千金方 · 孙思邈 · Chapter 83 of 228

肝脏·坚症积聚第五

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng sì shí sì shǒu jiǔ fǎ liù shǒu

(论一首,方四十四首,灸法六首)

lùn yuē bìng yǒu jī yǒu jù hé yǐ bié zhī

论曰∶病有积有聚,何以别之?

dá yuē jī zhě yīn qì yě

答曰∶积者,阴气也;

jù zhě yáng qì yě

聚者,阳气也。

gù yīn chén ér fú yáng fú ér dòng qì zhī suǒ jī míng yuē jī

故阴沉而伏,阳浮而动,气之所积,名曰积;

qì zhī suǒ jù míng yuē jù

气之所聚名曰聚。

gù jī zhě wǔ zàng zhī suǒ shēng

故积者,五脏之所生;

jù zhě liù fǔ zhī suǒ chéng

聚者,六腑之所成。

gù jī zhě yīn qì yě qí shǐ fā yǒu cháng chǔ qí tòng yī zuò bìng bù lí qí bù shàng xià yǒu suǒ zhōng shǐ zuǒ yòu yǒu suǒ qióng yǐ

故积者阴气也,其始发有常处,其痛(一作病)不离其部,上下有所终始,左右有所穷已。

jù zhě yáng qì yě qí shǐ fā wú gēn běn shàng xià wú suǒ liú zhǐ qí tòng wú cháng chù wèi zhī jù yě

聚者阳气也,其始发无根本,上下无所留止,其痛无常处,谓之聚也。

gù yǐ shì bié zhī jī jù yě

故以是别知积聚也。

jīng luò shòu bìng rù yú cháng wèi wǔ zàng jī jù fā fú liáng xī bēn féi qì pǐ qì bēn tún

经络受病,入于肠胃,五脏积聚,发伏梁、息贲、肥气、痞气、奔豚。

jī jù zhī shǐ shēng zhì qí yǐ chéng nài hé

积聚之始生至其已成,奈何?

yuē jī zhī shǐ shēng de hán nǎi shēng jué zhǐ nǎi chéng jī

曰∶积之始生,得寒乃生,厥止乃成积。

rén zhī shàn bìng cháng zhōng jī zhě hé yǐ hou zhī

人之善病肠中积者,何以候之?

yuē

曰∶

pí báo ér bù zé ròu bù jiān ér nào zé rú cǐ zé cháng wèi shāng è è zé xié qì liú zhǐ jī jù nǎi zuò cháng wèi zhī jī

皮薄而不泽,肉不坚而淖泽,如此则肠胃伤恶,恶则邪气留止积聚,乃作肠胃之积。

hán wēn bù cì xié qì shāo zhǐ zhì qí xù jī liú zhǐ dà jù nǎi qǐ bìng

寒温不次,邪气稍止,至其蓄积留止,大聚乃起病。

yǒu shēn tǐ yāo bì gǔ jiē zhǒng huán qí ér tòng shì wèi hé bìng

有身体腰、髀、股、 皆肿,环脐而痛,是为何病?

yuē bìng míng fú liáng cǐ fēng gēn yě

曰∶病名伏梁,此风根也。

bù kě dòng dòng zhī wèi shuǐ ruò sè zhī bìng

不可动,动之为水溺涩之病。

shǎo fù shèng zuǒ yòu shàng xià jiē yǒu gēn zhě fú liáng yě guǒ nóng xuè jū cháng wèi zhī wài bù kě zhì zhì zhī měi qiè àn zhī zhì sǐ

少腹盛,左右上下皆有根者,伏梁也,裹脓血居肠胃之外,不可治,治之每切按之致死。

cǐ xià zé yīn yīn bì xià nóng xuè shàng zé pò wèi wǎn shēng wáng bīng yún dàng zuò chū gé xié wèi wǎn nèi yōng cǐ jiǔ bìng yě nán liáo

此下则因阴,必下脓血,上则迫胃脘生(王冰云当作出)膈,挟胃脘内痈,此久病也,难疗。

jū qí shàng wèi nì shèn wù dòng jí duó qí qì

居脐上为逆,慎勿动,亟夺其气?

yì yú dà cháng

溢于大肠?

sān tái wán

三台丸

zhì wǔ zàng hán rè jī jù lú zhàng cháng míng ér ǎi shí bù shēng jī fū shèn zhě ǒu nì ruò shāng hán hán nüè yǐ yù lìng bù fù fā shí hòu fú wǔ wán yǐn duō zhě tūn shí wán cháng fú lìng rén dà xiǎo biàn tiáo hé zhǎng jī ròu fāng

治五脏寒热积聚,胪胀肠鸣而噫,食不生肌肤,甚者呕逆,若伤寒寒疟已愈,令不复发,食后服五丸,饮多者吞十丸,常服令人大小便调和,长肌肉方。

dài huáng áo qián hú gè èr liǎng xiāo shí tíng lì xìng rén gè yī shēng nóng pǔ fù zǐ xì xīn bàn xià gè yī liǎng fú líng bàn liǎng

大黄(熬) 前胡(各二两) 硝石葶苈杏仁(各一升) 浓朴附子细辛半夏(各一两) 茯苓(半两)

shàng shí wèi mò zhī mì hé dǎo wǔ qiān chǔ fú rú wú zǐ wǔ wán shāo jiā zhì shí wán yǐ zhī wèi dù

上十味,末之,蜜和,捣五千杵,服如梧子五丸,稍加至十丸,以知为度。

wǔ dàn wū tóu wán fāng

五石乌头丸方

zhì nán zǐ nǚ rén bǎi bìng xū ruò láo lěng sù hán jiǔ pǐ jí zhēng jiǎ jī jù huò ǒu nì bù xià shí bìng fēng shī zhū bìng wú bù zhì zhī zhě

治男子女人百病虚弱劳冷,宿寒久癖,及症瘕积聚,或呕逆不下食,并风湿诸病,无不治之者。

zhōng rǔ liàn zǐ shí yīng liú huáng chì shí zhī fán shí zhǐ shí gān cǎo bái zhú zǐ wǎn shān zhū yú fáng fēng bái wēi jié gěng tiān xióng zào jiá xì xīn cōng róng rén shēn fù zǐ lí lú gè yī liǎng liù zhū gān jiāng wú zhū yú shǔ jiāo guì xīn mài mén dōng gè èr liǎng bàn wū tóu sān liǎng nóng pǔ yuǎn zhì fú líng gè yī liǎng bàn dāng guī èr liǎng zǎo

钟乳(炼) 紫石英硫黄赤石脂矾石枳实甘草白术紫菀山茱萸防风白薇桔梗天雄皂荚细辛苁蓉人参附子藜芦(各一两六铢) 干姜吴茱萸蜀椒桂心麦门冬(各二两半) 乌头(三两) 浓朴远志茯苓(各一两半) 当归(二两)枣?

shàng sān shí èr wèi mò zhī mì hé dǎo wǔ qiān chǔ jiǔ fú rú wú zǐ shí wán rì sān shāo jiā zhī

上三十二味末之,蜜和,捣五千杵,酒服如梧子十丸,日三,稍加之。

wū tóu wán fāng

乌头丸方

zhì nán zǐ nǚ rén hán lěng fù nèi jī jù xié qì wǎng lái jué nì qiǎng xīn xīn tòng bì mèn

治男子女人寒冷,腹内积聚,邪气往来,厥逆抢心,心痛痹闷。

tǔ xià bù zhǐ fù rén chǎn hòu léi shòu

吐下不止,妇人产后羸瘦。

wū tóu shí wǔ méi wú zhū yú shǔ jiāo gān jiāng guì xīn gè èr liǎng bàn qián hú xì xīn rén shēn chuān xiōng bái zhú gè yī liǎng liù zhū zào jiá zǐ wǎn bái wēi sháo yào gè shí bā zhū gàn dì huáng yī liǎng bàn

乌头(十五枚) 吴茱萸蜀椒干姜桂心(各二两半) 前胡细辛人参川芎白术(各一两六铢) 皂荚紫菀白薇芍药(各十八铢) 干地黄(一两半)

shàng shí wǔ wèi mò zhī mì wán jiǔ xià rú wú zǐ shí wán rì sān shāo jiā zhī yǐ zhī wèi dù

上十五味末之,蜜丸,酒下如梧子十丸,日三,稍加之,以知为度。

zhì xīn fù shàn jiǎ xié xià jí xiǎo fù mǎn jiān tòng yǒu jī hán qì rù fù shǐ rén fù zhōng lěng fā shén zé shàng qiǎng xīn qì mǎn shí yǐn xǐ ǒu fāng

治心腹疝瘕,胁下及小腹满,坚痛有积,寒气入腹,使人腹中冷,发甚则上抢心气满,食饮喜呕方。

dài huáng fú líng gè yī liǎng bàn wú zhū yú guì xīn huáng qín xì xīn rén shēn shǔ jiāo gān jiāng gè yī liǎng liù zhū mǔ dān gān cǎo chuān xiōng cōng róng chóng gè shí bā zhū sháo yào fáng kuí méng chóng nóng pǔ bàn xià gè yī liǎng nán fā huī bàn liǎng

大黄茯苓(各一两半) 吴茱萸桂心黄芩细辛人参蜀椒干姜(各一两六铢) 牡丹甘草川芎苁蓉虫(各十八铢) 芍药防葵虻虫浓朴半夏(各一两)男发灰(半两)

shàng èr shí wèi mò zhī yǐ mì wán fú rú wú zǐ wǔ wán rì zài jiàn jiā zhī

上二十味,末之,以蜜丸,服如梧子五丸,日再,渐加之。

héng shān wán

恒山丸

zhì xié xià xié qì jī jù wǎng lái hán rè rú wēn nüè fāng

治胁下邪气积聚,往来寒热如温疟方。

héng shān shǔ qī bái wēi guì xīn jiǎ bái zhú fù zǐ biē jiǎ chóng bèi chǐ gè yī liǎng bàn fēi méng

恒山蜀漆白薇桂心甲白术附子鳖甲虫贝齿(各一两半) 蜚虻(?

shàng shí yī wèi mò zhī mì wán rú wú zǐ yǐ mǐ zhī fú wǔ wán rì sān

上十一味,末之,蜜丸如梧子,以米汁服五丸,日三。

yòu fāng zhēng shǔ rǎng tǔ yùn zhī lěng jí yì fù zhōng qiē tòng chǎo yán bàn shēng lìng jiāo nà tāng zhōng yǐn zhī dà tǔ chài

又方蒸鼠壤土熨之,冷即易,腹中切痛,炒盐半升令焦,纳汤中饮之,大吐瘥。

ruò shǒu zú tòng zhě shāo qīng bù nà xiǎo kǒu qì zhōng xūn tòng chù

若手足痛者,烧青布,纳小口器中,熏痛处。

shén míng dù mìng wán

神明度命丸

zhì jiǔ huàn fù nèi jī jù dà xiǎo biàn bù tōng qì shàng qiǎng xīn fù zhōng zhàng mǎn nì hài yǐn shí fú zhī shén

治久患腹内积聚,大小便不通,气上抢心,腹中胀满,逆害饮食,服之甚

dài huáng sháo yào gè èr liǎng

大黄芍药(各二两)

shàng èr wèi mò zhī mì wán fú rú wú zǐ sì wán rì sān bù zhī kě jiā zhì liù qī wán yǐ zhī wèi dù

上二味,末之,蜜丸,服如梧子四丸,日三,不知,可加至六七丸,以知为度。

zhì wàn bìng jī jù fāng

治万病积聚方

qī bā yuè shōu jí lí zi bù xiàn duō shǎo yǐ shuǐ zhǔ guò shú qǔ zǐ pù lìng gàn dǎo shāi mì wán jiǔ fú rú wú zǐ qī wán yǐ zhī wèi dù

七八月收蒺藜子,不限多少,以水煮过熟,取滓曝令干,捣筛,蜜丸,酒服如梧子七丸,以知为度。

qí zhī jiān rú yí fú zhī

其汁煎如饴服之。

xiàn xiōng tāng fāng

陷胸汤方

zhì xiōng zhōng xīn xià jié jī shí yǐn bù xiāo

治胸中心下结积,食饮不消。

dài huáng guā lóu shí huáng lián gè èr liǎng gān suì yī liǎng

大黄栝蒌实黄连(各二两) 甘遂(一两)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng wǔ hé fēn sān fú

上四味咀,以水五升,煮取二升五合,分三服。

tài yī shén míng xiàn bīng wán

太一神明陷冰丸

zhì zhū jí

治诸疾,

pò jī jù

破积聚,

xīn xià zhī mǎn

心下支满,

hán rè guǐ zhù

寒热鬼注,

zhǎng bìng ké nì tuò ǎi

长病咳逆唾噫,

pì chú zhòng wù

辟除众恶,

shā guǐ zhú xié qì

杀鬼逐邪气,

guǐ jī kè wǔ zhōng è

鬼击客忤中恶,

xiōng zhōng jié qì yàn zhōng bì sè

胸中结气、咽中闭塞,

yǒu jìn yǒu tuì

有进有退,

rào qí cè cè

绕脐恻恻,

suí shàng xià àn zhī tiāo shǒu

随上下按之挑手,

xīn zhōng yùn yùn

心中愠愠,

rú yǒu chóng zhuàng

如有虫状,

dú zhù xiāng rǎn miè mén fāng

毒注相染灭门方。

xióng huáng yóu zhǔ yī rì dān shā shí dāng guī dài huáng gè èr liǎng bā dòu yī liǎng yuán qīng wǔ méi guì xīn sān liǎng zhēn zhū fù zǐ gè yī liǎng bàn wú gōng yī méi wū tóu bā méi xī jiǎo guǐ jiù shè wǎng lí lú gè yī liǎng shè xiāng niú huáng rén shēn gè bàn liǎng xìng rén sì shí méi xī yì yī méi bān máo qī méi chū jī sān qī méi dì dǎn sān qī méi

雄黄(油煮一日) 丹砂石当归大黄(各二两) 巴豆(一两) 芫青(五枚)桂心(三两) 真珠附子(各一两半) 蜈蚣(一枚) 乌头(八枚) 犀角鬼臼射罔黎芦(各一两) 麝香牛黄人参(各半两) 杏仁(四十枚) 蜥蜴(一枚) 斑蝥(七枚) 樗鸡(三七枚) 地胆(三七枚)

shàng èr shí sì wèi mò zhī mì hé dǎo sān wàn chǔ wán rú xiǎo dòu xiān shí yǐn fú èr wán rì èr bù zhī shāo jiā zhī yǐ yào èr wán ān mén hù shàng lìng zhòng è bù jìn shāng hán fú zhī wú bù jí chài

上二十四味,末之,蜜和,捣三万杵,丸如小豆先食饮,服二丸,日二,不知,稍加之,以药二丸安门户上,令众恶不近,伤寒服之无不即瘥。

ruò zhì bìng jiā jí shì bìng huàn yè xíng dú sù fú èr wán zhòng wù bù gǎn jìn

若至病家及视病患,夜行独宿,服二丸,众恶不敢近。

cǐ fāng yǔ dì shí qī juǎn shī zhù piān fāng zhòng

(此方与第十七卷尸疰篇方重)

xī yì wán

蜥蜴丸

zhì zhèng jiān shuǐ zhǒng fēi shī dùn shī bǎi zhù shī zhù gǔ xuè xiāng zhù

治症坚水肿、蜚尸、遁尸、百注、尸注、骨血相注。

è qì guǐ wǔ gǔ dú xié qì wǎng lái mèng wù cún wáng liú yǐn jié jī hǔ yě láng suǒ niè quǎn suǒ zǎ zhèn dú rù rén wǔ zàng fú yào yǐ xiāo shā qí dú shí bù xiāo fù rén xié guǐ wǔ yì néng qiǎn zhī fāng

恶气鬼忤,蛊毒、邪气往来,梦寤存亡,留饮结积,虎野狼所啮, 犬所咋,鸩毒入人五脏,服药已消杀其毒,食不消,妇人邪鬼忤,亦能遣之方。

xī yì èr méi wú gōng èr méi dì dǎn wǔ shí méi chóng sān shí méi xìng rén sān shí méi qiāng láng shí sì méi méng chóng sān shí méi pò xiāo yī liǎng shí bā zhū zé qī táo nú xī jiǎo guǐ dū yóu sāng chì jī gè shí bā zhū sháo yào hǔ gǔ gè yī liǎng bàn gān cǎo yī liǎng bā dòu yī liǎng shí bā zhū kuǎn dōng huā shí bā zhū gān suì yī liǎng liù zhū gān jiāng yī liǎng

蜥蜴(二枚) 蜈蚣(二枚) 地胆(五十枚) 虫(三十枚) 杏仁(三十枚) 蜣螂(十四枚) 虻虫(三十枚) 朴硝(一两十八铢) 泽漆桃奴犀角鬼督邮桑赤鸡(各十八铢)芍药虎骨(各一两半) 甘草(一两) 巴豆(一两十八铢) 款冬花(十八铢) 甘遂(一两六铢) 干姜(一两)

shàng èr shí wèi mò zhī bié zhì bā dòu xìng rén rú gāo nà yào mò yán diào xià mì dǎo èr wàn chǔ wán rú má zi

上二十味,末之,别制巴豆、杏仁如膏,纳药末研调,下蜜,捣二万杵,丸如麻子。

xiān shí yǐn fú sān wán rì yī bù zhī jiā zhī

先食饮,服三丸,日一,不知加之。

bù gǎn tǔ xià zhě yī wán rì yī fù

不敢吐下者,一丸,日一服。

yǒu rén fēng lěng zhù pǐ jiān èr shí nián zhě de chài

有人风冷注,癖坚二十年者得瘥。

cǐ fāng yǔ dì shí qī

(此方与第十七?

dà wǔ míng yě láng dú wán

大五明野狼毒丸

zhì jiān pǐ pǐ zài rén xiōng xié huò zài xīn fù fāng

治坚癖痞在人胸胁,或在心腹方。

yě láng dú gàn dì huáng gè sì liǎng fù zǐ dài huáng cōng róng rén shēn dāng guī gè yī liǎng bàn xià èr liǎng gān jiāng pǔ fáng jǐ xuán fù huā gè bàn liǎng bā dòu èr shí sì méi xìng rén sān shí méi

野狼毒干地黄(各四两) 附子大黄苁蓉人参当归(各一两) 半夏(二两) 干姜朴防己旋复花(各半两) 巴豆(二十四枚) 杏仁(三十枚)

shàng èr shí yī wèi mò zhī mì hé fú rú wú zǐ èr wán rì èr yè yī yǐ zhī wèi dù

上二十一味,末之,蜜和,服如梧子二丸,日二夜一,以知为度。

xiǎo yě láng dú wán

小野狼毒丸

zhì bìng yǔ qián tóng fāng

治病与前同方。

yě láng dú sān liǎng xuán fù huā èr liǎng fù zǐ bàn xià bái fù zi rú gè èr liǎng

野狼毒(三两) 旋复花(二两) 附子半夏白附子茹(各二两)

shàng liù wèi mò zhī mì hé dǎo wǔ qiān chǔ yǐn fú rú wú zǐ sān wán jiā zhì shí wán rì sān

上六味,末之,蜜和,捣五千杵,饮服如梧子三丸,加至十丸,日三。

zhǒu hòu fāng wú bàn xià bái fù zi rú zhǐ sān wèi

(《肘后方》无半夏、白附子、 茹,只三味)。

yě láng dú wán

野狼毒丸

zhì jiān pǐ fāng yě láng dú wǔ liǎng bàn xià xìng rén gè sān liǎng guì xīn sì liǎng fù zǐ shǔ jiāo xì xīn gè èr liǎng

治坚癖方野狼毒(五两) 半夏杏仁(各三两) 桂心(四两) 附子蜀椒细辛(各二两)

shàng qī wèi mò zhī bié dǎo xìng rén mì hé yǐn fú rú dà dòu èr wán

上七味,末之,别捣杏仁蜜和饮服,如大豆二丸。

gān suì tāng fāng

甘遂汤方

zhì bào jiān jiǔ pǐ fù yǒu jiān

治暴坚久痞腹有坚。

gān suì huáng qín máng xiāo guì xīn xì xīn gè yī liǎng dài huáng sān liǎng

甘遂黄芩芒硝桂心细辛(各一两) 大黄(三两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn fēn sān fú

上六味咀,以水八升,煮取二升半,分三服。

zhì zú bào zhèng fù zhōng yǒu wù jiān rú shí tòng rú zhuó cì zhòu yè tí hū bù zhì bǎi rì bì sǐ fāng

治卒暴症,腹中有物坚如石,痛如斫刺,昼夜啼呼,不治,百日必死方。

niú xī èr jīn jǔ pù zhī lìng gàn yǐ jiǔ yī dòu jìn zhī mì sāi qì kǒu jiān qǔ bàn fú bàn shēng yī fù biàn tǔ qù sù shí shén xiào

牛膝二斤咀,曝之令干,以酒一斗浸之,密塞器口,煎取半,服半升,一服便吐去宿食,神效。

zhì zú bào zhèng fāng

治卒暴症方。

qǔ shāng lù gēn dǎo suì zhēng zhī yǐ xīn bù jí fù shàng yǐ yào pù zhe bù shàng yǐ yī wù fù qí shàng lěng fù yì zhī shù rì yòng zhī dàn xī wù xi

取商陆根捣碎,蒸之,以新布籍腹上,以药铺着布上,以衣物覆其上,冷复易之,数日用之,旦夕勿息。

yòu fāng suàn shí piàn qǔ wǔ yuè wǔ rì hù shàng zhě qù pí guì yī chǐ èr cùn zào zhōng huáng tǔ rú jī zǐ dà yī méi

又方蒜(十片,取五月五日户上者,去皮) 桂(一尺二寸) 灶中黄土(如鸡子大一枚)

shàng sān wèi hé dǎo yǐ chún kǔ jiǔ hé tu bù shàng yǐ yǎn bìng chù bù guò sān rì xiāo

上三味合捣,以淳苦酒和,涂布上以掩病处,不过三日消。

fán suàn yì jiā zhǒu hòu fāng bù yòng

凡蒜亦佳(《肘后方》不用?

yě gě gāo

野葛膏

zhì bào zhèng fāng

治暴症方。

yě gě yī chǐ dāng guī fù zǐ xióng huáng yóu zhǔ yī rì xì xīn gè yī liǎng wū tóu èr liǎng bā dòu yī bǎi méi shǔ jiāo bàn liǎng

野葛(一尺) 当归附子雄黄(油煮一日) 细辛(各一两) 乌头(二两) 巴豆(一百枚) 蜀椒(半两)

shàng bā wèi jǔ yǐ dà cù jìn yī xiǔ zhū gāo èr jīn jiān fù zǐ sè huáng qù zǐ nà xióng huáng fěn jiǎo zhì níng fū bù shàng yǐ yǎn zhèng shàng fù yǐ yóu zhòng bù shàng fù ān shí zhòng zhǐ

上八味咀,以大醋浸一宿,猪膏二斤煎附子色黄,去滓,纳雄黄粉,搅至凝,敷布上,以掩症上,复以油重布上,复安十重纸

xiāo shí dà wán

硝石大丸

zhì shí èr zhèng jiǎ jí fù rén dài xià jué chǎn wú zi bìng yù fú hán shí sàn ér fù zhōng yǒu zhèng jiǎ shí zhě dāng xiān fú dà wán xià zhī

治十二症瘕,及妇人带下,绝产无子,并欲服寒食散而腹中有症瘕实者,当先服大丸下之,

xiāo shí liù liǎng pò xiāo yì de dài huáng bā liǎng rén shēn gān cǎo gè èr liǎng

硝石(六两,朴硝亦得) 大黄(八两) 人参甘草(各二两)

shàng sì wèi mò zhī yǐ sān nián kǔ jiǔ sān shēng zhì tóng qì zhōng yǐ zhú zhù zhù qì zhōng

上四味,末之,以三年苦酒三升,置铜器中,以竹箸柱器中。

yī shēng zuò yī kè fán sān shēng zuò sān kè yǐ zhì huǒ shàng xiān nà dài huáng cháng jiǎo bù xī shǐ wēi fèi jǐn yī kè nǎi nà yú yào yòu jǐn yī kè yǒu yú yī kè jí wēi huǒ shǐ kě wán rú jī zǐ zhōng huáng

一升作一刻,凡三升作三刻,以置火上,先纳大黄,常搅不息,使微沸尽一刻,乃纳余药,又尽一刻,有余一刻,极微火使可丸,如鸡子中黄。

yù hé yào dāng xiān zhāi jiè yī xiǔ wù lìng xiǎo ér nǚ rén nú bì děng jiàn zhī

欲合药,当先斋戒一宿,勿令小儿、女人、奴婢等见之。

yù xià bìng zhě yòng èr wán

欲下病者,用二丸。

ruò bù néng fú dà wán zhě kě fēn zuò xiǎo wán bù kě guò sì wán yě

若不能服大丸者,可分作小丸,不可过四丸也。

yù lìng dà bù yù lìng xì néng bù fēn wéi shàn

欲令大不欲令细,能不分为善。

ruò rén léi zhě kě shǎo shí qiáng zhě bù xū shí èr shí rì wǔ dù fú

若人羸者可少食,强者不须食,二十日五度服。

qí hé diào bàn rì nǎi xià

其和调半日乃下。

ruò fù rén fú zhī xià zhě huò rú jī gān huò rú mǐ zhī zhèng chì hēi huò yī shēng huò sān shēng

若妇人服之下者,或如鸡肝,或如米汁,正赤黑,或一升或三升。

xià hòu shèn fēng lěng zuò yī bēi zhōu shí zhī rán hòu zuò gēng zì yǎng rú chǎn fù fǎ liù yuè zé yǒu zi jìn shēng yú zhū ròu xīn cài ruò hán shí sàn zhě zì rú yào fǎ bù yǔ cǐ tóng rì yī fù

下后慎风冷,作一杯粥食之,然后作羹,自养如产妇法,六月则有子,禁生鱼、猪肉、辛菜,若寒食散者自如药法,不与此同日一服。

tǔ guā wán

土瓜丸

zhì zhū zàng hán qì jī jù fán mǎn rè yǐn shí zhōng gǔ dú huò shí shēng wù jí shuǐ zhōng gǔ luǎn shēng rù fù ér chéng chóng shé ruò wéi yú biē liú yǐn sù shí

治诸脏寒气积聚,烦满热饮食,中蛊毒,或食生物,及水中蛊卵生,入腹而成虫蛇,若为鱼鳖留饮宿食;

fù rén chǎn jiǎ dài xià bǎi bìng yīn yáng bù tōng lì dà xiǎo biàn bù jié jué shāng duò luò hán rè jiāo jié chún kǒu jiāo hēi shēn tǐ xiāo shòu shì wò shǎo shí duō yǎn chǎn rǔ bāo zhōng yú jí gǔ lǐ rè xīn fù zhōng jí jié tòng yǐn yīn zhōng fāng

妇人产瘕,带下百病,阴阳不通利,大小便不节,绝伤堕落,寒热交结,唇口焦黑,身体消瘦,嗜卧少食、多魇,产乳胞中余疾,股里热,心腹中急结,痛引阴中方。

tǔ guā gēn mò jié gěng mò gè bàn shēng dài huáng yī jīn zhēng èr shēng mǐ xià pù gàn xìng rén yī shēng

土瓜根(末) 桔梗(末各半升) 大黄(一斤蒸二升米下,曝干) 杏仁(一升)

shàng sì wèi mò zhī mì wán rú wú zǐ

上四味,末之,蜜丸如梧子。

kōng fù yǐn fú sān wán rì sān bù zhī jiā zhī yǐ zhī wèi dù

空腹饮服三丸,日三,不知加之,以知为度。

zhì fán suǒ shí bù xiāo fāng

治凡所食不消方

qǔ qí yú lèi shāo zuò mò jiǔ fú fāng cùn bǐ biàn tǔ qù sù shí jí chài

取其余类烧作末,酒服方寸匕,便吐去宿食即瘥。

yǒu shí táo bù xiāo zuò bìng zhě yǐ shí wú táo jiù shù jiān de gǎo táo shāo fú zhī dēng shí tǔ bìng chū shén liáng

有食桃不消作病者,以时无桃,就树间得槁桃烧服之,登时吐,病出,甚良。

zhì cù shí bù xiāo yù chéng zhèng jī fāng

治猝食不消,欲成症积方。

ài zhī rú yí qǔ bàn shēng yī fù zhī biàn cì tǔ qù sù shí shén liáng jīn gǔ lù yàn fāng bái ài wǔ chǐ wéi yī shù yì yǐ gēn yī dà bǎ èr wèi jiān

艾汁如饴,取半升一服之,便刺吐去宿食,神良(《今古录验方》白艾五尺围一束,薏苡根一大把,二味煎)。

zhì shí yú ròu děng chéng zhēng jié zài fù nèi bìng zhū dú wǎ sī fāng

治食鱼肉等成症结在腹内,并诸毒瓦斯方。

gǒu shǐ wǔ shēng shāo mò mián guǒ zhī yǐ jiǔ yī dòu jìn zài sù lǜ qǔ qīng fēn shí fú rì sān fú sān rì shǐ jìn suí suǒ shí zhēng jié jí biàn chū yǐ

狗屎五升,烧末,绵裹之,以酒一斗浸再宿,滤取清,分十服,日三服,三日使尽,随所食症结即便出矣。

zhì zá zhōng shí yū shí bù xiāo xīn fù jiān tòng zhě fāng

治杂中食瘀实不消,心腹坚痛者方。

yǐ shuǐ sān shēng zhǔ bái yán yī shēng lìng xiāo fēn sān fú cì tǔ qù shí yě bìng zhì bào zhèng

以水三升煮白盐一升,令消,分三服,刺吐去食也,并治暴症。

zhì zhèng jiān xīn xià yǒu wù dà rú bēi bù dé shí shí zé fù mǎn xīn fù jiǎo tòng fāng

治症坚,心下有物大如杯,不得食,食则腹满、心腹绞痛方。

tíng lì zi dài huáng gè èr liǎng zé qī sì liǎng

葶苈子大黄(各二两) 泽漆(四两)

shàng sān wèi mò zhī bié yán tíng lì wèi gāo xià èr wèi dǎo wǔ bǎi chǔ rù mì gèng dǎo qiān chǔ fú rú wú zǐ wǔ wán bù zhī jiā zhī rì sān fú

上三味,末之,别研葶苈为膏,下二味捣五百杵,入蜜,更捣千杵,服如梧子五丸,不知加之,日三服。

zhì shǎo fù jiān dà rú pán xiōng zhōng zhàng shí bù xiāo fù rén shòu jí zhě fāng

治少腹坚大如盘,胸中胀,食不消,妇人瘦瘠者方。

nuǎn shuǐ fú fā huī yī fāng cùn bǐ rì zài fú bìng jiǔ lèi duān

暖水服发灰一方寸匕,日再服,并灸肋端。

yòu fāng yǐn fú shàng hǎo qū mò fāng cùn bǐ rì sān chài

又方饮服上好曲末方寸匕,日三瘥。

yòu jiǔ sān jiāo shù suí nián zhuàng

又灸三焦俞,随年壮。

zhì fú liáng qì fāng

治伏梁气方

bái mǎ niào tóng qì zhōng chéng qǔ dàn dàn fú yī shēng

白马尿铜器中承取,旦旦服一升。

zhì zhèng jiǎ fāng

治症瘕方

hú shù bái pí jiān lìng kě wán fú zhī qǔ zhī bìng dòng ruò xià jiǎn zhī

槲树白皮煎令可丸,服之,取知病动若下减之。

zhì huàn zhēng jié bìng jí zhǎo bìng shì zhǎo xíng rì yuè xíng huò zài qí zuǒ yòu huò zài qí shàng xià ruò biē zài zuǒ yòu xié xià huò dāng xīn rú hé zǐ dà fù yǒu shǒu jiǎo

治患症结病及爪病似爪形、日月形,或在脐左右,或在脐上下,若鳖在左右胁下,或当心如合子大,复有手脚。

zhì zhī fǎ xiān zhēn qí zú yǐ jiāo yùn zhī fāng

治之法先针其足,以椒熨之方。

qǔ yī xīn pén zi shòu yī dòu zhě

取一新盆子受一斗者,

pén dǐ zuān yī bǎi èr shí kǒng

盆底钻一百二十孔,

kǒng shàng zhe jiāo sān hé

孔上着椒三合,

shàng zhe yī zhòng zhǐ

上着一重纸,

zhǐ shàng zhe lěng huī yī shēng

纸上着冷灰一升,

huī shàng zhe rè huī bàn shēng

灰上着热灰半升,

shàng zhe gāng tàn huǒ yī jīn

上着刚炭火一斤,

jīng yī shí qǐng

经一食顷,

pén dǐ rè chè

盆底热彻,

dāng bìng shàng

当病上,

chū ān zhān yī zhòng

初安毡一重,

jí ān huǒ pén

即安火盆,

huǒ pén dà rè

火盆大热,

yǐ jiàn gèng jiā yī zhòng

以渐更加一重,

ruò huǒ gèng rè bù kě rěn

若火更热不可忍,

jiā zhì sān chóng

加至三重,

zàn xiē

暂歇,

shí yī kǒu lěng dòng yǐn liào

食一口冷冻饮料,

hái shàng huǒ

还上火,

xiāo èr fēn xǔ jí tíng

消二分许即停,

jīng sān rì wù zhe

经三日勿着,

jí zhì qī rì jué de dùn chài

及至七日决得顿瘥,

rán hòu shí měi shí zì bǔ

然后食美食自补。

ruò xiǎo bù chài zuò lù sù wán fú zhī fāng zài dì shí liù juǎn zhōng

若小不瘥,作露宿丸服之(方在第十六卷中)。

zhì fù zhōng jī zhèng fāng

治腹中积症方

tíng lì zi yī shēng áo jiǔ wǔ shēng jìn qī rì fú sān hé rì sān

葶苈子一升(熬),酒五升浸七日,服三合,日三。

zhì shé zhèng fāng

治蛇症方

bái mǎ wěi qiè zhǎng wǔ fēn yǐ jiǔ fú fāng cùn bǐ dà zhě zì chū

白马尾切长五分,以酒服方寸匕,大者自出。

gèng fú èr fēn zhě yī fāng cùn bǐ zhōng zhě yì chū

更服二分者一方寸匕,中者亦出。

gèng fú sān fēn zhě yī fāng cùn bǐ xiǎo zhě fù chū

更服三分者一方寸匕,小者复出。

bù kě dùn zuò yī fú shā rén

不可顿作一服,杀人。

mǎ yǐ yī běn zuò mǎ máo

(马尾,一本作马毛)。

dài huáng tāng fāng

大黄汤方

zhì shé zhèng

治蛇症

dài huáng fú líng gè bàn liǎng yī běn zuò huáng qín wū zéi gǔ èr méi zào jiá liù méi rú zhū yá zhě gān cǎo rú zhǐ dà zhě yī chǐ máng xiāo rú jī zǐ yī méi

大黄茯苓(各半两一本作黄芩) 乌贼骨(二枚) 皂荚(六枚如猪牙者) 甘草(如指大者一尺) 芒硝(如鸡子一枚)

shàng liù wèi jǔ

上六味咀。

yǐ shuǐ liù shēng zhǔ sān fèi qù zǐ nà xiāo shì hán wēn jǐn fú zhī shí rì yī jì zuò rú shàng fǎ yù fú zhī sù wú shí píng dàn fú dāng xià bìng gēn yě

以水六升煮三沸,去滓,纳硝,适寒温,尽服之,十日一剂,作如上法,欲服之,宿无食,平旦服,当下病根也。

zhì biē zhèng fù jiān yìng zhǒng qǐ dà rú pán shuì wò bù dé fāng

治鳖症腹坚硬肿起大如盘,睡卧不得方。

qǔ lán yī jīn dǎo shuǐ sān shēng jiǎo qǔ zhī fú yī shēng rì èr

取蓝一斤,捣,水三升,绞取汁,服一升,日二。

yòu fāng shuò gēn bái pí yī wò yán qǔ zhī yǐ shuǐ hé dùn fú zhī

又方蒴根白皮一握,研取汁,以水和,顿服之。

yòu fāng bái mǎ niào yī shēng jī zǐ sān méi qǔ bái hé jiān qǔ èr hé kōng fù dùn fú zhī bù yí shí dāng tǔ bìng chū

又方白马尿一升,鸡子三枚,取白合,煎取二合,空腹顿服之,不移时当吐病出。

zhì shí zhōng de bìng wèi biē zhèng zài xīn xià jiān qiáng fāng

治食中得病,为鳖症在心下,坚强方。

jī shǐ yī shēng chǎo lìng huáng qǔ wǔ hé yǐ jiǔ yī shēng jìn gèng qǔ bàn dǎo wèi mò yǐ suǒ jìn jiǔ fú fāng cùn bǐ rì èr sān rì zhōng zuò yī jì

鸡屎一升,炒令黄,取五合,以酒一升浸,更取半,捣为末,以所浸酒服方寸匕,日二,三日中作一剂。

zhì jiāo lóng bìng kāi huáng liù nián sān yuè bā rì yǒu rén shí qín de zhī qí rén bìng fā shì diān xián miàn sè qīng huáng yīn shí hán shí táng guò duō biàn tǔ chū jiāo lóng yǒu tóu jí wěi

治蛟龙病,开皇六年三月八日,有人食芹得之,其人病发似癫痫,面色青黄,因食寒食饧过多,便吐出蛟龙,有头及尾。

cóng zī yǒu rén huàn cǐ jí lìng fú hán shí táng sān dòu dà yàn

从兹有人患此疾,令服寒食饧三斗,大验。

shān yě rén yǒu niè shī zài fù shēng zhǎng wèi shī zhèng bìng zhì zhī fāng

山野人有啮虱,在腹生长为虱症病,治之方。

gù bài bì zǐ yī méi gù bài shū yī méi

故败篦子(一枚) 故败梳(一枚)

shàng èr wù gè pò wèi liǎng fèn gè qǔ yī fèn shāo wèi mò yòu qǔ yī fèn yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ yī shēng yǐ fú qián shāo mò dùn fú xū sī chū yǐ

上二物各破为两份,各取一份烧为末,又取一份以水五升,煮取一升,以服前烧末,顿服须斯出矣。

zhì mǐ zhèng cháng yù shí mǐ ruò bù de mǐ zé xiōng zhōng qīng shuǐ chū fāng

治米症常欲食米,若不得米则胸中清水出方。

jī shǐ yī shēng bái mǐ wǔ hé

鸡屎(一升) 白米(五合)

shàng èr wèi hé chǎo lìng mǐ jiāo dǎo mò yǐ shuǐ èr shēng dùn fú qǔ jǐn xū yú tǔ chū bìng rú yán mǐ

上二味合炒,令米焦,捣末,以水二升,顿服取尽,须臾吐出病如研米。

ruò wú mǐ dāng chū tán yǒng zēng mǐ bù fù shí

若无米当出痰,永憎米,不复食。

zhì ròu zhèng sī ròu bù yǐ shí qì fù sī zhě fāng

治肉症思肉不已,食讫复思者方。

kōng fù yǐn bái mǎ niào sān shēng tǔ ròu chū ròu bù chū bì sǐ

空腹饮白马尿三升,吐肉出,肉不出必死。

zhì fā zhèng yóu rén yīn shí ér rù jiǔ jí xiōng jiān rú yǒu chóng shàng xià qù lái wéi yù yǐn yóu yī rì zhī zhōng nǎi zhì sān èr shēng bù yù yǐn shí zhě fāng

治发症,由人因食而入,久即胸间如有虫,上下去来,惟欲饮油,一日之中乃至三二升,不欲饮食者方。

yóu yī shēng yǐ xiāng zé jiān zhī dà láo zhù zhī ān bìng huàn tóu biān

油一升,以香泽煎之,大劳贮之,安病患头边。

lìng kǒu bí lín yóu shàng

令口鼻临油上,

wù lìng de yǐn

勿令得饮,

fū bí miàn lìng yǒu xiāng qì

敷鼻面令有香气,

dāng jiào huàn qǔ yǐn

当叫唤取饮,

bù dé yǔ zhī

不得与之,

bì dāng pí jí dà shuì

必当疲极大睡,

qí fā zhèng dāng cóng kǒu chū yǐn yóu

其发症当从口出饮油,

rén zhuān shǒu shì zhī

人专守视之,

bìng zhì duàn shí yī guǒ

并置锻石一裹,

jiàn zhèng chū

见症出,

yǐ huī fěn shǒu zhuō zhèng chōu chū

以灰粉手捉症抽出,

xū yú chōu jǐn

须臾抽尽,

jí shì fā yě

即是发也。

chū cóng fù zhōng chū xíng rú bù liú shuǐ zhōng nóng cài suí fā cháng duǎn xíng yì rú zhī

初从腹中出,形如不流水中浓菜,随发长短,形亦如之。

yòu fāng jiǔ sān shēng zhǔ zhū zhī èr shēng sān fèi yī fù yī shēng rì èr bái mǎ niào fú zhī yì jiā

又方酒三升,煮猪脂二升,三沸,一服一升,日二,白马尿服之亦佳。

wú mǎ bái niú yì de

无马,白牛亦得。

zhèng jiǎ jiǔ nèi huái hòu wǎn wǎn zhōng suí nián zhuàng yòu jiǔ qì hǎi bǎi zhuàng

症瘕,灸内踝后宛宛中随年壮,又灸气海百壮。

jiǔ lěng jí fù rén zhèng jiǎ cháng míng xiè lì rào qí jiǎo tòng jiǔ tiān shū bǎi zhuàng sān bào zhī wàn wù zhēn

久冷,及妇人症瘕,肠鸣泄利,绕脐绞痛,灸天枢百壮,三报之,万勿针。

xué zài xié qí liǎng biān gè èr cùn

穴在挟脐两边各二寸。

jī jù jiān mǎn jiǔ pí mù bǎi zhuàng xué zài zhāng mén jì lèi duān

积聚坚满,灸脾募百壮,穴在章门季肋端。

xīn xià jiān jī jù lěng zhàng jiǔ shàng wǎn bǎi zhuàng sān bào zhī

心下坚,积聚冷胀,灸上脘百壮,三报之。

xué zài jù quē xià yī cùn xǔ

穴在巨阙下一寸许。

jī jù jiān dà rú pán lěng zhàng jiǔ wèi wǎn èr bǎi zhuàng sān bào zhī xué zài jù quē xià èr cùn

积聚坚大如盘,冷胀,灸胃脘二百壮,三报之,穴在巨阙下二寸。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →