lǐ wǔ jí lǐ wǔ
◎礼五（吉礼五）
shè jì yuè dú jí tián xiān cán zòu gào qí yǒng
○社稷岳渎籍田先蚕奏告祈禜
shè jì zì jīng shī zhì zhōu xiàn jiē yǒu qí sì
社稷，自京师至州县，皆有其祀。
suì yǐ chūn qiū èr zhòng yuè jí là rì jì tài shè tài jì
岁以春秋二仲月及腊日祭太社、太稷。
zhōu xiàn zé chūn qiū èr jì cì shǐ xiàn lìng chū xiàn shàng zuǒ xiàn chéng yà xiàn zhōu bó shì xiàn bù wèi zhōng xiàn
州县则春秋二祭，刺史、县令初献，上佐、县丞亚献，州博士、县簿尉终献。
rú yǒu gù yǐ cì guān shè
如有故，以次官摄。
ruò zhǎng lì zhí guān huò shǎo jí xǔ tōng shè huò bié chà guān dài zhī
若长吏职官或少，即许通摄，或别差官代之。
shēng yòng shào láo lǐ xíng sān xiàn zhì zhāi sān rì
牲用少牢，礼行三献，致斋三日。
qí lǐ qì shù zhèng pèi zuò zūn gè èr biān dòu gè bā fǔ guǐ gè èr zǔ sān
其礼器数：正配坐尊各二，笾、豆各八，簠、簋各二，俎三。
cóng sì biān dòu gè èr fǔ guǐ zǔ gè yī
从祀笾、豆各二，簠、簋、俎各一。
tài shè tán guǎng wǔ zhàng gāo wǔ chǐ wǔ sè tǔ wèi zhī
太社坛广五丈，高五尺，五色土为之。
jì tán zài xi rú qí zhì
稷坛在西，如其制。
shè yǐ shí wéi zhǔ xíng rú zhōng zhǎng wǔ chǐ fāng èr chǐ yǎn qí shàng péi qí bàn
社以石为主，形如钟，长五尺，方二尺，剡其上，培其半。
sì miàn gōng yuán shì yǐ fāng sè miàn gè yī wū sān mén měi mén èr shí sì jǐ sì yú lián shì fú sī rú miào zhī zhì zhōng zhí yǐ huái
四面宫垣饰以方色，面各一屋，三门，每门二十四戟，四隅连饰罘罳，如庙之制，中植以槐。
qí tán sān fēn gōng zhī yī zài nán wú wū
其坛三分宫之一，在南，无屋。
qìng lì yòng yáng shǐ gè èr zhèng pèi wèi biān dòu shí èr shān léi fǔ guǐ zǔ èr qí bào xiàng zūn yī
庆历用羊、豕各二，正配位笾、豆十二，山罍、簠、簋、俎二，祈报象尊一。
yuán fēng sān nián xiáng dìng suǒ yán shè jì zhù bǎn shēng bì zhuàn wù qǐng bìng yì yú kǎn gèng bù shè fán liáo
元丰三年，详定所言："社稷祝版、牲币、馔物，请并瘗于坎，更不设燔燎。
yòu zhōu lǐ dà zōng bó yǐ xuè jì shè jì shè wèi yīn sì xuè zhě yōu yīn zhī wù shì yǐ lèi qiú shén zhī yì
又《周礼·大宗伯》'以血祭社稷'，社为阴祀，血者幽阴之物，是以类求神之意。
jiāo tiān xiān jiàn xuè cì jiàn xīng cì jiàn yàn cì jiàn shú
郊天先荐血，次荐腥，次荐爓，次荐熟。
shè jì wǔ sì xiān jiàn yàn cì jiàn shú
社稷、五祀，先荐爓，次荐熟。
zhì yú qún xiǎo sì jiàn shú ér yǐ
至于群小祀，荐熟而已。
jīn shè jì bù yòng xuè jì yòu bù jiàn yàn jiē wéi jīng lǐ
今社稷不用血祭，又不荐爓，皆违经礼。
qǐng yǐ mái xuè wèi shǐ xiān jiàn yàn cì jiàn shú
请以埋血为始，先荐爓，次荐熟。
gǔ zhě jì shè jūn nán xiàng yú běi yōng xià suǒ yǐ dá yīn yě jīn shè jì wěi nèi bù shè běi yōng ér yǒu sī shè shì nǎi shè dōng xiàng zhī wèi fēi shì
古者祭社，君南向于北墉下，所以答阴也，今社稷壝内不设北墉，而有司摄事，乃设东向之位，非是。
qǐng shè běi yōng yǐ bèi qīn cí nán xiàng dá yīn zhī wèi yǒu sī shè shì zé lì běi yōng xià shǎo xi
请设北墉，以备亲祠南向答阴之位，有司摄事，则立北墉下少西。
wáng zhì yuē tiān zǐ shè jì jiē tài láo zhū hóu shè jì jiē shào láo
《王制》曰：'天子社稷皆太牢，诸侯社稷皆少牢。
jīn yī yòng shào láo shū bù yīng lǐ
'今一用少牢，殊不应礼。
fu wèi yī jùn yì bào gōng zhě dāng yòng shào láo
夫为一郡邑报功者，当用少牢；
wèi tiān xià bào gōng zhě dāng yòng tài láo
为天下报功者，当用太牢。
suǒ yǒu chūn qiū qí bào tài shè tài jì qǐng yú yáng shǐ wài jiā jiǎo wò niú èr
所有春秋祈报太社、太稷，请于羊、豕外加角握牛二。
yòu yán shè jì zhī jì yǒu yì yù ér wú lǐ yù kāi yuán lǐ diàn tài shè tài jì bìng yǐ liǎng guī yǒu dǐ
"又言："社稷之祭，有瘗玉而无礼玉，《开元礼》：奠太社、太稷，并以两圭有邸。
qǐng xià yǒu sī zào liǎng guī yǒu dǐ èr yǐ wéi lǐ shén zhī qì réng zhào yú tán cè jiàn zhāi tīng sān yíng yǐ bèi wàng jì
请下有司造两圭有邸二，以为礼神之器，仍诏于坛侧建斋厅三楹，以备望祭。
xiān shì zhōu xiàn shè zhǔ bù yǐ shí
先是，州县社主不以石。
lǐ bù yǐ wèi shè jì bù wū ér tán dāng shòu shuāng lù fēng yǔ yǐ dá tiān de zhī qì gù yòng shí zhǔ qǔ qí jiān jiǔ
礼部以谓社稷不屋而坛，当受霜露风雨，以达天地之气，故用石主，取其坚久。
yòu lǐ zhū hóu zhī tán bàn tiān zi zhī zhì
又《礼》：诸侯之坛半天子之制。
qǐng lìng zhōu xiàn shè zhǔ yòng shí chǐ cùn guǎng cháng yì bàn tài shè zhī zhì
请令州县社主用石，尺寸广长亦半太社之制。
suì xià tài cháng xiū rù sì yí
遂下太常，修入祀仪。
yuán yòu zhōng yòu cóng bó shì sūn è yán jì tài shè tài jì jiē shè dēng gē lè
元祐中，又从博士孙谔言，祭太社、太稷，皆设登歌乐。
dà guān yì lǐ jú yán tài shè xiàn guān tài zhù fèng lǐ jiē yǐ fǎ fú
大观，议礼局言："太社献官、太祝、奉礼，皆以法服；
zhì yú jùn yì zé yòng cháng fú
至于郡邑，则用常服。
qǐng xià jì fú zhì dù yú jùn xiàn bǐ qí zì zhì bì zé tīng gǎi zào zhī
请下祭服制度于郡县，俾其自制，弊则听改造之。
shào xīng yuán nián yǐ chūn qiū èr zhòng jí xī qián jì tài shè tài jì yú tiān qìng guān yòu wàng jì yú lín ān tiān níng guān
绍兴元年，以春秋二仲及腊前祭太社、太稷于天庆观，又望祭于临安天宁观。
shí sì nián shǐ zhù tán wěi yú guān qiáo zhī dōng lì shí zhǔ zhì tài shè lìng yī yuán bèi shēng láo qì bì jìn shú wàng liáo rú yí
十四年，始筑坛壝于观桥之东，立石主，置太社令一员，备牲牢器币，进熟、望燎如仪。
yuè zhèn hǎi dú zhī sì
岳镇海渎之祀。
tài zǔ píng hú nán mìng jǐ shì zhōng lǐ fǎng jì nán yuè jì lìng yǒu sī zhì zhū yuè shén yī guān jiàn lǚ qiǎn shǐ yì zhī
太祖平湖南，命给事中李昉祭南岳，继令有司制诸岳神衣、冠、剑、履，遣使易之。
guǎng nán píng qiǎn sī nóng shǎo qīng li jì fāng jì nán hǎi chú qù liú chǎng suǒ fēng wěi hào jí gōng míng yì yǐ yī pǐn fú
广南平，遣司农少卿李继芳祭南海，除去刘𬬮所封伪号及宫名，易以一品服。
yòu zhào yuè dú bìng dōng hǎi miào gè yǐ běn xiàn lìng jiān miào lìng wèi jiān miào chéng zhuān zhǎng sì shì
又诏："岳、渎并东海庙，各以本县令兼庙令，尉兼庙丞，专掌祀事。
yòu mìng lǐ fǎng lú duō xùn wáng yòu hù méng děng fēn zhuàn yuè dú cí jí lì dài dì wáng bēi qiǎn hàn lín dài zhào sūn chóng wàng děng fēn yì zhū miào shū yú shí
"又命李昉、卢多逊、王祐、扈蒙等分撰岳、渎祠及历代帝王碑，遣翰林待诏孙崇望等分诣诸庙书于石。
liù nián qiǎn shǐ fèng yī guān jiàn lǚ sòng xi zhèn wú yuè miào
六年，遣使奉衣、冠、剑、履，送西镇吴岳庙。
tài píng xīng guó bā nián hé jué huá zhōu qiǎn shū mì zhí xué shì zhāng qí xián yì bái mǎ jīn yǐ yī tài láo shěn cí jiā bì
太平兴国八年，河决滑州，遣枢密直学士张齐贤诣白马津，以一太牢沈祠加璧。
zì shì fán hé jué yì xiū sāi jiē zhì jì
自是，凡河决溢、修塞皆致祭。
mì shū jiān li zhì yán àn wǔ jiāo yíng qì zhī rì jiē jì zhú fāng yuè zhèn hǎi dú
秘书监李至言："按五郊迎气之日，皆祭逐方岳镇、海渎。
zì bīng luàn hòu yǒu bù zài fēng yù zhě suì quē qí jì
自兵乱后，有不在封域者，遂阙其祭。
guó jiā kè fù sì fāng jiān suī fèng zhào tè jì wèi zhe cháng sì
国家克复四方，间虽奉诏特祭，未著常祀。
wàng zūn jiù lǐ jiù yíng qì rì gè jì yú suǒ lì zhī zhōu zhǎng shǐ yǐ cì wèi xiàn guān
望遵旧礼，就迎气日各祭于所隶之州，长史以次为献官。
qí hòu lì chūn rì sì dōng yuè dài shān yú yǎn zhōu dōng zhèn yí shān yú yí zhōu dōng hǎi yú lái zhōu huái dú yú táng zhōu
"其后，立春日祀东岳岱山于兖州，东镇沂山于沂州，东海于莱州，淮渎于唐州。
lì xià rì sì nán yuè héng shān yú héng zhōu nán zhèn kuài jī shān yú yuè zhōu nán hǎi yú guǎng zhōu jiāng dú yú chéng dū fǔ
立夏日祀南岳衡山于衡州，南镇会稽山于越州，南海于广州，江渎于成都府。
lì qiū rì sì xī yuè huà shān yú huá zhōu xi zhèn wú shān yú lǒng zhōu xī hǎi hé dú bìng yú hé zhōng fǔ xī hǎi jiù hé dú miào wàng jì
立秋日祀西岳华山于华州，西镇吴山于陇州，西海、河渎并于河中府，西海就河渎庙望祭。
lì dōng sì běi yuè héng shān běi zhèn yī wū lǘ shān bìng yú dìng zhōu běi zhèn jiù běi yuè miào wàng jì běi hǎi jì dú bìng yú mèng zhōu běi hǎi jiù jì dú miào wàng jì
立冬祀北岳恒山、北镇医巫闾山并于定州，北镇就北岳庙望祭，北海、济渎并于孟州，北海就济渎庙望祭。
tǔ wáng rì sì zhōng yuè sōng shān yú hé nán fǔ zhōng zhèn huò shān yú jìn zhōu
土王日祀中岳嵩山于河南府，中镇霍山于晋州。
zhēn zōng fēng shàn bì jiā hào tài shān wèi rén shèng tiān qí wáng qiǎn zhí fāng láng zhōng chén wéi zōng zhì gào
真宗封禅毕，加号泰山为仁圣天齐王，遣职方郎中沈维宗致告。
yòu fēng wēi xióng jiāng jūn wèi bǐng líng gōng tōng quán miào wèi líng pài hóu tíng shān shén miào wèi guǎng chán hóu yì shān shén miào wèi líng yán hóu gè qiǎn guān zhì gào
又封威雄将军为炳灵公，通泉庙为灵派侯，亭山神庙为广禅侯，峄山神庙为灵岩侯，各遣官致告。
zhào tài shān sì miàn qī lǐ jìn qiáo cǎi gěi jìn shān èr shí hù yǐ fèng shén cí shè shǒu cú lái shān bìng jìn qiáo cǎi
诏泰山四面七里禁樵采，给近山二十户以奉神祠，社首、徂徕山并禁樵采。
chē jià cì chán zhōu jì hé dú miào zhào jìn hào xiǎn shèng líng yuán gōng qiǎn yòu jiàn yì dài fū xuē yìng yì hé zhōng fǔ bǐ bù yuán wài láng dīng gù yán yì chán zhōu jì gào
车驾次澶州，祭河渎庙，诏进号显圣灵源公，遣右谏议大夫薛映诣河中府，比部员外郎丁顾言诣澶州祭告。
mì shū chéng dǒng wēn qí yán hàn yǐ huò shān wèi nán yuè wàng lìng shòu zhōu zhǎng lì chūn qiū zhì jì
秘书丞董温其言："汉以霍山为南岳，望令寿州长吏春秋致祭。
lǐ guān yán suī qián hàn cháng yǐ huò shān wèi nán yuè yuán jīn yuè miào yǐ zài héng shān nán yú gǎi zhì
"礼官言："虽前汉尝以霍山为南岳，缘今岳庙已在衡山，难于改制。
qí huò shān rú yù shuǐ hàn qí qiú jí fēi shí zhǔn bié chì zhì jì jí wěi zhōu xiàn fèng xíng
其霍山如遇水旱祈求及非时，准别敕致祭，即委州县奉行。
zhào fēng jiāng zhōu mǎ dāng shàng shuǐ fǔ fú shàn ān jiāng wáng
"诏封江州马当上水府，福善安江王；
tài píng zhōu cǎi shí zhōng shuǐ fǔ shùn shèng píng jiāng wáng
太平州采石中水府，顺圣平江王；
rùn zhōu jīn shān xià shuǐ fǔ zhāo xìn tài jiāng wáng
润州金山下水府，昭信泰江王。
jí sì fén yīn mìng chén yáo sōu jì xī hǎi cáo lì yòng jì fén hé
及祀汾阴，命陈尧叟祭西海，曹利用祭汾河。
chē jià zhì tóng guān qiǎn guān cí xī yuè jí hé dú bìng yòng tài láo bèi sān xiàn lǐ
车驾至潼关，遣官祠西岳及河渎，并用太牢，备三献礼。
gēng wǔ qīn yè huá yīn xī yuè miào qún chén péi wèi miào yuán nèi wài liè huáng huī zhàng qiǎn guān fēn diàn miào nèi zhū shén jiā hào yuè shén wèi shùn shèng jīn tiān wáng
庚午，亲谒华阴西岳庙，群臣陪位，庙垣内外列黄麾仗，遣官分奠庙内诸神，加号岳神为顺圣金天王。
hái zhì hé zhōng qīn yè diàn hé dú miào jí xī hǎi wàng jì tán
还至河中，亲谒奠河渎庙及西海望祭坛。
wǔ yuè yǐ wèi jiā shàng dōng yuè yuē tiān qí rén shèng dì nán yuè yuē sī tiān zhāo shèng dì xī yuè yuē jīn tiān shùn shèng dì běi yuè yuē ān tiān yuán shèng dì zhōng yuè yuē zhōng tiān chóng shèng dì
五月乙未，加上东岳曰天齐仁圣帝，南岳曰司天昭圣帝，西岳曰金天顺圣帝，北岳曰安天元圣帝，中岳曰中天崇圣帝。
mìng hàn lín lǐ guān xiáng dìng yí zhù jí miǎn fú zhì dù chóng shì shén xiàng zhī lǐ
命翰林、礼官详定仪注及冕服制度、崇饰神像之礼。
qí yù cè zhì rú zōng miào shì cè
其玉册制，如宗庙谥册。
dì zì zuò fèng shén shù bèi jì chóng fèng yì bǐ zhuàn cè wén
帝自作《奉神述》，备纪崇奉意，俾撰册文。
yǒu sī shè wǔ yuè cè shǐ yī pǐn lǔ bù jí shòu cè huáng huī zhàng zài cè lù gǔn miǎn yú yú qián yuán mén wài gè yī fāng suǒ
有司设五岳册使一品卤簿及授册黄麾仗、载册辂、衮冕舆于乾元门外，各依方所。
qún chén cháo fú xù bān zhàng wèi rú yuán huì yí
群臣朝服序班、仗卫如元会仪。
shàng fú gǔn miǎn yù qián yuán diàn
上服衮冕，御乾元殿。
zhōng shū shì láng yǐn wǔ yuè yù cè shàng yī fèng gǔn miǎn shēng diàn shàng wèi zhī xìng
中书侍郎引五岳玉册，尚衣奉衮冕升殿，上为之兴。
fèng cè shǐ fù bān yú xiāng àn qián shì zhōng xuān zhì yuē jīn jiā shàng wǔ yuè dì hào qiǎn qīng děng chí jié fèng cè zhǎn lǐ
奉册使、副班于香案前，侍中宣制曰："今加上五岳帝号，遣卿等持节奉册展礼。
xián chéng zhì zài bài
"咸承制再拜。
fèng cè shǐ yǐ cì shēng zì dōng jiē shòu cè yù zuò qián jiàng xī jiē
奉册使以次升自东阶，受册御坐前，降西阶；
fù shǐ shòu gǔn miǎn yú yú dān chí suí cè shǐ jiàng lì dan chi xi
副使受衮冕舆于丹墀，随册使降立丹墀西。
yù cè fā zhì yú cháo yuán mén wài dì fù zuò
玉册发，至于朝元门外，帝复坐。
cè shǐ fèng cè shēng lù gǔ chuī zhèn zuò ér xíng
册使奉册升辂，鼓吹振作而行。
dōng yuè běi yuè cè cì yú ruì shèng yuán nán yuè cè cì yú yù jīn yuán xī yuè zhōng yuè cè cì yú qióng lín yuàn
东岳、北岳册次于瑞圣园，南岳册次于玉津园，西岳、中岳册次于琼林苑。
jí miào nèi wài liè huáng huī zhàng shè dēng gē
及庙，内外列黄麾仗，设登歌。
fèng cè yú chē fèng gǔn miǎn yú yú shǐ fù kù dié qí cóng qiǎn guān sān shí yuán qián dǎo
奉册于车，奉衮冕于舆，使、副袴褶骑从，遣官三十员前导。
jí mén fèng zhì wò cì yǐ zhōu zhǎng lì yǐ xià chōng sì guān zhì jì bì fèng yù cè gǔn miǎn zhì diàn nèi
及门，奉置幄次，以州长吏以下充祀官，致祭毕，奉玉册、衮冕置殿内。
yòu jiā shàng wǔ yuè dì hòu hào dōng yuē shū míng nán yuē jǐng míng xi yuē sù míng běi yuē jìng míng zhōng yuē zhèng míng
又加上五岳帝后号：东曰淑明，南曰景明，西曰肃明，北曰靖明，中曰正明。
qiǎn guān jì gào
遣官祭告。
zhào yuè dú sì hǎi zhū miào yù shè jiào chú qīng cí wài zēng zhèng shén wèi zhù wén
诏岳、渎、四海诸庙，遇设醮，除青词外，增正神位祝文。
yòu gǎi táng zhōu shàng yuán tóng bǎi miào wèi huái dú cháng yuán gōng jiā shǒu hù zhě
又改唐州上源桐柏庙为淮渎长源公，加守护者。
dì zì zhì wǔ yuè jiào gào wén qiǎn shǐ jiào gào
帝自制五岳醮告文，遣使醮告。
jí jiàn tán zhī de gòu tíng lì shí zhù kè wén qí shàng
即建坛之地构亭立石柱，刻文其上。
tiān xǐ sì nián cóng líng tái láng huáng fǔ róng qǐng fán xiū hé zhì jì zēng lóng shén jí wěi sù tiān jiāng tiān jì tiān shè děng zhū xīng zài tiān hé nèi zhě fán wǔ shí wèi
天禧四年，从灵台郎皇甫融请，凡修河致祭，增龙神及尾宿、天江、天记、天社等诸星在天河内者，凡五十位。
rén zōng kāng dìng yuán nián zhào fēng jiāng dú wèi guǎng yuán wáng hé dú wèi xiǎn shèng líng yuán wáng huái dú wèi zhǎng yuán wáng jì dú wèi qīng yuán wáng jiā dōng hǎi wèi yuān shèng guǎng dé wáng nán hǎi wèi hóng shèng guǎng lì wáng xī hǎi wèi tōng shèng guǎng rùn wáng běi hǎi wèi chōng shèng guǎng zé wáng
仁宗康定元年，诏封江渎为广源王，河渎为显圣灵源王，淮渎为长源王，济渎为清源王，加东海为渊圣广德王，南海为洪圣广利王，西海为通圣广润王，北海为冲圣广泽王。
huáng yòu sì nián yòu yǐ líng tái láng wáng dà míng yán biàn kǒu jì hé jiān cí jī dòu kuí yǔ dōng jǐng tiān jīn tiān jiāng xián chí jī shuǐ tiān yuān tiān huáng shuǐ wèi shuǐ fǔ sì dú jiǔ kǎn tiān chuán wáng liáng luō yàn děng shí qī xīng zài tiān hé nèi zhě
皇祐四年，又以灵台郎王大明言，汴口祭河，兼祠箕、斗、奎，与东井、天津、天江、咸池、积水、天渊、天潢、水位、水府、四渎、九坎、天船、王良、罗堰等十七星在天河内者。
wǔ nián yǐ nóng zhì gāo dùn yì fēng nán hǎi hóng shèng guǎng lì zhāo shùn wáng
五年，以侬智高遁，益封南海洪圣广利招顺王。
qí wǔ zhèn yí shān jiù fēng dōng ān gōng zhèng hé sān nián fēng wáng
其五镇，沂山旧封东安公，政和三年封王；
kuài jī jiù fēng yǒng xīng gōng zhèng hé fēng yǒng jì wáng
会稽旧封永兴公，政和封永济王；
wú shān jiù fēng chéng dé gōng yuán fēng bā nián fēng wáng
吴山旧封成德公，元丰八年封王；
yī wū lǘ jiù fēng guǎng níng gōng zhèng hé fēng wáng
医巫闾旧封广宁公，政和封王；
huò shān jiù fēng yīng shèng gōng zhèng hé fēng yīng líng wáng
霍山旧封应圣公，政和封应灵王。
dōng hǎi dà guān sì nián jiā hào zhù shùn guǎng dé wáng
东海，大观四年，加号助顺广德王。
shào xīng qī nián tài cháng bó shì huáng jī hòu yán yuè zhèn hǎi dú qǐng yǐ měi suì sì lì rì fēn jì dōng xī nán běi rú jì wǔ fāng dì lǐ
绍兴七年，太常博士黄积厚言："岳镇海渎，请以每岁四立日分祭东西南北，如祭五方帝礼。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
qián dào wǔ nián tài cháng shǎo qīng lín lì yán guó jiā zhu bi dōng nán dōng hǎi nán hǎi shí zài fēng yù zhī nèi
乾道五年，太常少卿林栗言："国家驻跸东南，东海、南海，实在封域之内。
zì dù jiāng yǐ hòu wéi nán hǎi wáng miào suì shí jiàng yù shū zhù wén jiā fēng zhì bā zì wáng jué
自渡江以后，惟南海王庙，岁时降御书祝文，加封至八字王爵。
rú dōng hǎi zhī cí dàn yǐ lái zhōu gé jué wèi cháng zhì jì shū bù zhī tōng tài míng yuè wēn tái quán fú jiē dōng hǎi fēn jiè yě
如东海之祠，但以莱州隔绝，未尝致祭，殊不知通、泰、明、越、温、台、泉、福，皆东海分界也。
shào xīng zhōng jīn rén rù kòu li bǎo yǐ zhōu shī dà jié yú jiāo xi shén zhī zhù shùn wèi yǒu gōng yǐ
绍兴中金人入寇，李宝以舟师大捷于胶西，神之助顺，为有功矣。
qiě yuán fēng jiān cháng jiàn miào yú míng zhōu dìng hǎi xiàn qǐng yī nán hǎi tè fēng bā zì wáng jué qiǎn guān yì míng zhōu xíng lǐ
且元丰间尝建庙于明州定海县，请依南海特封八字王爵，遣官诣明州行礼。
zhào kě
"诏可。
jí tián zhī lǐ suì bù cháng jiǎng
籍田之礼，岁不常讲。
yōng xī sì nián shǐ zhào yǐ lái nián zhēng yuè zé rì yǒu shì yú dōng jiāo xíng jí tián lǐ
雍熙四年，始诏以来年正月择日有事于东郊，行籍田礼。
suǒ sī xiáng dìng yí zhù yī nán jiāo zhì wǔ shǐ
所司详定仪注："依南郊置五使。
chú gēng dì zhāo yáng mén qī lǐ wài wèi xiān nóng tán gāo jiǔ chǐ sì bì zhōu sì shí bù shì yǐ qīng
除耕地朝阳门七里外为先农坛，高九尺，四陛，周四十步，饰以青；
èr wěi kuān bó qǔ zú róng yù gēng wèi
二壝，宽博取足容御耕位。
guān gēng tái dà cì shè lè xiàn èr wǔ
观耕台大次设乐县、二舞。
yù gēng wèi zài wěi mén dōng nán zhū hóu gēng wèi cì zhī shù rén yòu cì zhī
御耕位在壝门东南，诸侯耕位次之，庶人又次之。
guān gēng tái gāo wǔ chǐ zhōu sì shí bù sì bì rú tán sè
观耕台高五尺，周四十步，四陛，如坛色。
qí qīng chéng shè yú qiān mǔ zhī wài
其青城设于千亩之外。
yòu yán duò yǐ qīng xiāng fèng tóng lù táng fèi qí lǐ
"又言："隋以青箱奉穜稑，唐废其礼。
qīng xiāng jiù wú qí zhì qǐng yòng zhú mù wèi zhī ér wú gài liǎng duān shè pàn shì yǐ qīng
青箱旧无其制，请用竹木为之而无盖，两端设襻，饰以青；
zhōng fēn jiǔ gé gé shèng yī zhǒng fù yǐ qīng pà
中分九隔，隔盛一种，覆以青帊。
tóng lù jí zǎo wǎn zhī zhǒng bù dìng gǔ míng qǐng yòng shǔ jì shú dào liáng dà xiǎo dòu dà xiǎo mài chén yú xiāng zhōng
穜稑即早晚之种，不定谷名，请用黍、稷、秫、稻、粱、大小豆、大小麦，陈于箱中。
dà lǐ shǐ lǐ fǎng yán àn tōng lǐ chéng gēng gēn chē jīn qǐng gǎi chéng yù lù zài lěi sì yú gēng gēn chē
"大礼使李昉言："按《通礼》，乘耕根车，今请改乘玉辂，载耒耜于耕根车。
yòu qián diǎn bù zài gào miào jí chēng hè zhī zhì jīn qǐng qián èr rì gào nán jiāo tài miào
又前典不载告庙及称贺之制，今请前二日告南郊、太庙。
gēng lǐ bì bǎi guān chēng hè yú qīng chéng
耕礼毕，百官称贺于青城。
lǐ yǒu láo jiǔ hé shè huì yú hái gōng zhī yì rì wàng rú qīn sì nán jiāo zhī zhì zé rì dà yàn
礼有劳酒，合设会于还宫之翼日，望如亲祀南郊之制，择日大宴。
xiáng dìng suǒ yán yù lěi sì èr jù bìng shèng yǐ qīng tāo zhǔn táng qián yuán gù shì bù jiā diāo shì
"详定所言："御耒耜二具，并盛以青绦，准唐乾元故事，不加雕饰。
lǐ bì shōu yú jìn zhōng yǐ shì jià sè jiān nán zhī yì
礼毕，收于禁中，以示稼穑艰难之意。
qí jì xiān nóng yòng chún sè dú yī rú jiāo sì lì jìn zuò yú bìng quán yòng dà cí zhī zhì
其祭先农，用纯色犊一，如郊祀例进胙，余并权用大祠之制。
huáng dì sàn zhāi sān rì zhì zhāi èr rì bǎi guān bù shòu shì jiè
皇帝散斋三日，致斋二日，百官不受誓戒。
shén nóng hòu jì cè xué shì yuàn zhuàn wén jìn shū
神农、后稷册，学士院撰文进书。
yǐ lǔ bù shǐ gǔ mó děng yán fù yòng xiàng lù zài lěi sì yǐ zhòng qí shì
"以卤簿使贾模等言，复用象辂载耒耜，以重其事。
wǔ nián zhēng yuè yǐ hài dì fú gǔn miǎn zhí zhèn guī qīn xiǎng shén nóng yǐ hòu jì pèi bèi sān xiàn suì xíng sān tuī zhī lǐ
五年正月乙亥，帝服衮冕，执镇圭，亲享神农，以后稷配，备三献，遂行三推之礼。
bì shì jiě yán hái xíng gōng bǎi guān chēng hè
毕事，解严，还行宫，百官称贺。
dì gǎi yù dà niǎn fú tōng tiān guān jiàng shā páo gǔ chuī zhèn zuò ér hái
帝改御大辇，服通天冠、绛纱袍，鼓吹振作而还。
yù qián yuán mén dà shè gǎi yuán duān gǒng wén wǔ dì jìn guān yǒu chà
御乾元门大赦，改元端拱，文武递进官有差。
èr yuè qī rì yàn qún chén yú dà míng diàn xíng láo jiǔ lǐ
二月七日，宴群臣于大明殿，行劳酒礼。
jǐng dé sì nián pàn tài cháng lǐ yuàn sūn shì yán lái nián huà rì zhēng yuè yī rì xiǎng xiān nóng jiǔ rì shàng xīn qí gǔ sì shàng dì
景德四年，判太常礼院孙奭言："来年画日，正月一日享先农，九日上辛祈谷，祀上帝。
chūn qiū chuán yuē qǐ zhé ér jiāo jiāo ér hòu gēng
《春秋传》曰：'启蛰而郊，郊而后耕。
yuè lìng yuē tiān zǐ yǐ yuán rì qí gǔ yú shàng dì
'《月令》曰：'天子以元日祈谷于上帝。
nǎi zé yuán chén qīn zài lěi sì gōng gēng dì jí
乃择元辰，亲载耒耜，躬耕帝籍。
xiān rú jiē yún yuán rì wèi shàng xīn jiāo tiān yě
'先儒皆云：元日，谓上辛郊天也；
yuán chén wèi jiāo hòu jí hài xiǎng xiān nóng ér gēng jí yě
元辰，谓郊后吉亥享先农而耕籍也。
liù diǎn lǐ gé xīn yí bìng yún shàng xīn sì hào tiān cì yún jí hài xiǎng xiān nóng
《六典》、《礼阁新仪》并云上辛祀昊天，次云吉亥享先农。
wàng gǎi yòng shàng xīn hòu hài rì yòng fú lǐ wén
望改用上辛后亥日，用符礼文。
míng dào yuán nián zhào yǐ lái nián èr yuè dīng wèi xíng jí tián lǐ ér ba dōng zhì qīn jiāo
明道元年，诏以来年二月丁未行籍田礼，而罢冬至亲郊。
qiǎn guān zòu gào tiān dì zōng miào zhū líng jǐng líng gōng zhōu dū jiù gào yuè dú gōng miào
遣官奏告天地、宗庙、诸陵、景灵宫，州都就告岳渎、宫庙。
qí lǐ yī rú duān gǒng zhī zhì ér sǔn yì zhī
其礼一如端拱之制，而损益之。
lǐ chéng qiǎn guān zòu xiè rú gào lǐ
礼成，遣官奏谢如告礼。
yuán fēng èr nián zhào yú jīng chéng dōng nán dù tián qiān mǔ wèi jí tián zhì lìng yī yuán xǐ xiān nóng tán yú zhōng shén cāng yú dōng nán qǔ zú zhī zhī tián shì zhě wèi jí tián bīng
元丰二年，诏于京城东南度田千亩为籍田，置令一员，徙先农坛于中，神仓于东南，取卒之知田事者为籍田兵。
nǎi yǐ jiāo shè lìng xīn gōng yòu jiān lìng
乃以郊社令辛公佑兼令。
gōng yòu qǐng yīn jiù mài diàn guī de wèi tián yǐn cài hé shuǐ guàn qí zhōng bìng zhí guǒ shū dōng zé cáng bīng fán yī suì cí jì zhī yòng qǔ jù yān
公佑请因旧麦殿规地为田，引蔡河水灌其中，并植果蔬，冬则藏冰，凡一岁祠祭之用取具焉。
xiān jiàn xiàn ér hòu jìn yù yǒu yú zé mào qián yǐ gěi zá fèi shū qí yú yú nèi cáng kù zhe wèi lìng
先荐献而后进御，有余，则贸钱以给杂费，输其余于内藏库，著为令。
quán guǎn gàn jí tián wáng cún děng yì yǐ nán jiāo mài diàn qián de jí yù jīn yuán dōng nán xiàn de bìng mín tián gòng qiān yī bǎi mǔ chōng jí tián wài yǐ bǎi mǔ jiàn xiān nóng tán zhào kāi qiān mò gōu xù zhì shén cāng zhāi gōng bìng gēng zuò rén niú lú shè zhī shǔ huì tú yǐ jìn
权管干籍田王存等议，以南郊麦殿前地及玉津园东南羡地并民田共千一百亩充籍田外，以百亩建先农坛兆，开阡陌沟洫，置神仓、斋宫并耕作人牛庐舍之属，绘图以进。
yǐ ér diàn chéng zhào yǐ sī wén wèi míng
已而殿成，诏以思文为名。
zhèng hé yuán nián yǒu sī yì xiǎng xiān nóng wèi zhōng cí mìng yǒu sī shè shì dì zhǐ xíng gēng jí zhī lǐ
政和元年，有司议：享先农为中祠，命有司摄事，帝止行耕籍之礼。
ba mìng wǔ shǐ jí chēng hè sì shè zhī lèi
罢命五使及称贺、肆赦之类。
tài shǐ jú zé rì bù bì zhuān yòng jí hài
太史局择日不必专用吉亥。
gēng jí suǒ chéng gǎi yòng gēng gēn chē ba chéng yù lù
耕籍所乘，改用耕根车，罢乘玉辂。
gōng gēng zhī fú zhǐ yòng tōng tiān guān jiàng shā páo bǎi guān bìng cháo fú
躬耕之服，止用通天冠、绛纱袍，百官并朝服。
fǎng yōng xī yí zhù jiǔ qīng yǐ zuǒ yòu pú yè liù shàng shū yù shǐ dài fū shè zhū hóu yǐ zhèng yuán sān pǐn guān jí shàng jiàng jūn shè
仿雍熙仪注，九卿以左右仆射、六尚书、御史大夫摄，诸侯以正员三品官及上将军摄。
shè shù rén gēng wèi yú zhū hóu gēng wèi zhī nán yǐ chéng zhōng mǔ zhī lǐ
设庶人耕位于诸侯耕位之南，以成终亩之礼。
bèi qīng xiāng shè jiǔ gǔ rú duò zhī zhì
备青箱，设九谷，如隋之制。
xún fù yǐ gēng jí wèi dà cí yī sì mèng cháo xiǎng lì xíng lǐ yòu mìng lǐ zhì jú xiū dìng yí zhù
寻复以耕籍为大祠，依四孟朝享例行礼，又命礼制局修定仪注。
mèng chūn zhī yuè tài shǐ zé shàng xīn hòu jí rì huáng dì qīn gēng jí tián mìng yǒu sī yǐ shì rì xiǎng xiān nóng hòu jì yú běn tán rú cháng yí
孟春之月，太史择上辛后吉日，皇帝亲耕籍田，命有司以是日享先农、后稷于本坛，如常仪。
qián qī diàn zhōng jiān shè yù zuò yú sāi wén diàn yí luán sī shè wén wǔ guān cì diàn mén wài zhī zuǒ yòu
前期，殿中监设御坐于思文殿，仪鸾司设文武官次殿门外之左右。
qí rì zǎo fèng lǐ láng shè yù gēng rù wèi yú gēng jí suǒ shàng shě shè guān gēng yù zuò yú tán shàng nán xiàng
其日早，奉礼郎设御耕褥位于耕籍所，尚舍设观耕御坐于坛上，南向。
diǎn yí shè shì gēng qún chén wèi yú yù gēng zhī dōng xī shè cóng gēng qún chén wèi yú yù gēng zhī dōng nán xī xiàng běi shàng
典仪设侍耕群臣位于御耕之东西，设从耕群臣位于御耕之东南，西向，北上。
fèng lǐ láng shè yù lěi xí yú sān gōng zhī běi shāo xi nán xiàng
奉礼郎设御耒席于三公之北，稍西，南向。
tài pú shè yù gēng niú yú yù tán zhī xi shāo běi
太仆设御耕牛于御坛之西，稍北；
tài pú qīng wèi yú gēng niú zhī dōng shāo qián nán xiàng
太仆卿位于耕牛之东，稍前，南向。
tài cháng shè zuǒ fǔ wèi yú yù gēng zhī dōng shāo nán xī xiàng
太常设左辅位于御耕之东，稍南，西向；
shè sī nóng wèi èr yī zài zuǒ fǔ zhī hòu yī zài qí nán bìng xī xiàng
设司农位二，一在左辅之后，一在其南，并西向。
jí tián lìng sān jiē wèi sī nóng qīng nán shǎo tuì běi shàng
籍田令三，皆位司农卿南，少退，北上。
fèng qīng xiāng guān wèi yú hòu
奉青箱官位于后。
zhū zhí lěi sì zhě wèi gōng qīng gēng zhě hòu shì gēng zhě qián xī xiàng
诸执耒耜者位公卿耕者后，侍耕者前，西向。
sān gōng sān shǎo zǎi chén qīn wáng děng měi yuán sān rén zhí zhèng èr rén cóng gēng
三公、三少、宰臣、亲王等每员三人，执政二人，从耕；
qún guān yī míng zhù gēng bìng fú jiàng yī jiè zé
群官一名助耕，并服绛衣、介帻。
sān gōng yǐ cì qún guān lěi sì gè yī jù měi yī jù zhèng fù niú èr suí niú èr rén
三公以次群官耒耜各一具，每一具正副牛二，随牛二人。
shù rén gēng wèi zài cóng gēng guān wèi zhī nán xī xiàng
庶人耕位在从耕官位之南，西向。
shù rén bǎi rén bìng qīng yī gēng niú èr bǎi měi liǎng niú yòng suí niú yī rén lěi sì bǎi jù běn wǔ shí jù chā èr shí wǔ jù yǐ mù wèi rèn
庶人百人，并青衣，耕牛二百，每两牛用随牛一人，耒耜百具，畚五十具，锸二十五具，以木为刃。
qí lǎo bǎi rén cháng fú péi wèi yú shù rén wèi nán xī xiàng
耆老百人，常服陪位于庶人位南，西向。
sī nóng shǎo qīng wèi èr yú shù rén wèi qián tài shè lìng wèi sī nóng shǎo qīng zhī xi shǎo tuì jù běi xiàng
司农少卿位二于庶人位前，太社令位司农少卿之西，少退，俱北向。
jī nèi zhū lìng wèi shù rén zhī dōng xī xiàng
畿内诸令位庶人之东，西向。
shàng niǎn jú shè yù lù yú zhàng nèi
尚辇局设玉辂于仗内。
qián qī sān rì sī nóng yǐ qīng xiāng fèng jiǔ gǔ tóng lù zhī zhǒng jìn nèi
前期三日，司农以青箱奉九谷穜稑之种进内。
qián èr rì huáng hòu lǜ liù gōng xiàn yú huáng dì shòu yú nèi diàn
前二日，皇后率六宫献于皇帝，受于内殿。
qián yī rì jiàng chū fù sī nóng
前一日，降出付司农。
qí rì zhì míng zuǒ fǔ fèng lěi sì zài yú yù lù qì gēng jí shǐ cháo fú chéng chē yòng běn pǐn lǔ bù yǐ yí zhàng èr qiān rén wèi lěi sì xiān yì tán suǒ
其日质明，左辅奉耒耜载于玉辂讫，耕籍使朝服乘车，用本品卤簿，以仪仗二千人卫耒耜先诣坛所。
shàng niǎn fèng yù shè píng niǎn yú xiáng xī diàn huáng dì xuē páo chū zì nèi dōng mén cóng jià chén liáo jìn wèi bìng qǐ jū rú cháng yí
尚辇奉御设平辇于祥曦殿，皇帝靴袍出自内东门，从驾臣僚禁卫并起居如常仪。
jiāng zhì gēng suǒ wén wǔ shì gēng cóng gēng yǐ xià jí qí lǎo shù rén jù yì jí tián xī mén wài lì bān zài bài fèng yíng qì gè jiù cì
将至耕所，文武侍耕、从耕以下及耆老、庶人俱诣籍田西门外立班，再拜奉迎讫，各就次。
cóng gēng péi gēng děng guān fú cháo fú yǐ sì gēng
从耕、陪耕等官服朝服以俟耕。
chē jià zhì sī wén diàn jìn shàn qì zuǒ fǔ yǐ yù lěi sì shòu jí tián lìng héng zhí zhī yì gēng jí suǒ zhì yú xí suì shǒu zhī
车驾至思文殿，进膳讫，左辅以御耒耜授籍田令，横执之，诣耕籍所，置于席，遂守之。
fán zhí lěi sì zhě héng zhí zhī shòu zé xiān qí lěi hòu qí sì
凡执耒耜者横执之，受则先其耒、后其耜。
zhū xiàn lìng lǜ zhōng mǔ shù rén péi gēng qí lǎo xiān jiù wèi sī nóng qīng jí tián lìng tài shè lìng fèng qīng xiāng guān zhū zhí lěi sì zhě yǐ cì jiù wèi
诸县令率终亩庶人、陪耕耆老先就位，司农卿、籍田令、太社令、奉青箱官、诸执耒耜者以次就位。
yù shǐ tái yǐn diàn zhōng shì yù shǐ yī yuán xiān rù jiù wèi cì lǐ zhí guān xuān zàn shè rén děng fēn yǐn shì gēng cóng gēng qún guān gè jiù wèi
御史台引殿中侍御史一员先入就位，次礼直官、宣赞舍人等分引侍耕、从耕群官各就位。
shàng niǎn fèng yù jìn niǎn sī wén diàn
尚辇奉御进辇思文殿。
zuǒ fǔ zòu qǐng zhōng yán
左辅奏请中严。
shǎo qǐng zòu wài bàn
少顷，奏外办。
huáng dì tōng tiān guān jiàng shā páo chéng niǎn chū
皇帝通天冠、绛纱袍，乘辇出。
jiāng zhì yù gēng wèi shàng shě xiān shè huáng dào tài cháng qǐng xiáng niǎn jiù wèi
将至御耕位，尚舍先设黄道，太常请降辇就位。
jì jiàng niǎn tài cháng qīng qián dǎo zhì rù wèi nán xiàng lì zòu qǐng xíng lǐ
既降辇，太常卿前导至褥位南向立，奏请行礼。
lǐ zhí guān qǐng jí tián lìng jìn yì yù lěi xí nán xiàng
礼直官请籍田令进诣御耒席南向，
yǐn sī nóng qīng yì jí tián lìng dōng xī xiàng
引司农卿诣籍田令东西向，
jí tián lìng fǔ fú guì
籍田令俯伏跪，
zhí shì zhě yǐ tāo shòu zhī
执事者以绦受之，
jí tián lìng jiě tāo chū lěi
籍田令解绦出耒，
zhí lěi xìng
执耒兴，
dōng xiàng lì
东向立，
yǐ shòu sī nóng qīng
以授司农卿，
sī nóng qīng xī xiàng lì
司农卿西向立，
yǐ shòu zuǒ fǔ
以授左辅，
zuǒ fǔ yì yù gēng wèi qián shào dōng
左辅诣御耕位前少东，
běi xiàng
北向。
tài cháng qīng zòu qǐng shòu lěi sì zuǒ fǔ zhí yǐ jìn zhí lěi zhě zhù zhí zhī
太常卿奏请受耒耜，左辅执以进，执耒者助执之。
huáng dì shòu yǐ sān tuī zuǒ fǔ qián shòu lěi sì shòu sī nóng qīng yǐ shòu jí tián lìng gè fù wèi
皇帝受以三推，左辅前受耒耜，授司农卿，以授籍田令，各复位。
jí tián lìng guì ér nà yú tāo zhí lěi xìng yǐ shòu zhí shì zhě tuì fù wèi
籍田令跪而纳于縚，执耒兴，以授执事者，退复位。
huáng dì chū gēng zhū zhí lěi sì zhě yǐ lěi sì gè shòu cóng gēng zhě lǐ zhí guān yǐn tài cháng qīng yì yù wèi qián běi xiàng fèng qǐng huáng dì shēng tán guān gēng fù wèi lì
皇帝初耕，诸执耒耜者以耒耜各授从耕者，礼直官引太常卿诣御位前，北向，奉请皇帝升坛观耕，复位立。
qián dǎo guān dǎo huáng dì shēng tán jí yù zuò nán xiàng
前导官导皇帝升坛，即御坐南向。
lǐ zhí guān tài cháng bó shì tài cháng qīng jìn dōng xī xiàng běi shàng lì
礼直官、太常博士、太常卿近东，西向北上立。
lǐ zhí guān yǐn sān gōng sān shǎo zǎi chén qīn wáng gè wǔ tuī yú cóng gēng guān gè jiǔ tuī qì zhí lěi sì zhě qián shòu lěi sì
礼直官引三公、三少、宰臣、亲王各五推，余从耕官各九推，讫，执耒耜者前受耒耜。
lǐ zhí guān yǐn sī nóng shǎo qīng shuài shù rén yǐ cì gēng yú qiān mǔ hou gēng shǎo qǐng lǐ zhí guān yǐn zuǒ fǔ yì yù zuò qián guì zòu lǐ bì
礼直官引司农少卿帅庶人以次耕于千亩，候耕少顷，礼直官引左辅诣御坐前跪奏礼毕。
jiàng tán chéng niǎn hái sī wén diàn zuǒ fǔ zòu jiě yán shì gēng cóng gēng guān jiē tuì
降坛，乘辇还思文殿，左辅奏解严，侍耕、从耕官皆退。
cì jí tián lìng yǐ qīng xiāng shòu sī nóng qīng yì gēng suǒ chū tóng lù bō zhī
次籍田令以青箱授司农卿，诣耕所，出穜稑播之。
cì sī nóng shǎo qīng shuài tài shè lìng jiǎn jiào zhōng mǔ
次司农少卿帅太社令检校终亩。
cì sī nóng qīng yì yù qián běi xiàng fǔ fú guì zòu shěng gōng bì tuì
次司农卿诣御前北向俯伏跪奏省功毕，退。
suǒ sī fàng zhàng yǐ sì huáng dì cháng fú hái nèi shì wèi rú cháng yí
所司放仗以俟，皇帝常服还内，侍卫如常仪。
shào xīng qī nián shǐ jǔ xiǎng xiān nóng zhī lǐ yǐ lì chūn hòu hài rì xíng yī xiàn lǐ
绍兴七年，始举享先农之礼，以立春后亥日行一献礼。
shí liù nián huáng dì qīn gēng jí tián bìng rú jiù zhì
十六年，皇帝亲耕籍田，并如旧制。
xiān cán zhī lǐ jiǔ fèi zhēn zōng cóng wáng qīn ruò qǐng zhào yǒu sī jiǎn tǎo gù shì yǐ wén
先蚕之礼久废，真宗从王钦若请，诏有司检讨故事以闻。
àn kāi bǎo tōng lǐ jì chūn jí sì xiǎng xiān cán yú gōng sāng
按《开宝通礼》："季春吉巳，享先蚕于公桑。
qián xiǎng wǔ rì zhū yǔ xiǎng guān sàn zhāi sān rì zhì zhāi èr rì
前享五日，诸与享官散斋三日，致斋二日。
xiǎng rì wèi míng wǔ kè shè xiān cán shì shén zuò yú tán shàng běi fāng nán xiàng
享日未明五刻，设先蚕氏神坐于坛上北方，南向。
shàng gōng chū xiàn shàng yí yà xiàn shàng shí zhōng xiàn
尚宫初献，尚仪亚献，尚食终献。
nǚ xiàng yǐn sān xiàn zhī lǐ nǚ zhù dú wén yǐn fú shòu zuò rú cháng yí
女相引三献之礼，女祝读文，饮福、受胙如常仪。
yòu àn táng huì yào huáng dì qiǎn yǒu sī xiǎng xiān cán rú xiān nóng kě yě
"又按《唐会要》："皇帝遣有司享先蚕如先农可也。
nǎi zhào zì jīn yī xiān nóng lì qiǎn guān shè shì
"乃诏："自今依先农例，遣官摄事。
lǐ yuàn yòu yán zhōu lǐ cán yú běi jiāo
"礼院又言："《周礼》：'蚕于北郊。
yǐ chún yīn yě
'以纯阴也。
hàn cán yú dōng jiāo yǐ chūn sāng shēng yě
汉蚕于东郊，以春桑生也。
qǐng yuē fù gù shì zhù tán dōng jiāo cóng sāng shēng zhī yì
请约附故事，筑坛东郊，从桑生之义。
tán gāo wǔ chǐ fāng èr zhàng sì bì bì gè wǔ chǐ
坛高五尺，方二丈，四陛，陛各五尺。
yī wěi èr shí wǔ bù
一壝，二十五步。
sì lǐ rú zhōng cí
祀礼如中祠。
qìng lì yòng yáng shǐ gè yī shè shì xiàn guān tài wèi tài cháng guāng lù qīng bù yòng lè
庆历用羊、豕各一，摄事献官太尉、太常、光禄卿，不用乐。
yuán fēng xiáng dìng suǒ yán jì chūn jí sì xiǎng xiān cán shì
元丰，详定所言："季春吉巳，享先蚕氏。
táng yuè lìng zhù yǐ xiān cán wèi tiān sì
唐《月令注》：'以先蚕为天驷。
àn xiān cán zhī yì dàng shì shǐ cán zhī rén yǔ xiān nóng xiān mù xiān chuī yī yě
'按先蚕之义，当是始蚕之人，与先农、先牧、先炊一也。
kāi yuán xiǎng lǐ wèi yì kǎn yú tán zhī rén de
《开元享礼》：为瘗坎于坛之壬地。
ér jiāo sì lù zài xiān cán sì wén yǒu zhào xīng cán zhī zhī yǔ lǐ yí luō yòu yǐ xiǎng xiān cán wú fán chái zhī yí zé xiān cán fēi tiān sì xīng míng yǐ
而《郊祀录》载《先蚕祀文》，有'肇兴蚕织'之语，《礼仪罗》又以享先蚕无燔柴之仪，则先蚕非天驷星明矣。
jīn qǐng jiù běi jiāo wèi tán bù shè liáo tán dàn yì mái yǐ jì yú rú gù shì
今请就北郊为坛，不设燎坛，但瘗埋以祭，余如故事。
zhèng hé lǐ jú yán lǐ tiān zǐ bì yǒu gōng sāng cán shì yǐ xìng cán shì
政和，礼局言："《礼》：天子必有公桑蚕室，以兴蚕事。
suì jì bì zé fèng jiǎn ér sāo suì zhū lǜ zhī xuán huáng zhī yǐ wéi jiāo miào zhī jì fú
岁既毕，则奉茧而缫，遂朱绿之，玄黄之，以为郊庙之祭服。
jīn jì kāi jí tián yǐ gōng zī chéng ér wèi yǒu gōng sāng cán shì yǐ gòng jì fú shàng wèi quē lǐ
今既开籍田以供粢盛，而未有公桑蚕室以供祭服，尚为阙礼。
qǐng fǎng gǔ zhì yú xiān cán tán cè zhù cán shì dù de wèi gōng sì miàn wèi qiáng gāo rèn yǒu sān chǐ shàng bèi jí zhōng qǐ cán shì èr shí qī bié gòu diàn yī qū wèi qīn cán zhī suǒ
请仿古制，于先蚕坛侧筑蚕室，度地为宫，四面为墙，高仞有三尺，上被棘，中起蚕室二十七，别构殿一区为亲蚕之所。
fǎng hàn zhì zhì jiǎn guǎn lì zhī shì yú gōng zhōng yǎng cán yú báo yǐ shàng
仿汉制，置茧馆，立织室于宫中，养蚕于薄以上。
dù suǒ yòng zhī shù wèi sāng lín
度所用之数，为桑林。
zhù cǎi sāng tán yú xiān cán tán nán xiāng jù èr shí bù fāng sān zhàng gāo wǔ chǐ sì bì
筑采桑坛于先蚕坛南，相距二十步，方三丈，高五尺，四陛。
fán qī shì
凡七事。
zhì cán guān lìng chéng yǐ gōng jiāo miào zhī jì fú
置蚕官令、丞，以供郊庙之祭服。
yòu zhōu guān nèi zǎi zhào hòu shuài nèi wài mìng fù cán yú běi jiāo
又《周官内宰》：'诏后帅内外命妇蚕于北郊。
zhèng shì wèi fù rén yǐ chún yīn wèi zūn
'郑氏谓：'妇人以纯阴为尊。
zé cán wèi yīn shì kě zhī
'则蚕为阴事可知。
kāi yuán lǐ xiǎng xiān cán bì yǐ hēi gài yǐ yīn sì zhī lǐ sì zhī yě
《开元礼》享先蚕，币以黑，盖以阴祀之礼祀之也。
qǐng yòng hēi bì yǐ hé zhì yīn zhī yì
请用黑币，以合至阴之义。
zhào cóng qí yì mìng qīn cán diàn yǐ wú yì wèi míng
"诏从其议，命亲蚕殿以无斁为名。
yòu zhào qīn cán suǒ gōng bù dú gǔn fú fán shī yú jì sì zhě jiē yòng zhī
又诏："亲蚕所供，不独衮服，凡施于祭祀者皆用之。
xuān hé yuán nián sān yuè huáng hòu qīn cán jí yán fú gōng xíng lǐ
宣和元年三月，皇后亲蚕，即延福宫行礼。
qí yí jì chūn zhī yuè tài shǐ zé rì huáng hòu qīn cán mìng yǒu sī xiǎng xiān cán shì yú běn tán
其仪：季春之月，太史择日，皇后亲蚕，命有司享先蚕氏于本坛。
qián qī diàn zhōng jiān shuài shàng shě shè zuò diàn shàng nán xiàng
前期，殿中监帅尚舍设坐殿上，南向；
qián yíng shī lián shè dōng xi gé diàn hòu zhī zuǒ yòu
前楹施帘，设东西阁殿后之左右。
yòu shè nèi mìng fù fēi pín yǐ xià cì yú diàn zhī zuǒ yòu wài mìng fù yǐ xià cì yú diàn mén nèi wài zhī zuǒ yòu suí dì zhī yi liàng shī wéi wò
又设内命妇妃嫔以下次于殿之左右，外命妇以下次于殿门内外之左右，随地之宜，量施帷幄。
yú cǎi sāng tán wài sì miàn kāi mén shè huáng hòu wò cì yú tán wěi dōng mén zhī nèi dào běi nán xiàng
于采桑坛外，四面开门，设皇后幄次于坛壝东门之内道北，南向。
qí rì yǒu sī shè rù wèi tán shàng shào dōng dōng xiàng
其日，有司设褥位坛上，少东，东向。
shè nèi mìng fù wèi tán xià dōng běi nán xiàng
设内命妇位坛下东北，南向；
shè wài mìng fù wèi tán xià dōng nán běi xiàng jù yì wèi chóng xíng xī shàng
设外命妇位坛下东南，北向，俱异位重行西上。
nèi wài mìng fù yī pǐn gè èr rén
内外命妇，一品各二人；
èr pǐn sān pǐn gè yī rén
二品、三品各一人。
yòu shè cóng cǎi sāng nèi mìng fù děng wèi yú wài mìng fù zhī dōng nán xiàng
又设从采桑内命妇等位于外命妇之东，南向；
yòng nèi mìng fù yī yuán chōng yì cán shì shòu cán mǔ sāng yǐ shí cán
用内命妇一员充诣蚕室，授蚕母桑以食蚕。
shè cóng cǎi sāng wài mìng fù děng wèi yú wài mìng fù dōng běi xiàng jù yì wèi chóng xíng xī shàng
设从采桑外命妇等位于外命妇东，北向，俱异位重行西上。
shè zhí huáng hòu gōu xiāng zhě wèi yú nèi mìng fù zhī xi shǎo nán xī shàng
设执皇后钩箱者位于内命妇之西，少南，西上。
shàng gōng zhí gōu sī zhì zhí xiāng
尚功执钩，司制执箱；
nèi wài mìng fù gōu xiāng zhě gè wèi yú hòu diǎn zhì zhí gōu nǚ shǐ zhí xiāng
内外命妇钩箱者，各位于后，典制执钩，女史执箱。
yòu yú tán shàng shè zhí huáng hòu gōu xiāng wèi yú huáng hòu cǎi sāng wèi zhī běi shāo dōng nán xiàng xī shàng
又于坛上设执皇后钩箱位于皇后采桑位之北，稍东，南向，西上。
qián chū gōng yī rì bīng bù lǜ qí shǔ chén xiǎo jià lǔ bù yú xuān dé mén wài tài pú chén yàn zhái chē dōng piān mén nèi nán xiàng
前出宫一日，兵部率其属陈小驾卤簿于宣德门外，太仆陈厌翟车东偏门内，南向。
qí rì wèi míng wài mìng fù yīng cǎi sāng jí cóng cǎi sāng zhě xiān yì qīn cán suǒ mù cì yǐ sì qǐ jū gè lìng qí nǚ shì zhě jìn gōu xiāng zài zhì qīn cán suǒ shòu nèi yè zhě jiān yǐ shòu zhí gōu xiāng zhě
其日未明，外命妇应采桑及从采桑者，先诣亲蚕所幕次，以俟起居，各令其女侍者进钩箱，载至亲蚕所，授内谒者监以授执钩箱者。
qián yī kè nèi mìng fù gè fú qí fú nèi shì yǐn nèi mìng fù fēi pín yǐ xià jù yì diàn tíng qǐ jū qì nèi shì zòu qǐng zhōng yán
前一刻，内命妇各服其服，内侍引内命妇妃嫔以下，俱诣殿庭起居讫，内侍奏请中严；
shǎo qǐng yòu zòu wài bàn
少顷，又奏外办。
huáng hòu shǒu shì jū yī chéng lóng shì jiān yú rú cháng yí zhàng yǐ xíng wéi chū nèi dōng mén zhì zuǒ shēng lóng mén
皇后首饰、鞠衣，乘龙饰肩舆如常仪，障以行帷，出内东门至左升龙门。
nèi shì guì zòu jù guān chén mǒu yán qǐng xiáng jiān yú shēng yàn zhái chē
内侍跪奏："具官臣某言，请降肩舆升厌翟车。
qì fǔ fú xìng shǎo tuì
"讫，俯伏，兴，少退。
yù zhě zhí suí shēng yàn zhái chē nèi shì yì chē qián zòu qǐng chē jìn fā chū xuān dé dōng piān mén zhí shì zhě jìn gōu xiāng zài zhī chē
御者执绥升厌翟车，内侍诣车前奏，请车进发，出宣德东偏门，执事者进钩箱，载之车。
zhì qīn cán suǒ diàn mén jiàng chē chéng jiān yú rù diàn hòu xi gé mén shì wèi rú cháng yí
至亲蚕所殿门，降车，乘肩舆入殿后西阁门，侍卫如常仪。
nèi shì xiān yǐn nèi wài mìng fù jí cóng cǎi sāng zhě jù jiù tán xià wèi zhū zhí gōu xiāng zhě gè jiù wèi
内侍先引内外命妇及从采桑者俱就坛下位，诸执钩箱者各就位。
nèi shì zòu qǐng zhōng yán
内侍奏请中严；
shǎo qǐng zòu wài bàn
少顷，奏外办。
huáng hòu shǒu shì jū yī chéng jiān yú nèi shì qián dǎo zhì tán dōng mén huá gài zhàng wèi zhǐ yú mén wài jìn shì zhě cóng zhī rù
皇后首饰、鞠衣，乘肩舆，内侍前导至坛东门，华盖、仗卫止于门外，近侍者从之入。
nèi shì zòu qǐng jiàng jiān yú zhì wò cì nèi xià lián
内侍奏请降肩舆，至幄次内，下帘。
yòu nèi shì zhì wò cì qǐng xíng lǐ dǎo huáng hòu yì tán shēng zì nán bì dōng xiàng lì
又内侍至幄次，请行礼，导皇后诣坛，升自南陛，东向立。
zhí gōu xiāng zhě zì běi bì yǐ cì shēng tán jiù wèi cì nèi shì yǐn shàng gōng yì cǎi sāng wèi qián xī xiàng fèng gōu yǐ jìn huáng hòu shòu gōu cǎi sāng sī zhì fèng xiāng jìn yǐ shòu sāng huáng hòu cǎi sāng sān tiáo zhǐ yǐ gōu shòu shàng gōng shàng gōng shòu gōu sī zhì fèng xiāng jù tuì fù wèi
执钩箱者自北陛以次升坛就位次，内侍引尚功诣采桑位前西向，奉钩以进，皇后受钩采桑，司制奉箱进以受桑，皇后采桑三条，止，以钩授尚功，尚功受钩，司制奉箱俱退，复位。
chū huáng hòu cǎi sāng diǎn zhì gè yǐ gōu shòu nèi wài mìng fù huáng hòu cǎi sāng qì nèi wài mìng fù yǐ cì cǎi sāng nǚ shǐ zhí xiāng zhě shòu zhī nèi wài mìng fù yī pǐn gè cǎi wǔ tiáo èr pǐn sān pǐn gè cǎi jiǔ tiáo zhǐ diǎn zhì shòu gōu yǔ zhí xiāng zhě tuì fù wèi
初，皇后采桑，典制各以钩授内外命妇，皇后采桑讫，内外命妇以次采桑，女使执箱者受之，内外命妇一品各采五条，二品、三品各采九条，止，典制受钩，与执箱者退，复位。
nèi shì gè yǐn nèi wài mìng fù tuì fù wèi
内侍各引内外命妇退，复位。
nèi shì yì huáng hòu qián zòu lǐ bì tuì fù wèi
内侍诣皇后前，奏礼毕，退，复位。
nèi shì yǐn huáng hòu jiàng zì nán bì guī wò cì
内侍引皇后降自南陛，归幄次。
shǎo qǐng zòu qǐng chéng jiān yú rú chū
少顷，奏请乘肩舆如初。
nèi shì qián dǎo huáng hòu guī diàn hòu gé nèi shì zòu jiě yán
内侍前导，皇后归殿后阁，内侍奏解严。
chū huáng hòu jiàng tán nèi shì yǐn nèi mìng fù yì cán shì shàng gōng shuài zhí gōu xiāng zhě yǐ cì cóng zhì cán shì shàng gōng yǐ sāng shòu cán mǔ cán mǔ shòu sāng lǚ qiē zhī shòu nèi mìng fù shí cán sǎ yī bù qì nèi shì yǐn nèi wài mìng fù gè hái cì huáng hòu hái gōng
初，皇后降坛，内侍引内命妇诣蚕室，尚功帅执钩箱者以次从至蚕室，尚功以桑授蚕母，蚕母受桑缕切之，授内命妇食蚕，洒一簿讫，内侍引内外命妇各还次，皇后还宫。
xuān hé zhòng dìng qīn cán lǐ wài mìng fù zǎi zhí bìng yī pǐn fū rén shēng tán shì lì yú pǐn liè yú tán xià
宣和重定亲蚕礼，外命妇、宰执并一品夫人升坛侍立，余品列于坛下。
liù nián rùn èr yuè huáng hòu fù xíng qīn cán zhī lǐ yān
六年闰二月，皇后复行亲蚕之礼焉。
shào xīng qī nián shǐ yǐ jì chūn jí sì rì xiǎng xiān cán shì fēng shī zhī yí
绍兴七年，始以季春吉巳日享先蚕，视风师之仪。
qián dào zhōng shēng wèi zhōng sì
乾道中，升为中祀。
gào lǐ
告礼。
gǔ zhě tiān zǐ jiāng chū lèi yú shàng dì mìng lì gào shè jì jí yín nèi shān chuān
古者，天子将出，类于上帝，命吏告社稷及圻内山川。
yòu tiān zǐ yǒu shì bì gào zōng miào lì dài yīn zhī
又天子有事，必告宗庙，历代因之。
sòng zhì fán xíng xìng jí fēng tài shān cí hòu tǔ yè tài qīng gōng jiē qīn gào tài miào
宋制：凡行幸及封泰山、祠后土、谒太清宫，皆亲告太庙。
sān suì jiāo sì měi suì qí gǔ shàng dì sì gǎn shēng dì yú sì jì fāng qiū míng táng shén zhōu dì qí yuán qiū bìng qiǎn guān gào zǔ zōng pèi yòu zhī yì
三岁郊祀，每岁祈谷上帝，祀感生帝，雩祀，祭方丘，明堂、神州地祇、圜丘，并遣官告祖宗配侑之意。
tā dà shì jí wèi gǎi yuán gèng yù míng shàng zūn hào zūn tài hòu lì huáng hòu tài zǐ huáng zǐ shēng jí tián qīn zhēng nà xiáng xiàn fú cháo líng sì shè hé píng jí dà sàng shàng shì shān líng yuán líng fù miào fèng qiān shén zhǔ
他大事：即位、改元、更御名、上尊号、尊太后、立皇后太子、皇子生、籍田、亲征、纳降、献俘、朝陵、肆赦、河平及大丧、上谥、山陵、园陵、祔庙、奉迁神主，
jiē qiǎn guān zòu gào tiān dì zōng miào shè jì zhū líng yuè dú shān chuān gōng guàn zài jīng shí lǐ nèi shén cí
皆遣官奏告天地、宗庙、社稷、诸陵、岳渎、山川、宫观、在京十里内神祠。
qí yí yòng xī zūn biān dòu gè yī shí yǐ jiǔ pú hǎi
其仪用牺尊、笾、豆各一，实以酒、脯、醢。
gōng sì yǐ sù zhuàn shí guǒ dài yòng zhù bì xíng yī xiàn lǐ
宫寺以素馔、时果代，用祝币，行一献礼。
ruò chē jià chū jīng zé yǒu chē yuán jì yòng dī yáng yī
若车驾出京，则有〈车爰〉祭，用羝羊一。
suǒ guò zhōu jùn qiáo liáng shān chuān dì wáng míng chén líng miào qù lù shí lǐ nèi zhě gè lìng běn zhōu yǐ xiāng jiǔ pú jì gào
所过州郡桥梁、山川、帝王名臣陵庙去路十里内者，各令本州以香、酒、脯祭告。
jiàn jiàng yuán nián tài zǔ píng zé lù réng jì ǎo miào tài shān chéng huáng
建降元年，太祖平泽、潞，仍祭袄庙、泰山、城隍。
zhēng yáng zhōu hé dōng bìng yòng cǐ lǐ
征扬州、河东，并用此礼。
sì nián xiū qì tài miào qiǎn guān zòu gào sì shì jí jì běn miào tǔ shén
四年，修葺太庙，遣官奏告四室及祭本庙土神。
fán xiū qì tóng
凡修葺同。
rú qiān shén zhǔ xiū bì fèng ān
如迁神主，修毕奉安。
shì suì shí yī yuè zhào yǐ jiāo sì qián yī rì qiǎn guān zòu gào dōng yuè chéng huáng jùn gōu miào wǔ lóng miào jí zi zhāng zi xià miào tā rú yí
是岁十一月，诏以郊祀前一日，遣官奏告东岳、城隍、浚沟庙、五龙庙及子张、子夏庙，他如仪。
tài píng xīng guó wǔ nián shí yī yuè chē jià běi zhēng
太平兴国五年十一月，车驾北征。
qián yī rì qiǎn guān jì gào tiān dì yú yuán qiū yòng tè shēng
前一日，遣官祭告天地于圜丘，用特牲；
tài miào shè jì yòng tài láo
太庙、社稷用太牢；
wàng jì yuè dú míng shān dà chuān yú sì jiāo zhé fēng yú fēng bó tán sì yǔ shī yú běn tán dǎo mǎ yú mǎ zǔ tán jì chī yóu mà yá yú běi jiāo bìng yòng shào láo
望祭岳渎、名山、大川于四郊，磔风于风伯坛，祀雨师于本坛，祷马于马祖坛，祭蚩尤、祃牙于北郊，并用少牢；
jì běi fāng tiān wáng yú běi jiāo yíng qì tán yòng xiāng liǔ zhī dēng yóu rǔ zhōu sū mì bǐng guǒ
祭北方天王于北郊迎气坛，用香、柳枝、灯油、乳粥、酥蜜饼、果。
réng qiǎn nèi shì yī rén jiān jì
仍遣内侍一人监祭。
xián píng zhōng běi zhēng lǐ tóng
咸平中北征，礼同。
bā nián huá zhōu hé hé kǒu bì gōng qiǎn guān gào tiān de yuè dú hòu tiān xǐ zhōng yòu qiǎn xiè yù qīng zhāo yìng jǐng líng shàng qīng tài yī gōng huì líng xiáng yuán guān jí zhū líng
八年，滑州合河口毕工，遣官告天地、岳渎，后天禧中，又遣谢玉清昭应景灵上清太一宫、会灵祥源观及诸陵。
yōng xī sì nián zhào yǐ qīn gēng jí tián qiǎn guān zòu gào wài yòu jì jiǔ lóng huáng gōu biǎn què wú qǐ xìn líng zhāng ěr shàn xióng xìn qī miào hòu yòu zēng jì dé ān gōng yuè tái zhū shén miào wèi dìng shì
雍熙四年，诏以亲耕籍田，遣官奏告外，又祭九龙、黄沟、扁鹊、吴起、信陵、张耳、单雄信七庙，后又增祭德安公、岳台诸神庙，为定式。
chún huà sān nián shí èr yuè jiāng jiāo cháng zòu gào wài yòu gào tài shè tài jì jí wén xuān wǔ chéng děng miào
淳化三年十二月将郊，常奏告外，又告太社、太稷及文宣、武成等庙。
jǐng dé èr nián qì dān qiǎn shǐ xiū hǎo qiǎn guān zòu gào zhū líng
景德二年，契丹遣使修好，遣官奏告诸陵。
sì nián èr yuè cì xī jīng qiǎn gào fén yīn zhōng yuè tài xíng hé luò qǐ mǔ shǎo yí miào dōng hái zòu gào rú cháng yí
四年二月次西京，遣告汾阴、中岳、太行、河、洛、启母少姨庙，东还，奏告如常仪。
dà zhōng xiáng fú yuán nián tiān shū jiàng jí fēng shàn gào tiān de zōng miào shè jì jí zhū cí miào gōng guàn
大中祥符元年，天书降，及封禅，告天地、宗庙、社稷及诸祠庙、宫观；
qí zài wài zhě chéng chuán yǐ wǎng
其在外者，乘传以往。
chán yùn yǎn zhōu gāo yáng dì kù dì yáo yì jiē gào zhī
澶、郓、兖州、高阳帝喾、帝尧，亦皆告之。
sì nián jiā wǔ yuè dì hào gào tiān de zōng miào shè jì
四年，加五岳帝号，告天地、宗庙、社稷。
wǔ nián shèng zǔ jiàng gào rú fēng shàn lǐ
五年，圣祖降，告如封禅礼。
liù nián gōng tíng jiā hé shēng qiǎn guān gào miào jí yù huáng shèng zǔ tiān zūn dà dì
六年，宫庭嘉禾生，遣官告庙及玉皇、圣祖天尊大帝。
tiān xǐ yuán nián fèng yíng tài zǔ shèng róng fù xī jīng qiǎn guān zòu gào rú cháng yí jí jīng yóu wǔ lǐ nèi bìng xī jīng chéng nèi wài shén cí
天禧元年，奉迎太祖圣容赴西京，遣官奏告如常仪，及经由五里内并西京城内外神祠。
tiān shèng qī nián yù qīng zhāo yìng gōng huǒ qiǎn gào zhū líng
天圣七年，玉清昭应宫火，遣告诸陵。
shí nián dà nèi huǒ qiǎn gào tiān de miào shè
十年，大内火，遣告天地、庙社。
míng dào èr nián zhào yǐ chóng téng wèi lì jiǎn zūn hào sì zì gào tiān de zōng miào
明道二年，诏以虫螣为沴，减尊号四字，告天地、宗庙。
xī níng qī nián nán jiāo yā shì zòu gào tài miào hòu miào
熙宁七年，南郊雅饰，奏告太庙、后庙。
bā nián yǐ hán qí pèi xiǎng gào yīng zōng miào
八年，以韩琦配享，告英宗庙。
yuán fú sān nián sì yuè shuò tài yáng kuī qiǎn guān gào tài shè
元符三年四月朔，太阳亏，遣官告太社。
dà guān yuán nián shí èr yuè yǐ gōng shòu bā bǎo gào tiān de zōng miào shè jì
大观元年十二月，以恭受八宝，告天地、宗庙、社稷。
zhèng hé èr nián dōng zhì shòu yuán guī lǐ tóng
政和二年冬至，受元圭，礼同。
sān nián èr yuè yǐ tài píng gào chéng cè gào zhū líng
三年二月，以太平告成，册告诸陵。
sì nián èr yuè huáng zhǎng zǐ guān gào tiān de zōng miào shè jì zhū líng
四年二月，皇长子冠，告天地、宗庙、社稷、诸陵。
wǔ nián jiàn míng táng gào rú shàng lǐ jí gōng guàn yuè dú
五年，建明堂，告如上礼，及宫观、岳渎。
gāo zōng jiàn yán yǐ hòu shì yǒu guān yú guó tǐ zhě jiē gào
高宗建炎已后，事有关于国体者皆告。
shào xīng jiǔ nián jīn rén qiǎn shǐ yì hé gē dì
绍兴九年，金人遣使议和割地；
shí yī nián zhào zhuàn jiǎng hé shì wén
十一年，诏撰讲和誓文；
èr shí sì nián jìn huī zōng yù jí
二十四年，进《徽宗御集》；
èr shí liù nián jìn tài hòu huí luán shì shí
二十六年，进《太后回銮事实》；
èr shí qī nián jìn yù dié xiān yuán lèi pǔ
二十七年，进《玉牒仙源类谱》；
míng nián jìn shén zōng bǎo xùn jìn zǔ zōng xiān yuán jī qìng tú jìn huī zōng shí lù jìn yòu líng yíng fèng lù
明年，进《神宗宝训》，进祖宗《仙源积庆图》，进《徽宗实录》，进《祐陵迎奉录》；
sān shí yī nián jīn rén pàn méng xīng shī
三十一年，金人叛盟兴师；
kāi xǐ èr nián wú xī fú zhū
开禧二年，吴曦伏诛；
jiā dìng qī nián jìn gāo zōng zhōng xīng jīng wǔ yào lüè
嘉定七年，进《高宗中兴经武要略》；
shí sān nián jìn zōng fān qìng xì lù kān zhèng xiàn shèng cí liè huáng hòu shèng dé shì jì jìn guāng zōng yù dié
十三年，进《宗藩庆系录》，刊正《宪圣慈烈皇后圣德事迹》，进《光宗玉牒》；
shí sì nián jìn xiào zōng bǎo xùn
十四年，进《孝宗宝训》；
shí wǔ nián de yù xǐ
十五年，得玉玺；
míng nián shàng yù xǐ
明年，上玉玺；
duān píng yuán nián huò wán yán shǒu xù hán gǔ
端平元年，获完颜守绪函骨；
chún yòu wǔ nián jìn guāng zōng níng zōng liǎng cháo bǎo xùn jīng wǔ yào lüè yù dié rì lì huì yào
淳祐五年，进《光宗宁宗两朝宝训》、《经武要略》、《玉牒》、《日历》、《会要》；
bǎo yòu yuán nián huáng nǚ yán chāng gōng zhǔ jìn fēng ruì guó gōng zhǔ yòu fēng shēng guó
宝祐元年，皇女延昌公主进封瑞国公主，又封升国；
wǔ nián jìn zhōng xīng sì cháo shǐ
五年，进《中兴四朝史》；
jǐng dìng èr nián jìn xiào zōng guāng zōng shí lù huáng nǚ zhōu guó gōng zhǔ xià jiàng
景定二年，进《孝宗》、《光宗实录》，皇女周国公主下降；
xián chún sì nián ān fèng níng zōng lǐ zōng shí lù yù jí huì yào jīng wǔ yào lüè jiē gào tiān de zōng miào shè jì cuán líng
咸淳四年，安奉《宁宗理宗实录》、《御集》、《会要》，《经武要略》：皆告天地、宗庙、社稷、𪴙陵。
qí yú jí wèi gǎi yuán shòu shàn cè bǎo huáng zǐ shēng guān jí xún xìng nà xiáng xiàn fú zhī shǔ bìng réng jiù zhì
其余即位、改元、受禅、册宝，皇子生、冠及巡幸、纳降、献俘之属，并仍旧制。
qí bào
祈报。
zhōu guān tài zhù zhǎng liù zhù zhī cí yǐ shì guǐ shén shì qí fú xiáng
《周官》："太祝掌六祝之辞，以事鬼神，示其福祥。
yú shì lì dài jiē yǒu guì yǒng zhī shì
"于是历代皆有𫋻禜之事。
sòng yīn zhī yǒu qí yǒu bào
宋因之，有祈、有报。
qí yòng jiǔ pú hǎi jiāo miào shè jì huò yòng shào láo
祈，用酒、脯、醢，郊庙、社稷，或用少牢；
qí bào rú cháng sì
其报如常祀。
huò qīn dǎo zhū sì guàn
或亲祷诸寺观，
huò zài xìng
或再幸，
huò chè lè jiǎn shàn jìn shū zhuàn
或彻乐、减膳、进蔬馔，
huò fēn qiǎn guān gào tiān dì tài miào shè jì yuè zhèn hǎi dú
或分遣官告天地、太庙、社稷、岳镇、海渎，
huò wàng jì yú nán běi jiāo
或望祭于南北郊，
huò wǔ lóng táng chéng huáng miào jiǔ lóng táng jùn gōu miào
或五龙堂、城隍庙、九龙堂、浚沟庙，
zhū cí rú zi zhāng zi xià xìn líng jūn duàn gàn mù biǎn què zhāng yí wú qǐ shàn xióng xìn děng miào yì sì zhī
诸祠如子张、子夏、信陵君、段干木、扁鹊、张仪、吴起、单雄信等庙亦祀之。
huò qǐ jiàn dào chǎng yú zhū sì guàn
或启建道场于诸寺观，
huò qiǎn nèi chén fēn yì zhōu jùn
或遣内臣分诣州郡，
rú hé zhōng zhī hòu tǔ miào tài níng gōng
如河中之后土庙、太宁宫，
háo zhī tài qīng míng dào gōng
毫之太清、明道宫，
yǎn zhī huì zhēn jǐng líng gōng tài jí guān
兖之会真景灵宫、太极观，
fèng xiáng zhī tài píng gōng
凤翔之太平宫，
shū zhōu zhī líng xiān guān
舒州之灵仙观，
jiāng zhōu zhī tài píng guān
江州之太平观，
sì zhōu zhī yán xiáng guān
泗州之延祥观，
jiē hán xiāng fèng zhù
皆函香奉祝，
yì wǎng dǎo zhī
驿往祷之。
fán hàn huáng shuǐ lǎo wú xuě jiē yǒng dǎo yān
凡旱、蝗、水潦、无雪，皆禜祷焉。
xián píng èr nián hàn zhào yǒu sī cí léi shī yǔ shī
咸平二年旱，诏有司祠雷师、雨师。
nèi chū lǐ yōng qí yǔ fǎ yǐ jiǎ yǐ rì zé dōng fāng de zuò tán qǔ tǔ zào qīng lóng zhǎng lì zhāi sān rì yì lóng suǒ jí liú shuǐ shè xiāng àn míng guǒ cí ěr lǜ qún lì xiāng lǎo rì zài zhì zhù lèi bù dé yòng yīn yuè wū xí
内出李邕《祈雨法》：以甲、乙日择东方地作坛，取土造青龙，长吏斋三日，诣龙所，汲流水，设香案、茗果、糍饵，率群吏、乡老日再至祝酹，不得用音乐、巫觋。
yǔ zú sòng lóng shuǐ zhōng
雨足，送龙水中。
yú sì fāng jiē rú zhī shì yǐ fāng sè
余四方皆如之，饰以方色。
dà fán rì gàn jí jiàn tán qǔ tǔ zhī lǐ shù qì zhī dà xiǎo jí lóng zhī xiū guǎng jiē yǐ wǔ xíng chéng shù yān
大凡日干及建坛取土之里数，器之大小及龙之修广，皆以五行成数焉。
zhào bān zhū lù
诏颁诸路。
jǐng dé sān nián wǔ yuè hàn yòu yǐ huà lóng qí yǔ fǎ fù yǒu sī kān xíng
景德三年五月旱，又以《画龙祈雨法》付有司刊行。
qí fǎ zé tán dòng huò jiǎo luò lín mù shēn suì zhī suǒ yǐ gēng xīn rén guǐ rì cì shǐ shǒu lìng shuài qí lǎo zhāi jié xiān yǐ jiǔ fǔ gào shè lìng qì zhù fāng tán sān jí gāo èr chǐ kuò yī zhàng sān chǐ tán wài èr shí bù jiè yǐ bái shéng
其法：择潭洞或湫泺林木深邃之所，以庚、辛、壬、癸日，刺史、守令帅耆老斋洁，先以酒脯告社令讫，筑方坛三级，高二尺，阔一丈三尺，坛外二十步，界以白绳。
tán shàng zhí zhú zhī zhāng huà lóng
坛上植竹枝，张画龙。
qí tú yǐ jiān sù shàng huà hēi yú zuǒ gù huán yǐ tiān yuán shí xīng
其图以缣素，上画黑鱼左顾，环以天鼋十星；
zhōng wèi bái lóng tǔ yún hēi sè
中为白龙，吐云黑色；
xià huà shuǐ bō yǒu guī zuǒ gù tǔ hēi qì rú xiàn hé jīn yín zhū dān shì lóng xíng
下画水波，有龟左顾，吐黑气如线，和金银朱丹饰龙形。
yòu shè zào fān wěn é jǐng xuè zhì pán zhōng liǔ zhī sǎ shuǐ lóng shàng sì yǔ zú sān rì jì yǐ yī jiā qǔ huà lóng tóu shuǐ zhōng
又设皂幡，刎鹅颈血置盘中，柳枝洒水龙上，俟雨足三日，祭以一豭，取画龙投水中。
dà zhōng xiáng fú èr nián hàn qiǎn sī tiān shǎo jiān shǐ xù sì xuán míng wǔ xīng yú běi jiāo chú de wèi tán wàng gào
大中祥符二年旱，遣司天少监史序祀玄冥五星于北郊，除地为坛，望告。
yǐ ér yǔ zú qiǎn guān bào xiè jí shè jì
已而雨足，遣官报谢及社稷。
chū xué shì yuàn bù shè pèi wèi jí shì wèn lǐ guān yán jì bì yǒu pèi bào rú cháng sì
初，学士院不设配位，及是问礼官，言："祭必有配，报如常祀。
dāng shè pèi zuò
当设配坐。
yòu zhū shén cí tiān qí wǔ lóng yòng niú cí xiān cí chéng huáng yòng yáng yī bā biān bā dòu
"又诸神祠、天齐、五龙用牛祠，祆祠、城隍用羊一，八笾，八豆。
jiù zhì bù qí sì hǎi
旧制，不祈四海。
dì yuē bǎi gǔ zhī zhǎng rùn zé jí wù ān kě quē lǐ
帝曰："百谷之长，润泽及物，安可阙礼？
tè mìng jì zhī
"特命祭之。
tiān xǐ sì nián sì yuè dà fēng fēi shā zhé mù zhòu huì shù kè mìng zhòng shǐ yì gōng guàn jiàn jiào ráng zhī
天禧四年四月，大风飞沙折木，昼晦数刻，命中使诣宫观，建醮禳之。
tiān shèng sān nián jiǔ yuè dì xuān yù jìn nèi chén nán zhōng gòu dàng huí yán zhū chǔ míng shān dòng fǔ tóu sòng jīn lóng yù jiǎn kāi qǐ dào chǎng pō yǒu fán rǎo
天圣三年九月，帝宣谕："近内臣南中勾当回，言诸处名山洞府，投送金龙玉简，开启道场，颇有烦扰。
sù lìng fēn qí tóu lóng chù bù dé kāi jiàn dào chǎng
速令分祈，投龙处不得开建道场。
kāng dìng èr nián sān yuè yǐ huáng hé shuǐ shì shén qiǎn zhì fēn liú rù biàn wèi néng tōng jì qiǎn jì hé dú jí líng jīn miào
"康定二年三月，以黄河水势甚浅，致分流入汴未能通济，遣祭河渎及灵津庙。
yòu chán zhōu cáo cūn sǎo fāng kāi jiǎn shuǐ zhí hé ér shuǐ zì liú tōng qiǎn shǐ jì xiè hòu xiū sāi lǐ tóng
又澶州曹村埽方开减水直河，而水自流通，遣使祭谢，后修塞，礼同。
zhì píng sì nián shí èr yuè zhào yǐ lái suì zhēng dàn rì shí mìng hàn lín xué shì chéng zhǐ wáng guī jì shè
治平四年十二月，诏以来岁正旦日食，命翰林学士承旨王珪祭社。
xī níng yuán nián zhēng yuè dì qīn xìng sì guàn qí yǔ réng lìng zài jīng chà guān fēn dǎo gè jiù běn sī xiān zhì zhāi sān rì rán hòu xíng shì
熙宁元年正月，帝亲幸寺观祈雨，仍令在京差官分祷，各就本司先致斋三日，然后行事。
zhū lù zé duān chéng xiū jié zhī shì fēn dǎo hǎi zhèn yuè dú míng shān dà chuān jié zhāi xíng shì wú dé chū yè yàn yǐn jiǎ fàn jí zhū fán rǎo lìng jiān sī chá fǎng yǐ wén
诸路择端诚修洁之士，分祷海镇、岳渎、名山、大川，洁斋行事，毋得出谒宴饮、贾贩及诸烦扰，令监司察访以闻。
zhū lù shén cí líng jì sì guàn suī bù xì sì diǎn qí qiú yǒu yīng zhě bìng wěi zhōu xiàn chà guān jié zhāi zhì dǎo
诸路神祠、灵迹、寺观，虽不系祀典，祈求有应者，并委州县差官洁斋致祷。
yǐ ér yǔ zú fù xìng xi tài yī gōng bào xiè
已而雨足，复幸西太一宫报谢。
jiǔ nián shí èr yuè yǐ ān nán xíng yíng jiàng shì jí bìng zhě zhòng qiǎn tóng zhī tài cháng lǐ yí yuàn wáng cún yì nán yuè qián jié zhì dǎo réng jiàn qí fú dào chǎng yī yuè
九年十二月，以安南行营将士疾病者众，遣同知太常礼仪院王存诣南岳虔洁致祷，仍建祈福道场一月。
yòu yǐ xī jiāng yùn liáng huò yīng mìng běn zhōu zhǎng lì wǎng jì lóng cí
又以西江运粮获应，命本州长吏往祭龙祠。
shí nián sì yuè
十年四月，
yǐ xià hàn
以夏旱，
nèi chū xī yì qí yǔ fǎ bǔ xī yì shù shí nà wèng zhōng
内出《蜥蜴祈雨法》：捕蜥蜴数十纳瓮中，
zì zhī yǐ zá mù yè
渍之以杂木叶，
zé tóng nán shí sān suì xià shí suì shàng zhě èr shí bā rén
择童男十三岁下、十岁上者二十八人，
fēn liǎng fān
分两番，
yī qīng yī
衣青衣，
yǐ qīng shì miàn jí shǒu zú
以青饰面及手足，
rén chí liǔ zhī zhān shuǐ sàn sǎ
人持柳枝沾水散洒，
zhòu yè huán rào
昼夜环绕，
sòng zhòu yuē xī yì xī yì
诵咒曰："蜥蜴蜥蜴，
xìng yún tǔ wù
兴云吐雾，
yǔ lìng pāng tuó
雨令滂沱，
lìng rǔ guī qù
令汝归去！
yǔ zú
"雨足。
yuán fēng yuán nián shí yuè tài huáng tài hòu wéi yù mìng fǔ chén yǐ xià fēn dǎo tiān dì zōng miào shè jì jí dōu nèi zhū shén cí
元丰元年十月，太皇太后违豫，命辅臣以下分祷天地、宗庙、社稷，及都内诸神祠。
yòu zuò qí fú dào chǎng yú sì guàn jí wǔ yuè sì dú fán líng jì suǒ zài
又作祈福道场于寺观及五岳、四渎凡灵迹所在。
bā nián dì jí fēn dǎo yì rú zhī
八年，帝疾，分祷亦如之。
yòu yǐ jīng chéng huǒ zāi jiàn jiào yú jí xǐ guān qiě wèi mín qí fú
又以京城火灾，建醮于集禧观，且为民祈福。
yuán yòu yuán nián shí èr yuè yǐ huá zhōu zhèng xiàn shān cuī mìng tài cháng bó shì yán fù wǎng jì xī yuè
元祐元年十二月，以华州郑县山摧，命太常博士颜复往祭西岳。
qī nián zhào tài huáng tài hòu běn mìng suì zhēng yuè yī rì jīng shī jí tiān xià zhōu jūn gè zhāi sēng ní dào shì nǚ guān yī rì zài jīng gōng guàn sì yuàn kāi jiàn dào chǎng qī zhòu yè nèi wài yù qiú bìng shè shí sān rì
七年，诏："太皇太后本命岁，正月一日，京师及天下州军，各斋僧尼、道士、女冠一日，在京宫观、寺院，开建道场七昼夜，内外狱囚并设食三日。
bā nián tài huáng tài hòu wéi yù qí dǎo rú yuán fēng réng zhì dǎo zhū líng
"八年，太皇太后违豫，祈祷如元丰，仍致祷诸陵。
yòu lìng nán jīng děng chù zhǎng lì yì zǔ zōng shén yù suǒ zài jiàn zhì dào chǎng
又令南京等处长吏，诣祖宗神御所在建置道场。
shào xīng èr nián sān yuè kǔ yǔ mìng wǎng tiān dǔ shān qí qíng jí rì yǔ zhǐ
绍兴二年三月苦雨，命往天竺山祈晴，即日雨止。
sì nián zhī shū mì yuàn zhāng jùn yán sì chuān zì qī yuè yǐ lái lín yǔ dì zhèn qǐ zhì zhù wén míng shān dà chuān qí dǎo
四年，知枢密院张浚言："四川自七月以来霖雨、地震，乞制祝文，名山大川祈祷。
shàng yuē lín yǔ dì zhèn zhī zāi qǐ fēi bīng jiǔ zài shǔ diào fā gòng kuì mín yuàn suǒ zhì
"上曰："霖雨、地震之灾，岂非兵久在蜀，调发供馈，民怨所致。
dāng xiū dé yǐ yīng zhī yòu kě dǎo hu
当修德以应之，又可祷乎？
qī nián zhēng yuè yī rì zhào zhèn tòng liǎng gōng běi shòu dào jūn huáng dì chūn qiū yì gāo niàn wú yǐ jiàn qín chéng zhī yì kě qiǎn guān wǎng jiàn kāng fǔ yuán fú wàn suì gōng xiū jiàn qí fú dào chǎng sān zhòu yè wu lìng yán jié zhù chēng zhèn xīn
七年正月一日，诏："朕痛两宫北狩，道君皇帝春秋益高，念无以见勤诚之意，可遣官往建康府元符万岁宫修建祈福道场三昼夜，务令严洁，庶称朕心。
yòu wèi fǔ chén yuē xuān hé huáng hòu chūn qiū jìn gāo zhèn zhāo xī sī zhī bù huáng ān chǔ
"又谓辅臣曰："宣和皇后春秋浸高，朕朝夕思之，不遑安处。
yǐ qiǎn rén yú sān máo shān shè huáng lù jiào yǎng zhù shèng shòu
已遣人于三茅山设黄箓醮，仰祝圣寿。
shì suì qī yuè zhāng jùn děng yán yǔ zé shāo qiān qǐ dǎo
"是岁七月，张浚等言："雨泽稍愆，乞祷。
shàng yuē zhèn huàn bù zhī sì fāng shuǐ hàn zhī shí gōng zhōng zhòng dào liǎng qū qí yī dì xià qí yī de gāo gāo zhě qí miáo yǒu gǎo yì yǐ xū jīng jiā qí dǎo yǐ jiù hàn hàn
"上曰："朕患不知四方水旱之实，宫中种稻两区，其一地下，其一地高，高者其苗有槁意矣，须精加祈祷，以救旱暵。
bā nián zǎi chén zòu jī yǔ shāng cán shàng yuē zhèn gōng zhōng zì cán yī báo yù zhī nóng sāng zhī hou jiǔ yǔ yè shī qǐ bù yǒu sǔn
"八年，宰臣奏积雨伤蚕，上曰："朕宫中自蚕一薄，欲知农桑之候，久雨叶湿，岂不有损？
nǎi mìng wǎng tiān dǔ qí qíng
"乃命往天竺祈晴。
sān shí èr nián tài cháng shǎo qīng wáng pǔ yán nì liàng zhū yí lǔ qí dùn qù liǎng huái wú jǐng jiù jiāng jìn guī
三十二年，太常少卿王普言："逆亮诛夷，虏骑遁去，两淮无警，旧疆浸归。
cí zhě huí luán lín ān dāng háng bào xiè zhī lǐ
兹者回銮临安，当行报谢之礼。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiā dìng bā nián bā yuè huáng dǎo yú huò shān
嘉定八年八月，蝗，祷于霍山。
jiǔ nián liù yuè huáng dǎo qún sì
九年六月蝗，祷群祀。
chún yòu qī nián liù yuè dà hàn mìng dài cóng dǎo yú tiān zhú guān yīn jí huò shān cí
淳祐七年六月大旱，命待从祷于天竺观音及霍山祠。