诸论·论合和第七 — 千金方 — 孙思邈

wèn yuē fán hé hé tāng yào zhì zhū cǎo shí chóng shòu yòng shuǐ shēng shù xiāo shā zhī fǎ zé yún hé

问曰∶凡合和汤药，治诸草石虫兽，用水升数消杀之法则云何？

dá yuē fán cǎo yǒu gēn jīng zhī yè pí gǔ huā shí zhū chóng yǒu máo chì pí jiǎ tóu zú wěi gǔ zhī shǔ yǒu xū shāo liàn páo zhì shēng shú yǒu dìng yī rú hòu fǎ

答曰∶凡草有根、茎、枝、叶、皮、骨、花、实，诸虫有毛、翅、皮、甲、头、足、尾、骨之属，有须烧炼炮炙，生熟有定，一如后法。

shùn fāng zhě fú nì zhī zhě yāng

顺方者福，逆之者殃。

huò xū pí qù ròu huò qù pí xū ròu huò xū gēn jīng huò xū huā shí

或须皮去肉，或去皮须肉，或须根茎，或须花实。

gēn jù fāng liàn zhì jí lìng jìng jié rán hòu shēng hé chēng liǎng wù lìng cēn cī yào yǒu xiāng shēng xiàng shā qì lì yǒu qiáng yǒu ruò jūn chén xiāng lǐ zuǒ shǐ xiāng chí ruò bù guǎng tōng zhū jīng zé bù zhī yǒu hǎo yǒu è

根据方炼治，极令净洁，然后升合称两，勿令参差，药有相生相杀，气力有强有弱，君臣相理，佐使相持，若不广通诸经，则不知有好有恶。

huò yī zì yǐ yì jiā jiǎn bù gēn jù fāng fēn shǐ zhū cǎo shí qiáng ruò xiāng qī rù rén fù zhōng bù néng zhì bìng gèng jiā dòu zhēng cǎo shí xiāng fǎn shǐ rén mí luàn lì shén dāo jiàn

或医自以意加减，不根据方分，使诸草石强弱相欺，入人腹中不能治病，更加斗争，草石相反，使人迷乱，力甚刀剑。

ruò tiáo hé de suǒ suī wèi néng zhì bìng yóu de ān lì wǔ zàng yú bìng wú suǒ zēng jù

若调和得所，虽未能治病，犹得安利五脏，于病无所增剧。

lì yuē zhū jīng fāng yòng yào suǒ yǒu áo liàn jié dù jiē jiǎo zhù zhī

例曰∶诸经方用药，所有熬炼节度，皆脚注之。

jīn fāng zé bù rán yú cǐ piān jù tiáo zhī gèng bù fán fāng xià bié zhù yě

今方则不然，于此篇具条之，更不烦方下别注也。

fán yào zhì zé áo pào qì rán hòu chēng zhī yǐ chōng yòng bù dé shēng chēng

凡药治择熬炮讫，然后称之以充用，不得生称。

fán yòng shí yào jí yù jiē suì rú mǐ lì mián guǒ nà tāng jiǔ zhōng

凡用石药及玉，皆碎如米粒，绵裹纳汤酒中。

fán zhōng rǔ děng zhū shí yǐ yù zhuì shuǐ yán sān rì sān yè piào liàn wu lìng jí xì

凡钟乳等诸石，以玉槌水研，三日三夜，漂炼务令极细。

fán yín xiè yǐ shuǐ yín hé chéng ní

凡银屑，以水银和成泥。

fán shí chì ní tuán zhī rù huǒ bàn rì nǎi shú kě yòng réng bù dé guò zhī

凡石、赤泥团之，入火半日，乃熟可用，仍不得过之。

bù liàn shēng rù yào shǐ rén pò xīn gān

不炼，生入药，使人破心肝。

fán pò xiāo fán shí shāo lìng zhī jǐn nǎi rù wán sàn

凡朴硝、矾石，烧令汁尽，乃入丸散。

máng xiāo pò xiāo jiē jiǎo tāng qì nà zhī zhōng gèng shàng huǒ liǎng sān fèi yáng jǐn

芒硝、朴硝，皆绞汤讫，纳汁中，更上火两三沸，烊尽。

fán tāng zhōng yòng dān shā xióng huáng zhě shú mò rú fěn lín fú nà tāng zhōng jiǎo lìng tiáo hé fú zhī

凡汤中用丹砂、雄黄者，熟末如粉，临服纳汤中，搅令调和服之。

fán tāng zhōng yòng wán wù jiē bò pò gàn zǎo zhī zǐ zhī lèi shì yě

凡汤中用完物，皆擘破，干枣、栀子之类是也。

yòng xì hé wù yì dǎ suì shān zhū yú wǔ wèi zǐ ruí hé jué míng zǐ zhī lèi shì yě

用细核物，亦打碎，山茱萸、五味子、蕤核、决明子之类是也。

xì huā zǐ wù zhèng ěr wán yòng zhī xuán fù huā jú huā dì fū zǐ kuí zi zhī lèi shì yě

细花子物，正尔完用之，旋复花、菊花、地肤子、葵子之类是也。

mǐ mài dòu bèi yì wán yòng zhī

米麦豆辈，亦完用之。

fán jú pí wú zhū yú shū děng rù tāng bù jǔ

凡橘皮、吴茱萸、菽等，入汤不咀。

fán zhū guǒ shí rén jiē qù jiān jí shuāng rén zhě tāng róu tà qù pí réng qiè zhī

凡诸果实仁，皆去尖及双仁者，汤揉挞去皮，仍切之。

yòng zhī zǐ zhě qù pí yòng pú huáng zhě tāng chéng xià

用栀子者去皮，用蒲黄者汤成下。

fán mài mén dōng shēng jiāng rù tāng jiē qiè

凡麦门冬、生姜入汤，皆切。

sān dǎo sān jiǎo qǔ zhī tāng chéng qù zǐ xià zhī zhǔ wǔ liù fèi gēn jù rú shēng shù bù kě gòng yào zhǔ zhī

三捣三绞，取汁，汤成去滓下之，煮五六沸，根据如升数，不可共药煮之。

yī fǎ báo qiē yòng

一法薄切用。

fán mài mén dōng jiē wēi rùn chōu qù xīn

凡麦门冬，皆微润，抽去心。

fán má huáng qù jié xiān bié zhǔ liǎng sān fèi lüè qù mò gèng yì shuǐ rú běn shù nǎi nà yú yào bù ěr lìng rén fán

凡麻黄，去节，先别煮两三沸，掠去沫，更益水如本数，乃纳余药，不尔令人烦。

cùn zhǎn zhī xiǎo cǎo qú mài wǔ fēn zhǎn zhī xì xīn bái qián sān fēn zhǎn zhī gāo zhōng xì cuò yě

寸斩之，小草、瞿麦五分斩之，细辛、白前三分斩之，膏中细锉也。

fán niú xī shí hú děng rù tāng jiǔ pāi suì yòng zhī

凡牛膝、石斛等，入汤酒拍碎用之。

shí hú rù wán sàn zhě xiān yǐ zhēn zhuì jí dǎ lìng suì nǎi rù jiù bù ěr dǎo bù shú rù jiǔ yì rán

石斛入丸散者，先以砧槌极打令碎，乃入臼，不尔捣不熟，入酒亦然。

fán guì nóng pǔ dù zhòng qín pí mù lán bèi jiē xuē qù shàng xū ruǎn jiǎ cuò qǔ lǐ yǒu wèi zhě chēng zhī

凡桂、浓朴、杜仲、秦皮、木兰辈，皆削去上虚软甲错，取里有味者称之。

fú líng zhū líng xuē qù hēi pí mǔ dān bā jǐ tiān yuǎn zhì yě gě děng jiē chuí pò qù xīn zǐ wǎn xǐ qù tǔ pù gàn nǎi chēng zhī

茯苓、猪苓削去黑皮，牡丹、巴戟天、远志、野葛等皆捶破去心，紫菀洗去土，曝干乃称之。

xiè bái cōng bái chú qīng lìng jǐn

薤白、葱白，除青令尽。

mǎng cǎo shí nán yīn yù zé lán tī qǔ yè jí nèn jīng qù dà zhī

莽草、石南、茵芋、泽兰剔取叶及嫩茎，去大枝。

guǐ jiù huáng lián jiē chú gēn máo

鬼臼、黄连皆除根毛。

shí wěi shì qù máo

石苇拭去毛。

xīn yí qù máo jí xīn

辛夷去毛及心。

shǔ jiāo qù bì kǒu zhě jí mù

蜀椒去闭口者及目。

yòng dà zǎo wū méi jiē qù hé

用大枣、乌梅皆去核。

yòng guǐ

用鬼。

fán fú líng sháo yào bǔ yào xū bái zhě xiè yào xū chì zhě

凡茯苓、芍药，补药须白者，泻药须赤者。

fán tù sī zǐ nuǎn tāng táo tài qù shā tǔ gàn lù nuǎn jiǔ zì jīng yī xiǔ lù chū pù wēi bái dǎo zhī

凡菟丝子，暖汤淘汰去沙土，干漉，暖酒渍，经一宿，漉出，曝微白捣之。

bù jìn zhě gèng yǐ jiǔ zì jīng sān wǔ rì nǎi chū gèng shài wēi gàn dǎo zhī xū yú xī jǐn jí yì suì

不尽者更以酒渍，经三五日乃出，更晒，微干捣之，须臾悉尽，极易碎。

fán yòng gān cǎo nóng pǔ zhǐ shí shí nán yīn yù lí lú zào jiá zhī lèi jiē zhì zhī

凡用甘草、浓朴、枳实、石南、茵芋、藜芦、皂荚之类皆炙之。

ér zhǐ shí qù ráng lí lú qù tóu zào jiá qù pí zi

而枳实去穣，藜芦去头，皂荚去皮子。

fán yòng jiāo shí wēi áo lìng hàn chū zé yǒu shì lì

凡用椒实，微熬令汗出，则有势力。

fán tāng wán sàn yòng tiān xióng fù zǐ wū tóu wū huì cè zi jiē huī pào lìng wēi chāi xuē qù hēi pí nǎi chēng zhī

凡汤丸散，用天雄、附子、乌头、乌喙、侧子，皆灰炮，令微拆，削去黑皮乃称之。

wéi jiāng fù tāng jí gāo jiǔ zhōng shēng yòng yì xuē qù pí nǎi chēng zhī zhí lǐ pò zuò qī bā piàn

惟姜附汤及膏酒中生用，亦削去皮乃称之，直理破作七八片。

fán bàn xià rè tāng xǐ qù shàng huá yī yún shí xǐ sì pò nǎi chēng zhī yǐ rù tāng

凡半夏，热汤洗去上滑，一云十洗四破，乃称之，以入汤。

ruò gāo jiǔ wán sàn jiē huī pào zhī

若膏酒丸散皆灰炮之。

fán bā dòu qù pí xīn mó áo lìng zǐ sè

凡巴豆去皮心膜，熬令紫色。

táo rén xìng rén tíng lì hú má

桃仁、杏仁、葶苈、胡麻，

zhū yǒu zhī gāo yào

诸有脂膏药，

jiē áo huáng hēi

皆熬黄黑，

bié dǎo

别捣，

lìng rú gāo

令如膏，

zhǐ shì mǐn mǐn ěr

指视泯泯尔，

nǎi yǐ xiàng chéng sàn

乃以向成散，

shāo shāo xià jiù zhōng

稍稍下臼中，

hé yán dǎo

合研捣，

lìng xiāo sàn

令消散，

nǎi fù dōu yǐ qīng juàn zhī

乃复都以轻绢之，

xū jǐn

须尽，

yòu nà jiù zhōng

又纳臼中，

gēn jù fǎ dǎo shù bǎi chǔ yě

根据法捣数百杵也。

tāng gāo zhōng suī yǒu shēng yòng zhě bìng dǎo pò

汤膏中虽有生用者，并捣破。

fán yòng mài qū mò dà dòu huáng juàn zé lán wú yí jiē wēi chǎo

凡用麦、曲末、大豆黄卷、泽兰、芜荑皆微炒。

gàn qī chǎo lìng yān duàn

干漆炒，令烟断。

yòng wū méi rù wán sàn zhě áo zhī

用乌梅入丸散者熬之。

yòng shú ài zhě xiān chǎo xì bò hé zhū yào dǎo lìng xì sàn bù kě shāi zhě nà sàn zhōng hé zhī

用熟艾者先炒细擘，合诸药捣，令细散，不可筛者，纳散中和之。

fán yòng zhū máo yǔ chǐ yá tí jiǎ guī biē líng lǐ děng jiǎ pí ròu gǔ jiǎo jīn lù róng děng jiē zhì zhī shé tuì pí wēi zhì

凡用诸毛羽齿牙蹄甲龟鳖鲮鲤等甲皮肉骨角筋鹿茸等皆炙之，蛇蜕皮微炙。

fán yòng bān máo děng zhū chóng jiē qù zú chì wēi áo yòng sāng piāo xiāo zhōng pò zhì zhī mǔ lì áo lìng huáng sè jiāng cán fēng fáng wēi chǎo zhī

凡用斑蝥等诸虫，皆去足翅，微熬，用桑螵蛸中破炙之，牡蛎熬，令黄色，僵蚕、蜂房微炒之。

fán tāng zhōng yòng shè xiāng xī jiǎo lù jiǎo líng yáng jiǎo niú huáng xū mò rú fěn lín fú nà tāng zhōng jiǎo lìng tiáo hé fú zhī

凡汤中用麝香、犀角、鹿角、羚羊角、牛黄、须末如粉，临服纳汤中搅，令调和服之。

fán wán sàn yòng jiāo xiān zhì shǐ tōng tǐ fèi qǐ zào nǎi kě dǎo yǒu bù fèi chù gèng zhì zhī

凡丸散用胶，先炙，使通体沸起燥，乃可捣，有不沸处更炙之。

duàn xià tāng zhí ěr yòng zhī wù zhì

断下汤直尔用之，勿炙。

zhū tāng zhōng yòng ē jiāo jiē jiǎo tāng bì nà zhī zhōng gēng shàng huǒ liǎng sān fèi lìng yáng

诸汤中用阿胶，皆绞汤毕，纳汁中更上火两三沸，令烊。

fán yòng mì xiān huǒ jiān lüè qù mò lìng sè wēi huáng zé wán jīng jiǔ bù huài lüè zhī duō shǎo suí mì jīng cū suì zhì dà chóu yú wán mí jiā

凡用蜜，先火煎，掠去沫，令色微黄，则丸经久不坏，掠之多少，随蜜精粗，遂至大稠，于丸弥佳。

fán wán zhōng yòng là yáng tóu shǎo mì zhōng jiǎo diào yǐ huò yào

凡丸中用蜡，烊投少蜜中，搅调以和药。

fán tāng zhōng yòng yí táng

凡汤中用饴糖。

jiē tāng chéng xià zhū tāng yòng jiǔ zhě jiē lín shú xià zhī

皆汤成下，诸汤用酒者，皆临熟下之。

fán yào yǒu yi wán zhě yi sàn zhě yi tāng zhě yi jiǔ zì zhě yi gāo jiān zhě yì yǒu yī wù jiān yi zhě yì yǒu bù rù tāng jiǔ zhě bìng suí yào xìng bù dé wéi zhī

凡药有宜丸者、宜散者、宜汤者、宜酒渍者、宜膏煎者，亦有一物兼宜者，亦有不入汤酒者，并随药性，不得违之。

qí bù yí tāng jiǔ zhě liè zhī rú xià

其不宜汤酒者列之如下∶

zhū shā shú rù tāng cí huáng yún mǔ yáng qǐ shí rù jiǔ fán shí rù jiǔ liú huáng rù jiǔ zhōng rǔ rù jiǔ kǒng gōng niè rù jiǔ shí rù jiǔ yín xiè bái è tóng jìng bí hú fěn qiān dān lǔ xián rù jiǔ duàn shí rù jiǔ lí huī

朱砂（熟入汤）雌黄云母阳起石（入酒）矾石（入酒）硫黄（入酒）钟乳（入酒）孔公孽（入酒）石（入酒）银屑白垩铜镜鼻胡粉铅丹卤咸（入酒）锻石（入酒）藜灰

shàng shí lèi yī shí qī zhǒng

上石类一十七种。

yě gě yě láng dú dú gōng guǐ jiù mǎng cǎo shuò rù jiǔ bā dòu zhí zhú rù jiǔ zào jiá rù jiǔ jūn wēi rù jiǔ wēi xián rù jiǔ bái jī mǔ méng fēi lián shé xián zhàn sī xīn yí shí nán rù jiǔ liàn shí hǔ zhàng rù jiǔ dān zì hǔ zhǎng xù gēn yáng táo rù jiǔ má bó kǔ hù guā dì zhì lí yě láng bá zi rù jiǔ yún shí huái zi rù jiǔ dì fū zǐ shé chuáng zi rù jiǔ qīng xiāng zi chōng wèi zi wáng bù liú xíng xī zi tù sī zǐ rù jiǔ

野葛野狼毒毒公鬼臼莽草蒴（入酒）巴豆踯躅（入酒）皂荚（入酒）菌葳（入酒）薇衔（入酒）白芨牡蒙飞廉蛇衔占斯辛夷石南（入酒）楝实虎杖（入酒单渍）虎掌蓄根羊桃（入酒）麻勃苦瓠瓜蒂陟厘野狼跋子（入酒）云实槐子（入酒）地肤子蛇床子（入酒）青葙子茺蔚子王不留行菥子菟丝子（入酒）

shàng cǎo mù zhī lèi sì shí bā zhǒng

上草木之类四十八种。

fēng zǐ mì là bái mǎ jīng gǒu yīn què luǎn jī zǐ xióng que fú yì shǔ fù chū jī yíng huǒ jiāng cán wú gōng xī yì bān máo yuán qīng tíng cháng shé dǎn méng chóng fěi lián lóu gū mǎ dāo zhě kuí há má pí shēng shǔ shēng guī rù jiǔ wō niú zhū niǎo shòu rù jiǔ chóng yú gāo gǔ suǐ dǎn xuè shǐ nì

蜂子蜜蜡白马茎狗阴雀卵鸡子雄鹊伏翼鼠妇樗鸡萤火 KT 僵蚕蜈蚣蜥蜴斑蝥芫青亭长蛇胆虻虫蜚蠊蝼蛄马刀赭魁虾蟆皮生鼠生龟（入酒）蜗牛诸鸟兽（入酒）虫鱼膏骨髓胆血屎溺

shàng chóng shòu zhī lèi èr shí jiǔ zhǒng

上虫兽之类二十九种

gǔ chèng wéi yǒu zhū liǎng ér wú fēn míng jīn zé yǐ shí shǔ wèi yī zhū liù zhū wèi yī fēn sì fēn wèi yī liǎng shí liù liǎng wèi yī jīn

古秤唯有铢两而无分名，今则以十黍为一铢，六铢为一分，四分为一两，十六两为一斤。

cǐ zé shén nóng zhī chèng yě

此则神农之秤也。

wú rén yǐ èr liǎng wèi yī liǎng duò rén yǐ sān liǎng wèi yī liǎng jīn gēn jù sì fēn wèi yī liǎng chēng wéi dìng

吴人以二两为一两，隋人以三两为一两，今根据四分为一两称为定。

fāng jiā fán yún děng fēn zhě jiē shì wán sàn suí bìng qīng zhòng suǒ xū duō shǎo wú dìng zhū liǎng sān zhǒng wǔ zhǒng jiē xī fēn liǎng tóng děng ěr

方家凡云等分者，皆是丸散，随病轻重，所须多少，无定铢两，三种五种，皆悉分两同等耳。

fán wán sàn yún ruò gàn fēn liǎng zhě shì pǐn zhū yào yi duō yi shǎo zhī fēn liǎng fēi bì zhǐ yú ruò gān zhī fēn liǎng yě

凡丸散云若干分两者，是品诸药宜多宜少之分两，非必止于若干之分两也。

jiǎ lìng rì fú sān fāng cùn bǐ xū chài zhǐ shì sān wǔ liǎng yào ěr

假令日服三方寸匕，须瘥止，是三五两药耳。

fán sàn yào yǒu yún dāo guī zhě shí fēn fāng cùn bǐ zhī yī zhǔn rú tóng zǐ dà yě

凡散药有云刀圭者，十分方寸匕之一，准如桐子大也。

fāng cùn bǐ zhě zuò bǐ zhèng fāng yī cùn chāo sàn qǔ bù là wèi dù

方寸匕者，作匕正方一寸，抄散取不落为度。

qián bǐ zhě yǐ dà qián shàng quán chāo zhī

钱匕者，以大钱上全抄之。

ruò yún bàn qián bǐ zhě zé shì yī qián chāo qǔ yī biān ěr bìng yòng wǔ zhū qián yě

若云半钱匕者，则是一钱抄取一边尔，并用五铢钱也。

qián wǔ bǐ zhě jīn wǔ zhū qián biān wǔ zì zhě yǐ chāo zhī yì lìng bù là wèi dù

钱五匕者，今五铢钱边五字者以抄之，亦令不落为度。

yī zuǒ zhě sì dāo guī yě shí cuō wèi yī sháo liǎng sháo wèi yī hé

一撮者，四刀圭也，十撮为一勺，两勺为一合。

yǐ yào shēng fēn zhī zhě wèi yào yǒu xū shí qīng zhòng bù dé yòng jīn liǎng zé yǐ shēng píng zhī

以药升分之者，谓药有虚实轻重不得用斤两，则以升平之。

yào shēng fāng zuò shàng jìng yī cùn xià jìng liù fēn shēn bā fēn nà sàn yào wù àn yì zhī zhèng ěr wēi dòng lìng píng diào ěr

药升方作上径一寸，下径六分，深八分，纳散药，勿按抑之，正尔微动令平调耳。

jīn rén fēn yào bù fù yòng cǐ

今人分药不复用此。

fán wán yào yǒu yún rú xì má dà zhě jí hú má yě

凡丸药，有云如细麻大者，即胡麻也。

bù bì biǎn biǎn dàn lìng jiào lüè dà xiǎo xiāng chèn ěr

不必扁扁，但令较略大小相称尔。

rú shǔ sù zhě yì rán

如黍粟者亦然。

yǐ shí liù shǔ wèi yī dà dòu yě

以十六黍为一大豆也。

rú má zi zhě jí jīn dà má zi zhǔn sān xì má yě

如麻子者，即今大麻子，准三细麻也。

rú hú dòu zhě jīn qīng bān dòu yě yǐ èr dà má zi zhǔn zhī

如胡豆者，今青斑豆也，以二大麻子准之。

rú xiǎo dòu zhě jīn chì xiǎo dòu yě lì yǒu dà xiǎo yǐ sān dà má zi zhǔn zhī

如小豆者，今赤小豆也，粒有大小，以三大麻子准之。

rú dà dòu zhě yǐ èr xiǎo dòu zhǔn zhī

如大豆者，以二小豆准之。

rú wú tóng zi zhě yǐ èr dà dòu zhǔn zhī

如梧桐子者，以二大豆准之。

yī fāng cùn bǐ sàn yǐ mì hé de rú wú tóng zi shí wán wèi dìng

一方寸匕散，以蜜和得如梧桐子十丸为定。

rú dàn wán jí jī zǐ huáng zhě yǐ shí wú tóng zi zhǔn zhī

如弹丸及鸡子黄者，以十梧桐子准之。

fán fāng yún bā dòu ruò gān méi zhě lì yǒu dà xiǎo dāng xiān qù xīn pí nǎi chēng zhī yǐ yī fēn zhǔn shí liù méi

凡方云巴豆若干枚者，粒有大小，当先去心皮乃称之，以一分准十六枚。

fù zǐ wū tóu ruò gān méi zhě qù pí bì yǐ bàn liǎng zhǔn yī méi

附子、乌头若干枚者，去皮毕，以半两准一枚。

zhǐ shí ruò gān méi zhě qù ráng bì yǐ yī fēn zhǔn èr méi

枳实若干枚者，去穣毕，以一分准二枚。

jú pí yī fēn zhǔn sān méi

橘皮一分准三枚。

zǎo yǒu dà xiǎo yǐ sān méi zhǔn yī liǎng

枣有大小，以三枚准一两。

yún gàn jiāng yī lèi zhě yǐ bàn liǎng wèi zhèng běn cǎo yún yī liǎng wèi zhèng

云干姜一累者，以半两为正（《本草》云一两为正）。

fán fāng yún yī shēng zhě xǐ bì chēng wǔ liǎng wèi zhèng

凡方云一升者，洗毕，称五两为正。

jiāo yī shēng sān liǎng wèi zhèng

椒一升，三两为正。

wú zhū yú yī shēng wǔ liǎng wèi zhèng

吴茱萸一升，五两为正。

tù sī zǐ yī shēng jiǔ liǎng wèi zhèng

菟丝子一升，九两为正。

zi yī shēng sì liǎng wèi zhèng

子一升，四两为正。

shé chuáng zi yī shēng sān liǎng bàn wèi zhèng

蛇床子一升，三两半为正。

dì fū zǐ yī shēng sì liǎng wèi zhèng

地肤子一升，四两为正。

cǐ qí bù tóng yě

此其不同也。

yún mǒu zǐ yī shēng zhě qí zi gè yǒu xū shí qīng zhòng bù kě tōng yǐ chēng zhǔn jiē qǔ píng shēng wèi zhèng

云某子一升者，其子各有虚实轻重不可通以称准，皆取平升为正。

fán fāng yún guì yī chǐ zhě xuē qù pí bì zhòng bàn liǎng wèi zhèng

凡方云桂一尺者，削去皮毕，重半两为正。

gān cǎo yī chǐ zhě zhòng èr liǎng wèi zhèng

甘草一尺者，重二两为正。

yún mǒu cǎo yī shù zhě zhòng sān liǎng wèi zhèng

云某草一束者，重三两为正。

yī bǎ zhě zhòng èr liǎng wèi zhèng

一把者，重二两为正。

fán yún mì yī jīn zhě yǒu qī hé

凡云蜜一斤者，有七合。

zhū gāo yī jīn zhě yī shēng èr hé

猪膏一斤者，一升二合。

fán tāng jiǔ gāo yào jiù fāng jiē yún jǔ zhě wèi chēng bì dǎo zhī rú dà dòu

凡汤酒膏药，旧方皆云咀者，谓称毕，捣之如大豆。

yòu shǐ chuī qù xì mò cǐ yú shì shū bù yǔn dāng

又使吹去细末，此于事殊不允当。

yào yǒu yì suì nán suì duō mò shǎo mò chēng liǎng zé bù fù jūn píng jīn jiē xì qiè zhī jiào lüè lìng rú jǔ zhě nǎi dé wú mò ér piàn lì tiáo hé yě

药有易碎难碎，多末少末，称两则不复均平，今皆细切之较略，令如咀者，乃得无末而片粒调和也。

fán yún mò zhī zhě wèi dǎo shāi rú fǎ yě

凡云末之者谓捣筛如法也。

fán wán sàn xiān xì qiè pù zào nǎi dǎo zhī yǒu gè dǎo zhě yǒu hé dǎo zhě bìng suí fāng suǒ yán

凡丸散，先细切曝燥乃捣之，有各捣者，有合捣者，并随方所言。

qí rùn shī yào rú tiān mén dōng gàn dì huáng bèi jiē xiān qiè pù gàn dú dǎo lìng piān suì gèng chū xì bò pù gàn

其润湿药如天门冬、干地黄辈，皆先切曝干，独捣，令偏碎，更出细擘，曝干。

ruò zhí yīn yǔ kě wēi huǒ hōng zhī jì zào xiǎo tíng lěng nǎi dǎo zhī

若值阴雨，可微火烘之，既燥小停冷乃捣之。

fán shī yào zào jiē dà hào dāng xiān zēng fēn liǎng xū de xiè nǎi chēng zhī wéi zhèng

凡湿药，燥皆大耗，当先增分两，须得屑乃称之为正。

qí tāng jiǔ zhōng bù xū rú fán shāi wán yào yòng zhòng mì juàn lìng xì yú mì wán jí yì shú

其汤酒中不须如凡筛丸药，用重密绢，令细，于蜜丸即易熟。

ruò shāi sàn cǎo yào yòng qīng shū juàn yú jiǔ zhōng fú jí bù ní

若筛散草药，用轻疏绢，于酒中服即不泥。

qí shí yào yì yòng xì juàn shāi lìng rú wán yào zhě

其石药亦用细绢筛，令如丸药者。

fán shāi wán sàn yào bì jiē gèng hé yú jiù zhōng yǐ chǔ dǎo zhī shù bǎi guò shì qí sè lǐ hé tóng wèi jiā

凡筛丸散药毕，皆更合于臼中，以杵捣之数百过，视其色理和同为佳。

fán zhǔ tāng dāng qǔ jǐng huá shuǐ jí lìng jìng jié shēng dǒu fèn liàng wù shǐ duō shǎo zhǔ zhī tiáo hé hòu huǒ yòng xīn yī rú liàn fǎ

凡煮汤，当取井华水，极令净洁，升斗分量勿使多少，煮之调和，候火用心，一如炼法。

fán zhǔ tāng yòng wēi huǒ lìng xiǎo fèi qí shuǐ shù gēn jù fāng duō shǎo dà lüè èr shí liǎng yào yòng shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sì shēng yǐ cǐ wéi lǜ

凡煮汤，用微火，令小沸，其水数根据方多少，大略二十两药用水一斗，煮取四升，以此为率。

jiē jiǎo qù zǐ ér hòu zhuó liàng yě

皆绞去滓而后酌量也。

rán zé lì tāng yù shēng shǎo shuǐ ér duō qǔ zhī zhě wèi bìng xū kuài lì shì yǐ shǎo shuǐ ér duō qǔ zhī

然则利汤欲生，少水而多取汁者，为病须快利，是以少水而多取汁。

bǔ tāng yù shú duō shuǐ ér shǎo qǔ zhī zhě wèi bìng xū bǔ yì shì yǐ duō shuǐ ér shǎo qǔ zhī hǎo xiáng shì zhī bù dé lìng shuǐ duō shǎo

补汤欲熟，多水而少取汁者，为病须补益，是以多水而少取汁，好详视之，不得令水多少。

tāng shú yòng xīn bù liǎng rén yǐ chǐ mù jiǎo zhī chéng qù zhuó

汤熟，用新布，两人以尺木绞之，澄去浊。

fēn zài fú sān fú zhě dì èr dì sān fú yǐ zhǐ fù lìng mì wù lìng xiè qì

分再服、三服者，第二、第三服以纸覆，令密，勿令泄气。

yù fú yǐ tóng qì yú rè tāng shàng nuǎn zhī wù lìng qì zhōng yǒu shuǐ qì

欲服，以铜器于热汤上暖之，勿令器中有水气。

fán zì yào jiǔ jiē xū qiè xì shēng juàn dài shèng zhī nǎi rù jiǔ mì fēng

凡渍药酒，皆须切细，生绢袋盛之，乃入酒密封。

suí hán shǔ rì shù shì qí nóng liè biàn kě lù chū bù bì dài zhì jiǔ jǐn yě

随寒暑日数，视其浓烈，便可漉出，不必待至酒尽也。

zǐ kě pù zào wēi dǎo gèng zì yǐn zhī yì kě sàn fú

滓可曝燥，微捣，更渍饮之，亦可散服。

fán jiàn zhōng shèn lì zhū bǔ tāng zǐ hé liǎng jì jiā shuǐ zhǔ jié yǐn zhī yì dí yī jì xīn yào

凡建中、肾沥诸补汤滓，合两剂加水煮竭，饮之亦敌一剂新药。

pín rén dāng gēn jù cǐ yòng

贫人当根据此用。

jiē yīng xiān pù lìng zào yě

皆应先曝令燥也。

fán hé gāo xiān yǐ kǔ jiǔ zì lìng yān jiā bù yòng duō zhī mì fù wù xiè

凡合膏，先以苦酒渍，令淹浃，不用多汁，密覆勿泄。

yún shí zhě zhōu shí yě

云时者，周时也。

cóng jīn dàn zhì míng dàn yì yǒu zhǐ yī xiǔ

从今旦至明旦，亦有止一宿。

zhǔ gāo dāng sān shàng sān xià yǐ xiè qí yào shì lìng yào wèi dé chū shàng zhī shǐ zā zā fèi nǎi xià zhī qǔ fèi jìng liáng jiǔ nǎi zhǐ

煮膏当三上三下，以泄其药势，令药味得出，上之使匝匝沸，乃下之，取沸静，良久乃止。

níng yù xiǎo shēng qí zhōng yǒu xiè bái zhě yǐ liǎng tóu wēi jiāo huáng wèi hou yǒu bái zhǐ fù zǐ zhě yì lìng xiǎo huáng sè wèi dù

宁欲小生，其中有薤白者，以两头微焦黄为候，有白芷、附子者，亦令小黄色为度。

zhū fáng jiē wù lìng jīng shuǐ là yuè zhě mí jiā

猪肪皆勿令经水，腊月者弥佳。

jiǎo gāo yì yǐ xīn bù jiǎo zhī

绞膏亦以新布绞之。

ruò shì kě fú zhī gāo gāo zǐ yì kān jiǔ zhǔ yǐn zhī

若是可服之膏，膏滓亦堪酒煮饮之。

kě mó zhī gāo gāo zǐ zé yi yǐ fū bìng shàng cǐ gài yù jiān jǐn qí yào lì gù yě

可摩之膏，膏滓则宜以敷病上，此盖欲兼尽其药力故也。

fán gāo zhōng yǒu xióng huáng zhū shā bèi jiē bié dǎo xì yán rú miàn xū jiǎo gāo bì nǎi tóu zhòng yǐ wù jí jiǎo zhì yú níng qiáng wù shǐ chén jù zài xià bù tiáo yě

凡膏中有雄黄、朱砂辈，皆别捣细研如面，须绞膏毕乃投中，以物疾搅至于凝强，勿使沉聚在下不调也。

yǒu shuǐ yín zhě yú níng gāo zhōng yán lìng xiāo sàn hú fěn yì ěr

有水银者，于凝膏中研，令消散，胡粉亦尔。

fán dǎo yào fǎ shāo xiāng sǎ sǎo jìng jié bù dé zá yǔ xuān hū dāng shǐ tóng zǐ dǎo zhī wu lìng xì shú chǔ shù kě zhì qiān wàn chǔ guò duō wèi jiā

凡捣药法，烧香洒扫净洁，不得杂语喧呼，当使童子捣之，务令细熟，杵数可至千万，杵过多为佳。

fán hé shèn qì shǔ yù jí zhū dà bǔ wǔ dàn dà shè xiāng wán jīn yá sàn dà jiǔ jiān gāo děng hé shí jiān shí bìng wù lìng fù rén xiǎo ér chǎn mǔ sàng xiào gù jí liù gēn bù jù zú rén jí jī quǎn liù chù děng jiàn zhī dà jì qiè yi shèn zhī

凡合肾气薯蓣及诸大补五石大麝香丸、金牙散、大酒煎膏等，合时煎时，并勿令妇人、小儿、产母、丧孝、痼疾，六根不具足人及鸡犬六畜等见之，大忌，切宜慎之。

qí xù mìng tāng má huáng děng zhū xiǎo tāng bù zài jìn jì zhī xiàn

其续命汤、麻黄等诸小汤不在禁忌之限。

bǐ lái tián yě xià lǐ jiā yīn shì de yào suí biàn shì shàng gù rén dǎo hé fēi zhǐ zhū bù rú fǎ

比来田野下里家因市得药，随便市上雇人捣合，非止诸不如法。

zhì yú shí hú tù sī zǐ děng nán dǎo zhī yào fèi rén gōng lì lìn zuò dǎo zhě yǐn zhǔ xī dào qì zhī

至于石斛、菟丝子等难捣之药，费人功力，赁作捣者隐主悉盗弃之。

yòu wèi chén āi huì qì rù yào zhōng luō shāi cū è suí fēng piāo yáng zhòng kǒu cháng zhī zhòng bí xiù zhī yào zhī jīng qì yī qiè dōu jǐn yǔ xiǔ mù bù shū

又为尘埃秽气入药中，罗筛粗恶随风飘扬，众口尝之，众鼻嗅之，药之精气，一切都尽，与朽木不殊。

yòu fù fú ěr bù néng jǐn rú fǎ fú jǐn zhī hòu fǎn jiā xū sǔn suì bàng yī zhě chǔ fāng bù xiào fu rú cǐ zhě fēi yī zhī jiù zì yuán fā yì shén wù yi shú sī zhī

又复服饵，不能尽如法，服尽之后，反加虚损，遂谤医者，处方不效，夫如此者，非医之咎，自缘发意甚误，宜熟思之。