千金方 · 孙思邈 · Chapter 72 of 228

伤寒方下·伤寒杂治第十

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng wǔ shí yī shǒu jiǔ fǎ yī shǒu

(论一首方五十一首灸法一首)

lùn yuē fán chú rè jiě dú wú guò kǔ suān zhī wù gù duō yòng kǔ shēn qīng xiāng ài zhī zǐ tíng lì kǔ jiǔ wū méi zhī shǔ shì qí yào yě fu rè shèng fēi kǔ suān zhī wù bù jiě yě

论曰∶凡除热解毒无过苦酸之物,故多用苦参、青葙、艾、栀子、葶苈、苦酒、乌梅之属,是其要也,夫热盛非苦酸之物不解也。

rè zài shēn zhōng jì bù shí zhì zhì zhī yòu bù yòng kǔ suān zhī yào cǐ rú jiù huǒ bù yǐ shuǐ yě bì bù kě de tuō miǎn yě

热在身中,既不时治,治之又不用苦酸之药,此如救火不以水也,必不可得脱免也。

yòu yuē jīn zhū liáo duō yòng xīn gān jiāng guì rén shēn zhī shǔ cǐ jiē guì jià nán de cháng yǒu bǐ xíng qiú zhī zhuǎn yǐ shī shí

又曰,今诸疗多用辛甘,姜、桂、人参之属,此皆贵价难得,常有比行求之,转以失时。

ér kǔ shēn tíng lì qīng xiāng ài zhī shǔ suǒ zài jǐn yǒu chú rè jiě dú zuì liáng shèng yú xiàng zhī guì jià yào yě

而苦参、葶苈、青葙、艾之属,所在尽有,除热解毒最良,胜于向之贵价药也。

qián hòu shù cān bìng yòng zhī dé bìng nèi rè zhě bù bì àn yào cì yě biàn yǐ qīng xiāng kǔ shēn ài kǔ jiǔ liáo zhī dàn shāo yǔ cù qí jiān wú bù jiě yě

前后数参并用之,得病内热者,不必按药次也,便以青葙、苦参、艾、苦酒疗之,但稍与促其间,无不解也。

biǎn què yuē bìng zài còu lǐ tāng yùn zhī suǒ jí

扁鹊曰∶病在腠理,汤熨之所及。

bìng zài xuè mài zhēn shí zhī suǒ jí

病在血脉,针石之所及。

bìng zài gǔ suǐ wú kě nài hé

病在骨髓,无可奈何。

ér fán yī zhì bìng huò yán qiě dài shǐ bìng chéng nǎi dùn qù zhī cǐ wèi wàng yǐ dāng yù yuē shù jiā zhōng jí suǒ bù qū jù yǔ jiě cǐ yì shǐ yǒu bìng zhě zhī zhī wèi yào

而凡医治病或言且待使病成乃顿去之,此为妄矣,当预约束家中及所部曲,具语解此意,使有病者知之为要。

zhì wēn qì bìng yù sǐ fāng

治温气病欲死方∶

kǔ shēn yī liǎng yǐ jiǔ èr shēng zhǔ qǔ yī shēng jǐn yǐn zhī dāng tǔ zé chú zhū dú bìng fú zhī fù qǔ hàn jiē yù zhāng wén zhòng jí zhǒu hòu yún zhì rè dú wǎ sī chuí sǐ pò guān qiān jīn tāng

苦参一两,以酒二升煮取一升,尽饮之,当吐,则除诸毒病,服之覆取汗皆愈(张文仲及《肘后》云,治热毒瓦斯垂死,破棺千金汤。

kǔ shēn tāng

苦参汤

zhì rè bìng wǔ liù rì yǐ shàng fāng

治热病五六日以上方。

kǔ shēn sān liǎng huáng qín èr liǎng shēng dì huáng bā liǎng

苦参(三两) 黄芩(二两) 生地黄(八两)

shàng sān wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng jiān qǔ èr shēng shì hán wēn fú yī shēng rì zài

上三味咀,以水八升煎取二升,适寒温服一升,日再。

níng xuě tāng

凝雪汤

zhì shí xíng dú bìng qī bā rì rè jī jù xiōng zhōng fán luàn yù sǐ qǐ sǐ rén zhí tāng fāng

治时行毒病七八日,热积聚胸中烦乱欲死,起死人拓汤方。

yuán huā yī shēng yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn zì gù bù fū xiōng shàng bù guò sān fū rè jí chú dāng wēn nuǎn sì zhī hù jué nì yě

芫花一升,以水三升煮取一升半,渍故布敷胸上,不过三敷,热即除,当温暖四肢护厥逆也。

guā lóu tāng

栝蒌汤

zhì shāng hán zhòng fēng wǔ liù rì yǐ shàng dàn xiōng zhōng fán gān ǒu fāng

治伤寒中风五六日以上,但胸中烦,干呕方。

guā lóu shí yī méi huáng qín gān cǎo gè sān liǎng shēng jiāng sì liǎng dà zǎo shí èr méi chái hú bā liǎng

栝蒌实(一枚) 黄芩甘草(各三两) 生姜(四两) 大枣(十二枚) 柴胡(八两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu èr shēng zhǔ qǔ wǔ shēng jiǎo qù zǐ shì hán wēn fú yī shēng rì sān

上六味咀,以水一斗二升煮取五升,绞去滓,适寒温服一升,日三。

lú gēn yǐn zǐ

芦根饮子

zhì shāng hán hòu ǒu yuě fǎn wèi jí gān ǒu bù xià shí fāng

治伤寒后呕哕反胃及干呕不下食方。

shēng lú gēn qiè qīng zhú rú gè yī shēng shēng jiāng sān liǎng jīng mǐ sān hé

生芦根(切) 青竹茹(各一升) 生姜(三两) 粳米(三合)

shàng sì wèi yǐ shuǐ qī shēng xiān zhǔ qiān lǐ xié dǐ yī zhī qǔ wǔ shēng chéng qīng xià yào zhǔ qǔ èr shēng bàn suí biàn yǐn bù chài zhòng zuò qǔ chài

上四味,以水七升先煮千里鞋底一只,取五升澄清,下药煮取二升半,随便饮,不瘥,重作取瘥。

zhì shāng hán hòu ǒu yuě fāng

治伤寒后呕哕方∶

tōng cǎo sān liǎng shēng lú gēn qiè yī shēng jú pí yī liǎng jīng mǐ sān hé

通草(三两) 生芦根(切,一升) 橘皮(一两) 粳米(三合)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng suí biàn shāo yǐn bù chài gèng zuò qǔ chài zhǐ

上四味咀,以水五升煮取二升,随便稍饮,不瘥更作,取瘥止。

zhì shāng hán hòu xū léi shǎo qì ǒu tù fāng

治伤寒后虚羸少气呕吐方∶

shí gāo mài dōng bàn xià gè yī shēng zhú yè èr bǎ rén shēn èr liǎng

石膏麦冬半夏(各一升) 竹叶(二把) 人参(二两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ liù shēng qù zǐ nà jīng mǐ yī shēng mǐ shú tāng chéng yǐn yī shēng rì èr fú

上五味咀,以水一斗煮取六升,去滓,纳粳米一升,米熟汤成,饮一升,日二服。

yī fāng jiā shēng jiāng wǔ liǎng

一方加生姜五两。

cǐ fāng shì zhòng jǐng zhú yè tāng fāng qián juǎn hàn hòu mén zhōng yǐ yǒu dàn shǎo gān cǎo fēn liǎng xiǎo bié

(此方是仲景竹叶汤方,前卷汗后门中已有,但少甘草,分两小别。

zhì dú rè gōng shǒu zú chì zhǒng rè téng tòng yù tuō fāng

治毒热攻手足赤肿热疼痛欲脱方∶

zhǔ mǎ shǐ ruò yáng shǐ zhī zì zhī rì sān dù

煮马屎若羊屎汁渍之,日三度。

yòu fāng nóng zhǔ hǔ zhàng gēn shì hán wēn yǐ zì shǒu zú lìng zhì huái shàng yī chǐ zhǐ

又方浓煮虎杖根,适寒温以渍手足令至踝上一尺止。

yòu fāng dào ráng huī zhī zì zhī

又方稻穣灰汁渍之。

yòu fāng qǔ hǎo jiǔ zhǔ kǔ shēn zì zhī

又方取好酒煮苦参渍之。

yòu fāng zhū gāo hé yáng shǐ tu zhī yì jiā

又方猪膏和羊屎涂之亦佳。

yòu fāng qǔ cháng sī cǎo jiǎo qǔ zhī zì zhī yī míng cāng ěr

又方取常思草绞取汁渍之(一名苍耳。

lòu lú lián qiáo tāng

漏芦连翘汤

zhì shí xíng rè dú biàn zuò chì sè yōng jū dān zhěn rè dú chì zhǒng jí yǎn chì tòng shēng zhàng yì fāng

治时行热毒变作赤色痈疽丹疹、热毒赤肿及眼赤痛生障翳方。

lòu lú lián qiáo huáng qín má huáng bái liǎn gān cǎo gè èr liǎng zhǐ shí dài huáng gè sān liǎng

漏芦连翘黄芩麻黄白蔹甘草(各二两) 枳实大黄(各三两)?

liǎng

两)

shàng jiǔ wèi jǔ yǐ shuǐ jiǔ shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú xiāng qù rú rén xíng wǔ lǐ jiǔ gèng fú

上九味咀,以水九升煮取三升,分三服,相去如人行五里久,更服。

rè shèng zhě kě jiā máng xiāo èr liǎng

热盛者可加芒硝二两。

zhū dǎn tāng

猪胆汤

zhì shāng hán wǔ liù rì bān chū fāng

治伤寒五六日斑出方。

zhū dǎn kǔ jiǔ gè sān hé jī zǐ yī méi

猪胆苦酒(各三合) 鸡子(一枚)

shàng sān wèi hé jiān sān fèi qiáng zhě jǐn fú zhī léi zhě xū jiān liù qī fèi fēn wéi èr fú hàn chū jí yù

上三味合煎三沸,强者尽服之,羸者须煎六七沸,分为二服,汗出即愈。

zhì rén jí liù chù shí qì rè bìng wān dòu chuāng fāng

治人及六畜时气热病豌豆疮方∶

nóng zhǔ shǔ ráng zhī xǐ zhī

浓煮黍穣汁洗之。

yī jīng shì ráng jí bù chài chuāng ruò hēi zhě dǎo suàn fēng zhī

一茎是穣,即不瘥,疮若黑者,捣蒜封之。

yòu fāng zhǔ yún tái xǐ zhī

又方煮芸苔洗之。

zhì rè bìng hòu wān dòu chuāng fāng

治热病后豌豆疮方∶

huáng lián sān liǎng yǐ shuǐ èr shēng zhǔ qǔ bā hé dùn fú zhī

黄连三两,以水二升煮取八合,顿服之。

yòu fāng zhēn bō sī qīng dài dà rú zǎo shuǐ fú zhī chài

又方真波斯青黛大如枣,水服之瘥。

yòu fāng qīng mù xiāng èr liǎng yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng dùn fú zhī yù

又方青木香二两,以水三升煮取一升,顿服之愈。

yòu fāng xiǎo dòu mò jī zǐ bái hé fū zhī

又方小豆末、鸡子白和敷之。

mù xiāng tāng

木香汤

zhì chuāng chū fán téng zhě fāng

治疮出烦疼者方。

qīng mù xiāng èr liǎng xūn lù xiāng fán shí dīng xiāng gè yī liǎng shè xiāng bàn liǎng

青木香(二两) 熏陆香矾石丁香(各一两) 麝香(半两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ sì shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn zài fú

上五味咀,以水四升煮取一升半分再服。

rè dú shèng zhě jiā xī jiǎo yī liǎng wú xī jiǎo yǐ shēng má dài zhī

热毒盛者加犀角一两,无犀角以升麻代之。

bìng qīng zhě qù fán shí shén yàn

病轻者去矾石,神验。

yòu fāng máng xiāo hé zhū dǎn tu shàng wù dòng jiā luò wú hén réng wò huáng tǔ mò shàng liáng

又方芒硝和猪胆涂上勿动,痂落无痕,仍卧黄土末上良。

cǐ bìng xiǎo biàn sè yǒu xuè zhě nèi huài chuāng jiē hēi yè bù chū nóng zhě sǐ bù zhì yě

此病小便涩有血者,内坏疮皆黑靥,不出脓者死,不治也。

zhì nèi fā chuāng shèng fāng

治内发疮盛方∶

cù sì hé dà zhū dǎn yī jù

酢(四合) 大猪胆(一具)

shàng èr wèi hé jiān sān fèi fú yī hé rì wǔ fú zhī liáng

上二味合煎三沸,服一合,日五,服之良。

zhì wān dòu chuāng chū fā jué yù zuò zhě fāng

治豌豆疮初发觉欲作者方∶

zhǔ dài huáng wǔ liǎng fú zhī yù

煮大黄五两,服之愈。

zhì shí háng bìng fā chuāng fāng

治时行病发疮方∶

qǔ hǎo mì biàn shēn mó chuāng shàng yì kě yǐ mì jiān shēng má mó zhī bìng shuò shuò shí zhī

取好蜜遍身摩疮上,亦可以蜜煎升麻摩之并数数食之。

yòu fāng jiǔ liǎng shǒu wàn yán zi gǔ jiān shàng sān zhuàng nán zuǒ nǚ yòu

又方灸两手腕研子骨尖上三壮,男左女右。

zhì shāng hán bí nǜ fèi jiān yǒu yú rè gù yě rè yīn xuè zì shàng bù zhǐ yòng cǐ fāng

治伤寒鼻衄肺间有余热故也,热因血自上不止,用此方∶

mǔ lì yī liǎng bàn shí gāo yī liǎng liù zhū

牡蛎(一两半) 石膏(一两六铢)

shàng èr wèi zhì xià shāi jiǔ fú fāng cùn bǐ rì sān sì

上二味治,下筛,酒服方寸匕,日三四。

yì kě mì wán rú wú zǐ dà yòng zhì dà bìng chài hòu xiǎo láo biàn bí nǜ zhě

亦可蜜丸如梧子大,用治大病瘥后小劳便鼻衄者。

zhì shāng hán rè bìng hóu zhōng tòng bì sè bù tōng fāng

治伤寒热病喉中痛闭塞不通方∶

shēng wū shàn yī jīn qiè zhū zhī yī jīn

生乌扇(一斤,切) 猪脂(一斤)

shàng èr wèi hé jiān yào chéng qù zǐ qǔ rú bàn jī zǐ dà báo mián guǒ zhī nà hóu zhōng shāo shāo yàn zhī qǔ chài

上二味合煎,药成去滓,取如半鸡子大,薄绵裹之,纳喉中稍稍咽之取瘥。

yòu fāng shēng má sháo yào líng yáng jiǎo gè sān liǎng tōng cǎo sì liǎng yè gān èr liǎng shēng lú gēn qiè yī shēng

又方升麻芍药羚羊角(各三两) 通草(四两) 射干(二两) 生芦根(切,一升)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn zuò sān fú

上六味咀,以水七升煮取二升半,分作三服。

zhì rè bìng kǒu zhōng kǔ xià qì chú rè hóu zhōng míng jiān fāng

治热病口中苦下气除热喉中鸣煎方∶

shí gāo bàn shēng mì yī shēng

石膏(半升) 蜜(一升)

shàng èr wèi yǐ shuǐ sān shēng xiān zhǔ shí gāo qǔ èr shēng cì nà mì fù jiān qǔ rú táng hán rú zǎo hé xǔ jǐn fù hán zhī dà liáng

上二味以水三升先煮石膏取二升,次纳蜜复煎取如饧,含如枣核许,尽复含之大良。

zhì shāng hán rè bìng hòu kǒu gàn xǐ tuò yàn tòng fāng

治伤寒热病后口干喜唾咽痛方∶

dà zǎo èr shí méi wū méi shí méi

大枣(二十枚) 乌梅(十枚)

shàng èr wèi hé dǎo mì hé hán rú xìng hé dà yàn qí zhī shén yàn

上二味合捣蜜和,含如杏核大,咽其汁甚验。

chì shí zhī yǔ yú liáng tāng

赤石脂禹余粮汤

shāng hán fú tāng yào ér xià lì bù zhǐ xīn xià pǐ jiān fú xiè xīn tāng

伤寒服汤药而下利不止,心下痞坚,服泻心汤。

jìng fù yǐ tā yào xià zhī lì bù zhǐ yī yǐ lǐ zhōng yǔ zhī ér lì yì shén lǐ zhōng zhì zhōng jiāo cǐ lì zài xià jiāo zhì zhī fāng

竟复以他药下之,利不止,医以理中与之而利益甚,理中治中焦,此利在下焦治之方∶

yǔ yú liáng chì shí zhī gè yī jīn suì

禹余粮赤石脂(各一斤,碎)

shàng èr wèi yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn sān fú fù lì bù zhǐ zhě dāng lì qí xiǎo biàn

上二味以水六升煮取二升,分三服,复利不止者,当利其小便。

zhì shāng hán hòu xià lì nóng xuè fāng

治伤寒后下利脓血方∶

ē jiāo yī liǎng huáng bò èr liǎng huáng lián sì liǎng zhī zǐ rén shí sì méi

阿胶(一两) 黄柏(二两) 黄连(四两) 栀子仁(十四枚)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng qù zǐ nà ē jiāo gèng jiān lìng xiāo fēn wéi sān fú

上四味咀,以水六升煮取二升,去滓,纳阿胶更煎,令消,分为三服。

jiǎ yǐ fāng wú huáng bò yǒu huáng qín

(《甲乙》方无黄柏,有黄芩。

zhì chì bái xià nóng xiǎo ér de zhī sān rì jiē sǐ cǐ yǒu chóng zài xià bù fāng

治赤白下脓,小儿得之三日皆死,此有虫在下部方∶

shè xiāng fán shí bā dòu fù zǐ zhēn zhū xióng huáng děng fēn

麝香矾石巴豆附子真珠雄黄(等分)

shàng liù wèi zhì hé qǔ sāng tiáo rú jiàn gān cháng sān cùn yǐ mián chán tóu èr cùn tuò rú mián zhǎn qǔ yào zhe mián shàng nà gǔ dào zhōng bàn rì fù yì zhī rì zài shén xiào

上六味治合,取桑条如箭竿长三寸,以绵缠头二寸,唾濡绵展,取药着绵上,纳谷道中半日,复易之,日再,神效。

má huáng shēng má tāng

麻黄升麻汤

zhì shāng hán liù qī rì qí rén dà xià hòu mài chén chí shǒu zú jué nì xià bù mài bù zhì yān hóu bù lì tuò nóng xuè xiè lì bù zhǐ wéi nán zhì zhě fāng

治伤寒六七日,其人大下后脉沉迟,手足厥逆,下部脉不至,咽喉不利,唾脓血,泄利不止,为难治者方。

má huáng zhī mǔ wēi ruí yì zuò chāng pú huáng qín gè sān liǎng shēng má sháo yào dāng guī gān jiāng shí gāo fú líng bái zhú guì xīn gān cǎo mài dōng gè èr liǎng shāng hán lùn zuò tiān mén dōng

麻黄知母葳蕤(亦作菖蒲) 黄芩(各三两) 升麻芍药当归干姜石膏茯苓白术桂心甘草麦冬(各二两《伤寒论》作天门冬)

shàng shí sì wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu xiān zhǔ má huáng jiǎn èr shēng qù shàng mò nà zhū yào zhǔ qǔ sān shēng fēn fú yī shēng wēi qǔ hàn yù

上十四味咀,以水一斗先煮麻黄减二升,去上沫,纳诸药煮取三升,分服一升,微取汗愈。

zhì wēn dú jí shāng hán nèi xū wài rè gōng wèi xià huáng chì zhī jí làn ròu zhī chì zhì xià fú qì fù tòng zhū rè dú fāng

治温毒及伤寒内虚外热攻胃,下黄赤汁及烂肉汁赤滞下,伏气腹痛诸热毒方∶

zhī zǐ èr shí méi chǐ yī shēng xiè bái yī wò

栀子(二十枚) 豉(一升) 薤白(一握)

shàng sān wèi yǐ shuǐ sì shēng xiān zhǔ zhī zǐ xiè bái lìng shú cì nà chǐ zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn sān fú pín fú qǔ chài

上三味以水四升,先煮栀子、薤白令熟,次纳豉煮取二升半,分三服,频服取瘥。

zhì bìng hòu xū zhǒng fāng

治病后虚肿方∶

chǐ wǔ shēng chún jiǔ yī dòu shàng èr wèi zhǔ sān fèi jí rè dùn fú

豉五升醇酒一斗上二味煮三沸,及热顿服。

bù nài jiǔ zhě suí xìng fù qǔ hàn

不耐酒者随性覆取汗。

zhì hàn bù zhǐ fāng

治汗不止方∶

dì huáng sān jīn qiè yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng fēn zuò sān fú

地黄三斤切,以水一斗煮取三升,分作三服。

yòu fāng bái zhú yè zuò yǐn yǐn zhī

又方白术叶作饮饮之。

yòu fāng bái zhú fāng cùn bǐ yǐ yǐn fú zhī

又方白术方寸匕,以饮服之。

zhì zú de hàn bù zhǐ fāng

治卒得汗不止方∶

yǐ wēn jiǔ fú niú yáng zhī yù

以温酒服牛羊脂愈。

yī yún fú niú yáng shǐ yì zhǐ

(一云服牛羊屎亦止。

zhì dào hàn jí hàn wú shí fāng

治盗汗及汗无时方∶

yǐ jiǔ gēn sì shí jiǔ méi shuǐ èr shēng zhǔ yī shēng dùn fú zhī

以韭根四十九枚,水二升煮一升,顿服之。

yòu fāng chǐ yī shēng yǐ jiǔ èr shēng zì sān rì fú bù chài gèng hé fú bù guò sān jì jí zhǐ

又方豉一升,以酒二升渍三日,服不瘥,更合服,不过三剂即止。

zhǐ hàn fāng

止汗方∶

dù zhòng mǔ lì děng fēn

杜仲牡蛎(等分)

shàng èr wèi zhì xià shāi lín yè wò yǐ shuǐ fú wǔ qián bǐ

上二味治下筛,临夜卧,以水服五钱匕。

mǔ lì sàn

牡蛎散

zhì wò jí dào hàn fēng xū tóu tòng fāng

治卧即盗汗,风虚头痛方。

mǔ lì bái zhú fáng fēng gè sān liǎng

牡蛎白术防风(各三两)

shàng sān wèi zhì xià shāi jiǔ fú fāng cùn bǐ rì èr

上三味治,下筛,酒服方寸匕,日二。

cǐ fāng yī qiè xiè hàn fú zhī sān rì jiē yù

此方一切泄汗,服之三日皆愈。

yòu fāng mǔ lì léi wán má huáng gēn gè sān liǎng gān jiāng gān cǎo gè yī liǎng mǐ fěn èr shēng

又方牡蛎雷丸麻黄根(各三两) 干姜甘草(各一两) 米粉(二升)

shàng liù wèi zhì xià shāi suí hàn chù fěn zhī

上六味治,下筛,随汗处粉之。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →