伤寒方上·发汗吐下后第九 — 千金方 — 孙思邈

mài zhèng qī shǒu fāng shí qī shǒu jiǔ fǎ yī shǒu

（脉证七首方十七首灸法一首）

shāng hán yǐ jiě bàn rì xǔ fù xīn fán rè qí mài fú shù zhě kě gèng fā hàn yi guì zhī tāng

伤寒已解半日许，复心烦热，其脉浮数者，可更发汗，宜桂枝汤。

fán fā hàn hòu yǐn shuǐ zhě bì chuǎn yi shèn yě

凡发汗后饮水者，必喘，宜慎也。

zhú yè tāng

竹叶汤

zhì fā hàn hòu biǎo lǐ xū fán bù kě gōng zhě dàn dāng yǔ cǐ fāng

治发汗后表里虚烦不可攻者，但当与此方。

zhú yè èr bǎ bàn xià bàn shēng mài dōng yī jīn rén shēn gān cǎo gè èr liǎng shēng jiāng sì liǎng shí gāo yī jīn

竹叶（二把）半夏（半升）麦冬（一斤）人参甘草（各二两）生姜（四两）石膏（一斤）

shàng qī wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ liù shēng qù zǐ nà jīng mǐ bàn shēng mǐ shú qù zhī fēn fú yī shēng rì sān

上七味咀，以水一斗煮取六升，去滓，纳粳米半升，米熟去之，分服一升，日三。

zhāng wén zhòng bù yòng shēng jiāng

张文仲不用生姜。

guì zhī má huáng tāng

桂枝麻黄汤

fú guì zhī tāng dà hán hòu mài hóng dà zhě yǔ guì zhī tāng

服桂枝汤大汗后脉洪大者，与桂枝汤。

ruò xíng rú nüè yī rì zài fā hàn chū biàn jiě zhě shǔ guì zhī èr má huáng yī tāng fāng

若形如疟，一日再发，汗出便解者，属桂枝二麻黄一汤方。

guì zhī yī liǎng shí qī zhū má huáng shí liù zhū sháo yào shēng jiāng gè yī liǎng liù zhū gān cǎo yī liǎng èr zhū xìng rén shí liù méi dà zǎo wǔ méi

桂枝（一两十七铢）麻黄（十六铢）芍药生姜（各一两六铢）甘草（一两二铢）杏仁（十六枚）大枣（五枚）

shàng qī wèi jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ má huáng zài fèi qù mò nà zhū yào zhǔ qǔ èr shēng shì hán wēn fēn zài fú qǔ wēi hàn ér

上七味咀，以水五升煮麻黄再沸去沫，纳诸药煮取二升，适寒温分再服，取微汗而

xiǎo qīng lóng tāng

小青龙汤

zhì shāng hán biǎo wèi jiě xīn xià yǒu shuǐ qì gān ǒu fā rè ér hāi huò kě huò lì huò yē huò xiǎo biàn bù lì xiǎo fù mǎn huò chuǎn zhě fāng

治伤寒表未解，心下有水气，干呕发热而咳，或渴或痢或噎或小便不利、小腹满或喘者方。

guì xīn má huáng gān cǎo gān jiāng sháo yào xì xīn gè sān liǎng wǔ wèi zǐ bàn xià gè bàn liǎng

桂心麻黄甘草干姜芍药细辛（各三两）五味子半夏（各半两）

shàng bā wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ má huáng jiǎn èr shēng qù shàng mò nà zhū yào zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú xiāng qù shí lǐ xǔ fù fú zhī

上八味咀，以水一斗煮麻黄减二升，去上沫，纳诸药煮取三升，分三服，相去十里许复服之。

ruò kě zhě qù bàn xià jiā guā lóu gēn sān liǎng

若渴者去半夏加栝蒌根三两。

ruò wēi lì qù má huáng jiā ráo huā rú yī jī zǐ dà áo lìng chì sè

若微痢去麻黄加荛花如一鸡子大熬令赤色。

ruò yē jiā fù zǐ yī méi

若噎加附子一枚。

ruò xiǎo biàn bù lì xiǎo fù mǎn zhě qù má huáng jiā fú líng sì liǎng

若小便不利小腹满者去麻黄加茯苓四两。

ruò chuǎn qù má huáng jiā xìng rén bàn shēng shù yòng shén xiào

若喘去麻黄加杏仁半升，数用神效。

sì wù gān cǎo tāng

四物甘草汤

zhì shāng hán fā hàn chū ér chuǎn wú dà rè yǔ cǐ fāng

治伤寒发汗出而喘，无大热，与此方。

gān cǎo èr liǎng má huáng sì liǎng shí gāo bàn jīn xìng rén wǔ shí méi

甘草（二两）麻黄（四两）石膏（半斤）杏仁（五十枚）

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng xiān zhǔ má huáng qù mò lìng jiǎn èr shēng nà zhū yào jiān qǔ sān shēng fēn sān fú

上四味咀，以水七升先煮麻黄去沫，令减二升，纳诸药煎取三升，分三服。

zhī zǐ tāng

栀子汤

zhì fā hàn ruò xià hòu fán rè xiōng zhōng zhì qì nì qiǎng xīn zhě fāng

治发汗若下后烦热，胸中窒气逆抢心者方。

zhī zǐ shí sì méi xiāng chǐ sì hé mián guǒ

栀子（十四枚）香豉（四合，绵裹）

shàng èr wèi yǐ shuǐ sì shēng xiān zhǔ zhī zǐ qǔ èr shēng bàn cì nà chǐ zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn èr fú wēn jìn yī fù de kuài tǔ zhǐ hòu fú

上二味，以水四升先煮栀子，取二升半，次纳豉煮取一升半，分二服，温进一服得快吐止后服。

nóng pǔ tāng

浓朴汤

zhì fā hàn hòu fù zhàng mǎn fāng

治发汗后腹胀满方。

nóng pǔ bā liǎng rén shēn yī liǎng gān cǎo èr liǎng shēng jiāng bā liǎng bàn xià bàn shēng

浓朴（八两）人参（一两）甘草（二两）生姜（八两）半夏（半升）

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上五味咀，以水一斗煮取三升，分三服。

xuán wǔ tāng

玄武汤

zhì tài yáng bìng fā hàn hàn chū bù jiě qí rén réng fā rè xīn xià jì tóu xuàn shēn dòng zhèn zhèn yù pǐ

治太阳病发汗汗出不解，其人仍发热，心下悸，头眩，身动，振振欲擗

fú líng sháo yào shēng jiāng gè sān liǎng bái zhú èr liǎng fù zǐ yī méi

茯苓芍药生姜（各三两）白术（二两）附子（一枚）

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng wēn fú qī hé

上五味咀，以水八升煮取二升，温服七合。

gé gēn huáng lián tāng

葛根黄连汤

zhì tài yáng bìng fǎn xià zhī lì suì bù zhǐ mài cù zhě biǎo wèi jiě chuǎn ér hàn chū zhě fāng

治太阳病反下之利遂不止脉促者，表未解喘而汗出者方。

gé gēn bàn jīn huáng lián huáng qín gè sān liǎng gān cǎo èr liǎng

葛根（半斤）黄连黄芩（各三两）甘草（二两）

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng xiān zhǔ gé gēn jiǎn èr shēng nà zhū yào zhǔ qǔ èr shēng qù zǐ fēn zài fú

上四味咀，以水八升先煮葛根减二升，纳诸药煮取二升，去滓，分再服。

fú líng tāng

茯苓汤

zhì shāng hán fā hàn tǔ xià hòu xīn xià nì mǎn qì shàng chōng xiōng qǐ jí tóu xuàn qí mài chén jǐn fā hàn zé dòng jīng shēn wéi zhèn yáo zhě fāng

治伤寒发汗吐下后，心下逆满，气上冲胸，起即头眩，其脉沉紧，发汗则动经，身为振摇者方。

fú líng sì liǎng bái zhú guì xīn gè sān liǎng gān cǎo èr liǎng

茯苓（四两）白术桂心（各三两）甘草（二两）

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ fēn sān fú

上四味咀，以水六升煮取三升，去滓分三服。

dà xiàn xiōng wán

大陷胸丸

zhì jié xiōng bìng xiàng yì qiáng rú róu jìng zhuàng xià zhī jí hé fāng

治结胸病，项亦强如柔痉状，下之即和方。

dài huáng bā liǎng máng xiāo xìng rén áo tíng lì gè wǔ liǎng

大黄（八两）芒硝杏仁（熬）葶苈（各五两）

shàng sì wèi dǎo shāi dài huáng tíng lì yú èr wèi bié yán rú zhī hé sàn qǔ rú dàn wán dà yī méi gān suì mò yī qián bǐ bái mì èr hé shuǐ yī shēng zhǔ qǔ bā hé wēn dùn fú zhī bìng nǎi zì xià rú bù xià gèng fú qǔ xià wèi xiào

上四味，捣筛大黄、葶苈，余二味别研如脂和散，取如弹丸大一枚，甘遂末一钱匕，白蜜二合，水一升，煮取八合，温顿服之，病乃自下，如不下更服，取下为效。

shāng hán liù qī rì jié xiōng rè shí qí mài chén jǐn xīn xià tòng àn zhī zhèng jiān yi dà xiàn xiōng tāng

伤寒六七日结胸热实，其脉沉紧心下痛，按之正坚，宜大陷胸汤。

tài yáng bìng zhòng fā hàn ér fù xià zhī bù dà biàn wǔ liù rì shé shàng gàn ér kě rì bū xiǎo yǒu cháo rè xīn xiōng dà fán cóng xīn xià zhì xiǎo fù jiān mǎn ér tòng bù kě jìn qí fāng rú xià

太阳病重发汗而复下之，不大便五六日，舌上干而渴，日晡小有潮热，心胸大烦，从心下至小腹坚满而痛不可近，其方如下。

dà xiàn xiōng tāng

大陷胸汤

gān suì mò yī qián bǐ dài huáng qiè liù liǎng máng xiāo yī shēng

甘遂末（一钱匕）大黄（切，六两）芒硝（一升）

shàng sān wèi yǐ shuǐ liù shēng xiān zhǔ dài huáng qǔ èr shēng qù zǐ nà máng xiāo yī fèi cì nà gān suì fēn zài fú yī fù de kuài lì zhǐ hòu fú

上三味，以水六升先煮大黄取二升，去滓，纳芒硝一沸，次纳甘遂，分再服，一服得快利止后服。

shēng jiāng xiè xīn tāng

生姜泻心汤

zhì shāng hán fā hàn hòu wèi zhōng bù hé xīn xià pǐ jiān gàn ǎi shí chòu xié xià yǒu shuǐ qì fù zhōng léi

治伤寒发汗后，胃中不和，心下痞坚，干噫食臭，胁下有水气，腹中雷

shēng jiāng sì liǎng gān cǎo rén shēn huáng qín gè sān liǎng gān jiāng huáng lián gè yī liǎng bàn xià bàn shēng dà zǎo shí èr méi

生姜（四两）甘草人参黄芩（各三两）干姜黄连（各一两）半夏（半升）大枣（十二枚）

shàng bā wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ liù shēng qù zǐ fēn fú yī shēng rì sān

上八味咀，以水一斗煮取六升，去滓，分服一升，日三。

gān cǎo xiè xīn tāng

甘草泻心汤

zhì shāng hán zhòng fēng

治伤寒中风，

yī fǎn xià zhī

医反下之，

qí rén xià lì

其人下痢，

rì shù shí háng

日数十行，

gǔ bù huà

谷不化，

fù zhōng léi míng

腹中雷鸣，

xīn xià pǐ jiān jié mǎn

心下痞坚结满，

gān ǒu

干呕，

xīn fán bù néng de ān

心烦不能得安，

shī jiàn xīn xià pǐ wèi bìng bù jìn

师见心下痞谓病不尽，

fù xià zhī

复下之，

qí pǐ yì shén

其痞益甚，

cǐ fēi jié rè

此非结热，

dàn yǐ wèi zhōng xū kè qì shàng nì shǐ zhī rán yě

但以胃中虚客气上逆使之然也，

yi zhì zhī fāng

宜治之方。

gān cǎo sì liǎng huáng qín gān jiāng gè èr liǎng huáng lián yī liǎng bàn xià bàn shēng dà zǎo shí èr méi

甘草（四两）黄芩干姜（各二两）黄连（一两）半夏（半升）大枣（十二枚）

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ liù shēng qù zǐ

上六味咀，以水一斗煮取六升，去滓。

fēn fú yī shēng rì sān

分服一升，日三。

bái hǔ tāng

白虎汤

zhì shāng hán tǔ xià hòu qī bā rì bù jiě jié rè zài lǐ biǎo lǐ jù rè shí shí è fēng dà kě shé shàng gàn zào ér fán yù yǐn shuǐ shù shēng zhě fāng

治伤寒吐下后七八日不解，结热在里，表里俱热，时时恶风大渴，舌上干燥而烦，欲饮水数升者方。

shí gāo yī shēng zhī mǔ liù liǎng gān cǎo èr liǎng jīng mǐ liù hé

石膏（一升）知母（六两）甘草（二两）粳米（六合）

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ mǐ shú qù zǐ fēn fú yī shēng rì sān

上四味咀，以水一斗煮米熟，去滓，分服一升，日三。

zhū wáng xuè jí xū jiā bù kě yǔ bái hǔ tāng

诸亡血及虚家不可与白虎汤。

ruò lì xià hòu zhì lì qiū qián de yòng zhī lì qiū hòu bù kě fú chūn sān yuè shàng lǐn lěng yì bù kě yǔ zhī yǔ zhī zé ǒu lì fù tòng

若立夏后至立秋前得用之，立秋后不可服，春三月尚凛冷亦不可与之，与之则呕利腹痛。

shāng hán wú dà rè ér kǒu gān kě xīn fán bèi wēi wù hán yi fú bái hǔ tāng

伤寒无大热而口干渴，心烦，背微恶寒，宜服白虎汤。

shāng hán mài fú fā rè wú hàn qí biǎo bù jiě bù kě yǔ bái hǔ tāng

伤寒脉浮，发热无汗，其表不解，不可与白虎汤。

kě yù yǐn shuǐ wú biǎo zhèng yi bái hǔ tāng

渴欲饮水无表证，宜白虎汤。

ruò kě yù yǐn shuǐ kǒu zào shé gàn zhě yi bái hǔ tāng

若渴欲饮水，口燥舌干者，宜白虎汤。

qīng xiāng zi wán

青葙子丸

zhì shāng hán hòu jié rè zài nèi fán kě zhě fāng

治伤寒后结热在内烦渴者方。

qīng xiāng zi wǔ liǎng huáng qín guā lóu gēn kǔ shēn gè yī liǎng huáng bò èr liǎng lóng dǎn zhī zǐ rén huáng lián gè sān liǎng

青葙子（五两）黄芩栝蒌根苦参（各一两）黄柏（二两）龙胆栀子仁黄连（各三两）

shàng bā wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ dà xiān shí fú qī wán rì sān bù zhī shāo jiā

上八味为末，蜜丸如梧子大，先食服七丸，日三，不知稍加。

yī běn yún táng hé wèi wán

（一本云饧和为丸。

dà qīng tāng

大青汤

zhì shāng hán rè bìng shí rì yǐ shàng fā hàn bù jiě jí tǔ xià hòu zhū rè bù chú jí xià lì bù zhǐ bān chū jiē zhì

治伤寒热病十日以上，发汗不解及吐下后诸热不除，及下痢不止，斑出皆治

dà qīng sì liǎng gān cǎo ē jiāo gè èr liǎng dòu chǐ yī shēng

大青（四两）甘草阿胶（各二两）豆豉（一升）

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ zhǔ sān fèi qù chǐ nà ē jiāo lìng yáng dùn fú yī shēng rì sān fú

上四味咀，以水八升煮取三升，去滓，煮三沸去豉，纳阿胶令烊，顿服一升，日三服。

yù jǐn fù zuò cháng shǐ yǒu yú kě zhě dāng yǐn dàn chú rè zhǐ tǔ xià wú dú

欲尽复作，常使有余，渴者当饮，但除热止吐下，无毒。

shēn shī zhì láo fù

深师治劳复。

zhǒu hòu yǒu chì shí zhī sān liǎng

（《肘后》有赤石脂三两。

hú qià jí yàn tóng

胡洽《集验》同。

zhì shāng hán hòu bù liǎo le zhāo xī yǒu rè rú nüè zhuàng fāng

治伤寒后不了了朝夕有热如疟状方∶

zhī mǔ èr liǎng má huáng gān cǎo sháo yào huáng qín guì xīn gè yī liǎng

知母（二两）麻黄甘草芍药黄芩桂心（各一两）

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fú wǔ hé rì sān wēn fù lìng wēi hàn

上六味咀，以水七升煮取二升半，服五合，日三，温覆令微汗。

ruò xīn fán bù dé mián qí rén yù yǐn shuǐ dāng shāo shāo yǐn zhī lìng wèi zhōng hé zé yù

若心烦不得眠，其人欲饮水，当稍稍饮之，令胃中和则愈。

jiǔ fǎ

灸法

chū dé bìng huò xiān tóu tòng shēn hán rè huò sè sè yù shǒu huǒ huò yāo bèi qiáng zhí miàn mù rú yǐn jiǔ zhuàng cǐ shāng hán chū dé yī èr rì dàn liè huǒ jiǔ xīn xià sān chù

初得病，或先头痛身寒热，或涩涩欲守火，或腰背强直，面目如饮酒状，此伤寒初得一二日，但烈火灸心下三处。

dì yī chù qù xīn xià yī cùn míng jù quē dì èr chù qù xīn xià èr cùn míng shàng wǎn dì sān chù qù xīn xià sān cùn míng wèi wǎn gè jiǔ wǔ shí zhuàng

第一处去心下一寸名巨阙，第二处去心下二寸名上脘，第三处去心下三寸名胃脘，各灸五十壮。

rán huò rén xíng dà xiǎo bù tóng kǒng cùn shù yǒu yì kě shéng dù suí qí cháng duǎn cùn shù zuì jiā qǔ shéng cóng xīn tóu gǔ míng jiū wěi tóu dù qǔ qí kǒng zhōng qū shéng qǔ bàn dāng shéng tóu míng wèi wǎn

然或人形大小不同，恐寸数有异，可绳度随其长短寸数最佳，取绳从心头骨名鸠尾头度，取脐孔，中屈绳取半，当绳头名胃脘。

yòu zhōng qū bàn shéng gèng fēn wéi èr fēn cóng wèi wǎn xiàng shàng dù yī fēn jí shì shàng wǎn

又中屈半绳更分为二分，从胃脘向上度一分即是上脘。

yòu shàng dù qǔ yī fēn jí shì jù quē

又上度取一分即是巨阙。

dà rén kě jiǔ wǔ shí zhuàng xiǎo ér kě sān zhuàng yì suí qí nián jiǔ zhī dà xiǎo yǐ yì zhēn liàng yě

大人可灸五十壮，小儿可三壮，亦随其年灸之大小以意斟量也。

ruò bìng zhě sān sì rì yǐ shàng yi xiān jiǔ xiōng shàng èr shí zhuàng

若病者三四日以上，宜先灸胸上二十壮。

yǐ shéng dù bí zhèng shàng jǐn fà jì zhōng qū shéng duàn qù bàn biàn cóng fà jì rù fā zhōng jiǔ shéng tóu míng tiān cōng yòu jiǔ liǎng niè yòu jiǔ liǎng fēng chí yòu jiǔ gān yú bǎi zhuàng yú chǔ gè èr shí zhuàng yòu jiǔ tài chòng sān shí zhuàng shén yàn

以绳度鼻正上尽发际，中屈绳断去半，便从发际入发中，灸绳头名天聪，又灸两颞，又灸两风池，又灸肝俞百壮，余处各二十壮，又灸太冲三十壮，神验。