiǎo shí gāo

蜣螂(畏羊角、石膏)

bān máo mǎ dāo wèi shǐ wèi bā dòu dān shēn kōng qīng è fū qīng

斑蝥(马刀为使,畏巴豆、丹参、空青,恶肤青)

dì dǎn è gān cǎo

地胆(恶甘草)

mǎ dāo de shuǐ liáng

马刀(得水良)

guǒ shàng bù

果上部

dà zǎo shā wū tóu dú

大枣(杀乌头毒)

guǒ xià bù

果下部

xìng rén de huǒ liáng è huáng huáng qín gé gēn jiě xī hú fěn dú wèi mǎng cǎo

杏仁(得火良,恶黄、黄芩、葛根,解锡、胡粉毒,畏莽草)

cài shàng bù

菜上部

dōng kuí zi huáng qín wèi shǐ

冬葵子(黄芩为使)

cài zhōng bù

菜中部

cōng shí jiě lí lú dú

葱实(解藜芦毒)

mǐ shàng bù

米上部

má má zi wèi mǔ lì bái wēi è fú líng

麻、麻子(畏牡蛎、白薇,恶茯苓)

mǐ zhōng bù

米中部

dà dòu jí huáng juàn è wǔ cān lóng dǎn de qián hú wū huì xìng rén mǔ lì liáng shā wū tóu dú

大豆及黄卷(恶五参、龙胆,得前胡、乌喙、杏仁、牡蛎良,杀乌头毒)

dà mài shí mì wèi shǐ

大麦(食蜜为使)

jiàng shā yào dú huǒ dú

酱(杀药毒、火毒)。

shàng yī bǎi jiǔ shí qī zhǒng yǒu xiāng zhì shǐ qí yú jiē wú gù bù bèi lù

上一百九十七种有相制使,其余皆无,故不备录。

huò yuē gǔ rén yòng yào zhì shǎo fēn liǎng yì qīng chài bìng jí duō

或曰∶古人用药至少,分两亦轻,瘥病极多;

guān jūn chǔ fāng fēi bù fán zhòng fēn liǎng yì duō ér chài bìng bù jí gǔ rén zhě hé yě

观君处方,非不烦重,分两亦多,而瘥病不及古人者,何也?

dá yuē gǔ zhě rì yuè cháng yuǎn yào zài tǔ zhōng zì yǎng jīng jiǔ qì wèi zhēn shí bǎi xìng shǎo yù bǐng qì zhōng hé gǎn bìng qīng wēi yì wèi yī liáo

答曰∶古者日月长远,药在土中,自养经久,气味真实,百姓少欲,禀气中和,感病轻微,易为医疗。

jīn shí rì yuè duǎn cù yào lì qīng xū rén duō qiǎo zhà gǎn bìng nóng zhòng nán yǐ wèi yī

今时日月短促,药力轻虚,人多巧诈,感病浓重,难以为医。

bìng qīng yòng yào xū shǎo zhòng yòng yào jí duō

病轻用药须少, 重用药即多。

cǐ zé yī zhī yī yú hé zú guài yě

此则医之一隅,何足怪也。

yòu gǔ zhī yī zhě zì jiāng cǎi qǔ yīn gàn pù gàn jiē xī rú fǎ yòng yào bì gēn jù tǔ dì suǒ yǐ zhì shí de jiǔ

又古之医者,自将采取,阴干、曝干,皆悉如法,用药必根据土地,所以治十得九。

jīn zhī yī zhě dàn zhī zhěn mài chǔ fāng bù wěi cǎi yào shí jié

今之医者,但知诊脉处方,不委采药时节。

zhì yú chū chù tǔ dì xīn chén xū shí jiē bù xī suǒ yǐ zhì shí bù de wǔ liù zhě shí yóu yú cǐ

至于出处土地,新陈虚实,皆不悉,所以治十不得五六者,实由于此。

fu chǔ fāng zhě cháng xū jiā yì chóng fù yòng yào yào nǎi yǒu lì

夫处方者,常须加意,重复用药,药乃有力。

ruò xué gǔ rén tú zì wù ěr

若学古人,徒自误耳。

jiāng lái xué rén xū xiáng shú zhī

将来学人,须详熟之。

fán zǐ shí yīng bái shí yīng zhū shā xióng huáng liú huáng děng jiē xū guāng míng yìng chè sè lǐ xiān jìng zhě wèi jiā

凡紫石英、白石英、朱砂、雄黄、硫黄等,皆须光明映澈,色理鲜净者为佳。

bù rán lìng rén shēn tǐ gān zào fā rè kǒu gàn ér sǐ

不然令人身体干燥,发热口干而死。

fán cǎo shí yào jiē xū tǔ dì jiān shí qì wèi nóng liè bù ěr zhì bìng bù yù

凡草石药,皆须土地坚实,气味浓烈,不尔,治病不愈。

fán yě láng dú zhǐ shí jú pí bàn xià má huáng wú zhū yú jiē yù de chén jiǔ zhě liáng qí yú wéi xū jīng xīn yě

凡野狼毒、枳实、橘皮、半夏、麻黄、吴茱萸,皆欲得陈久者良,其余唯须精新也。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →